اومانیسم در فلسفه دین و کلام جدید - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۱۵

2025-09-27T05:15:52Z

Bahmani در ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۱۱

2025-09-27T05:11:15Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۱
خط ۴۱:		خط ۴۱:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~اومانیسم~~]]		[[رده:اصطلاحات سیاسی]]

Jaafari: /* مهم‌ترین اصول فکری اومانیسم */

2025-08-19T08:09:55Z

مهم‌ترین اصول فکری اومانیسم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۹
خط ۲۳:		خط ۲۳:
	#طبیعت‌گرایی: قلمرو [[انسان]] طبیعت است و او با حواس خود می‌تواند با آن ارتباط داشته باشد؛ بنابراین، متافیزیک و [[امور غیبی]] [[تحقیر]] شده و توجه به [[جهان]] غیرمادی برای [[حل مشکلات]] [[بشر]] تلاشی برای [[ضعیف]] و بی‌ارزش‌کردن [[عقل انسان]] است. پس تمام نظریه‌های [[اقتصادی]]، [[سیاسی]]، [[فرهنگی]] و... باید از مبانی فراطبیعی دور باشد.		#طبیعت‌گرایی: قلمرو [[انسان]] طبیعت است و او با حواس خود می‌تواند با آن ارتباط داشته باشد؛ بنابراین، متافیزیک و [[امور غیبی]] [[تحقیر]] شده و توجه به [[جهان]] غیرمادی برای [[حل مشکلات]] [[بشر]] تلاشی برای [[ضعیف]] و بی‌ارزش‌کردن [[عقل انسان]] است. پس تمام نظریه‌های [[اقتصادی]]، [[سیاسی]]، [[فرهنگی]] و... باید از مبانی فراطبیعی دور باشد.
	# [[مدارا]]: با اصالت دادن به انسان همه [[رفتارها]] و [[عقاید]] [[انسانی]] [[ارزشمند]] می‌شوند. (این [[تفکر]] تا حدی نتیجه جنگ‌های مذهبی قرن‌های ۱۶ و ۱۷ میلادی بود) در نتیجه تمام عقاید و [[مذاهب]] حتی مذاهب [[توحیدی]] و [[الحادی]]، اصیل و [[خرافی]] از یک ریشه هستند و صاحبان آنها باید با هم مدارا کنند و [[جامعه باز]] و [[دموکراسی]] بهترین تضمین‌کننده [[حقوق انسانی]] است<ref>صانع‌پور، مریم، نقدی بر معرفت‌شناسی اومانیستی، ص۲۸-۲۹.</ref>.		# [[مدارا]]: با اصالت دادن به انسان همه [[رفتارها]] و [[عقاید]] [[انسانی]] [[ارزشمند]] می‌شوند. (این [[تفکر]] تا حدی نتیجه جنگ‌های مذهبی قرن‌های ۱۶ و ۱۷ میلادی بود) در نتیجه تمام عقاید و [[مذاهب]] حتی مذاهب [[توحیدی]] و [[الحادی]]، اصیل و [[خرافی]] از یک ریشه هستند و صاحبان آنها باید با هم مدارا کنند و [[جامعه باز]] و [[دموکراسی]] بهترین تضمین‌کننده [[حقوق انسانی]] است<ref>صانع‌پور، مریم، نقدی بر معرفت‌شناسی اومانیستی، ص۲۸-۲۹.</ref>.
	[[اومانیسم]] از شاخه‌های دارد؛ مانند، اومانیسم فردگرا، جمع‌گرا، ادبی، [[فلسفی]]، [[دینی]]، الحادی و...<ref>قنبری، آیت، نقدی بر لیبرالیسم و اومانیسم، ص۳۷-۴۶.</ref>.		[[اومانیسم]] شاخه‌های دارد؛ مانند، اومانیسم فردگرا، جمع‌گرا، ادبی، [[فلسفی]]، [[دینی]]، الحادی و...<ref>قنبری، آیت، نقدی بر لیبرالیسم و اومانیسم، ص۳۷-۴۶.</ref>.

