ایمان در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۶ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۹

2025-09-06T08:09:46Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۹
خط ۶۱:		خط ۶۱:
	بر همین اساس وی می‌گوید: در اینجا باید بین سه چیز فرق گذاشت: یکی، معارف و دیگری، احوال [[نفسانی]] و سومی [[اعمال]] خارجی. معارف مانند [[علم به خدا]] و رسول{{صل}}، و احوال مانند حالت انقطاع از [[دنیا]] و شوائب نفسانی و اعمال مانند [[عبادات]] و [[طاعات]] در نظر [[اهل]] ظاهر، [[معرفت]] برای عمل است در حالی که در نظر اهل [[باطن]]، عمل است که برای معرفت است وعمل فی نفسه ارزشی ندارد و احوال هم که قوه یا عدم‌هایی بی‌ارج هستند. اما معارف، اموری وجودی و از هر [[تغییر]] برکنارند، پس فایده [[اصلاح]]، عمل اصلاح [[قلب]] است و فایده اصلاح قلب، انکشاف جلال ذاتی [[حق تعالی]] و خلاصه اصل [[ایمان آوردن]] به [[خدا]] و [[رسول]] همان [[علم]] به [[الهیات]] است<ref>شیرازی، صدرالدین، تفسیر القرآن، ج۱، ص۲۴۹؛ همو، الاسفار الاربعه، ج۶، ص۷.</ref>.		بر همین اساس وی می‌گوید: در اینجا باید بین سه چیز فرق گذاشت: یکی، معارف و دیگری، احوال [[نفسانی]] و سومی [[اعمال]] خارجی. معارف مانند [[علم به خدا]] و رسول{{صل}}، و احوال مانند حالت انقطاع از [[دنیا]] و شوائب نفسانی و اعمال مانند [[عبادات]] و [[طاعات]] در نظر [[اهل]] ظاهر، [[معرفت]] برای عمل است در حالی که در نظر اهل [[باطن]]، عمل است که برای معرفت است وعمل فی نفسه ارزشی ندارد و احوال هم که قوه یا عدم‌هایی بی‌ارج هستند. اما معارف، اموری وجودی و از هر [[تغییر]] برکنارند، پس فایده [[اصلاح]]، عمل اصلاح [[قلب]] است و فایده اصلاح قلب، انکشاف جلال ذاتی [[حق تعالی]] و خلاصه اصل [[ایمان آوردن]] به [[خدا]] و [[رسول]] همان [[علم]] به [[الهیات]] است<ref>شیرازی، صدرالدین، تفسیر القرآن، ج۱، ص۲۴۹؛ همو، الاسفار الاربعه، ج۶، ص۷.</ref>.

	خلاصه آن‌که بنا بر دیدگاه اندیشمندان و متکلمین، [[شیعه]] [[ایمان]] عبارت است از [[علم]] و [[معرفت به خدا]] و رسولش و [[مؤمن]] کسی است که عقایدش مطابق با واقع باشد<ref>[[عبدالرضا آتشین صدف\|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[ایمان (مقاله)\|مقاله «ایمان»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۱۰۴.</ref>.		خلاصه آن‌که بنا بر دیدگاه اندیشمندان و متکلمین، [[شیعه]] [[ایمان]] عبارت است از [[علم]] و [[معرفت به خدا]] و رسولش و [[مؤمن]] کسی است که عقایدش مطابق با واقع باشد<ref>[[عبدالرضا آتشین صدف\|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[ایمان - آتشین صدف (مقاله)\|مقاله «ایمان»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۱۰۴.</ref>.

	== [[ارکان ایمان]] ==		== [[ارکان ایمان]] ==
خط ۱۳۰:		خط ۱۳۰:
	# '''[[پیامبران]] و [[کتاب‌های آسمانی]]:''' اهمیت [[ایمان به پیامبران]] به گونه‌ای است که در برخی آیات در پی [[ایمان به خداوند]] ذکر شده است: {{متن قرآن\|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ..}}<ref>«پس به خداوند و پیامبرانش ایمان آورید.».. سوره نساء، آیه ۱۷۱.</ref>. و نیز: {{متن قرآن\|وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ}}<ref>«و همه مؤمنان به خداوند و فرشتگانش و کتاب‌هایش و پیامبرانش، ایمان دارند» سوره بقره، آیه ۲۸۵.</ref>.		# '''[[پیامبران]] و [[کتاب‌های آسمانی]]:''' اهمیت [[ایمان به پیامبران]] به گونه‌ای است که در برخی آیات در پی [[ایمان به خداوند]] ذکر شده است: {{متن قرآن\|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ..}}<ref>«پس به خداوند و پیامبرانش ایمان آورید.».. سوره نساء، آیه ۱۷۱.</ref>. و نیز: {{متن قرآن\|وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ}}<ref>«و همه مؤمنان به خداوند و فرشتگانش و کتاب‌هایش و پیامبرانش، ایمان دارند» سوره بقره، آیه ۲۸۵.</ref>.
	# '''[[فرشتگان]]:''' در قرآن اعتقاد به فرشتگان در کنار [[ایمان به خدا]] و [[جهان آخرت]]، لازم شمرده شده است؛ چنان‌که در [[آیه]] ۱۷۷ [[سوره بقره]] ذکر شد.		# '''[[فرشتگان]]:''' در قرآن اعتقاد به فرشتگان در کنار [[ایمان به خدا]] و [[جهان آخرت]]، لازم شمرده شده است؛ چنان‌که در [[آیه]] ۱۷۷ [[سوره بقره]] ذکر شد.
	# '''ما جاء به النبی:''' از نظر متکلمین، [[اعتقاد]] به امور مذکور و همه آنچه که [[پیامبر اکرم]]{{صل}} به عنوان [[شریعت]] آورده است ({{عربی\|مَا جَاءَ بِهِ النَّبِيُّ}}) متعلق ایمان محسوب می‌شوند و عدم پذیرش این امور ایمان شخص را با مشکل مواجه می‌کند<ref>جوادی، محسن، نظریه ایمان در عرصه قرآن و کلام، ص۲۱۰ و ۲۴۶.</ref>.<ref>[[عبدالرضا آتشین صدف\|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[ایمان (مقاله)\|مقاله «ایمان»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۱۰۸.</ref>		# '''ما جاء به النبی:''' از نظر متکلمین، [[اعتقاد]] به امور مذکور و همه آنچه که [[پیامبر اکرم]]{{صل}} به عنوان [[شریعت]] آورده است ({{عربی\|مَا جَاءَ بِهِ النَّبِيُّ}}) متعلق ایمان محسوب می‌شوند و عدم پذیرش این امور ایمان شخص را با مشکل مواجه می‌کند<ref>جوادی، محسن، نظریه ایمان در عرصه قرآن و کلام، ص۲۱۰ و ۲۴۶.</ref>.<ref>[[عبدالرضا آتشین صدف\|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[ایمان - آتشین صدف (مقاله)\|مقاله «ایمان»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۱۰۸.</ref>

	== [[متعلقات ایمان]] ==		== [[متعلقات ایمان]] ==
خط ۱۸۵:		خط ۱۸۵:
	'''دیدگاه [[شیعیان]]''': اما بنابر نظر متکلمان شیعه چون [[حقیقت]] و ماهیت ایمان را [[معرفت]] تشکیل می‌دهد و معرفت، امری دائرمدار [[نفی]] و [[اثبات]] است، نمی‌توان گفت که ایمان مقول به تشکیک است و از آنجا که همان مشکل‌واره تعارض این دیدگاه با آیات قرآن به وجود می‌آید، اندیشمندان [[شیعه]] برای حل آن دو احتمال مطرح نمودند:		'''دیدگاه [[شیعیان]]''': اما بنابر نظر متکلمان شیعه چون [[حقیقت]] و ماهیت ایمان را [[معرفت]] تشکیل می‌دهد و معرفت، امری دائرمدار [[نفی]] و [[اثبات]] است، نمی‌توان گفت که ایمان مقول به تشکیک است و از آنجا که همان مشکل‌واره تعارض این دیدگاه با آیات قرآن به وجود می‌آید، اندیشمندان [[شیعه]] برای حل آن دو احتمال مطرح نمودند:
	# مراد از ازدیاد ایمان، افزودن بر اصل ایمان نیست، بلکه افزایش کمال اضافی بر ایمان است؛ حقیقت ایمان [[تغییر]] نمی‌کند، بلکه اضافات خارج از ایمان یعنی [[اعمال]] مؤمنان است که کمی و زیادی دارد<ref>شهید ثانی، حقائق الإیمان، ص۱۰۳.</ref>.		# مراد از ازدیاد ایمان، افزودن بر اصل ایمان نیست، بلکه افزایش کمال اضافی بر ایمان است؛ حقیقت ایمان [[تغییر]] نمی‌کند، بلکه اضافات خارج از ایمان یعنی [[اعمال]] مؤمنان است که کمی و زیادی دارد<ref>شهید ثانی، حقائق الإیمان، ص۱۰۳.</ref>.
	# ایمان، یک اعتبار [[شرعی]] و اساس آن [[اذعان]] و [[علم]] است که تحقق این امر در افراد متفاوت خواهد بود؛ یعنی همانگونه که برخی عالم‌ترند و برخی عمل کمتری دارند، ایمان نیز در برخی بیشتر و در برخی کمتر است. بنابراین اختلاف ایمان به سبب اختلاف خصوصیات و ویژگی‌های مؤمنان است؛ یکی یقین دارد و دیگری اطمینان<ref>شبر، سید عبدالله، حق الیقین فی معرفة أصول الدین، ج۲، ص۲۳۱؛ جوادی، محسن، نظریه ایمان در عرصه قرآن و کلام، ص۱۵۵-۱۵۰.</ref>.<ref>[[عبدالرضا آتشین صدف\|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[ایمان (مقاله)\|مقاله «ایمان»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۱۰۷.</ref>		# ایمان، یک اعتبار [[شرعی]] و اساس آن [[اذعان]] و [[علم]] است که تحقق این امر در افراد متفاوت خواهد بود؛ یعنی همانگونه که برخی عالم‌ترند و برخی عمل کمتری دارند، ایمان نیز در برخی بیشتر و در برخی کمتر است. بنابراین اختلاف ایمان به سبب اختلاف خصوصیات و ویژگی‌های مؤمنان است؛ یکی یقین دارد و دیگری اطمینان<ref>شبر، سید عبدالله، حق الیقین فی معرفة أصول الدین، ج۲، ص۲۳۱؛ جوادی، محسن، نظریه ایمان در عرصه قرآن و کلام، ص۱۵۵-۱۵۰.</ref>.<ref>[[عبدالرضا آتشین صدف\|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[ایمان - آتشین صدف (مقاله)\|مقاله «ایمان»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۱۰۷.</ref>

