انسان در عرفان اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* مراحل و عوالم حقیقت انسانی */

2026-04-12T10:19:31Z

مراحل و عوالم حقیقت انسانی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۹
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	# '''خفی''': «خفی» مقام و مرتبه‌ای است که عارف فقط [[خدا]] را مشاهده می‌کند، نه چون مقام سرّ که خدا را در دریا و صحرا مشاهده می‌کرد.		# '''خفی''': «خفی» مقام و مرتبه‌ای است که عارف فقط [[خدا]] را مشاهده می‌کند، نه چون مقام سرّ که خدا را در دریا و صحرا مشاهده می‌کرد.
	# '''اخفی''': «اخفی» مقام فنای در [[حق]] است؛ منتها التفات به فنا در این مقام نیست، ولی در مقام خفی بود؛		# '''اخفی''': «اخفی» مقام فنای در [[حق]] است؛ منتها التفات به فنا در این مقام نیست، ولی در مقام خفی بود؛
	هر یک از این مراتب هفتگانه به ترتیب از مرتبه دانی به مقام عالی می‌رسد و از [[شهر]] کوچکی به شهر بزرگی، تا در مقام اخفی به کشورِ پهناورِ هستیِ مطلق گام می‌گذارد<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهِمَم در شرح فُصوصُ الحِکَم، ص۵۵ و ۵۶، ۲۲۹.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۲۱۹.</ref>		هر یک از این مراتب هفتگانه به ترتیب از مرتبه دانی به مقام عالی می‌رسد و از [[شهر]] کوچکی به شهر بزرگی، تا در مقام اخفی به کشورِ پهناورِ هستیِ مطلق گام می‌گذارد<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهِمَم در شرح فُصوصُ الحِکَم، ص۵۵ و ۵۶، ۲۲۹.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۲۱۹ ـ ۲۲۱.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani: /* مراحل و عوالم حقیقت انسانی */

