انسان در اخلاق اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۲۹

2026-04-12T09:29:18Z

Bahmani: /* انسان چیست؟ */

2026-04-12T09:26:43Z

انسان چیست؟

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۵۶
خط ۶:		خط ۶:
	ما در اینجا اندکی در این زمینه، از دیدگاه [[دانش]] [[اخلاق]] به سخن خواهیم پرداخت؛ و برپایه [[آیات قرآن کریم]]، توضیحی پیرامون برخی از زوایای او ارائه می‌‌نمائیم<ref>[[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی ج۱]]، ص ۹۵.</ref>.		ما در اینجا اندکی در این زمینه، از دیدگاه [[دانش]] [[اخلاق]] به سخن خواهیم پرداخت؛ و برپایه [[آیات قرآن کریم]]، توضیحی پیرامون برخی از زوایای او ارائه می‌‌نمائیم<ref>[[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی ج۱]]، ص ۹۵.</ref>.

	به [[شهادت]] [[قرآن کریم]]، [[انسان]] خلاصه [[عالم هستی]] و چکیده آن است. از همین روست که تمامی [[محاسن]] عالم وجود، به یک‌‌مرتبه در او پدیدار شده است<ref>[[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی ج۱]]، ص ۹۶.</ref>.		به [[شهادت]] [[قرآن کریم]]، [[انسان]] خلاصه [[عالم هستی]] و چکیده آن است. از همین روست که تمامی محاسن عالم وجود، به یک‌‌مرتبه در او پدیدار شده است<ref>[[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی ج۱]]، ص ۹۶.</ref>.

	در رابطه با [[انسان]]، این امور را بخوبی می‌‌توان از [[قرآن کریم]] استخراج نمود:		در رابطه با [[انسان]]، این امور را بخوبی می‌‌توان از [[قرآن کریم]] استخراج نمود:
	# [[آدمی]] [[خلیفه]] و [[جانشین]] [[خداوند]] در [[زمین]] است: [[حضرت حق]] در این زمینه می‌‌فرماید: {{متن قرآن\|إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً}}<ref>«می‌خواهم جانشینی در زمین بگمارم» سوره بقره، آیه ۳۰.</ref>		# [[آدمی]] [[خلیفه]] و [[جانشین]] [[خداوند]] در [[زمین]] است: [[حضرت حق]] در این زمینه می‌‌فرماید: {{متن قرآن\|إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً}}<ref>«می‌خواهم جانشینی در زمین بگمارم» سوره بقره، آیه ۳۰.</ref>
	# [[آدمی]] [[مظهر]] تمامی اسماء و صفات اوست: {{متن قرآن\|وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا}}<ref>«و همه نام‌ها را به آدم آموخت» سوره بقره، آیه ۳۱.</ref>		# [[آدمی]] مظهر تمامی اسماء و صفات اوست: {{متن قرآن\|وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا}}<ref>«و همه نام‌ها را به آدم آموخت» سوره بقره، آیه ۳۱.</ref>
	# [[آدمی]] [[روح]] [[حضرت حق]] را در خود نهفته دارد: {{متن قرآن\|فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ}}<ref>«پس هنگامی که او را باندام برآوردم و در او از روان خویش دمیدم، برای او به فروتنی در افتید!» سوره حجر، آیه ۲۹.</ref>.		# [[آدمی]] [[روح]] [[حضرت حق]] را در خود نهفته دارد: {{متن قرآن\|فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ}}<ref>«پس هنگامی که او را باندام برآوردم و در او از روان خویش دمیدم، برای او به فروتنی در افتید!» سوره حجر، آیه ۲۹.</ref>.
	# [[فرشتگان]] به [[آدمی]] [[سجده]] می‌کنند: {{متن قرآن\|فَسَجَدَ الْمَلَائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ}}<ref>«آنگاه همه فرشتگان، همگان فروتنی کردند» سوره حجر، آیه ۳۰.</ref>		# [[فرشتگان]] به [[آدمی]] [[سجده]] می‌کنند: {{متن قرآن\|فَسَجَدَ الْمَلَائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ}}<ref>«آنگاه همه فرشتگان، همگان فروتنی کردند» سوره حجر، آیه ۳۰.</ref>

Bahmani در ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۲۶

2026-04-12T09:26:14Z

نمایش تغییرات

Wasity در ‏۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۴۳

2026-04-08T07:43:03Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۱۳
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = انسان\| عنوان مدخل = انسان\| مداخل مرتبط = [[انسان در لغت]] - [[انسان در قرآن]] - [[انسان در حدیث]] - [[انسان در نهج البلاغه]] - [[انسان در کلام اسلامی]] - [[انسان در فلسفه اسلامی]] - [[انسان در عرفان اسلامی]] - [[انسان در اخلاق اسلامی]] - [[انسان در معارف دعا و زیارات]] - [[انسان در معارف و سیره علوی]] - [[انسان در معارف و سیره سجادی]] - [[انسان در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}
	\| موضوع مرتبط = انسان
	\| عنوان مدخل = انسان
	\| مداخل مرتبط = [[انسان در لغت]] - [[انسان در قرآن]] - [[انسان در حدیث]] - [[انسان در نهج البلاغه]] - [[انسان در کلام اسلامی]] - [[انسان در ~~اخلاق~~ اسلامی]] - [[انسان در ~~فلسفه~~ اسلامی]] - [[انسان در معارف دعا و زیارات]] - [[انسان در معارف و سیره علوی]] - [[انسان در معارف و سیره سجادی]] - [[انسان در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =
	}}