	== زوال‌پذیری ایمان ==		== زوال‌پذیری ایمان ==
خط ۴۴۷:		خط ۴۴۷:
	# [[پرونده:IM009734.jpg\|22px]] [[عزت‌الله مرادی\|مرادی، عزت‌الله]]، [[ایمان و کفر (مقاله)\| مقاله «ایمان و کفر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۲''']]		# [[پرونده:IM009734.jpg\|22px]] [[عزت‌الله مرادی\|مرادی، عزت‌الله]]، [[ایمان و کفر (مقاله)\| مقاله «ایمان و کفر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۲''']]
	# [[پرونده:IM009895.jpg\|22px]] [[رضا باذلی\|باذلی، رضا]]، [[ضرورت ایمان به ائمه (مقاله)\|مقاله «ضرورت ایمان به ائمه»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۶ (کتاب)\|'''موسوعه رد شبهات ج۱۶''']]		# [[پرونده:IM009895.jpg\|22px]] [[رضا باذلی\|باذلی، رضا]]، [[ضرورت ایمان به ائمه (مقاله)\|مقاله «ضرورت ایمان به ائمه»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۶ (کتاب)\|'''موسوعه رد شبهات ج۱۶''']]
	# [[پرونده:IM010873.jpg\|22px]] [[عبدالرضا آتشین صدف\|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[ایمان (مقاله)\|مقاله «ایمان»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]		# [[پرونده:IM010873.jpg\|22px]] [[عبدالرضا آتشین صدف\|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[ایمان - آتشین صدف (مقاله)\|مقاله «ایمان»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|'''فرهنگنامه کلام اسلامی''']]
			# [[پرونده:1100515.jpg\|22px]] [[مهدی کمپانی زارع\|کمپانی زارع، مهدی]]، [[ایمان - کمپانی زارع (مقاله)\|ایمان]]، [[دانشنامه امام رضا ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه امام رضا ج۲''']]
			# [[پرونده:1368100.jpg\|22px]] [[امیر دیوانی\|دیوانی، امیر]]، [[ایمان - دیوانی (مقاله)\|ایمان]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۲''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani در ‏۶ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۲

2025-09-06T08:02:04Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۲
خط ۱۰۵:		خط ۱۰۵:
	اشاعره تصدیق را مقوّم [[ایمان دینی]] می‌دانند. به [[باور]] ایشان هر چند ممکن است که [[معرفت]] سبب ایمان باشد، اما بسیار بعید است که معرفت، قوام‌بخش ایمان باشد. این جماعت [[تساوی]] معرفت و تصدیق را نمی‌پذیرند و بر این باورند که می‌توان به چیزی معرفت داشت، اما بدان مؤمن نبود. در نظر متکلمان اشعری و برخی دیگر از [[متکلمان]] هم‌نظر با ایشان، [[حقیقت ایمان]] عبارت است از [[تصدیق قلبی]] به [[وجود خداوند]]، [[پیامبران]] و آنچه از ناحیۀ [[خداوند]] به ایشان داده شده از [[مبعوث]] شدن [[انبیا]] و از این‌رو این تصدیق قلبی در واقع همان [[اعتراف]] کردن و [[شهادت]] دادن به حقانیت {{عربی\|مَا جَاءَ بِهِ النَّبِيُّ}} است. ایشان بر خلاف [[معتزله]]، باوری به این ندارند که [[عقل]] قبل از [[شرع]] می‌تواند ایمان به برخی [[متعلقات ایمان]] [[دینی]] را مطالبه کند و از این‌رو اظهار می‌کنند که در صورت عدم [[بعثت انبیا]]، [[ایمان]] معنایی نداشت.		اشاعره تصدیق را مقوّم [[ایمان دینی]] می‌دانند. به [[باور]] ایشان هر چند ممکن است که [[معرفت]] سبب ایمان باشد، اما بسیار بعید است که معرفت، قوام‌بخش ایمان باشد. این جماعت [[تساوی]] معرفت و تصدیق را نمی‌پذیرند و بر این باورند که می‌توان به چیزی معرفت داشت، اما بدان مؤمن نبود. در نظر متکلمان اشعری و برخی دیگر از [[متکلمان]] هم‌نظر با ایشان، [[حقیقت ایمان]] عبارت است از [[تصدیق قلبی]] به [[وجود خداوند]]، [[پیامبران]] و آنچه از ناحیۀ [[خداوند]] به ایشان داده شده از [[مبعوث]] شدن [[انبیا]] و از این‌رو این تصدیق قلبی در واقع همان [[اعتراف]] کردن و [[شهادت]] دادن به حقانیت {{عربی\|مَا جَاءَ بِهِ النَّبِيُّ}} است. ایشان بر خلاف [[معتزله]]، باوری به این ندارند که [[عقل]] قبل از [[شرع]] می‌تواند ایمان به برخی [[متعلقات ایمان]] [[دینی]] را مطالبه کند و از این‌رو اظهار می‌کنند که در صورت عدم [[بعثت انبیا]]، [[ایمان]] معنایی نداشت.

	اشاعره و همفکرانشان بر این باورند که صرف تصدیق آنچه توسط انبیا آمده، ایمان است و [[عمل به واجبات]] [[شرعی]] و [[ترک محرمات]] داخل در حقیقت ایمان نیست و شخصی که [[مرتکب گناه کبیره]] می‌شود، در صورت تصدیق {{عربی\|مَا جَاءَ بِهِ النَّبِيُّ}} مؤمن است و اقرار زبانی شرط ظاهری آن و عمل به جوارح لازمۀ کمال بخشیدن آن است<ref>اللمع، ص۱۲۲؛ التفسیر الکبیر، ج۲، ص۲۷۵ - ۲۶۹؛ شرح المقاصد، ج۲، ص۱۸۴.</ref>.		اشاعره و همفکرانشان بر این باورند که صرف تصدیق آنچه توسط انبیا آمده، ایمان است و [[عمل به واجبات]] [[شرعی]] و [[ترک محرمات]] داخل در حقیقت ایمان نیست و شخصی که مرتکب گناه کبیره می‌شود، در صورت تصدیق {{عربی\|مَا جَاءَ بِهِ النَّبِيُّ}} مؤمن است و اقرار زبانی شرط ظاهری آن و عمل به جوارح لازمۀ کمال بخشیدن آن است<ref>اللمع، ص۱۲۲؛ التفسیر الکبیر، ج۲، ص۲۷۵ - ۲۶۹؛ شرح المقاصد، ج۲، ص۱۸۴.</ref>.