	'''نقد و بررسی'''		'''نقد و بررسی'''

Jaafari: /* مهم‌ترین اصول فکری اومانیسم */

2025-08-19T08:09:44Z

مهم‌ترین اصول فکری اومانیسم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۹
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	[[اومانیسم]] از شاخه‌های دارد؛ مانند، اومانیسم فردگرا، جمع‌گرا، ادبی، [[فلسفی]]، [[دینی]]، الحادی و...<ref>قنبری، آیت، نقدی بر لیبرالیسم و اومانیسم، ص۳۷-۴۶.</ref>.		[[اومانیسم]] از شاخه‌های دارد؛ مانند، اومانیسم فردگرا، جمع‌گرا، ادبی، [[فلسفی]]، [[دینی]]، الحادی و...<ref>قنبری، آیت، نقدی بر لیبرالیسم و اومانیسم، ص۳۷-۴۶.</ref>.

	نقد و بررسی		'''نقد و بررسی'''
	#از اشکالات اومانیسم [[تفسیر]] غلط آن درباره [[عقل]] انسانی است. عقل انسان که از والاترین موهبت‌های [[خداوند]] است، مهم‌ترین [[ابزار شناخت]] انسان محسوب می‌‌شود. انسان با [[به‌کارگیری عقل]] می‌فهمد که حوزه [[ادراک]] او فقط حواس او نیست. عقل انسان مفاهیمی چون «من»، «بودن»، «نبودن» و گزاره‌هایی چون «من هستم»، «اصل تناقض» و... را که پایه‌های متافیزیک هستند، بدون استفاده از حواس درمی‌‌یابد و با مبنا قراردادن آنها گزاره‌های دیگری را نیز نتیجه می-گیرد و [[علوم عقلی]] و متافیزیک پدید می‌‌آید که اعتباری بیش از حواس دارند.		#از اشکالات اومانیسم [[تفسیر]] غلط آن درباره [[عقل]] انسانی است. عقل انسان که از والاترین موهبت‌های [[خداوند]] است، مهم‌ترین [[ابزار شناخت]] انسان محسوب می‌‌شود. انسان با [[به‌کارگیری عقل]] می‌فهمد که حوزه [[ادراک]] او فقط حواس او نیست. عقل انسان مفاهیمی چون «من»، «بودن»، «نبودن» و گزاره‌هایی چون «من هستم»، «اصل تناقض» و... را که پایه‌های متافیزیک هستند، بدون استفاده از حواس درمی‌‌یابد و با مبنا قراردادن آنها گزاره‌های دیگری را نیز نتیجه می-گیرد و [[علوم عقلی]] و متافیزیک پدید می‌‌آید که اعتباری بیش از حواس دارند. همین عقل با کمک گزاره‌های بدیهی، اصول نخستین [[دین]] همچون [[توحید]] و [[معاد]] را [[اثبات]] و [[متواضعانه]] [[حکم]] می‌کند که از امور مربوط به [[سعادت]] و [[شقاوت]] [[ابدی]] انسان بی‌اطلاع است و به کسی نیاز دارد که او را از این امور [[آگاه]] کند ([[نبی]]). عقل با دقت در [[اوصاف خدا]] و انسان، جایگاه انسان در برابر [[خدا]] را به [[درستی]] [[درک]] می‌کند و این مسئله خاص [[دین]] نیست، ولی [[اومانیسم]] با بی‌توجهی به ابعاد [[ادراک]] [[عقل]]، [[انسان]] را از مهم‌ترین و سرنوشت‌سازترین [[علوم]] [[محروم]] کرده است. از سوی دیگر، اتکای صرف به عقل و [[علم]] بشری امری ناصواب است که امروزه در غرب نیز مخالفان جدی دارد<ref>قنبری، آیت، نقدی بر لیبرالیسم و اومانیسم، ص۵۱.</ref>.
	همین عقل با کمک گزاره‌های بدیهی، اصول نخستین [[دین]] همچون [[توحید]] و [[معاد]] را [[اثبات]] و [[متواضعانه]] [[حکم]] می‌کند که از امور مربوط به [[سعادت]] و [[شقاوت]] [[ابدی]] انسان بی‌اطلاع است و به کسی نیاز دارد که او را از این امور [[آگاه]] کند ([[نبی]]). عقل با دقت در [[اوصاف خدا]] و انسان، جایگاه انسان در برابر [[خدا]] را به [[درستی]] [[درک]] می‌کند و این مسئله خاص [[دین]] نیست، ولی [[اومانیسم]] با بی‌توجهی به ابعاد [[ادراک]] [[عقل]]، [[انسان]] را از مهم‌ترین و سرنوشت‌سازترین [[علوم]] [[محروم]] کرده است. از سوی دیگر، اتکای صرف به عقل و [[علم]] بشری امری ناصواب است که امروزه در غرب نیز مخالفان جدی دارد<ref>قنبری، آیت، نقدی بر لیبرالیسم و اومانیسم، ص۵۱.</ref>.
	#پیرو اومانیسم با نگاه غلط خود، دین را که برنامه [[خوشبختی]] [[دنیا]] و [[آخرت]] انسان است، منافی [[اختیار]] خود دانسته، [[آزادی]] انسان را در [[بی‌دینی]] می‌شمارد و در نتیجه، انسان را از [[موهبت]] [[وحی]] محروم می‌کند.		#پیرو اومانیسم با نگاه غلط خود، دین را که برنامه [[خوشبختی]] [[دنیا]] و [[آخرت]] انسان است، منافی [[اختیار]] خود دانسته، [[آزادی]] انسان را در [[بی‌دینی]] می‌شمارد و در نتیجه، انسان را از [[موهبت]] [[وحی]] محروم می‌کند.
	#با توجه به بعد زمینی و مادی انسان، [[بشر]]، موجودی تک‌ساحتی و در زمره [[حیوانات]] معرفی می‌‌شود که اهتمامی فراتر از [[لذت]] مادی ندارد<ref>قنبری، آیت، نقدی بر لیبرالیسم و اومانیسم، ص۴۶.</ref>.		#با توجه به بعد زمینی و مادی انسان، [[بشر]]، موجودی تک‌ساحتی و در زمره [[حیوانات]] معرفی می‌‌شود که اهتمامی فراتر از [[لذت]] مادی ندارد<ref>قنبری، آیت، نقدی بر لیبرالیسم و اومانیسم، ص۴۶.</ref>.

