بحث:احباط و تکفیر در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پانویس */

2025-08-16T06:29:09Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۹
خط ۸۲:		خط ۸۲:
	# '''جلوگیری از [[دین الهی]]''': {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَشَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا وَسَيُحْبِطُ أَعْمَالَهُمْ * يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلَا تُبْطِلُوا أَعْمَالَكُمْ}}<ref>«به راستی آنان که کفر ورزیدند و (مردم را) از راه خداوند بازداشتند و با پیامبر پس از آنکه رهنمود برای آنان روشن شد ناسازگاری کردند به خداوند هیچ زیانی نمی‌رسانند و به زودی (خداوند) کردارهایشان را از میان می‌برد * ای مؤمنان! از خداوند فرمانبرداری کنید و از پیامبر فرمان برید و کردارهایتان را تباه نگردانید» سوره محمد، آیه ۳۲-۳۳.</ref>.		# '''جلوگیری از [[دین الهی]]''': {{متن قرآن\|إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَشَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا وَسَيُحْبِطُ أَعْمَالَهُمْ * يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلَا تُبْطِلُوا أَعْمَالَكُمْ}}<ref>«به راستی آنان که کفر ورزیدند و (مردم را) از راه خداوند بازداشتند و با پیامبر پس از آنکه رهنمود برای آنان روشن شد ناسازگاری کردند به خداوند هیچ زیانی نمی‌رسانند و به زودی (خداوند) کردارهایشان را از میان می‌برد * ای مؤمنان! از خداوند فرمانبرداری کنید و از پیامبر فرمان برید و کردارهایتان را تباه نگردانید» سوره محمد، آیه ۳۲-۳۳.</ref>.
	# '''بی‌حرمتی نسبت به [[پیامبر]]{{صل}}''': {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَلَا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمَالُكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تَشْعُرُونَ}}<ref>«ای [[مؤمنان]]! صدایتان را از صدای پیامبر فراتر نبرید و در گفتار با او بلند سخن مگویید چنان که با یکدیگر بلند سخن می‌گویید؛ مبادا کردارهایتان بی‌آنکه خود دریابید تباه گردد» [[سوره حجرات]]، [[آیه]] ۲.</ref>.<ref>[[عبدالرضا آتشین صدف\|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[احباط و تکفیر (مقاله)\|مقاله «احباط و تکفیر»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۹.</ref>		# '''بی‌حرمتی نسبت به [[پیامبر]]{{صل}}''': {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَلَا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمَالُكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تَشْعُرُونَ}}<ref>«ای [[مؤمنان]]! صدایتان را از صدای پیامبر فراتر نبرید و در گفتار با او بلند سخن مگویید چنان که با یکدیگر بلند سخن می‌گویید؛ مبادا کردارهایتان بی‌آنکه خود دریابید تباه گردد» [[سوره حجرات]]، [[آیه]] ۲.</ref>.<ref>[[عبدالرضا آتشین صدف\|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[احباط و تکفیر (مقاله)\|مقاله «احباط و تکفیر»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۹.</ref>

			=== عوامل تکفیر ===
			# '''[[ایمان]] و [[عمل صالح]]''': {{متن قرآن\|وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَآمَنُوا بِمَا نُزِّلَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَهُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ كَفَّرَ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَأَصْلَحَ بَالَهُمْ}}<ref>«و (خداوند) از گناهان آنان که ایمان آوردند و کارهای شایسته کردند و به آنچه بر محمد فرو فرستاده شده که همه راستین و از سوی پروردگارشان است ایمان آوردند، چشم پوشید و حالشان را نیکو گردانید» سوره محمد، آیه ۲.</ref>.
			# '''[[توبه]]''': {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ}}<ref>«ای مؤمنان! به سوی خداوند توبه‌ای راستین کنید، امید است که پروردگار شما از گناهانتان چشم پوشد» سوره تحریم، آیه ۸.</ref>.
			# '''اجتناب از [[گناهان کبیره]]''': {{متن قرآن\|إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ}}<ref>«اگر از گناهان بزرگی که از آن بازداشته شده‌اید دوری گزینید از گناهان (کوچک) تان چشم می‌پوشیم» سوره نساء، آیه ۳۱.</ref>.<ref>[[عبدالرضا آتشین صدف\|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[احباط و تکفیر (مقاله)\|مقاله «احباط و تکفیر»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۳۰.</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

Bahmani: /* پانویس */

2025-08-16T06:28:17Z

پانویس

@@ خط ۷۰: / خط ۷۰: @@
 [[اشاعره]] نیز بنابر مبانی خود معتقدند هیچ چیز بر [[خدا]] [[واجب]] نیست، او هرچه بخواهد انجام دهد و هرچه کند، نیکوست؛ لذا نمی‌توان گفت، [[احباط]] یا تکفیر بر او واجب یا مستلزم ظلم و [[قبیح]] است، بنابراین اشاعره نیز از مخالفان احباط به‌شمار می‌روند<ref>تفتازانی، سعدالدین، شرح المقاصد، ج۵، ص۱۴۵.</ref>.<ref>[[عبدالرضا آتشین صدف|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[احباط و تکفیر (مقاله)|مقاله «احباط و تکفیر»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۶.</ref>
 == پانویس ==
 {{پانویس}}