	=== کَرّامیه ‌===		=== کَرّامیه ‌===
خط ۱۴۰:		خط ۱۴۰:
	# '''[[ایمان به معاد]]:''' قرآن پس از [[توحید]]، بیشترین اهمیت را به [[معاد]] و [[آخرت]] داده و موضوعاتی بس گسترده را در این باره بازگو کرده است، به گونه‌ای که بسیاری از [[آیات قرآن]] به صورت مستقیم یا غیر مستقیم مسئله معاد و [[زندگی اخروی]] را مطرح کرده است. معاد در قرآن چنان روشن تلقی شده که تنها [[متجاوزان]] و [[گناهکاران]] از پذیرش آن سر باز می‌زنند: {{متن قرآن\|وَمَا يُكَذِّبُ بِهِ إِلَّا كُلُّ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ}}<ref>«و جز تجاوزگر بزهکار، آن را دروغ نمی‌شمرد،» سوره مطففین، آیه ۱۲.</ref>؛ همچنین بر اساس آیه‌ای دیگر همگان [[برپایی قیامت]] را [[باور]] دارند؛ ولی [[کافران]] برای اینکه از قید ایمان آزاد شده، بدون [[هراس]] از قیامت در سراسر عمر [[گناه]] کنند، آن را [[انکار]] می‌کنند: {{متن قرآن\|بَلْ يُرِيدُ الْإِنْسَانُ لِيَفْجُرَ أَمَامَهُ}}<ref>«بلکه آدمی بر آن است که در آینده خویش، (نیز) گناه ورزد» سوره قیامه، آیه ۵.</ref>، با این حال [[آیات]] فراوانی نیز با بیان اینکه [[خداوند]]، [[انسان‌ها]] را [[بیهوده]] نیافریده: {{متن قرآن\|أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ}}<ref>«آیا پنداشته‌اید که ما شما را بیهوده آفریده‌ایم و شما به سوی ما بازگردانده نمی‌شوید؟» سوره مؤمنون، آیه ۱۱۵.</ref> و اشاره به عدم [[برابری]] [[پرهیزگاران]] و پلیدکاران: {{متن قرآن\|أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِي الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ}}<ref>«آیا کسانی را که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته کرده‌اند چون فسادانگیزان در زمین می‌شماریم؟ یا پرهیزگاران را چون گناهکاران می‌دانیم؟» سوره ص، آیه ۲۸.</ref> به نوعی بر [[اثبات معاد]] دلیل اقامه می‌‌کند. بر پایه برخی آیات دیگر، [[انکار]] [[آخرت]] به [[انکار خداوند]]: {{متن قرآن\|الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ}}<ref>«همان کسانی که (مردم را) از راه خداوند باز می‌دارند و آن را کژ می‌شمرند و جهان واپسین را انکار می‌کنند» سوره هود، آیه ۱۹.</ref>، [[انکار حق]] و [[استکبار]]: {{متن قرآن\|فَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ قُلُوبُهُمْ مُنْكِرَةٌ وَهُمْ مُسْتَكْبِرُونَ}}<ref>«خدای شما خدایی یگانه است بنابراین آنان که به جهان واپسین بی‌ایمانند دل‌هایی ناباور دارند و سرکشند» سوره نحل، آیه ۲۲.</ref> و... می‌انجامد.		# '''[[ایمان به معاد]]:''' قرآن پس از [[توحید]]، بیشترین اهمیت را به [[معاد]] و [[آخرت]] داده و موضوعاتی بس گسترده را در این باره بازگو کرده است، به گونه‌ای که بسیاری از [[آیات قرآن]] به صورت مستقیم یا غیر مستقیم مسئله معاد و [[زندگی اخروی]] را مطرح کرده است. معاد در قرآن چنان روشن تلقی شده که تنها [[متجاوزان]] و [[گناهکاران]] از پذیرش آن سر باز می‌زنند: {{متن قرآن\|وَمَا يُكَذِّبُ بِهِ إِلَّا كُلُّ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ}}<ref>«و جز تجاوزگر بزهکار، آن را دروغ نمی‌شمرد،» سوره مطففین، آیه ۱۲.</ref>؛ همچنین بر اساس آیه‌ای دیگر همگان [[برپایی قیامت]] را [[باور]] دارند؛ ولی [[کافران]] برای اینکه از قید ایمان آزاد شده، بدون [[هراس]] از قیامت در سراسر عمر [[گناه]] کنند، آن را [[انکار]] می‌کنند: {{متن قرآن\|بَلْ يُرِيدُ الْإِنْسَانُ لِيَفْجُرَ أَمَامَهُ}}<ref>«بلکه آدمی بر آن است که در آینده خویش، (نیز) گناه ورزد» سوره قیامه، آیه ۵.</ref>، با این حال [[آیات]] فراوانی نیز با بیان اینکه [[خداوند]]، [[انسان‌ها]] را [[بیهوده]] نیافریده: {{متن قرآن\|أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ}}<ref>«آیا پنداشته‌اید که ما شما را بیهوده آفریده‌ایم و شما به سوی ما بازگردانده نمی‌شوید؟» سوره مؤمنون، آیه ۱۱۵.</ref> و اشاره به عدم [[برابری]] [[پرهیزگاران]] و پلیدکاران: {{متن قرآن\|أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِي الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ}}<ref>«آیا کسانی را که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته کرده‌اند چون فسادانگیزان در زمین می‌شماریم؟ یا پرهیزگاران را چون گناهکاران می‌دانیم؟» سوره ص، آیه ۲۸.</ref> به نوعی بر [[اثبات معاد]] دلیل اقامه می‌‌کند. بر پایه برخی آیات دیگر، [[انکار]] [[آخرت]] به [[انکار خداوند]]: {{متن قرآن\|الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ}}<ref>«همان کسانی که (مردم را) از راه خداوند باز می‌دارند و آن را کژ می‌شمرند و جهان واپسین را انکار می‌کنند» سوره هود، آیه ۱۹.</ref>، [[انکار حق]] و [[استکبار]]: {{متن قرآن\|فَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ قُلُوبُهُمْ مُنْكِرَةٌ وَهُمْ مُسْتَكْبِرُونَ}}<ref>«خدای شما خدایی یگانه است بنابراین آنان که به جهان واپسین بی‌ایمانند دل‌هایی ناباور دارند و سرکشند» سوره نحل، آیه ۲۲.</ref> و... می‌انجامد.
	# '''[[ایمان به پیامبران]] و [[کتاب‌های آسمانی]]:''' [[ایمان به پیامبران]] از چنان اهمیتی در [[قرآن]] برخوردار است که در آیات متعددی در پی [[ایمان به خداوند]] ذکر‌شده است: {{متن قرآن\|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ}}<ref>«پس به خداوند و فرستادگانش ایمان آورید» سوره آل عمران، آیه ۱۷۹.</ref>، {{متن قرآن\|وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُوا بِي وَبِرَسُولِي}}<ref>«و یاد کن که به حواریان وحی کردم که به من و فرستاده‌ام ایمان آورید» سوره مائده، آیه ۱۱۱.</ref>. همچنین بر اساس [[آیات قرآنی]]، ایمان به همۀ پیامبران و کتاب‌های آسمانی و پرهیز از تجزیۀ [[باور]] به آنان ضروری است: {{متن قرآن\|آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ}}<ref>«این پیامبر به آنچه از (سوی) پروردگارش به سوی او فرو فرستاده‌اند، ایمان دارد و همه مؤمنان به خداوند و فرشتگانش و کتاب‌هایش و پیامبرانش، ایمان دارند (و می‌گویند) میان هیچ یک از پیامبران وی، فرق نمی‌نهیم» سوره بقره، آیه ۲۸۵.</ref>.		# '''[[ایمان به پیامبران]] و [[کتاب‌های آسمانی]]:''' [[ایمان به پیامبران]] از چنان اهمیتی در [[قرآن]] برخوردار است که در آیات متعددی در پی [[ایمان به خداوند]] ذکر‌شده است: {{متن قرآن\|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ}}<ref>«پس به خداوند و فرستادگانش ایمان آورید» سوره آل عمران، آیه ۱۷۹.</ref>، {{متن قرآن\|وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُوا بِي وَبِرَسُولِي}}<ref>«و یاد کن که به حواریان وحی کردم که به من و فرستاده‌ام ایمان آورید» سوره مائده، آیه ۱۱۱.</ref>. همچنین بر اساس [[آیات قرآنی]]، ایمان به همۀ پیامبران و کتاب‌های آسمانی و پرهیز از تجزیۀ [[باور]] به آنان ضروری است: {{متن قرآن\|آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ}}<ref>«این پیامبر به آنچه از (سوی) پروردگارش به سوی او فرو فرستاده‌اند، ایمان دارد و همه مؤمنان به خداوند و فرشتگانش و کتاب‌هایش و پیامبرانش، ایمان دارند (و می‌گویند) میان هیچ یک از پیامبران وی، فرق نمی‌نهیم» سوره بقره، آیه ۲۸۵.</ref>.
	# '''ایمان به فرشتگان:''' اعتقاد به فرشتگان از دیگر اصول [[ایمانی]] است که در [[قرآن]] آمده و در کنار [[ایمان به خدا]] و [[جهان آخرت]]، لازم شمرده شده است: {{متن قرآن\|وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ}}<ref>«نیکی آن نیست که روی را سوی خاور و باختر بگردانید، بلکه نیکی (از آن) کسی است که به خداوند و روز بازپسین و فرشتگان و کتاب (آسمانی) و پیامبران ایمان آورد» سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref>، {{متن قرآن\|وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ}}<ref>«و همه مؤمنان به خداوند و فرشتگانش ایمان دارند» سوره بقره، آیه ۲۸۵.</ref><ref>ر.ک: [[ابوالفضل روحی\|روحی، ابوالفضل]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ص۱۹۸.</ref>		# '''ایمان به فرشتگان:''' اعتقاد به فرشتگان از دیگر اصول [[ایمانی]] است که در [[قرآن]] آمده و در کنار [[ایمان به خدا]] و [[جهان آخرت]]، لازم شمرده شده است: {{متن قرآن\|وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ}}<ref>«نیکی آن نیست که روی را سوی خاور و باختر بگردانید، بلکه نیکی (از آن) کسی است که به خداوند و روز بازپسین و فرشتگان و کتاب (آسمانی) و پیامبران ایمان آورد» سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref>، {{متن قرآن\|وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ}}<ref>«و همه مؤمنان به خداوند و فرشتگانش ایمان دارند» سوره بقره، آیه ۲۸۵.</ref>.<ref>ر.ک: [[ابوالفضل روحی\|روحی، ابوالفضل]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵]]، ص۱۹۸.</ref>