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اومانیسم | عنوان مدخل = اومانیسم | مداخل مرتبط = اومانیسم در کلام اسلامی - اومانیسم در فلسفه دین و کلام جدید | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== اومانیسم، انسان‌سالاری، اصالت بشر، بشرسالاری یا خودبنیادی مکتبی است که...» ایجاد کرد

2025-08-19T08:09:10Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = اومانیسم | عنوان مدخل = اومانیسم | مداخل مرتبط = اومانیسم در کلام اسلامی - اومانیسم در فلسفه دین و کلام جدید | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== اومانیسم، انسان‌سالاری، اصالت بشر، بشرسالاری یا خودبنیادی مکتبی است که...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = اومانیسم
| عنوان مدخل = اومانیسم
| مداخل مرتبط = [[اومانیسم در کلام اسلامی]] - [[اومانیسم در فلسفه دین و کلام جدید]]
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
[[اومانیسم]]، انسان‌سالاری، اصالت [[بشر]]، بشرسالاری یا خودبنیادی مکتبی است که در آن [[انسان]]، محور و مدار [[آفرینش]] قرار داده و با اصالت دادن به او اصالت [[خدا]]، [[دین]] یا هر امر غیربشری [[نفی]] می‌‌شود. معنای اعم این اصطلاح، هر [[نظام]] [[فلسفی]]، [[سیاسی]]، [[اقتصادی]]، [[اخلاقی]] یا [[اجتماعی]] است که هسته مرکزی آن انسان دانسته شود.
در این [[مکتب]] انسان، یگانه [[حقیقت]] آفرینش، فرض و آن، به جای خدا نشانده می‌شود؛ بنابراین، در تضاد با [[خدامحوری]] است و در شکل افراطی‌اش، با آن هرگونه [[اندیشه]] [[متافیزیکی]] مانند [[وحی الهی]]، [[انکار]] شود و با فرض بشر در نقش مالک و فرمانروای عالم [[بت]] جدیدی به نام انسان اختراع و [[پرستش]] آن را [[ترویج]] می‌شود. درواقع، اومانیسم به معنای پرستش انسان است، نه انسان‌دوستی یا [[تکریم]] انسان که در [[اسلام]] و سایر [[ادیان توحیدی]] بر آن تأکید شده است<ref>قنبری، آیت، نقدی بر لیبرالیسم و اومانیسم، ص۲۰-۲۲.</ref>.<ref>[[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[اومانیسم (مقاله)|مقاله «اومانیسم»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۲۴۹.</ref>