	== [[انسان]] چیست؟ ==		== [[انسان]] چیست؟ ==

Wasity: جایگزینی متن - 'دست' به 'دست'

2023-03-02T10:26:13Z

جایگزینی متن - 'دست' به 'دست'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۵۶
خط ۱۶۲:		خط ۱۶۲:
	# '''معیار اول؛ موجب توسعه وجود باشد:''' اولین معیار [[لذت]] اصیل این است که چیزی بر وجود ما بیفزاید، يعنی وجود [[انسان]] را گسترش دهد و بزرگ کند. اموری که نواقص [[انسان]] را رفع و کمبودها را جبران می‌کند، هرچند [[لذت]] بخش‌اند، موجب کمال نمی‌شوند. [[انسان]] گرسنه کمبودی دارد که با غذا خوردن رفع می‌شود؛ بنابراین از خوردن [[لذت]] می‌برد، ولی این [[لذت]] اصیل نیست؛ چون وجودش را توسعه نمی‌دهد. درمان [[بیماری]] کمال نیست؛ چون چیزی بر وجود ما نمی‌افزاید. [[غضب]] و [[شهوت]] [[مأمور]] جبران نواقص و رفع کمبودهای جسماند، از این رو هر لذتی که از [[ناحیه]] این دو نیرو به [[روح انسان]] برسد، [[لذت]] غیر اصیل است. حیوانات در بهره‌وری از اینگونه [[لذایذ]] بر [[انسان]] [[برتری]] دارند، اگر [[انسان]] تمام تلاش خود را در [[کامرانی]] یا کسب [[سلطه]] و سیطره به‌کار گیرد، به چهارپایان و درندگان نمی‌رسد؛ چرا که آنها در [[اعمال]] [[غضب]] و [[شهوت]] از [[انسان]] کامیاب‌ترند.		# '''معیار اول؛ موجب توسعه وجود باشد:''' اولین معیار [[لذت]] اصیل این است که چیزی بر وجود ما بیفزاید، يعنی وجود [[انسان]] را گسترش دهد و بزرگ کند. اموری که نواقص [[انسان]] را رفع و کمبودها را جبران می‌کند، هرچند [[لذت]] بخش‌اند، موجب کمال نمی‌شوند. [[انسان]] گرسنه کمبودی دارد که با غذا خوردن رفع می‌شود؛ بنابراین از خوردن [[لذت]] می‌برد، ولی این [[لذت]] اصیل نیست؛ چون وجودش را توسعه نمی‌دهد. درمان [[بیماری]] کمال نیست؛ چون چیزی بر وجود ما نمی‌افزاید. [[غضب]] و [[شهوت]] [[مأمور]] جبران نواقص و رفع کمبودهای جسماند، از این رو هر لذتی که از [[ناحیه]] این دو نیرو به [[روح انسان]] برسد، [[لذت]] غیر اصیل است. حیوانات در بهره‌وری از اینگونه [[لذایذ]] بر [[انسان]] [[برتری]] دارند، اگر [[انسان]] تمام تلاش خود را در [[کامرانی]] یا کسب [[سلطه]] و سیطره به‌کار گیرد، به چهارپایان و درندگان نمی‌رسد؛ چرا که آنها در [[اعمال]] [[غضب]] و [[شهوت]] از [[انسان]] کامیاب‌ترند.
	# '''معیار دوم؛ همیشگی باشد:''' همیشگی بودن یکی از معیارهای اصالت [[لذت]] است. [[لذت]] موقت، [[لذت]] اصیل نیست. [[انسان]] همیشه از خوردن و [[نوشیدن]] [[لذت]] نمی‌برد، غذایی که به هنگام [[گرسنگی]] [[انسان]] را قرین [[لذت]] می‌کند، به وقت سیری [[نفرت]] انگیز است؛ بنابراین، لذايذی که از طریق [[قوه شهوت]] و [[غضب]] عاید [[روح انسان]] می‌شود، به [[دلیل]] موقتی بودن، [[لذت]] اصیل و موجب کمال [[انسان]] نیستند.		# '''معیار دوم؛ همیشگی باشد:''' همیشگی بودن یکی از معیارهای اصالت [[لذت]] است. [[لذت]] موقت، [[لذت]] اصیل نیست. [[انسان]] همیشه از خوردن و [[نوشیدن]] [[لذت]] نمی‌برد، غذایی که به هنگام [[گرسنگی]] [[انسان]] را قرین [[لذت]] می‌کند، به وقت سیری [[نفرت]] انگیز است؛ بنابراین، لذايذی که از طریق [[قوه شهوت]] و [[غضب]] عاید [[روح انسان]] می‌شود، به [[دلیل]] موقتی بودن، [[لذت]] اصیل و موجب کمال [[انسان]] نیستند.