2026-04-12T08:02:20Z

مراحل و عوالم حقیقت انسانی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۳۲
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = انسان\| عنوان مدخل = انسان\| مداخل مرتبط = [[انسان در لغت]] - [[انسان در قرآن]] - [[انسان در حدیث]] - [[انسان در نهج البلاغه]] - [[انسان در کلام اسلامی]] - [[انسان در فلسفه اسلامی]] - [[انسان در عرفان اسلامی]] - [[انسان در اخلاق اسلامی]] - [[انسان در معارف دعا و زیارات]] - [[انسان در معارف و سیره علوی]] - [[انسان در معارف و سیره سجادی]] - [[انسان در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = انسان\| عنوان مدخل = انسان\| مداخل مرتبط = [[انسان در لغت]] - [[انسان در قرآن]] - [[انسان در حدیث]] - [[انسان در نهج البلاغه]] - [[انسان در کلام اسلامی]] - [[انسان در فلسفه اسلامی]] - [[انسان در عرفان اسلامی]] - [[انسان در اخلاق اسلامی]] - [[انسان در معارف دعا و زیارات]] - [[انسان در معارف و سیره علوی]] - [[انسان در معارف و سیره سجادی]] - [[انسان در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	==مراحل و عوالم حقیقت انسانی==		== مراحل و عوالم حقیقت انسانی ==
	حقیقت انسانی مراحل و عوالمی دارد که اینهاست: ~~[[طبع]]،~~ نفس، [[قلب]]، [[روح]]، سرّ، خفی و اخفی<ref>علامه حسن‌زاده در جایی دیگر از مقامات پنج‌گانه یاد می‌کند که ~~عبارتند~~ از ظاهر، باطن، قلب، روح و سرّ؛ این مقامات را در کلام سید اوصیاء امیرالمؤمنین{{ع}} می‌توان یافت؛ در آنجا که می‌فرماید: {{متن حدیث\|اللَّهُمَّ نَوِّرْ ظَاهِرِي بِطَاعَتِكَ، وَ بَاطِنِي بِمَحَبَّتِكَ، وَ قَلْبِي بِمَعْرِفَتِكَ، وَ رُوحِي بِمُشَاهَدَتِكَ، وَ سِرِّي بِاسْتِقْلَالِ اتِّصَالِ حَضْرَتِكَ يَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْاِكْرَامِ}}؛ خدایا ظاهر مرا به طاعت و باطنم را به محبت و قلب مرا به معرفت و روح مرا به مشاهده خود و سرّم را به استقلال در اتصال به حضرتت منوّر کن ای صاحب جلالت و کرم!». (حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهِمَم در شرح فُصوصُ الحِکَم، ص۶۷۸ و همو، نصوص الحکم بر فصوص الحکم، ص۱۵۸)</ref>. در اینجا هر یک را به اختصار توضیح می‌دهیم.		حقیقت انسانی مراحل و عوالمی دارد که اینهاست: طبع، نفس، [[قلب]]، [[روح]]، سرّ، خفی و اخفی<ref>علامه حسن‌زاده در جایی دیگر از مقامات پنج‌گانه یاد می‌کند که عبارت‌اند از ظاهر، باطن، قلب، روح و سرّ؛ این مقامات را در کلام سید اوصیاء امیرالمؤمنین{{ع}} می‌توان یافت؛ در آنجا که می‌فرماید: {{متن حدیث\|اللَّهُمَّ نَوِّرْ ظَاهِرِي بِطَاعَتِكَ، وَ بَاطِنِي بِمَحَبَّتِكَ، وَ قَلْبِي بِمَعْرِفَتِكَ، وَ رُوحِي بِمُشَاهَدَتِكَ، وَ سِرِّي بِاسْتِقْلَالِ اتِّصَالِ حَضْرَتِكَ يَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْاِكْرَامِ}}؛ خدایا ظاهر مرا به طاعت و باطنم را به محبت و قلب مرا به معرفت و روح مرا به مشاهده خود و سرّم را به استقلال در اتصال به حضرتت منوّر کن ای صاحب جلالت و کرم!». (حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهِمَم در شرح فُصوصُ الحِکَم، ص۶۷۸ و همو، نصوص الحکم بر فصوص الحکم، ص۱۵۸)</ref>. در اینجا هر یک را به اختصار توضیح می‌دهیم:
	#'''طبع''': «طبع» قوای طبیعی است که مرحله نازله حقیقت انسانی است؛ یعنی قوای نباتی و آثار و [[افعال]] آن؛ مانند [[خوردن و آشامیدن]]. خلاصه در این مرتبه طبیعت، بدن در [[مقام]] [[حیات]] نباتی<ref>مبدأ حیات نباتی، نفس نامیه است و دارای قوه غاذیه و مولده و متفرّعات آن می‌باشد. (حسن حسن‌زاده آملی، هزارو یک کلمه، ج۵، ص۲۲۱)</ref> است.		# '''طبع''': «طبع» قوای طبیعی است که مرحله نازله حقیقت انسانی است؛ یعنی قوای نباتی و آثار و [[افعال]] آن؛ مانند [[خوردن و آشامیدن]]. خلاصه در این مرتبه طبیعت، بدن در [[مقام]] [[حیات]] نباتی<ref>مبدأ حیات نباتی، نفس نامیه است و دارای قوه غاذیه و مولده و متفرّعات آن می‌باشد. (حسن حسن‌زاده آملی، هزارو یک کلمه، ج۵، ص۲۲۱)</ref> است.
	#'''نفس''': «نفس» بالاتر از مرتبه «طبع» است که [[ادراکات]] [[قوای حیوانی]] و ادراکات [[حس]] و [[خیال]] و و هم را شامل می‌شود و مقام و مرتبه [[حیات حیوانی]]<ref>حیات حیوانی دارای قوه محرکه و مدرکه است. (حسن حسن‌زاده آملی، هزارویک کلمه، ج۵، ص۲۲۱)</ref> است.		# '''نفس''': «نفس» بالاتر از مرتبه «طبع» است که [[ادراکات]] قوای حیوانی و ادراکات [[حس]] و خیال و و هم را شامل می‌شود و مقام و مرتبه حیات حیوانی<ref>حیات حیوانی دارای قوه محرکه و مدرکه است. (حسن حسن‌زاده آملی، هزارویک کلمه، ج۵، ص۲۲۱)</ref> است.
	#'''[[قلب]]''': «قلب» توجه به عالم «[[غیب]]» است؛ ولی با نظر به [[عالم شهادت]] آمیخته است؛ این [[مقام]] به مراتب از مقام «نفس» عالی‌تر و [[برتر]] است.		# '''[[قلب]]''': «قلب» توجه به عالم «[[غیب]]» است؛ ولی با نظر به [[عالم شهادت]] آمیخته است؛ این [[مقام]] به مراتب از مقام «نفس» عالی‌تر و [[برتر]] است.
	#'''[[روح]]''': روح مرتبه و مقام [[نفس ناطقه]] است که از چنگ قوای بدن و آثار [[طبع]] و نفس به کلی رها شده و به [[روحانیون]] عالم [[قدس]] پیوسته است.		# '''[[روح]]''': روح مرتبه و مقام نفس ناطقه است که از چنگ قوای بدن و آثار طبع و نفس به کلی رها شده و به [[روحانیون]] عالم [[قدس]] پیوسته است.
	#'''سرّ''': (سرّ) مقامی است که [[عارف]] به [[معرفت حق]] و [[جمال الهی]] آشنا می‌گردد و [[بینا]] می‌شود و سرّ [[الهی]] را در همه موجودات [[مشاهده]] می‌کند و می‌گوید: {{متن حدیث\|مَا رَأَيْتُ شَيْئًا إِلَّا وَ رَأَيْتُ اللَّهَ فِيهِ}}<ref>چیزی را ندیدم، مگر اینکه خدا را در آن دیدم.</ref>		# '''سرّ''': (سرّ) مقامی است که [[عارف]] به [[معرفت حق]] و جمال الهی آشنا می‌گردد و [[بینا]] می‌شود و سرّ [[الهی]] را در همه موجودات مشاهده می‌کند و می‌گوید: {{متن حدیث\|مَا رَأَيْتُ شَيْئًا إِلَّا وَ رَأَيْتُ اللَّهَ فِيهِ}}<ref>چیزی را ندیدم، مگر اینکه خدا را در آن دیدم.</ref>
	#'''خفی''': «خفی» مقام و مرتبه‌ای است که عارف فقط [[خدا]] را مشاهده می‌کند، نه چون مقام سرّ که خدا را در دریا و صحرا مشاهده می‌کرد.		# '''خفی''': «خفی» مقام و مرتبه‌ای است که عارف فقط [[خدا]] را مشاهده می‌کند، نه چون مقام سرّ که خدا را در دریا و صحرا مشاهده می‌کرد.
	#'''اخفی''': «اخفی» مقام فنای در [[حق]] است؛ منتها التفات به فنا در این مقام نیست، ولی در مقام خفی بود؛		# '''اخفی''': «اخفی» مقام فنای در [[حق]] است؛ منتها التفات به فنا در این مقام نیست، ولی در مقام خفی بود؛
	هر یک از این مراتب هفتگانه به ترتیب از مرتبه دانی به مقام عالی می‌رسد و از [[شهر]] کوچکی به شهر بزرگی، تا در مقام اخفی به کشورِ پهناورِ هستیِ مطلق گام می‌گذارد<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهِمَم در شرح فُصوصُ الحِکَم، ص۵۵ و ۵۶، ۲۲۹.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۲۱۹.</ref>		هر یک از این مراتب هفتگانه به ترتیب از مرتبه دانی به مقام عالی می‌رسد و از [[شهر]] کوچکی به شهر بزرگی، تا در مقام اخفی به کشورِ پهناورِ هستیِ مطلق گام می‌گذارد<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهِمَم در شرح فُصوصُ الحِکَم، ص۵۵ و ۵۶، ۲۲۹.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۲۱۹.</ref>