Bahmani: /* پانویس */

2025-08-16T06:24:28Z

پانویس

@@ خط ۴۰: / خط ۴۰: @@
 # در یک [[زمان]]، هم به فرد پاداش داده شود و هم کیفر که این امر محال است؛ زیرا جمع پاداش و کیفر در یک زمان عقلاً ممکن نیست.
 # آنچه که بیشتر و سنگین‌تر است، در دیگری اثر بگذارد و آن را باطل کند که همان مسئله احباط و تکفیر است؛ بنابراین راهی جز پذیرش احباط وجود ندارد<ref>[[عبدالرضا آتشین صدف|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[احباط و تکفیر (مقاله)|مقاله «احباط و تکفیر»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۵.</ref>.
 == پانویس ==
 {{پانویس}}

Bahmani: /* احباط */

2025-08-16T06:18:58Z

احباط

@@ خط ۲۳: / خط ۲۳: @@
 == احباط ==
 احباط در لغت مصدر باب اِفعال از ماده حبط و از معانی حبط، [[باطل]] شدن [[ثواب]] عمل است<ref>جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح: تاج اللغه و صحاح العربیه، ذیل واژه «ح ب ط».</ref>؛ ازاین‌رو، از احباط که مصدر متعدّی است، معنی باطل کردن مزد و ثواب عمل برمی‌آید. این واژه در اصطلاح بدین معناست که [[گناه]] موجب نابودی [[طاعت]] و ثواب می‌گردد<ref>طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۱۶۷ و ۱۶۸.</ref>. [[تکفیر]] نیز در لغت به معنای پوشاندن است؛ چنان‌که به کشاورز، [[کافر]] می‌گویند؛ زیرا دانه را با خاک می‌پوشاند و در آن پنهان می‌کند<ref>ابن فارس، احمد، معجم المقاییس فی اللغة، ذیل واژه «حبط» و «کفر».</ref> و در اصطلاح به این معناست که طاعت موجب محو شدن و پوشاندن [[گناهان]] می‌شود<ref>حمصی رازی، محمود، المنقذ من التقلید، ج۲، ص۴۲؛ سبحانی، جعفر، محاضرات فی الالهیات، ص۴۶۳.</ref>.<ref>[[عبدالرضا آتشین صدف|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[احباط و تکفیر (مقاله)|مقاله «احباط و تکفیر»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۴.</ref>
 == پانویس ==
 {{پانویس}}

Bahmani: /* پانویس */

2025-08-16T06:14:31Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۴
خط ۲۰:		خط ۲۰:

	'''نکته:''' در اینکه [[کفر]] و [[شرک]] بعد از [[ایمان]]، موجب حبط و از بین رفتن [[اعمال صالح]] می‌‌شود، اتفاق‌ نظر وجود دارد؛ یعنی اگر [[مسلمانی]] [[کافر]] شود و بدون [[توبه]] از [[دنیا]] برود، کفر او موجب از بین رفتن [[اعمال]] نیکوی گذشته وی خواهد شد<ref>تفتازانی، شرح المقاصد، ج۵، ص۱۳۸ - ۱۲۵.</ref>. [[اختلاف]] نظر در این است که آیا تنها کفر و شرک دارای چنین پیامدی است، یا آنکه ارتکاب هر [[گناه]] کبیره‌ای باعث [[احباط]] اعمالخیر می‌‌گردد؟ [[معتزله]] موافق<ref>معتزلی، شرح الأصول الخمسه، ص۶۲۳ و ۴۲۴.</ref> و [[امامیه]]<ref>سبحانی، محاضرات فی الالهیات، ص۲۶۵ - ۲۶۴؛ طوسی، تجرید الاعتقاد، ص۴۳۹.</ref> و [[اشاعره]]<ref>جرجانی، شرح المواقف، ج۸، ص۲۰۹؛ تفتازانی، شرح المقاصد، ج۵، ص۱۴.</ref>، هر کدام با مبانی اختصاصی، مخالف این نظرند<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۲۲ ـ ۲۳.</ref>.		'''نکته:''' در اینکه [[کفر]] و [[شرک]] بعد از [[ایمان]]، موجب حبط و از بین رفتن [[اعمال صالح]] می‌‌شود، اتفاق‌ نظر وجود دارد؛ یعنی اگر [[مسلمانی]] [[کافر]] شود و بدون [[توبه]] از [[دنیا]] برود، کفر او موجب از بین رفتن [[اعمال]] نیکوی گذشته وی خواهد شد<ref>تفتازانی، شرح المقاصد، ج۵، ص۱۳۸ - ۱۲۵.</ref>. [[اختلاف]] نظر در این است که آیا تنها کفر و شرک دارای چنین پیامدی است، یا آنکه ارتکاب هر [[گناه]] کبیره‌ای باعث [[احباط]] اعمالخیر می‌‌گردد؟ [[معتزله]] موافق<ref>معتزلی، شرح الأصول الخمسه، ص۶۲۳ و ۴۲۴.</ref> و [[امامیه]]<ref>سبحانی، محاضرات فی الالهیات، ص۲۶۵ - ۲۶۴؛ طوسی، تجرید الاعتقاد، ص۴۳۹.</ref> و [[اشاعره]]<ref>جرجانی، شرح المواقف، ج۸، ص۲۰۹؛ تفتازانی، شرح المقاصد، ج۵، ص۱۴.</ref>، هر کدام با مبانی اختصاصی، مخالف این نظرند<ref>[[مسلم محمدی\|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)\|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۲۲ ـ ۲۳.</ref>.