	# '''معیار سوم؛ موجب [[سرور]] و [[افتخار]] باشد:''' معیار دیگر کمال که امری [[فطری]] و وجدانی است این است که اگر [[انسان]] را به آن صفت یاد کنند، موجب [[سرور]] و [[افتخار]] باشد. انسان‌های متعارف از اینکه به [[شهوت]] و [[غضب]] شهره شوند، اجتناب دارند. هیچ کس نمی‌پسندد که او را به [[پرخوری]]، [[شهوت‌رانی]]، [[زیاده‌گویی]]، [[جاه‌طلبی]]، زورگویی، فحاشی و... یاد کنند. برعکس انسان‌های متعارف و [[متعادل]] تلاش می‌کنند فعالیت [[قوای غضبی]] و شهری خود را از انظار دیگران مخفی نگه دارند. این در حالی است که همه کس می‌کوشد حتی به گزاف خود را [[عاقل]] و با [[معرفت]] جلوه دهد. از این تفاوت است که در می‌یابیم کمال [[انسان]] به [[معرفت]] اوست. به بیان دیگر، [[لذت]] اصیل لذتی است که از راه [[عقل]] به دست آید؛ چون اولاً، وجود را گسترش می‌دهد ثانياً، همیشگی است و ثالثاً، [[انسان]] آن را برای خود می‌پسندد و چون [[عقل]] دارای دو نیروی نظری و عملی است، هریک از آن دو کمالی ویژه خود دارند که حاصل جمع آن دو کمال [[انسان]] است.<ref>خواجه نصیرالدین محمد بن محمد طوسی، اخلاق ناصری، ص۷۰.</ref> اكمال [[قوة]] نظری به این است که بر حقایق موجودات با همه مراتبی که دارند احاطه پیدا کند و از این رهگذر [[شناخت]] مطلوب [[حقیقی]] [[دست]] یابد تا به [[مقام]] [[توحید]] نائل شود، از وساوس [[شیطانی]] [[نجات]] یابد و قلبش آرام گیرد و این همان [[حکمت نظری]] است و کمال [[عقل عملی]] به آن است که از صفت‌های [[زشت]] پیراسته و به صفت‌های [[پسندیده]] آراسته شود و از این رهگذر به پاک‌سازی ضمیر از غیر [[خدا]] برسد و این [[مقام]] [[حکمت عملی]] است.		# '''معیار سوم؛ موجب [[سرور]] و [[افتخار]] باشد:''' معیار دیگر کمال که امری [[فطری]] و وجدانی است این است که اگر [[انسان]] را به آن صفت یاد کنند، موجب [[سرور]] و [[افتخار]] باشد. انسان‌های متعارف از اینکه به [[شهوت]] و [[غضب]] شهره شوند، اجتناب دارند. هیچ کس نمی‌پسندد که او را به [[پرخوری]]، [[شهوت‌رانی]]، [[زیاده‌گویی]]، [[جاه‌طلبی]]، زورگویی، فحاشی و... یاد کنند. برعکس انسان‌های متعارف و [[متعادل]] تلاش می‌کنند فعالیت [[قوای غضبی]] و شهری خود را از انظار دیگران مخفی نگه دارند. این در حالی است که همه کس می‌کوشد حتی به گزاف خود را [[عاقل]] و با [[معرفت]] جلوه دهد. از این تفاوت است که در می‌یابیم کمال [[انسان]] به [[معرفت]] اوست. به بیان دیگر، [[لذت]] اصیل لذتی است که از راه [[عقل]] به دست آید؛ چون اولاً، وجود را گسترش می‌دهد ثانياً، همیشگی است و ثالثاً، [[انسان]] آن را برای خود می‌پسندد و چون [[عقل]] دارای دو نیروی نظری و عملی است، هریک از آن دو کمالی ویژه خود دارند که حاصل جمع آن دو کمال [[انسان]] است.<ref>خواجه نصیرالدین محمد بن محمد طوسی، اخلاق ناصری، ص۷۰.</ref> اكمال [[قوة]] نظری به این است که بر حقایق موجودات با همه مراتبی که دارند احاطه پیدا کند و از این رهگذر [[شناخت]] مطلوب [[حقیقی]] دست یابد تا به [[مقام]] [[توحید]] نائل شود، از وساوس [[شیطانی]] [[نجات]] یابد و قلبش آرام گیرد و این همان [[حکمت نظری]] است و کمال [[عقل عملی]] به آن است که از صفت‌های [[زشت]] پیراسته و به صفت‌های [[پسندیده]] آراسته شود و از این رهگذر به پاک‌سازی ضمیر از غیر [[خدا]] برسد و این [[مقام]] [[حکمت عملی]] است.