	در [[روایات]] نیز متعلقاتی که برای [[ایمان]] بیان شده مواردی مانند موارد گفته شده است و یا ذکر برخی از جزئیات آنها. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرمود: «ایمان این است که ایمان بیاوری به [[خدا]]، [[روز قیامت]]، [[فرشتگان]]، کتاب، [[پیامبران]]، [[مرگ]]، [[زندگی]] پس از مرگ، [[بهشت و جهنم]]، حساب، [[میزان]] و [[قدر الهی]] [[خیر و شر]] آن»<ref>{{متن حدیث\|الْإِیمَانُ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ الْمَلَائِکَةِ وَ الْکِتَابِ وَ النَّبِیِّینَ وَ الْمَوْتِ وَ الْحَیَاةِ بَعْدَ الْمَوْتِ وَ تُؤْمِنَ بِالْجَنَّةِ وَ النَّارِ وَ الْحِسَابِ وَ الْمِیزَانِ وَ تُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ کُلِّهِ خَیْرِهِ وَ شَرِّه}}؛ ‏ بحارالانوار، ج۵۶، ص۲۶۰.</ref>.		در [[روایات]] نیز متعلقاتی که برای [[ایمان]] بیان شده مواردی مانند موارد گفته شده است و یا ذکر برخی از جزئیات آنها. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرمود: «ایمان این است که ایمان بیاوری به [[خدا]]، [[روز قیامت]]، [[فرشتگان]]، کتاب، [[پیامبران]]، [[مرگ]]، [[زندگی]] پس از مرگ، [[بهشت و جهنم]]، حساب، [[میزان]] و [[قدر الهی]] [[خیر و شر]] آن»<ref>{{متن حدیث\|الْإِیمَانُ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ الْمَلَائِکَةِ وَ الْکِتَابِ وَ النَّبِیِّینَ وَ الْمَوْتِ وَ الْحَیَاةِ بَعْدَ الْمَوْتِ وَ تُؤْمِنَ بِالْجَنَّةِ وَ النَّارِ وَ الْحِسَابِ وَ الْمِیزَانِ وَ تُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ کُلِّهِ خَیْرِهِ وَ شَرِّه}}؛ ‏ بحارالانوار، ج۵۶، ص۲۶۰.</ref>.

Bahmani در ‏۶ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۰

2025-09-06T08:00:33Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۰
خط ۹۳:		خط ۹۳:
	معتزله در بحث از ماهیت ایمان عمدتاً بر فعل مؤمنانه تأکید نمودند و آن را محور [[ایمان دینی]] به شمار آوردند. آنان [[معتقد]] بودند که ایمان در مرتبۀ نخست [[تبعیت]] عملی از ایجاب‌های [[عقلی]] است و در درجۀ دوم تبعیت عملی از ایجاب‌های [[شرعی]]. در نظر معتزله نیز مرتکب [[گناهان کبیره]] نمی‌تواند [[مؤمن]] باشد، چون ارتکاب این [[گناهان]] تخلف آشکار از عمل به وظیفه است<ref>[[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]]، ج۱۰، ص۷۱۴.</ref>. چنین [[انسانی]] در مرتبه‌ای میان ایمان و [[کفر]] قرار دارد که در اصطلاح ایشان {{عربی\|مَنْزِلَةٌ بَيْنَ الْمَنْزِلَتَيْنِ}} گفته می‌شود<ref>مقالات الإسلامیین، ص۲۶۹، ۲۷۰؛ المنیة و الأمل، ص۸؛ التبصیر فی الدین، ص۵۷-۵۸.</ref>.		معتزله در بحث از ماهیت ایمان عمدتاً بر فعل مؤمنانه تأکید نمودند و آن را محور [[ایمان دینی]] به شمار آوردند. آنان [[معتقد]] بودند که ایمان در مرتبۀ نخست [[تبعیت]] عملی از ایجاب‌های [[عقلی]] است و در درجۀ دوم تبعیت عملی از ایجاب‌های [[شرعی]]. در نظر معتزله نیز مرتکب [[گناهان کبیره]] نمی‌تواند [[مؤمن]] باشد، چون ارتکاب این [[گناهان]] تخلف آشکار از عمل به وظیفه است<ref>[[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]]، ج۱۰، ص۷۱۴.</ref>. چنین [[انسانی]] در مرتبه‌ای میان ایمان و [[کفر]] قرار دارد که در اصطلاح ایشان {{عربی\|مَنْزِلَةٌ بَيْنَ الْمَنْزِلَتَيْنِ}} گفته می‌شود<ref>مقالات الإسلامیین، ص۲۶۹، ۲۷۰؛ المنیة و الأمل، ص۸؛ التبصیر فی الدین، ص۵۷-۵۸.</ref>.

	تفاوت میان خوارج و معتزله این است که خوارج [[مرتکب گناه کبیره]] را کافر و مستحق خلود در جهنم می‌دانستند؛ همۀ گناهان نزد خوارج کبیره به حساب می‌‌آمد ولی معتزله گناهان را به کبیره و صغیره تقسیم کردند و مرتکب کبائر را نه داخل در ایمان و نه داخل در کفر می‌دانستند و مرتکب [[گناهان صغیره]] را مستحق خلود در جهنم نمی‌دانستند<ref>جامع العلوم، ج۱، ص۲۲۱.</ref>.		تفاوت میان خوارج و معتزله این است که خوارج مرتکب گناه کبیره را کافر و مستحق خلود در جهنم می‌دانستند؛ همۀ گناهان نزد خوارج کبیره به حساب می‌‌آمد ولی معتزله گناهان را به کبیره و صغیره تقسیم کردند و مرتکب کبائر را نه داخل در ایمان و نه داخل در کفر می‌دانستند و مرتکب [[گناهان صغیره]] را مستحق خلود در جهنم نمی‌دانستند<ref>جامع العلوم، ج۱، ص۲۲۱.</ref>.

	=== [[مرجئه]] ===		=== [[مرجئه]] ===
خط ۲۸۸:		خط ۲۸۸:
	# '''امان از ترس و [[اندوه]]:''' بنابر آیات‌ [[قرآنی]] یکی از پیامدهای ایمان آن است که انسان نه بر گذشته خویش اندوه می‌کشد و نه از [[آینده]] می‌هراسد<ref>{{متن قرآن\| إِنَّ الَّذِينَ آمَنُواْ وَالَّذِينَ هَادُواْ وَالصَّابِؤُونَ وَالنَّصَارَى مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ}}؛ سوره مائده؛ آیه ۶۹؛ {{متن قرآن\| أَلا إِنَّ أَوْلِيَاء اللَّهِ لاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ}}؛ سوره یونس؛ آیه ۶۲.</ref>.		# '''امان از ترس و [[اندوه]]:''' بنابر آیات‌ [[قرآنی]] یکی از پیامدهای ایمان آن است که انسان نه بر گذشته خویش اندوه می‌کشد و نه از [[آینده]] می‌هراسد<ref>{{متن قرآن\| إِنَّ الَّذِينَ آمَنُواْ وَالَّذِينَ هَادُواْ وَالصَّابِؤُونَ وَالنَّصَارَى مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ}}؛ سوره مائده؛ آیه ۶۹؛ {{متن قرآن\| أَلا إِنَّ أَوْلِيَاء اللَّهِ لاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ}}؛ سوره یونس؛ آیه ۶۲.</ref>.
	# '''[[عزت]]:''' هر چند دریافتن این [[حقیقت]] بر بی‌ایمانان دشوار است، اما عزت و سربلندی راستین از آن [[خداوند]] و [[رسول]] و [[مؤمنان]] است<ref>{{متن قرآن\|يَقُولُونَ لَئِن رَّجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الأَعَزُّ مِنْهَا الأَذَلَّ وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَلَكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لا يَعْلَمُونَ}}؛ سوره منافقون؛ آیه ۸.</ref>.		# '''[[عزت]]:''' هر چند دریافتن این [[حقیقت]] بر بی‌ایمانان دشوار است، اما عزت و سربلندی راستین از آن [[خداوند]] و [[رسول]] و [[مؤمنان]] است<ref>{{متن قرآن\|يَقُولُونَ لَئِن رَّجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الأَعَزُّ مِنْهَا الأَذَلَّ وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَلَكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لا يَعْلَمُونَ}}؛ سوره منافقون؛ آیه ۸.</ref>.
	# '''[[غیرت]] و [[جوانمردی]]:''' [[قرآن کریم]] درباره [[اهل]] [[ایمان]] می‌فرماید، آنان کسانی‌اند که به [[زنا]] و هرزگی تن نمی‌آلایند<ref>{{متن قرآن\|وَالَّذِينَ لا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلا يَزْنُونَ وَمَن يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا}}؛ [[سوره فرقان]]، [[آیه]] ۶۸.</ref>. از پاره‌ای [[روایات]] نیز بر می‌آید که [[غیرتمندی]] و دوری از [[بی‌بند و ~~باری]]،~~ از ایمان سرچشمه می‌گیرد<ref>نهج الفصاحة، ۴۳۳.</ref>.		# '''[[غیرت]] و [[جوانمردی]]:''' [[قرآن کریم]] درباره [[اهل]] [[ایمان]] می‌فرماید، آنان کسانی‌اند که به [[زنا]] و هرزگی تن نمی‌آلایند<ref>{{متن قرآن\|وَالَّذِينَ لا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلا يَزْنُونَ وَمَن يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا}}؛ [[سوره فرقان]]، [[آیه]] ۶۸.</ref>. از پاره‌ای [[روایات]] نیز بر می‌آید که [[غیرتمندی]] و دوری از بی‌بند و باری، از ایمان سرچشمه می‌گیرد<ref>نهج الفصاحة، ۴۳۳.</ref>.
	# '''[[فضیلت]] و [[برتری]]:''' قرآن کریم درباره مؤمنان می‌فرماید: "آنان که ایمان آورده و [[کارهای نیک]] انجام می‌دهند، بهترین انسان‌هایند"<ref>{{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}؛ سوره بینه؛ آیه ۷.</ref>.		# '''[[فضیلت]] و [[برتری]]:''' قرآن کریم درباره مؤمنان می‌فرماید: "آنان که ایمان آورده و [[کارهای نیک]] انجام می‌دهند، بهترین انسان‌هایند"<ref>{{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}؛ سوره بینه؛ آیه ۷.</ref>.
	# '''[[هدایت]] و فراست:''' از نشانه‌های آشکار ایمان، هدایت و فراست است که خداوند ارزانی می‌کند<ref>{{متن قرآن\| إِنَّ الَّذِينَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ يَهْدِيهِمْ رَبُّهُمْ بِإِيمَانِهِمْ تَجْرِي مِن تَحْتِهِمُ الأَنْهَارُ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ}}؛ سوره یونس، آیه ۹.</ref>. در [[روایت]] آمده است: "از فراست [[مؤمن]] بپرهیزید که او به نور خدا می‌نگرد"<ref>بصائر الدرجات‌، ۳۵۷؛ عیون اخبار الرضا، ۲/ ۲۰۰.</ref>.		# '''[[هدایت]] و فراست:''' از نشانه‌های آشکار ایمان، هدایت و فراست است که خداوند ارزانی می‌کند<ref>{{متن قرآن\| إِنَّ الَّذِينَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ يَهْدِيهِمْ رَبُّهُمْ بِإِيمَانِهِمْ تَجْرِي مِن تَحْتِهِمُ الأَنْهَارُ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ}}؛ سوره یونس، آیه ۹.</ref>. در [[روایت]] آمده است: "از فراست [[مؤمن]] بپرهیزید که او به نور خدا می‌نگرد"<ref>بصائر الدرجات‌، ۳۵۷؛ عیون اخبار الرضا، ۲/ ۲۰۰.</ref>.