Jaafari در ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۵۰

2026-04-12T06:50:43Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۰
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	#'''اخفی''': «اخفی» مقام فنای در [[حق]] است؛ منتها التفات به فنا در این مقام نیست، ولی در مقام خفی بود؛		#'''اخفی''': «اخفی» مقام فنای در [[حق]] است؛ منتها التفات به فنا در این مقام نیست، ولی در مقام خفی بود؛
	هر یک از این مراتب هفتگانه به ترتیب از مرتبه دانی به مقام عالی می‌رسد و از [[شهر]] کوچکی به شهر بزرگی، تا در مقام اخفی به کشورِ پهناورِ هستیِ مطلق گام می‌گذارد<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهِمَم در شرح فُصوصُ الحِکَم، ص۵۵ و ۵۶، ۲۲۹.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۲۱۹.</ref>		هر یک از این مراتب هفتگانه به ترتیب از مرتبه دانی به مقام عالی می‌رسد و از [[شهر]] کوچکی به شهر بزرگی، تا در مقام اخفی به کشورِ پهناورِ هستیِ مطلق گام می‌گذارد<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهِمَم در شرح فُصوصُ الحِکَم، ص۵۵ و ۵۶، ۲۲۹.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۲۱۹.</ref>

			== منابع ==
			{{منابع}}
			# [[پرونده:IM011007.jpg\|22px]] [[علی علیزاده آملی\|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)\|'''عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی''']]
			{{پایان منابع}}

			== پانویس ==
			{{پانویس}}

			[[رده:انسان]]