	علمای [[اخلاق]] معتقدند، [[حکمت عملی]] به منزله ماده و [[حکمت نظری]] به منزله صورت است همان طور که صورت بدون ماده تباه می‌شود و ماده بدون صورت هرگز تحقق نمی‌یابد، رسیدن به [[حکمت عملی]] بدون تحقق پیشین [[حکمت نظری]] محال و [[حکمت نظری]] بدون [[حکمت عملی]] ضایع و بی‌اثر<ref>خواجه نصیرالدین محمد بن محمد طوسی، اخلاق ناصری، ص۷۰، محمد مهدی نراقی؛ جامع السعادت؛ ج۱،ص۹.</ref>. هنگامی که [[انسان]] به این دو [[مقام]] دست یابد و به کمال برسد، همان [[انسان کامل]] و [[جهان]] کوچکی خواهد بود که نسخه عالم اکبر است<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]. ،ص۸۵-۸۷</ref>.		علمای [[اخلاق]] معتقدند، [[حکمت عملی]] به منزله ماده و [[حکمت نظری]] به منزله صورت است همان طور که صورت بدون ماده تباه می‌شود و ماده بدون صورت هرگز تحقق نمی‌یابد، رسیدن به [[حکمت عملی]] بدون تحقق پیشین [[حکمت نظری]] محال و [[حکمت نظری]] بدون [[حکمت عملی]] ضایع و بی‌اثر<ref>خواجه نصیرالدین محمد بن محمد طوسی، اخلاق ناصری، ص۷۰، محمد مهدی نراقی؛ جامع السعادت؛ ج۱،ص۹.</ref>. هنگامی که [[انسان]] به این دو [[مقام]] دست یابد و به کمال برسد، همان [[انسان کامل]] و [[جهان]] کوچکی خواهد بود که نسخه عالم اکبر است<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]. ،ص۸۵-۸۷</ref>.

Bahmani: /* پانویس */

2023-01-24T07:47:04Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ ژانویهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۷
خط ۲۲۲:		خط ۲۲۲:

	[[رده:انسان]]		[[رده:انسان]]
			[[رده:مدخل‌های در انتظار تلخیص]]

Bahmani در ‏۲۸ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۱۹

2022-11-28T05:19:32Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۴۹
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = انسان		\| موضوع مرتبط = انسان
	\| عنوان مدخل = انسان		\| عنوان مدخل = انسان
	\| مداخل مرتبط = [[انسان در قرآن]] - [[انسان در حدیث]] - [[انسان در نهج البلاغه]] - [[انسان در کلام اسلامی]] - [[انسان در اخلاق اسلامی]] - [[انسان در فلسفه اسلامی]] - [[انسان در معارف دعا و زیارات]] - [[انسان در معارف و سیره علوی]] - [[انسان در معارف و سیره سجادی]] - [[انسان در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[انسان در لغت]] - [[انسان در قرآن]] - [[انسان در حدیث]] - [[انسان در نهج البلاغه]] - [[انسان در کلام اسلامی]] - [[انسان در اخلاق اسلامی]] - [[انسان در فلسفه اسلامی]] - [[انسان در معارف دعا و زیارات]] - [[انسان در معارف و سیره علوی]] - [[انسان در معارف و سیره سجادی]] - [[انسان در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani: /* تغییرپذیری انسان */

2022-11-27T09:05:13Z

تغییرپذیری انسان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۳۵
خط ۱۹۰:		خط ۱۹۰:
	در [[حدیث]] دیگری که از [[امام صادق]] و [[امام باقر]] {{ع}} [[نقل]] شده، آمده است: "[[خداوند]] مهربان‌تر از آن است که بندگانش را به [[گناه]] مجبور کند، آنگاه آنها را به خاطر آن [[گناه]] [[عذاب]] کند و [[خدا]] عزیزتر از آن است که چیزی را [[اراده]] کند و آن چیز محقق نشود. [[راوی]] پرسید آیا بين [[جبر و تفویض]] حالت سومی هست؟ فرمود: بله! حالتی که از فاصله [[زمین]] و [[آسمان]] وسیع‌تر است"<ref>{{متن حدیث\|ان اللّه تعالى أرحم بخلقه من أن يجبر خلقه على الذنوب ثم يعذبهم عليها و اللّه أعز من أن يريد أمرا فلا يكون قال فسئلا عليهما السّلام هل بين الجبر و القدر منزلة ثالثة قالا نعم أوسع ما بين السماء و الأرض}}؛ محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۵۹.</ref>.<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۱۰۶-۱۰۸.</ref>		در [[حدیث]] دیگری که از [[امام صادق]] و [[امام باقر]] {{ع}} [[نقل]] شده، آمده است: "[[خداوند]] مهربان‌تر از آن است که بندگانش را به [[گناه]] مجبور کند، آنگاه آنها را به خاطر آن [[گناه]] [[عذاب]] کند و [[خدا]] عزیزتر از آن است که چیزی را [[اراده]] کند و آن چیز محقق نشود. [[راوی]] پرسید آیا بين [[جبر و تفویض]] حالت سومی هست؟ فرمود: بله! حالتی که از فاصله [[زمین]] و [[آسمان]] وسیع‌تر است"<ref>{{متن حدیث\|ان اللّه تعالى أرحم بخلقه من أن يجبر خلقه على الذنوب ثم يعذبهم عليها و اللّه أعز من أن يريد أمرا فلا يكون قال فسئلا عليهما السّلام هل بين الجبر و القدر منزلة ثالثة قالا نعم أوسع ما بين السماء و الأرض}}؛ محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۵۹.</ref>.<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۱۰۶-۱۰۸.</ref>