Bahmani در ‏۶ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۸

2025-09-06T07:58:49Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۶ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۲۶

2025-09-06T05:26:19Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* منابع */

2025-09-06T05:17:59Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۷
خط ۳۹۳:		خط ۳۹۳:
	# [[پرونده:IM009734.jpg\|22px]] [[عزت‌الله مرادی\|مرادی، عزت‌الله]]، [[ایمان و کفر (مقاله)\| مقاله «ایمان و کفر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۲''']]		# [[پرونده:IM009734.jpg\|22px]] [[عزت‌الله مرادی\|مرادی، عزت‌الله]]، [[ایمان و کفر (مقاله)\| مقاله «ایمان و کفر»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه امام خمینی ج۲''']]
	# [[پرونده:IM009895.jpg\|22px]] [[رضا باذلی\|باذلی، رضا]]، [[ضرورت ایمان به ائمه (مقاله)\|مقاله «ضرورت ایمان به ائمه»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۶ (کتاب)\|'''موسوعه رد شبهات ج۱۶''']]		# [[پرونده:IM009895.jpg\|22px]] [[رضا باذلی\|باذلی، رضا]]، [[ضرورت ایمان به ائمه (مقاله)\|مقاله «ضرورت ایمان به ائمه»]]، [[موسوعه رد شبهات ج۱۶ (کتاب)\|'''موسوعه رد شبهات ج۱۶''']]
			# [[پرونده:1100515.jpg\|22px]] [[مهدی کمپانی زارع\|کمپانی زارع، مهدی]]، [[ایمان - کمپانی زارع (مقاله)\|ایمان]]، [[دانشنامه امام رضا ج۲ (کتاب)\|'''دانشنامه امام رضا ج۲''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani در ‏۶ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۳۲

2025-09-06T04:32:17Z

نمایش تغییرات

Jaafari در ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۵۴

2024-12-18T08:54:34Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۲۴
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = ایمان		\| موضوع مرتبط = ایمان
	\| عنوان مدخل = ایمان		\| عنوان مدخل = ایمان
	\| مداخل مرتبط = [[ایمان در لغت]] - [[ایمان در قرآن]] - [[ایمان در حدیث]] - [[ایمان در کلام اسلامی]] - [[ایمان در نهج البلاغه]] - [[ایمان در معارف دعا و زیارات]] - [[ایمان در اخلاق اسلامی]] - [[ایمان در فقه اسلامی]] - [[ایمان در فقه سیاسی]] - [[مقام ایمان]] - [[ایمان در معارف و سیره علوی]] - [[ایمان در معارف و سیره فاطمی]] - [[ایمان در معارف و سیره حسینی]] - [[ایمان در معارف و سیره سجادی]] - [[ایمان در معارف و سیره رضوی]] - [[ایمان در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[ایمان در لغت]] - [[ایمان در قرآن]] - [[ایمان در حدیث]] - [[ایمان در کلام اسلامی]] - [[ایمان در نهج البلاغه]] - [[ایمان در معارف دعا و زیارات]] - [[ایمان در اخلاق اسلامی]] - [[ایمان در فقه اسلامی]] - [[ایمان در فقه سیاسی]] - [[مقام ایمان]] - [[ایمان در معارف و سیره علوی]] - [[ایمان در معارف و سیره فاطمی]] - [[ایمان در معارف و سیره حسینی]] - [[ایمان در معارف و سیره سجادی]] - [[ایمان در معارف و سیره امام کاظم]] - [[ایمان در معارف و سیره رضوی]] - [[ایمان در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani در ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۳۰

2024-11-18T06:30:52Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۰۰
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = ایمان		\| موضوع مرتبط = ایمان
	\| عنوان مدخل = ایمان		\| عنوان مدخل = ایمان
	\| مداخل مرتبط = [[ایمان در لغت]] - [[ایمان در قرآن]] - [[ایمان در حدیث]] - [[ایمان در کلام اسلامی]] - [[ایمان در نهج البلاغه]] - [[ایمان در معارف دعا و زیارات]] - [[ایمان در اخلاق اسلامی]] - [[ایمان در فقه اسلامی]] - [[ایمان در فقه سیاسی]] - - [[مقام ایمان]] - [[ایمان در معارف و سیره علوی]] - [[ایمان در معارف و سیره حسینی]] - [[ایمان در معارف و سیره رضوی]] - [[ایمان در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[ایمان در لغت]] - [[ایمان در قرآن]] - [[ایمان در حدیث]] - [[ایمان در کلام اسلامی]] - [[ایمان در نهج البلاغه]] - [[ایمان در معارف دعا و زیارات]] - [[ایمان در اخلاق اسلامی]] - [[ایمان در فقه اسلامی]] - [[ایمان در فقه سیاسی]] - [[مقام ایمان]] - [[ایمان در معارف و سیره علوی]] - [[ایمان در معارف و سیره فاطمی]] - [[ایمان در معارف و سیره حسینی]] - [[ایمان در معارف و سیره سجادی]] - [[ایمان در معارف و سیره رضوی]] - [[ایمان در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari: /* جستارهای وابسته */