==تاریخچه==
پیشینه اومانیسم به یونان باستان بازمی‌گردد که [[خدایان]]، صفات و حتی صورت [[انسانی]] داشتند و [[اندام]] انسان مهم‌ترین مسئله در [[هنر]] نقاشی و مجسمه‌سازی بود. [[پس از ظهور]] [[مسیحیت]] و رسمی‌شدن آن در [[امپراتوری روم]] با [[فرمان]] کنستانتین، [[حاکمیت سیاسی]]- [[فرهنگی]] نیز در کنار [[رهبری دینی]] در [[اختیار]] [[کلیسا]] در آمد و تفریط‌های کلیسا در قرون وسطی درباره [[ارزش انسان]] و [[کرامت]] او موجب واکنش [[افراطی]] در توجه به انسان و پیدایش اومانیسم شد. برخی از آرا و رفتارهای ضدانسانی کلیسا که همواره بر آنها تأکید و ترویج می‌‌شد، عبارت‌اند از:
انسان ذاتاً موجودی [[گنهکار]] است. انسان هیچ اختیاری از خود ندارد. [[عقل]] و [[علم]] انسانی، مغایر با دین و هر کار [[علمی]] [[دخالت]] [[شیطانی]] در امور عالم و ضد [[عبودیت]] است. دین و [[دنیا]]؛ [[لذایذ]] [[روحانی]] و [[جسمانی]] همواره مخالف و مغایر هم و جمع‌ناشدنی هستند؛ در برابر کیسا [[مردم]] نسبت به [[عقاید]] و [[افکار]] خود اختیاری ندارند و [[مالکیت]] [[آسمان]]، [[بخشش گناهان]]، فروش [[زمین]] [[بهشت]] از [[اختیارات]] کلیساست.

به سبب این [[تفریط‌ها]] و نادیده گرفتن [[کرامت انسانی]]، نخستین مخالفت‌ها بر ضد [[کلیسا]]، [[امپراتوری]] و فئودال‌ها در جنوب ایتالیا آغاز شد و در [[قرن]] ١۴ تا ١۶ سراسر ایتالیا و سپس [[آلمان]]، فرانسه، اسپانیا و [[انگلستان]] را فراگرفت. مخالفان مدعی احیای [[کرامت انسانی]] و نخست با زنده‌کردن [[ادبیات]] کلاسیک [[روم]] و یونان در پی بازگرداندن [[آزادی]] ازدست‌رفته بودند. ایشان با تکیه بر آزادی [[خرد]] و [[مخالفت]] با ریاضت‌های دینی در صدد بودند تا [[لذایذ]] [[جسمانی]] را (که در کلیسا از آن [[غفلت]] شده بود) [[هدف]] نهایی [[بشر]]، [[زهد]] و [[پرهیزکاری]] را عامل منفی در کسب [[لذت]] و [[سود]] معرفی کنند<ref>صانع‌پور، مریم، خدا و دین در رویکردی اومانیستی، ص۱۵.</ref>.
در ادامه، کم‌کم [[دین]]، منافی آزادی [[انسانی]] و تنها ابزاری برای [[خدمت]] به خواسته‌های او [[تفسیر]] و [[عالم غیب]] به [[فراموشی]] سپرده شد و مادیگری اساس کار قرار گرفت و سرانجام با تلقی [[تقابل]] دین و [[دنیا]] لذت‌های [[دنیوی]] ترجیح داده شد<ref>صانع‌پور، مریم، نقدی بر معرفت‌شناسی اومانیستی، ص۲۲ و ۵۰-۵۳.</ref>.<ref>[[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[اومانیسم (مقاله)|مقاله «اومانیسم»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۲۴۹.</ref>