	== [[تغییرپذیری انسان]] ==		== تغییرپذیری انسان ==
	اصل دیگری که [[نظام اخلاقی]] [[اسلامی]] بر آن مبتنی است، تغییرپذیری [[اخلاق]] [[انسان]] است؛ چراکه در غیر این صورت، حتی ارائه یک راهکار ساده تهذیبی، [[عبث]] و غیر عاقلانه خواهد بود تا چه رسد به تدوین یک [[نظام اخلاقی]]. برای اینکه بدانیم [[اخلاق]] [[انسان]] قابل [[تغییر]] است یا نه؟ باید منشأ ملكات و [[اخلاق]] [[انسان]] را بشناسیم و بدانیم که این ملکات از ذات [[انسان]] بر می‌آید یا بر نفس أو عارض می‌شود؟ کسی که قائل به ذاتی بودن [[اخلاق]] باشد، نمی‌تواند درباره [[تهذیب]]، [[تزکیه]] و [[تربیت اخلاقی]] بحث کند؛ چرا که ذاتی قابل [[تغییر]] نیست، {{عربی\|الذاتي لا يعلل ولا يتغير}}<ref>ملاصدرا، اسفار، ج۲، ص۲۲۰؛ سید محمدحسین طباطبایی، نهایة الحکمة، ص۲۵۷ و ص۲۶۱.</ref>. وجود یک [[نظام اخلاقی]] و صدور [[احکام اخلاقی]] فراوان از [[پیشوایان دین]]، [[نشانه]] [[اعتقاد]] به [[تغییر]] پذیری [[اخلاق]] و عدم استناد ملکات به ذات [[انسان]] است.		اصل دیگری که [[نظام اخلاقی]] [[اسلامی]] بر آن مبتنی است، تغییرپذیری [[اخلاق]] [[انسان]] است؛ چراکه در غیر این صورت، حتی ارائه یک راهکار ساده تهذیبی، [[عبث]] و غیر عاقلانه خواهد بود تا چه رسد به تدوین یک [[نظام اخلاقی]]. برای اینکه بدانیم [[اخلاق]] [[انسان]] قابل [[تغییر]] است یا نه؟ باید منشأ ملكات و [[اخلاق]] [[انسان]] را بشناسیم و بدانیم که این ملکات از ذات [[انسان]] بر می‌آید یا بر نفس أو عارض می‌شود؟ کسی که قائل به ذاتی بودن [[اخلاق]] باشد، نمی‌تواند درباره [[تهذیب]]، [[تزکیه]] و [[تربیت اخلاقی]] بحث کند؛ چرا که ذاتی قابل [[تغییر]] نیست، {{عربی\|الذاتي لا يعلل ولا يتغير}}<ref>ملاصدرا، اسفار، ج۲، ص۲۲۰؛ سید محمدحسین طباطبایی، نهایة الحکمة، ص۲۵۷ و ص۲۶۱.</ref>. وجود یک [[نظام اخلاقی]] و صدور [[احکام اخلاقی]] فراوان از [[پیشوایان دین]]، [[نشانه]] [[اعتقاد]] به [[تغییر]] پذیری [[اخلاق]] و عدم استناد ملکات به ذات [[انسان]] است.