2023-09-26T07:50:29Z

جستارهای وابسته

@@ خط ۲۱۸: / خط ۲۱۸: @@
 همچنین میان «عالم» و «مؤمن» نسبت عموم و خصوص مطلق برقرار است؛ هر مؤمنی عالم است، اما هر عالمی مؤمن نیست. از این رو بسیاری از [[انسان‌ها]] با وجود روشن شدن [[حق]]، آن را [[انکار]] می‌کنند و گاه در صدد از میان بردن آن برمی‌آیند. چنین افرادی به آورده رسول [[تصدیق]] منطقی دارند، اما فاقد تصدیق ایمانی‌اند. تصدیق منطقی بخشی از [[تصدیق ایمانی]] است که با التزام قلبی همراه است. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که [[کفر]] عدم تصدیق ایمانی به چیزی است که می‌دانیم از طرف رسول آورده شده است. مسلم است که اگر کسی به آوردۀ رسول عالم باشد، ولی بدان ملتزم نباشد و در اثر عدم التزام، سخن رسول را [[تکذیب]] کند، به حق «[[کافر]]» نامیده می‌شود. یک شخص می‌تواند مصداق «عالم» و «کافر» باشد؛ چون در چنین کسی التزام قلبی یافت نمی‌شود.
 اکنون با ارائه [[تفسیری]] از [[ایمان دینی]]، نظریه یادشده را ارزیابی می‌کنیم<ref>برای مطالعه آرای دانشمندان شیعه ر.ک: علامه حلی، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، ص۴۲۶-۴۲۷؛ ملاصدرا، تفسیر القرآن الکریم، ج۱، ص۲۴۹-۲۶۴؛ طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۸، ص۲۵۹-۶۲؛ لاهیجی، عبدالرزاق، سرمایه ایمان، ص۱۶۴-۱۶۶.</ref>.<ref>[[امیر دیوانی|دیوانی، امیر]]، [[ایمان - دیوانی (مقاله)| مقاله «ایمان»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۱۵۵.</ref>.
 == جستارهای وابسته ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۲
خط ۱۰۵:		خط ۱۰۵:
	اشاعره تصدیق را مقوّم [[ایمان دینی]] می‌دانند. به [[باور]] ایشان هر چند ممکن است که [[معرفت]] سبب ایمان باشد، اما بسیار بعید است که معرفت، قوام‌بخش ایمان باشد. این جماعت [[تساوی]] معرفت و تصدیق را نمی‌پذیرند و بر این باورند که می‌توان به چیزی معرفت داشت، اما بدان مؤمن نبود. در نظر متکلمان اشعری و برخی دیگر از [[متکلمان]] هم‌نظر با ایشان، [[حقیقت ایمان]] عبارت است از [[تصدیق قلبی]] به [[وجود خداوند]]، [[پیامبران]] و آنچه از ناحیۀ [[خداوند]] به ایشان داده شده از [[مبعوث]] شدن [[انبیا]] و از این‌رو این تصدیق قلبی در واقع همان [[اعتراف]] کردن و [[شهادت]] دادن به حقانیت {{عربی\|مَا جَاءَ بِهِ النَّبِيُّ}} است. ایشان بر خلاف [[معتزله]]، باوری به این ندارند که [[عقل]] قبل از [[شرع]] می‌تواند ایمان به برخی [[متعلقات ایمان]] [[دینی]] را مطالبه کند و از این‌رو اظهار می‌کنند که در صورت عدم [[بعثت انبیا]]، [[ایمان]] معنایی نداشت.		اشاعره تصدیق را مقوّم [[ایمان دینی]] می‌دانند. به [[باور]] ایشان هر چند ممکن است که [[معرفت]] سبب ایمان باشد، اما بسیار بعید است که معرفت، قوام‌بخش ایمان باشد. این جماعت [[تساوی]] معرفت و تصدیق را نمی‌پذیرند و بر این باورند که می‌توان به چیزی معرفت داشت، اما بدان مؤمن نبود. در نظر متکلمان اشعری و برخی دیگر از [[متکلمان]] هم‌نظر با ایشان، [[حقیقت ایمان]] عبارت است از [[تصدیق قلبی]] به [[وجود خداوند]]، [[پیامبران]] و آنچه از ناحیۀ [[خداوند]] به ایشان داده شده از [[مبعوث]] شدن [[انبیا]] و از این‌رو این تصدیق قلبی در واقع همان [[اعتراف]] کردن و [[شهادت]] دادن به حقانیت {{عربی\|مَا جَاءَ بِهِ النَّبِيُّ}} است. ایشان بر خلاف [[معتزله]]، باوری به این ندارند که [[عقل]] قبل از [[شرع]] می‌تواند ایمان به برخی [[متعلقات ایمان]] [[دینی]] را مطالبه کند و از این‌رو اظهار می‌کنند که در صورت عدم [[بعثت انبیا]]، [[ایمان]] معنایی نداشت.

	اشاعره و همفکرانشان بر این باورند که صرف تصدیق آنچه توسط انبیا آمده، ایمان است و [[عمل به واجبات]] [[شرعی]] و [[ترک محرمات]] داخل در حقیقت ایمان نیست و شخصی که [[مرتکب گناه کبیره]] می‌شود، در صورت تصدیق {{عربی\|مَا جَاءَ بِهِ النَّبِيُّ}} مؤمن است و اقرار زبانی شرط ظاهری آن و عمل به جوارح لازمۀ کمال بخشیدن آن است<ref>اللمع، ص۱۲۲؛ التفسیر الکبیر، ج۲، ص۲۷۵ - ۲۶۹؛ شرح المقاصد، ج۲، ص۱۸۴.</ref>.		اشاعره و همفکرانشان بر این باورند که صرف تصدیق آنچه توسط انبیا آمده، ایمان است و [[عمل به واجبات]] [[شرعی]] و [[ترک محرمات]] داخل در حقیقت ایمان نیست و شخصی که مرتکب گناه کبیره می‌شود، در صورت تصدیق {{عربی\|مَا جَاءَ بِهِ النَّبِيُّ}} مؤمن است و اقرار زبانی شرط ظاهری آن و عمل به جوارح لازمۀ کمال بخشیدن آن است<ref>اللمع، ص۱۲۲؛ التفسیر الکبیر، ج۲، ص۲۷۵ - ۲۶۹؛ شرح المقاصد، ج۲، ص۱۸۴.</ref>.