==مهم‌ترین اصول فکری اومانیسم==
#محوریت [[انسان]] در مقابل محوریت [[خداوند]]: در این [[مکتب]] انسان [[میزان]] همه امور و مرکز عالم و مالک مطلق هستی اوست و تمام امور را او باید ارزش‌گذاری کند. البته گرچه برخی گرایش‌های [[اومانیستی]] از [[مذهب]] و [[اعتقاد به خدا]] سخن می‌گویند، ولی این [[پای‌بندی]] فقط برای جلوگیری از [[بی‌نظمی]] [[اجتماعی]] است و در این [[گرایش‌ها]] نیز اومانیست‌های [[خداپرست]] انسان و آزادی او را هدف و [[شناخت خدا]] را وسیله می‌دانند<ref>صانع‌پور، مریم، نقدی بر معرفت‌شناسی اومانیستی، ص۲۶-۲۸.</ref>.
#تأکید بر آزادی و [[اختیار انسان]]: [[قدرت]] و [[سرنوشت انسان]] به خود او واگذار شده و [[حاکمیت]] [[تقدیر الهی]] مردود است. افراد از قید کلیسا و دین آزادند و می‌‌توانند بر دین، [[تاریخ]]، طبیعت و [[دولت]] مسلط شوند. (در مقابل با سلب اختیار انسان در قرون وسطی).
# [[عقل]] [[برتر]] انسان: خرد انسان با خرد خداوند برابر، و چه‌بسا بالاتر از آن است و [[عقل انسان]] [[رهبری]] بشر را بر عهده گرفته و [[دین]] را از [[فرماندهی]] و [[هدایت]] برکنار می‌کند. [[عقل]] [[اومانیستی]] [[عقلی]] خودبنیاد و [[بی‌نیاز]] از [[وحی]] است<ref>صانع‌پور، مریم، نقدی بر معرفت‌شناسی اومانیستی، ص۱۹، ص۲۰-۲۲.</ref>.
#طبیعت‌گرایی: قلمرو [[انسان]] طبیعت است و او با حواس خود می‌تواند با آن ارتباط داشته باشد؛ بنابراین، متافیزیک و [[امور غیبی]] [[تحقیر]] شده و توجه به [[جهان]] غیرمادی برای [[حل مشکلات]] [[بشر]] تلاشی برای [[ضعیف]] و بی‌ارزش‌کردن [[عقل انسان]] است. پس تمام نظریه‌های [[اقتصادی]]، [[سیاسی]]، [[فرهنگی]] و... باید از مبانی فراطبیعی دور باشد.
# [[مدارا]]: با اصالت دادن به انسان همه [[رفتارها]] و [[عقاید]] [[انسانی]] [[ارزشمند]] می‌شوند. (این [[تفکر]] تا حدی نتیجه جنگ‌های مذهبی قرن‌های ۱۶ و ۱۷ میلادی بود) در نتیجه تمام عقاید و [[مذاهب]] حتی مذاهب [[توحیدی]] و [[الحادی]]، اصیل و [[خرافی]] از یک ریشه هستند و صاحبان آنها باید با هم مدارا کنند و [[جامعه باز]] و [[دموکراسی]] بهترین تضمین‌کننده [[حقوق انسانی]] است<ref>صانع‌پور، مریم، نقدی بر معرفت‌شناسی اومانیستی، ص۲۸-۲۹.</ref>.
[[اومانیسم]] از شاخه‌های دارد؛ مانند، اومانیسم فردگرا، جمع‌گرا، ادبی، [[فلسفی]]، [[دینی]]، الحادی و...<ref>قنبری، آیت، نقدی بر لیبرالیسم و اومانیسم، ص۳۷-۴۶.</ref>.