Bahmani: /* معیارهای صفت کمالی */

2022-11-27T09:05:01Z

معیارهای صفت کمالی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۳۵
خط ۱۵۸:		خط ۱۵۸:
	[[لذت]] نیروی [[غضب]] در [[پیروزی]] و [[استیلا]] و [[رنج]] او در [[شکست]] و مقهوری است. هنگامی که به [[مقام]] و [[ریاست]] برسد و بر دیگران [[فرمان]] براند، [[روح]] را قرین [[لذت]] می‌کند و هنگامی که [[ریاست]] را از دست دهد، [[رنج]] می‌برد و [[روح]] را نیز آزرده می‌کند. [[لذت]] نیروی [[شهوت]] از [[خوردن و آشامیدن]]، فعالیت جنسی و [[سخن گفتن]] تأمین می‌شود و [[محرومیت]] از آنها به درد و [[رنج]] گرفتارش می‌کند و [[روح]] نیز از [[رنج]] و [[لذت]] او تأثیر می‌پذیرد. نیروی واهمه از تصوراتی که با [[غضب]] و [[شهوت]] موافق و سازگار است، [[لذت]] می‌برد و از تصوراتی که بر وفق مراد آن دو نیست، درد می‌کشد و [[رنج]] می‌بیند و [[روح]] را نیز متأثر می‌کند. [[عقل]] از [[درک]] [[حقیقت]] [[لذت]] می‌برد و از [[جهل]] و [[نادانی]] [[رنج]] می‌کشد و [[روح]] را متأثر می‌کند. نفس [[انسانی]] برای [[درک]] این [[لذت‌ها]] و فرار از رنجی که هر [[قوه]] به او منتقل می‌کند، گاه در پی [[شهوت]] می‌رود، گاه به دنبال [[غضب]] و گاهی نیز از [[عقل]] [[پیروی]] می‌کند و زمانی که یکی از آنان بر دیگری [[پیروز]] شود، تمامی وجود [[انسان]] را [[تسخیر]] می‌کند و [[آدمی]] را به دنبال خویش می‌برد. برای اینکه [[انسان]] از حمله [[غضب]] و [[شهوت]] در [[امان]] بماند و به رهزن واهمه گرفتار نشود، باید بتواند از برخی [[لذت‌ها]] صرف‌نظر و بعضی از [[رنج‌ها]] را [[تحمل]] کند و برای رسیدن به این [[توانایی]] باید بداند که برخی [[لذت‌ها]] در وجود [[آدمی]] اصالت ندارد و برای [[رسیدن به کمال]] باید از آنها اجتناب کرد و درد و رنجی را که از ترک آنها عاید نفس می‌شود، با آغوش باز پذیرفت، در حالی که برخی دیگر از [[لذت‌ها]]، اصیل‌اند و مساوق باکمال [[انسان]] و باید به دنبال آنها [[ریاضت]] کشید؛ بنابراین، برای تمییز [[لذت]] أصيل که همان [[صفت کمالی]] [[انسان]] است، از [[لذت]] غیر اصیل، باید معیاری در دست داشته باشیم<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۸۴-۸۵.</ref>.		[[لذت]] نیروی [[غضب]] در [[پیروزی]] و [[استیلا]] و [[رنج]] او در [[شکست]] و مقهوری است. هنگامی که به [[مقام]] و [[ریاست]] برسد و بر دیگران [[فرمان]] براند، [[روح]] را قرین [[لذت]] می‌کند و هنگامی که [[ریاست]] را از دست دهد، [[رنج]] می‌برد و [[روح]] را نیز آزرده می‌کند. [[لذت]] نیروی [[شهوت]] از [[خوردن و آشامیدن]]، فعالیت جنسی و [[سخن گفتن]] تأمین می‌شود و [[محرومیت]] از آنها به درد و [[رنج]] گرفتارش می‌کند و [[روح]] نیز از [[رنج]] و [[لذت]] او تأثیر می‌پذیرد. نیروی واهمه از تصوراتی که با [[غضب]] و [[شهوت]] موافق و سازگار است، [[لذت]] می‌برد و از تصوراتی که بر وفق مراد آن دو نیست، درد می‌کشد و [[رنج]] می‌بیند و [[روح]] را نیز متأثر می‌کند. [[عقل]] از [[درک]] [[حقیقت]] [[لذت]] می‌برد و از [[جهل]] و [[نادانی]] [[رنج]] می‌کشد و [[روح]] را متأثر می‌کند. نفس [[انسانی]] برای [[درک]] این [[لذت‌ها]] و فرار از رنجی که هر [[قوه]] به او منتقل می‌کند، گاه در پی [[شهوت]] می‌رود، گاه به دنبال [[غضب]] و گاهی نیز از [[عقل]] [[پیروی]] می‌کند و زمانی که یکی از آنان بر دیگری [[پیروز]] شود، تمامی وجود [[انسان]] را [[تسخیر]] می‌کند و [[آدمی]] را به دنبال خویش می‌برد. برای اینکه [[انسان]] از حمله [[غضب]] و [[شهوت]] در [[امان]] بماند و به رهزن واهمه گرفتار نشود، باید بتواند از برخی [[لذت‌ها]] صرف‌نظر و بعضی از [[رنج‌ها]] را [[تحمل]] کند و برای رسیدن به این [[توانایی]] باید بداند که برخی [[لذت‌ها]] در وجود [[آدمی]] اصالت ندارد و برای [[رسیدن به کمال]] باید از آنها اجتناب کرد و درد و رنجی را که از ترک آنها عاید نفس می‌شود، با آغوش باز پذیرفت، در حالی که برخی دیگر از [[لذت‌ها]]، اصیل‌اند و مساوق باکمال [[انسان]] و باید به دنبال آنها [[ریاضت]] کشید؛ بنابراین، برای تمییز [[لذت]] أصيل که همان [[صفت کمالی]] [[انسان]] است، از [[لذت]] غیر اصیل، باید معیاری در دست داشته باشیم<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۸۴-۸۵.</ref>.