Wasity در ‏۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۴۲

2026-04-08T07:42:46Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۱۲
خط ۱:		خط ۱:
			{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = انسان\| عنوان مدخل = انسان\| مداخل مرتبط = [[انسان در لغت]] - [[انسان در قرآن]] - [[انسان در حدیث]] - [[انسان در نهج البلاغه]] - [[انسان در کلام اسلامی]] - [[انسان در فلسفه اسلامی]] - [[انسان در عرفان اسلامی]] - [[انسان در اخلاق اسلامی]] - [[انسان در معارف دعا و زیارات]] - [[انسان در معارف و سیره علوی]] - [[انسان در معارف و سیره سجادی]] - [[انسان در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	==مراحل و عوالم حقیقت انسانی==		==مراحل و عوالم حقیقت انسانی==
	حقیقت انسانی مراحل و عوالمی دارد که اینهاست: [[طبع]]، نفس، [[قلب]]، [[روح]]، سرّ، خفی و اخفی<ref>علامه حسن‌زاده در جایی دیگر از مقامات پنج‌گانه یاد می‌کند که عبارتند از ظاهر، باطن، قلب، روح و سرّ؛ این مقامات را در کلام سید اوصیاء امیرالمؤمنین{{ع}} می‌توان یافت؛ در آنجا که می‌فرماید: {{متن حدیث\|اللَّهُمَّ نَوِّرْ ظَاهِرِي بِطَاعَتِكَ، وَ بَاطِنِي بِمَحَبَّتِكَ، وَ قَلْبِي بِمَعْرِفَتِكَ، وَ رُوحِي بِمُشَاهَدَتِكَ، وَ سِرِّي بِاسْتِقْلَالِ اتِّصَالِ حَضْرَتِكَ يَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْاِكْرَامِ}}؛ خدایا ظاهر مرا به طاعت و باطنم را به محبت و قلب مرا به معرفت و روح مرا به مشاهده خود و سرّم را به استقلال در اتصال به حضرتت منوّر کن ای صاحب جلالت و کرم!». (حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهِمَم در شرح فُصوصُ الحِکَم، ص۶۷۸ و همو، نصوص الحکم بر فصوص الحکم، ص۱۵۸)</ref>. در اینجا هر یک را به اختصار توضیح می‌دهیم.		حقیقت انسانی مراحل و عوالمی دارد که اینهاست: [[طبع]]، نفس، [[قلب]]، [[روح]]، سرّ، خفی و اخفی<ref>علامه حسن‌زاده در جایی دیگر از مقامات پنج‌گانه یاد می‌کند که عبارتند از ظاهر، باطن، قلب، روح و سرّ؛ این مقامات را در کلام سید اوصیاء امیرالمؤمنین{{ع}} می‌توان یافت؛ در آنجا که می‌فرماید: {{متن حدیث\|اللَّهُمَّ نَوِّرْ ظَاهِرِي بِطَاعَتِكَ، وَ بَاطِنِي بِمَحَبَّتِكَ، وَ قَلْبِي بِمَعْرِفَتِكَ، وَ رُوحِي بِمُشَاهَدَتِكَ، وَ سِرِّي بِاسْتِقْلَالِ اتِّصَالِ حَضْرَتِكَ يَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْاِكْرَامِ}}؛ خدایا ظاهر مرا به طاعت و باطنم را به محبت و قلب مرا به معرفت و روح مرا به مشاهده خود و سرّم را به استقلال در اتصال به حضرتت منوّر کن ای صاحب جلالت و کرم!». (حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهِمَم در شرح فُصوصُ الحِکَم، ص۶۷۸ و همو، نصوص الحکم بر فصوص الحکم، ص۱۵۸)</ref>. در اینجا هر یک را به اختصار توضیح می‌دهیم.

Wasity: صفحه‌ای تازه حاوی «==مراحل و عوالم حقیقت انسانی== حقیقت انسانی مراحل و عوالمی دارد که اینهاست: طبع، نفس، قلب، روح، سرّ، خفی و اخفیعلامه حسن‌زاده در جایی دیگر از مقامات پنج‌گانه یاد می‌کند که عبارتند از ظاهر، باطن، قلب، روح و سرّ؛ این مقامات را در کلام س...» ایجاد کرد

2026-04-08T06:51:14Z

صفحه‌ای تازه حاوی «==مراحل و عوالم حقیقت انسانی== حقیقت انسانی مراحل و عوالمی دارد که اینهاست: طبع، نفس، قلب، روح، سرّ، خفی و اخفی<ref>علامه حسن‌زاده در جایی دیگر از مقامات پنج‌گانه یاد می‌کند که عبارتند از ظاهر، باطن، قلب، روح و سرّ؛ این مقامات را در کلام س...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