نقد و بررسی
#از اشکالات اومانیسم [[تفسیر]] غلط آن درباره [[عقل]] انسانی است. عقل انسان که از والاترین موهبت‌های [[خداوند]] است، مهم‌ترین [[ابزار شناخت]] انسان محسوب می‌‌شود. انسان با [[به‌کارگیری عقل]] می‌فهمد که حوزه [[ادراک]] او فقط حواس او نیست. عقل انسان مفاهیمی چون «من»، «بودن»، «نبودن» و گزاره‌هایی چون «من هستم»، «اصل تناقض» و... را که پایه‌های متافیزیک هستند، بدون استفاده از حواس درمی‌‌یابد و با مبنا قراردادن آنها گزاره‌های دیگری را نیز نتیجه می-گیرد و [[علوم عقلی]] و متافیزیک پدید می‌‌آید که اعتباری بیش از حواس دارند.
همین عقل با کمک گزاره‌های بدیهی، اصول نخستین [[دین]] همچون [[توحید]] و [[معاد]] را [[اثبات]] و [[متواضعانه]] [[حکم]] می‌کند که از امور مربوط به [[سعادت]] و [[شقاوت]] [[ابدی]] انسان بی‌اطلاع است و به کسی نیاز دارد که او را از این امور [[آگاه]] کند ([[نبی]]). عقل با دقت در [[اوصاف خدا]] و انسان، جایگاه انسان در برابر [[خدا]] را به [[درستی]] [[درک]] می‌کند و این مسئله خاص [[دین]] نیست، ولی [[اومانیسم]] با بی‌توجهی به ابعاد [[ادراک]] [[عقل]]، [[انسان]] را از مهم‌ترین و سرنوشت‌سازترین [[علوم]] [[محروم]] کرده است. از سوی دیگر، اتکای صرف به عقل و [[علم]] بشری امری ناصواب است که امروزه در غرب نیز مخالفان جدی دارد<ref>قنبری، آیت، نقدی بر لیبرالیسم و اومانیسم، ص۵۱.</ref>.
#پیرو اومانیسم با نگاه غلط خود، دین را که برنامه [[خوشبختی]] [[دنیا]] و [[آخرت]] انسان است، منافی [[اختیار]] خود دانسته، [[آزادی]] انسان را در [[بی‌دینی]] می‌شمارد و در نتیجه، انسان را از [[موهبت]] [[وحی]] محروم می‌کند.
#با توجه به بعد زمینی و مادی انسان، [[بشر]]، موجودی تک‌ساحتی و در زمره [[حیوانات]] معرفی می‌‌شود که اهتمامی فراتر از [[لذت]] مادی ندارد<ref>قنبری، آیت، نقدی بر لیبرالیسم و اومانیسم، ص۴۶.</ref>.
#نتیجه عینی [[انسان‌محوری]] در قرون اخیر نابودی [[ارزش‌های اخلاقی]] و [[رشد]] بی‌رویه صنعتی‌شدن است که افزایش [[فاصله‌های طبقاتی]] و پایمال‌شدن [[حقوق]] [[فقرا]]، بارزترین پیامد صنعتی‌شدن است<ref>قنبری، آیت، نقدی بر لیبرالیسم و اومانیسم، ص۵۱.</ref>.
#بی‌توجهی به حدود آزادی‌های انسان و [[افراط]] در آن به خاطر [[کرامت انسانی]] سبب شد که نوعی [[رهایی]] [[فرعونی]] و [[سلطه‌طلبی]] و [[طغیان]] در برابر سایر [[انسان‌ها]]، تجویز نمود<ref>قنبری، آیت، نقدی بر لیبرالیسم و اومانیسم، ص۴۷ و ۵۸.</ref> و رابطه [[عبودیت]] و [[بندگی]] میان انسان و [[خالق]] را [[نفی]] شود؛ تا آنجا که حتی اومانیست‌هایی که از دین سخن می‌‌گویند نیز آن را ابزاری در [[خدمت]] آزادی انسان و به این اعتبار [[ارزشمند]] بدانند<ref>صانع‌پور، مریم، نقدی بر معرفت‌شناسی اومانیستی، ص۳۳.</ref>؛ البته در تمام [[ادیان توحیدی]] درباره این موضوع [[انتقاد]] شده است.
اما زمینه‌هایی که موجب [[بی‌اعتمادی]] به دین و [[کلیسا]] و پیدایش اومانیسم شد هیچ‌یک در [[دین اسلام]] راه ندارد و توجه به علم و عقل، [[کرامت]] انسان‌ها، [[آزادی عقیده]] و بیان و قابلیت تبیین [[عقلانی]] [[آموزه‌های دینی]] در [[اسلام]] بسیار روشن است.<ref>[[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[اومانیسم (مقاله)|مقاله «اومانیسم»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۲۵۰.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[عبدالله محمدی|محمدی، عبدالله]]، [[اومانیسم (مقاله)|مقاله «اومانیسم»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اومانیسم]]