	== معیارهای [[صفت کمالی]] ==		== معیارهای صفت کمالی ==
	برای شناسایی صفت‌های کمالی یا لذت‌های اصیل و ویژۀ [[آدمی]]، سه معیار در دست داریم:		برای شناسایی صفت‌های کمالی یا لذت‌های اصیل و ویژۀ [[آدمی]]، سه معیار در دست داریم:
	# '''معیار اول؛ موجب توسعه وجود باشد:''' اولین معیار [[لذت]] اصیل این است که چیزی بر وجود ما بیفزاید، يعنی وجود [[انسان]] را گسترش دهد و بزرگ کند. اموری که نواقص [[انسان]] را رفع و کمبودها را جبران می‌کند، هرچند [[لذت]] بخش‌اند، موجب کمال نمی‌شوند. [[انسان]] گرسنه کمبودی دارد که با غذا خوردن رفع می‌شود؛ بنابراین از خوردن [[لذت]] می‌برد، ولی این [[لذت]] اصیل نیست؛ چون وجودش را توسعه نمی‌دهد. درمان [[بیماری]] کمال نیست؛ چون چیزی بر وجود ما نمی‌افزاید. [[غضب]] و [[شهوت]] [[مأمور]] جبران نواقص و رفع کمبودهای جسماند، از این رو هر لذتی که از [[ناحیه]] این دو نیرو به [[روح انسان]] برسد، [[لذت]] غیر اصیل است. حیوانات در بهره‌وری از اینگونه [[لذایذ]] بر [[انسان]] [[برتری]] دارند، اگر [[انسان]] تمام تلاش خود را در [[کامرانی]] یا کسب [[سلطه]] و سیطره به‌کار گیرد، به چهارپایان و درندگان نمی‌رسد؛ چرا که آنها در [[اعمال]] [[غضب]] و [[شهوت]] از [[انسان]] کامیاب‌ترند.		# '''معیار اول؛ موجب توسعه وجود باشد:''' اولین معیار [[لذت]] اصیل این است که چیزی بر وجود ما بیفزاید، يعنی وجود [[انسان]] را گسترش دهد و بزرگ کند. اموری که نواقص [[انسان]] را رفع و کمبودها را جبران می‌کند، هرچند [[لذت]] بخش‌اند، موجب کمال نمی‌شوند. [[انسان]] گرسنه کمبودی دارد که با غذا خوردن رفع می‌شود؛ بنابراین از خوردن [[لذت]] می‌برد، ولی این [[لذت]] اصیل نیست؛ چون وجودش را توسعه نمی‌دهد. درمان [[بیماری]] کمال نیست؛ چون چیزی بر وجود ما نمی‌افزاید. [[غضب]] و [[شهوت]] [[مأمور]] جبران نواقص و رفع کمبودهای جسماند، از این رو هر لذتی که از [[ناحیه]] این دو نیرو به [[روح انسان]] برسد، [[لذت]] غیر اصیل است. حیوانات در بهره‌وری از اینگونه [[لذایذ]] بر [[انسان]] [[برتری]] دارند، اگر [[انسان]] تمام تلاش خود را در [[کامرانی]] یا کسب [[سلطه]] و سیطره به‌کار گیرد، به چهارپایان و درندگان نمی‌رسد؛ چرا که آنها در [[اعمال]] [[غضب]] و [[شهوت]] از [[انسان]] کامیاب‌ترند.

Bahmani: /* محدود نبودن عمر انسان به زندگی دنیا */

2022-11-27T09:04:50Z

محدود نبودن عمر انسان به زندگی دنیا

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۳۴
خط ۱۲۳:		خط ۱۲۳:
	ترکیب [[روح]] با [[بدن]] مادی در وجود [[انسان]] نباید موجب این [[اشتباه]] شود که [[روح]] با [[بدن]] سنخیت و مجانستی دارد. افق [[روح]] از افق ماده بسیار فراتر است و تنها ارتباطش با [[بدن]] این است که از آن به عنوان ابزار استفاده می‌کند؛ ولی چون از آن بی‌نیاز شود، همان طوری که روزی به [[اذن خدا]] به [[بدن]] تعلق یافته و آن را در راستای هدف‌های خود به کار گرفته و باعث [[شرافت]] آن شده، به امر [[خدا]] رهایش می‌کند و در پی پیک [[حق]] به پیشگاه [[پروردگار]] می‌شتابد{{متن قرآن\|قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ}}<ref>«بگو: آن فرشته مرگ که بر شما گمارده‌اند جان شما را می‌ستاند سپس به سوی پروردگارتان بازگردانده می‌شوید» سوره سجده، آیه ۱۱.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۷۰-۷۱.</ref>.		ترکیب [[روح]] با [[بدن]] مادی در وجود [[انسان]] نباید موجب این [[اشتباه]] شود که [[روح]] با [[بدن]] سنخیت و مجانستی دارد. افق [[روح]] از افق ماده بسیار فراتر است و تنها ارتباطش با [[بدن]] این است که از آن به عنوان ابزار استفاده می‌کند؛ ولی چون از آن بی‌نیاز شود، همان طوری که روزی به [[اذن خدا]] به [[بدن]] تعلق یافته و آن را در راستای هدف‌های خود به کار گرفته و باعث [[شرافت]] آن شده، به امر [[خدا]] رهایش می‌کند و در پی پیک [[حق]] به پیشگاه [[پروردگار]] می‌شتابد{{متن قرآن\|قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ}}<ref>«بگو: آن فرشته مرگ که بر شما گمارده‌اند جان شما را می‌ستاند سپس به سوی پروردگارتان بازگردانده می‌شوید» سوره سجده، آیه ۱۱.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۷۰-۷۱.</ref>.