	=== کَرّامیه ‌===		=== کَرّامیه ‌===
خط ۱۴۰:		خط ۱۴۰:
	# '''[[ایمان به معاد]]:''' قرآن پس از [[توحید]]، بیشترین اهمیت را به [[معاد]] و [[آخرت]] داده و موضوعاتی بس گسترده را در این باره بازگو کرده است، به گونه‌ای که بسیاری از [[آیات قرآن]] به صورت مستقیم یا غیر مستقیم مسئله معاد و [[زندگی اخروی]] را مطرح کرده است. معاد در قرآن چنان روشن تلقی شده که تنها [[متجاوزان]] و [[گناهکاران]] از پذیرش آن سر باز می‌زنند: {{متن قرآن\|وَمَا يُكَذِّبُ بِهِ إِلَّا كُلُّ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ}}<ref>«و جز تجاوزگر بزهکار، آن را دروغ نمی‌شمرد،» سوره مطففین، آیه ۱۲.</ref>؛ همچنین بر اساس آیه‌ای دیگر همگان [[برپایی قیامت]] را [[باور]] دارند؛ ولی [[کافران]] برای اینکه از قید ایمان آزاد شده، بدون [[هراس]] از قیامت در سراسر عمر [[گناه]] کنند، آن را [[انکار]] می‌کنند: {{متن قرآن\|بَلْ يُرِيدُ الْإِنْسَانُ لِيَفْجُرَ أَمَامَهُ}}<ref>«بلکه آدمی بر آن است که در آینده خویش، (نیز) گناه ورزد» سوره قیامه، آیه ۵.</ref>، با این حال [[آیات]] فراوانی نیز با بیان اینکه [[خداوند]]، [[انسان‌ها]] را [[بیهوده]] نیافریده: {{متن قرآن\|أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ}}<ref>«آیا پنداشته‌اید که ما شما را بیهوده آفریده‌ایم و شما به سوی ما بازگردانده نمی‌شوید؟» سوره مؤمنون، آیه ۱۱۵.</ref> و اشاره به عدم [[برابری]] [[پرهیزگاران]] و پلیدکاران: {{متن قرآن\|أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِي الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ}}<ref>«آیا کسانی را که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته کرده‌اند چون فسادانگیزان در زمین می‌شماریم؟ یا پرهیزگاران را چون گناهکاران می‌دانیم؟» سوره ص، آیه ۲۸.</ref> به نوعی بر [[اثبات معاد]] دلیل اقامه می‌‌کند. بر پایه برخی آیات دیگر، [[انکار]] [[آخرت]] به [[انکار خداوند]]: {{متن قرآن\|الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ}}<ref>«همان کسانی که (مردم را) از راه خداوند باز می‌دارند و آن را کژ می‌شمرند و جهان واپسین را انکار می‌کنند» سوره هود، آیه ۱۹.</ref>، [[انکار حق]] و [[استکبار]]: {{متن قرآن\|فَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ قُلُوبُهُمْ مُنْكِرَةٌ وَهُمْ مُسْتَكْبِرُونَ}}<ref>«خدای شما خدایی یگانه است بنابراین آنان که به جهان واپسین بی‌ایمانند دل‌هایی ناباور دارند و سرکشند» سوره نحل، آیه ۲۲.</ref> و... می‌انجامد.		# '''[[ایمان به معاد]]:''' قرآن پس از [[توحید]]، بیشترین اهمیت را به [[معاد]] و [[آخرت]] داده و موضوعاتی بس گسترده را در این باره بازگو کرده است، به گونه‌ای که بسیاری از [[آیات قرآن]] به صورت مستقیم یا غیر مستقیم مسئله معاد و [[زندگی اخروی]] را مطرح کرده است. معاد در قرآن چنان روشن تلقی شده که تنها [[متجاوزان]] و [[گناهکاران]] از پذیرش آن سر باز می‌زنند: {{متن قرآن\|وَمَا يُكَذِّبُ بِهِ إِلَّا كُلُّ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ}}<ref>«و جز تجاوزگر بزهکار، آن را دروغ نمی‌شمرد،» سوره مطففین، آیه ۱۲.</ref>؛ همچنین بر اساس آیه‌ای دیگر همگان [[برپایی قیامت]] را [[باور]] دارند؛ ولی [[کافران]] برای اینکه از قید ایمان آزاد شده، بدون [[هراس]] از قیامت در سراسر عمر [[گناه]] کنند، آن را [[انکار]] می‌کنند: {{متن قرآن\|بَلْ يُرِيدُ الْإِنْسَانُ لِيَفْجُرَ أَمَامَهُ}}<ref>«بلکه آدمی بر آن است که در آینده خویش، (نیز) گناه ورزد» سوره قیامه، آیه ۵.</ref>، با این حال [[آیات]] فراوانی نیز با بیان اینکه [[خداوند]]، [[انسان‌ها]] را [[بیهوده]] نیافریده: {{متن قرآن\|أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ}}<ref>«آیا پنداشته‌اید که ما شما را بیهوده آفریده‌ایم و شما به سوی ما بازگردانده نمی‌شوید؟» سوره مؤمنون، آیه ۱۱۵.</ref> و اشاره به عدم [[برابری]] [[پرهیزگاران]] و پلیدکاران: {{متن قرآن\|أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِي الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ}}<ref>«آیا کسانی را که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته کرده‌اند چون فسادانگیزان در زمین می‌شماریم؟ یا پرهیزگاران را چون گناهکاران می‌دانیم؟» سوره ص، آیه ۲۸.</ref> به نوعی بر [[اثبات معاد]] دلیل اقامه می‌‌کند. بر پایه برخی آیات دیگر، [[انکار]] [[آخرت]] به [[انکار خداوند]]: {{متن قرآن\|الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ}}<ref>«همان کسانی که (مردم را) از راه خداوند باز می‌دارند و آن را کژ می‌شمرند و جهان واپسین را انکار می‌کنند» سوره هود، آیه ۱۹.</ref>، [[انکار حق]] و [[استکبار]]: {{متن قرآن\|فَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ قُلُوبُهُمْ مُنْكِرَةٌ وَهُمْ مُسْتَكْبِرُونَ}}<ref>«خدای شما خدایی یگانه است بنابراین آنان که به جهان واپسین بی‌ایمانند دل‌هایی ناباور دارند و سرکشند» سوره نحل، آیه ۲۲.</ref> و... می‌انجامد.
	# '''[[ایمان به پیامبران]] و [[کتاب‌های آسمانی]]:''' [[ایمان به پیامبران]] از چنان اهمیتی در [[قرآن]] برخوردار است که در آیات متعددی در پی [[ایمان به خداوند]] ذکر‌شده است: {{متن قرآن\|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ}}<ref>«پس به خداوند و فرستادگانش ایمان آورید» سوره آل عمران، آیه ۱۷۹.</ref>، {{متن قرآن\|وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُوا بِي وَبِرَسُولِي}}<ref>«و یاد کن که به حواریان وحی کردم که به من و فرستاده‌ام ایمان آورید» سوره مائده، آیه ۱۱۱.</ref>. همچنین بر اساس [[آیات قرآنی]]، ایمان به همۀ پیامبران و کتاب‌های آسمانی و پرهیز از تجزیۀ [[باور]] به آنان ضروری است: {{متن قرآن\|آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ}}<ref>«این پیامبر به آنچه از (سوی) پروردگارش به سوی او فرو فرستاده‌اند، ایمان دارد و همه مؤمنان به خداوند و فرشتگانش و کتاب‌هایش و پیامبرانش، ایمان دارند (و می‌گویند) میان هیچ یک از پیامبران وی، فرق نمی‌نهیم» سوره بقره، آیه ۲۸۵.</ref>.		# '''[[ایمان به پیامبران]] و [[کتاب‌های آسمانی]]:''' [[ایمان به پیامبران]] از چنان اهمیتی در [[قرآن]] برخوردار است که در آیات متعددی در پی [[ایمان به خداوند]] ذکر‌شده است: {{متن قرآن\|فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ}}<ref>«پس به خداوند و فرستادگانش ایمان آورید» سوره آل عمران، آیه ۱۷۹.</ref>، {{متن قرآن\|وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُوا بِي وَبِرَسُولِي}}<ref>«و یاد کن که به حواریان وحی کردم که به من و فرستاده‌ام ایمان آورید» سوره مائده، آیه ۱۱۱.</ref>. همچنین بر اساس [[آیات قرآنی]]، ایمان به همۀ پیامبران و کتاب‌های آسمانی و پرهیز از تجزیۀ [[باور]] به آنان ضروری است: {{متن قرآن\|آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ}}<ref>«این پیامبر به آنچه از (سوی) پروردگارش به سوی او فرو فرستاده‌اند، ایمان دارد و همه مؤمنان به خداوند و فرشتگانش و کتاب‌هایش و پیامبرانش، ایمان دارند (و می‌گویند) میان هیچ یک از پیامبران وی، فرق نمی‌نهیم» سوره بقره، آیه ۲۸۵.</ref>.
	# '''ایمان به فرشتگان:''' اعتقاد به فرشتگان از دیگر اصول [[ایمانی]] است که در [[قرآن]] آمده و در کنار [[ایمان به خدا]] و [[جهان آخرت]]، لازم شمرده شده است: {{متن قرآن\|وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ}}<ref>«نیکی آن نیست که روی را سوی خاور و باختر بگردانید، بلکه نیکی (از آن) کسی است که به خداوند و روز بازپسین و فرشتگان و کتاب (آسمانی) و پیامبران ایمان آورد» سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref>، {{متن قرآن\|وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ}}<ref>«و همه مؤمنان به خداوند و فرشتگانش ایمان دارند» سوره بقره، آیه ۲۸۵.</ref><ref>ر.ک: [[ابوالفضل روحی\|روحی، ابوالفضل]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ص۱۹۸.</ref>		# '''ایمان به فرشتگان:''' اعتقاد به فرشتگان از دیگر اصول [[ایمانی]] است که در [[قرآن]] آمده و در کنار [[ایمان به خدا]] و [[جهان آخرت]]، لازم شمرده شده است: {{متن قرآن\|وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ}}<ref>«نیکی آن نیست که روی را سوی خاور و باختر بگردانید، بلکه نیکی (از آن) کسی است که به خداوند و روز بازپسین و فرشتگان و کتاب (آسمانی) و پیامبران ایمان آورد» سوره بقره، آیه ۱۷۷.</ref>، {{متن قرآن\|وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ}}<ref>«و همه مؤمنان به خداوند و فرشتگانش ایمان دارند» سوره بقره، آیه ۲۸۵.</ref>.<ref>ر.ک: [[ابوالفضل روحی\|روحی، ابوالفضل]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵]]، ص۱۹۸.</ref>

	در [[روایات]] نیز متعلقاتی که برای [[ایمان]] بیان شده مواردی مانند موارد گفته شده است و یا ذکر برخی از جزئیات آنها. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرمود: «ایمان این است که ایمان بیاوری به [[خدا]]، [[روز قیامت]]، [[فرشتگان]]، کتاب، [[پیامبران]]، [[مرگ]]، [[زندگی]] پس از مرگ، [[بهشت و جهنم]]، حساب، [[میزان]] و [[قدر الهی]] [[خیر و شر]] آن»<ref>{{متن حدیث\|الْإِیمَانُ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ الْمَلَائِکَةِ وَ الْکِتَابِ وَ النَّبِیِّینَ وَ الْمَوْتِ وَ الْحَیَاةِ بَعْدَ الْمَوْتِ وَ تُؤْمِنَ بِالْجَنَّةِ وَ النَّارِ وَ الْحِسَابِ وَ الْمِیزَانِ وَ تُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ کُلِّهِ خَیْرِهِ وَ شَرِّه}}؛ ‏ بحارالانوار، ج۵۶، ص۲۶۰.</ref>.		در [[روایات]] نیز متعلقاتی که برای [[ایمان]] بیان شده مواردی مانند موارد گفته شده است و یا ذکر برخی از جزئیات آنها. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرمود: «ایمان این است که ایمان بیاوری به [[خدا]]، [[روز قیامت]]، [[فرشتگان]]، کتاب، [[پیامبران]]، [[مرگ]]، [[زندگی]] پس از مرگ، [[بهشت و جهنم]]، حساب، [[میزان]] و [[قدر الهی]] [[خیر و شر]] آن»<ref>{{متن حدیث\|الْإِیمَانُ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ الْمَلَائِکَةِ وَ الْکِتَابِ وَ النَّبِیِّینَ وَ الْمَوْتِ وَ الْحَیَاةِ بَعْدَ الْمَوْتِ وَ تُؤْمِنَ بِالْجَنَّةِ وَ النَّارِ وَ الْحِسَابِ وَ الْمِیزَانِ وَ تُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ کُلِّهِ خَیْرِهِ وَ شَرِّه}}؛ ‏ بحارالانوار، ج۵۶، ص۲۶۰.</ref>.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۰
خط ۹۳:		خط ۹۳:
	معتزله در بحث از ماهیت ایمان عمدتاً بر فعل مؤمنانه تأکید نمودند و آن را محور [[ایمان دینی]] به شمار آوردند. آنان [[معتقد]] بودند که ایمان در مرتبۀ نخست [[تبعیت]] عملی از ایجاب‌های [[عقلی]] است و در درجۀ دوم تبعیت عملی از ایجاب‌های [[شرعی]]. در نظر معتزله نیز مرتکب [[گناهان کبیره]] نمی‌تواند [[مؤمن]] باشد، چون ارتکاب این [[گناهان]] تخلف آشکار از عمل به وظیفه است<ref>[[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]]، ج۱۰، ص۷۱۴.</ref>. چنین [[انسانی]] در مرتبه‌ای میان ایمان و [[کفر]] قرار دارد که در اصطلاح ایشان {{عربی\|مَنْزِلَةٌ بَيْنَ الْمَنْزِلَتَيْنِ}} گفته می‌شود<ref>مقالات الإسلامیین، ص۲۶۹، ۲۷۰؛ المنیة و الأمل، ص۸؛ التبصیر فی الدین، ص۵۷-۵۸.</ref>.		معتزله در بحث از ماهیت ایمان عمدتاً بر فعل مؤمنانه تأکید نمودند و آن را محور [[ایمان دینی]] به شمار آوردند. آنان [[معتقد]] بودند که ایمان در مرتبۀ نخست [[تبعیت]] عملی از ایجاب‌های [[عقلی]] است و در درجۀ دوم تبعیت عملی از ایجاب‌های [[شرعی]]. در نظر معتزله نیز مرتکب [[گناهان کبیره]] نمی‌تواند [[مؤمن]] باشد، چون ارتکاب این [[گناهان]] تخلف آشکار از عمل به وظیفه است<ref>[[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]]، ج۱۰، ص۷۱۴.</ref>. چنین [[انسانی]] در مرتبه‌ای میان ایمان و [[کفر]] قرار دارد که در اصطلاح ایشان {{عربی\|مَنْزِلَةٌ بَيْنَ الْمَنْزِلَتَيْنِ}} گفته می‌شود<ref>مقالات الإسلامیین، ص۲۶۹، ۲۷۰؛ المنیة و الأمل، ص۸؛ التبصیر فی الدین، ص۵۷-۵۸.</ref>.