==مراحل و عوالم حقیقت انسانی==
حقیقت انسانی مراحل و عوالمی دارد که اینهاست: [[طبع]]، نفس، [[قلب]]، [[روح]]، سرّ، خفی و اخفی<ref>علامه حسن‌زاده در جایی دیگر از مقامات پنج‌گانه یاد می‌کند که عبارتند از ظاهر، باطن، قلب، روح و سرّ؛ این مقامات را در کلام سید اوصیاء امیرالمؤمنین{{ع}} می‌توان یافت؛ در آنجا که می‌فرماید: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ نَوِّرْ ظَاهِرِي بِطَاعَتِكَ، وَ بَاطِنِي بِمَحَبَّتِكَ، وَ قَلْبِي بِمَعْرِفَتِكَ، وَ رُوحِي بِمُشَاهَدَتِكَ، وَ سِرِّي بِاسْتِقْلَالِ اتِّصَالِ حَضْرَتِكَ يَا ذَا الْجَلَالِ وَ الْاِكْرَامِ}}؛ خدایا ظاهر مرا به طاعت و باطنم را به محبت و قلب مرا به معرفت و روح مرا به مشاهده خود و سرّم را به استقلال در اتصال به حضرتت منوّر کن ای صاحب جلالت و کرم!». (حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهِمَم در شرح فُصوصُ الحِکَم، ص۶۷۸ و همو، نصوص الحکم بر فصوص الحکم، ص۱۵۸)</ref>. در اینجا هر یک را به اختصار توضیح می‌دهیم.
#'''طبع''': «طبع» قوای طبیعی است که مرحله نازله حقیقت انسانی است؛ یعنی قوای نباتی و آثار و [[افعال]] آن؛ مانند [[خوردن و آشامیدن]]. خلاصه در این مرتبه طبیعت، بدن در [[مقام]] [[حیات]] نباتی<ref>مبدأ حیات نباتی، نفس نامیه است و دارای قوه غاذیه و مولده و متفرّعات آن می‌باشد. (حسن حسن‌زاده آملی، هزارو یک کلمه، ج۵، ص۲۲۱)</ref> است.
#'''نفس''': «نفس» بالاتر از مرتبه «طبع» است که [[ادراکات]] [[قوای حیوانی]] و ادراکات [[حس]] و [[خیال]] و و هم را شامل می‌شود و مقام و مرتبه [[حیات حیوانی]]<ref>حیات حیوانی دارای قوه محرکه و مدرکه است. (حسن حسن‌زاده آملی، هزارویک کلمه، ج۵، ص۲۲۱)</ref> است.
#'''[[قلب]]''': «قلب» توجه به عالم «[[غیب]]» است؛ ولی با نظر به [[عالم شهادت]] آمیخته است؛ این [[مقام]] به مراتب از مقام «نفس» عالی‌تر و [[برتر]] است.
#'''[[روح]]''': روح مرتبه و مقام [[نفس ناطقه]] است که از چنگ قوای بدن و آثار [[طبع]] و نفس به کلی رها شده و به [[روحانیون]] عالم [[قدس]] پیوسته است.
#'''سرّ''': (سرّ) مقامی است که [[عارف]] به [[معرفت حق]] و [[جمال الهی]] آشنا می‌گردد و [[بینا]] می‌شود و سرّ [[الهی]] را در همه موجودات [[مشاهده]] می‌کند و می‌گوید: {{متن حدیث|مَا رَأَيْتُ شَيْئًا إِلَّا وَ رَأَيْتُ اللَّهَ فِيهِ}}<ref>چیزی را ندیدم، مگر اینکه خدا را در آن دیدم.</ref>
#'''خفی''': «خفی» مقام و مرتبه‌ای است که عارف فقط [[خدا]] را مشاهده می‌کند، نه چون مقام سرّ که خدا را در دریا و صحرا مشاهده می‌کرد.
#'''اخفی''': «اخفی» مقام فنای در [[حق]] است؛ منتها التفات به فنا در این مقام نیست، ولی در مقام خفی بود؛
هر یک از این مراتب هفتگانه به ترتیب از مرتبه دانی به مقام عالی می‌رسد و از [[شهر]] کوچکی به شهر بزرگی، تا در مقام اخفی به کشورِ پهناورِ هستیِ مطلق گام می‌گذارد<ref>حسن حسن‌زاده آملی، مُمِدّ الهِمَم در شرح فُصوصُ الحِکَم، ص۵۵ و ۵۶، ۲۲۹.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی (کتاب)|عرفان در آثار علامه حسن‌زاده آملی]]، ص ۲۱۹.</ref>