	== محدود نبودن [[عمر انسان]] به [[زندگی دنیا]] ==		== محدود نبودن عمر انسان به [[زندگی دنیا]] ==
	از نظر [[اسلام]]، [[عمر انسان]] محدود به [[زندگی]] کوتاه [[دنیوی]] نیست. [[قرآن کریم]] برای [[انسان]] عمری به درازای ابد قائل است که بخش اصلی آن پس از عبور از [[دنیا]] اتفاق می‌افتد و [[زندگی دنیا]] در مقایسه با آن، چنان ناچیز است که به حساب نمی‌آید. [[رسول خدا]] می‌فرمود: [[دنیا]] نسبت به [[آخرت]] چنان است که انگشت در آب دریا فرو بری. این انگشت چه مقداری از آب دریا به همراه می‌آورد<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۷۰، ص۱۱۹.</ref>.		از نظر [[اسلام]]، [[عمر انسان]] محدود به [[زندگی]] کوتاه [[دنیوی]] نیست. [[قرآن کریم]] برای [[انسان]] عمری به درازای ابد قائل است که بخش اصلی آن پس از عبور از [[دنیا]] اتفاق می‌افتد و [[زندگی دنیا]] در مقایسه با آن، چنان ناچیز است که به حساب نمی‌آید. [[رسول خدا]] می‌فرمود: [[دنیا]] نسبت به [[آخرت]] چنان است که انگشت در آب دریا فرو بری. این انگشت چه مقداری از آب دریا به همراه می‌آورد<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۷۰، ص۱۱۹.</ref>.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۵۶
خط ۶:		خط ۶:
	ما در اینجا اندکی در این زمینه، از دیدگاه [[دانش]] [[اخلاق]] به سخن خواهیم پرداخت؛ و برپایه [[آیات قرآن کریم]]، توضیحی پیرامون برخی از زوایای او ارائه می‌‌نمائیم<ref>[[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی ج۱]]، ص ۹۵.</ref>.		ما در اینجا اندکی در این زمینه، از دیدگاه [[دانش]] [[اخلاق]] به سخن خواهیم پرداخت؛ و برپایه [[آیات قرآن کریم]]، توضیحی پیرامون برخی از زوایای او ارائه می‌‌نمائیم<ref>[[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی ج۱]]، ص ۹۵.</ref>.

	به [[شهادت]] [[قرآن کریم]]، [[انسان]] خلاصه [[عالم هستی]] و چکیده آن است. از همین روست که تمامی [[محاسن]] عالم وجود، به یک‌‌مرتبه در او پدیدار شده است<ref>[[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی ج۱]]، ص ۹۶.</ref>.		به [[شهادت]] [[قرآن کریم]]، [[انسان]] خلاصه [[عالم هستی]] و چکیده آن است. از همین روست که تمامی محاسن عالم وجود، به یک‌‌مرتبه در او پدیدار شده است<ref>[[حسین مظاهری\|مظاهری، حسین]]، [[دانش اخلاق اسلامی ج۱ (کتاب)\|دانش اخلاق اسلامی ج۱]]، ص ۹۶.</ref>.

	در رابطه با [[انسان]]، این امور را بخوبی می‌‌توان از [[قرآن کریم]] استخراج نمود:		در رابطه با [[انسان]]، این امور را بخوبی می‌‌توان از [[قرآن کریم]] استخراج نمود:
	# [[آدمی]] [[خلیفه]] و [[جانشین]] [[خداوند]] در [[زمین]] است: [[حضرت حق]] در این زمینه می‌‌فرماید: {{متن قرآن\|إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً}}<ref>«می‌خواهم جانشینی در زمین بگمارم» سوره بقره، آیه ۳۰.</ref>		# [[آدمی]] [[خلیفه]] و [[جانشین]] [[خداوند]] در [[زمین]] است: [[حضرت حق]] در این زمینه می‌‌فرماید: {{متن قرآن\|إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً}}<ref>«می‌خواهم جانشینی در زمین بگمارم» سوره بقره، آیه ۳۰.</ref>
	# [[آدمی]] [[مظهر]] تمامی اسماء و صفات اوست: {{متن قرآن\|وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا}}<ref>«و همه نام‌ها را به آدم آموخت» سوره بقره، آیه ۳۱.</ref>		# [[آدمی]] مظهر تمامی اسماء و صفات اوست: {{متن قرآن\|وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا}}<ref>«و همه نام‌ها را به آدم آموخت» سوره بقره، آیه ۳۱.</ref>
	# [[آدمی]] [[روح]] [[حضرت حق]] را در خود نهفته دارد: {{متن قرآن\|فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ}}<ref>«پس هنگامی که او را باندام برآوردم و در او از روان خویش دمیدم، برای او به فروتنی در افتید!» سوره حجر، آیه ۲۹.</ref>.		# [[آدمی]] [[روح]] [[حضرت حق]] را در خود نهفته دارد: {{متن قرآن\|فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ}}<ref>«پس هنگامی که او را باندام برآوردم و در او از روان خویش دمیدم، برای او به فروتنی در افتید!» سوره حجر، آیه ۲۹.</ref>.
	# [[فرشتگان]] به [[آدمی]] [[سجده]] می‌کنند: {{متن قرآن\|فَسَجَدَ الْمَلَائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ}}<ref>«آنگاه همه فرشتگان، همگان فروتنی کردند» سوره حجر، آیه ۳۰.</ref>		# [[فرشتگان]] به [[آدمی]] [[سجده]] می‌کنند: {{متن قرآن\|فَسَجَدَ الْمَلَائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ}}<ref>«آنگاه همه فرشتگان، همگان فروتنی کردند» سوره حجر، آیه ۳۰.</ref>