	تفاوت میان خوارج و معتزله این است که خوارج [[مرتکب گناه کبیره]] را کافر و مستحق خلود در جهنم می‌دانستند؛ همۀ گناهان نزد خوارج کبیره به حساب می‌‌آمد ولی معتزله گناهان را به کبیره و صغیره تقسیم کردند و مرتکب کبائر را نه داخل در ایمان و نه داخل در کفر می‌دانستند و مرتکب [[گناهان صغیره]] را مستحق خلود در جهنم نمی‌دانستند<ref>جامع العلوم، ج۱، ص۲۲۱.</ref>.		تفاوت میان خوارج و معتزله این است که خوارج مرتکب گناه کبیره را کافر و مستحق خلود در جهنم می‌دانستند؛ همۀ گناهان نزد خوارج کبیره به حساب می‌‌آمد ولی معتزله گناهان را به کبیره و صغیره تقسیم کردند و مرتکب کبائر را نه داخل در ایمان و نه داخل در کفر می‌دانستند و مرتکب [[گناهان صغیره]] را مستحق خلود در جهنم نمی‌دانستند<ref>جامع العلوم، ج۱، ص۲۲۱.</ref>.

	=== [[مرجئه]] ===		=== [[مرجئه]] ===
خط ۲۸۸:		خط ۲۸۸:
	# '''امان از ترس و [[اندوه]]:''' بنابر آیات‌ [[قرآنی]] یکی از پیامدهای ایمان آن است که انسان نه بر گذشته خویش اندوه می‌کشد و نه از [[آینده]] می‌هراسد<ref>{{متن قرآن\| إِنَّ الَّذِينَ آمَنُواْ وَالَّذِينَ هَادُواْ وَالصَّابِؤُونَ وَالنَّصَارَى مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ}}؛ سوره مائده؛ آیه ۶۹؛ {{متن قرآن\| أَلا إِنَّ أَوْلِيَاء اللَّهِ لاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ}}؛ سوره یونس؛ آیه ۶۲.</ref>.		# '''امان از ترس و [[اندوه]]:''' بنابر آیات‌ [[قرآنی]] یکی از پیامدهای ایمان آن است که انسان نه بر گذشته خویش اندوه می‌کشد و نه از [[آینده]] می‌هراسد<ref>{{متن قرآن\| إِنَّ الَّذِينَ آمَنُواْ وَالَّذِينَ هَادُواْ وَالصَّابِؤُونَ وَالنَّصَارَى مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ}}؛ سوره مائده؛ آیه ۶۹؛ {{متن قرآن\| أَلا إِنَّ أَوْلِيَاء اللَّهِ لاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ}}؛ سوره یونس؛ آیه ۶۲.</ref>.
	# '''[[عزت]]:''' هر چند دریافتن این [[حقیقت]] بر بی‌ایمانان دشوار است، اما عزت و سربلندی راستین از آن [[خداوند]] و [[رسول]] و [[مؤمنان]] است<ref>{{متن قرآن\|يَقُولُونَ لَئِن رَّجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الأَعَزُّ مِنْهَا الأَذَلَّ وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَلَكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لا يَعْلَمُونَ}}؛ سوره منافقون؛ آیه ۸.</ref>.		# '''[[عزت]]:''' هر چند دریافتن این [[حقیقت]] بر بی‌ایمانان دشوار است، اما عزت و سربلندی راستین از آن [[خداوند]] و [[رسول]] و [[مؤمنان]] است<ref>{{متن قرآن\|يَقُولُونَ لَئِن رَّجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الأَعَزُّ مِنْهَا الأَذَلَّ وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَلَكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لا يَعْلَمُونَ}}؛ سوره منافقون؛ آیه ۸.</ref>.
	# '''[[غیرت]] و [[جوانمردی]]:''' [[قرآن کریم]] درباره [[اهل]] [[ایمان]] می‌فرماید، آنان کسانی‌اند که به [[زنا]] و هرزگی تن نمی‌آلایند<ref>{{متن قرآن\|وَالَّذِينَ لا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلا يَزْنُونَ وَمَن يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا}}؛ [[سوره فرقان]]، [[آیه]] ۶۸.</ref>. از پاره‌ای [[روایات]] نیز بر می‌آید که [[غیرتمندی]] و دوری از [[بی‌بند و ~~باری]]،~~ از ایمان سرچشمه می‌گیرد<ref>نهج الفصاحة، ۴۳۳.</ref>.		# '''[[غیرت]] و [[جوانمردی]]:''' [[قرآن کریم]] درباره [[اهل]] [[ایمان]] می‌فرماید، آنان کسانی‌اند که به [[زنا]] و هرزگی تن نمی‌آلایند<ref>{{متن قرآن\|وَالَّذِينَ لا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلا يَزْنُونَ وَمَن يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا}}؛ [[سوره فرقان]]، [[آیه]] ۶۸.</ref>. از پاره‌ای [[روایات]] نیز بر می‌آید که [[غیرتمندی]] و دوری از بی‌بند و باری، از ایمان سرچشمه می‌گیرد<ref>نهج الفصاحة، ۴۳۳.</ref>.
	# '''[[فضیلت]] و [[برتری]]:''' قرآن کریم درباره مؤمنان می‌فرماید: "آنان که ایمان آورده و [[کارهای نیک]] انجام می‌دهند، بهترین انسان‌هایند"<ref>{{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}؛ سوره بینه؛ آیه ۷.</ref>.		# '''[[فضیلت]] و [[برتری]]:''' قرآن کریم درباره مؤمنان می‌فرماید: "آنان که ایمان آورده و [[کارهای نیک]] انجام می‌دهند، بهترین انسان‌هایند"<ref>{{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}؛ سوره بینه؛ آیه ۷.</ref>.
	# '''[[هدایت]] و فراست:''' از نشانه‌های آشکار ایمان، هدایت و فراست است که خداوند ارزانی می‌کند<ref>{{متن قرآن\| إِنَّ الَّذِينَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ يَهْدِيهِمْ رَبُّهُمْ بِإِيمَانِهِمْ تَجْرِي مِن تَحْتِهِمُ الأَنْهَارُ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ}}؛ سوره یونس، آیه ۹.</ref>. در [[روایت]] آمده است: "از فراست [[مؤمن]] بپرهیزید که او به نور خدا می‌نگرد"<ref>بصائر الدرجات‌، ۳۵۷؛ عیون اخبار الرضا، ۲/ ۲۰۰.</ref>.		# '''[[هدایت]] و فراست:''' از نشانه‌های آشکار ایمان، هدایت و فراست است که خداوند ارزانی می‌کند<ref>{{متن قرآن\| إِنَّ الَّذِينَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ يَهْدِيهِمْ رَبُّهُمْ بِإِيمَانِهِمْ تَجْرِي مِن تَحْتِهِمُ الأَنْهَارُ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ}}؛ سوره یونس، آیه ۹.</ref>. در [[روایت]] آمده است: "از فراست [[مؤمن]] بپرهیزید که او به نور خدا می‌نگرد"<ref>بصائر الدرجات‌، ۳۵۷؛ عیون اخبار الرضا، ۲/ ۲۰۰.</ref>.