			== احباط ==
			احباط در لغت مصدر باب اِفعال از ماده حبط و از معانی حبط، [[باطل]] شدن [[ثواب]] عمل است<ref>جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح: تاج اللغه و صحاح العربیه، ذیل واژه «ح ب ط».</ref>؛ ازاین‌رو، از احباط که مصدر متعدّی است، معنی باطل کردن مزد و ثواب عمل برمی‌آید. این واژه در اصطلاح بدین معناست که [[گناه]] موجب نابودی [[طاعت]] و ثواب می‌گردد<ref>طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۱۶۷ و ۱۶۸.</ref>. [[تکفیر]] نیز در لغت به معنای پوشاندن است؛ چنان‌که به کشاورز، [[کافر]] می‌گویند؛ زیرا دانه را با خاک می‌پوشاند و در آن پنهان می‌کند<ref>ابن فارس، احمد، معجم المقاییس فی اللغة، ذیل واژه «حبط» و «کفر».</ref> و در اصطلاح به این معناست که طاعت موجب محو شدن و پوشاندن [[گناهان]] می‌شود<ref>حمصی رازی، محمود، المنقذ من التقلید، ج۲، ص۴۲؛ سبحانی، جعفر، محاضرات فی الالهیات، ص۴۶۳.</ref>.<ref>[[عبدالرضا آتشین صدف\|آتشین صدف، عبدالرضا]]، [[احباط و تکفیر (مقاله)\|مقاله «احباط و تکفیر»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)\|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۲۴.</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

Bahmani: /* احباط‍‌ در فرهنگ شیعه */

2024-12-21T05:28:47Z

احباط‍‌ در فرهنگ شیعه

@@ خط ۷: / خط ۷: @@
 دانشمندان معاصر [[شیعه]] نیز این [[عقیده]] را تأیید می‌کنند و معتقدند که احباط، قانونی کلی نیست و تنها برخی گناهان را در بر می‌گیرد<ref>المیزان‌، ۱/ ۱۸۸- ۱۷۲؛ تفسیر نمونه‌، ۲/ ۷۲.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص۶۷ ـ ۶۸.</ref>
 == پانویس ==
 {{پانویس}}

Bahmani: /* احباط‍‌ در فرهنگ شیعه */

2024-12-21T05:24:58Z

احباط‍‌ در فرهنگ شیعه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۵۴
خط ۱:		خط ۱:
	== [[احباط‍‌]] در [[فرهنگ شیعه]]==		== [[احباط‍‌]] در فرهنگ شیعه ==
	واژه "احباط‍‌" به معنای [[اعراض]]، [[باطل]] کردن و از میان بردن عمل و [[ثواب]] است<ref>تاج العروس‌، ۵/ ۱۱۷.</ref> و از نظر [[دینی]] آن را گویند که کردار نیک انسان به سبب کردار زشت او [[باطل]] گردد و بی‌مزد بماند. واژه [[احباط]] شانزده بار در [[قرآن]] آمده است.		واژه "احباط‍‌" به معنای [[اعراض]]، [[باطل]] کردن و از میان بردن عمل و [[ثواب]] است<ref>تاج العروس‌، ۵/ ۱۱۷.</ref> و از نظر [[دینی]] آن را گویند که کردار نیک انسان به سبب کردار زشت او [[باطل]] گردد و بی‌مزد بماند. واژه [[احباط]] شانزده بار در [[قرآن]] آمده است.

Bahmani: صفحه‌ای تازه حاوی «== احباط‍‌ در فرهنگ شیعه== واژه "احباط‍‌" به معنای اعراض، باطل کردن و از میان بردن عمل و ثواب استتاج العروس‌، ۵/ ۱۱۷. و از نظر دینی آن را گویند که کردار نیک انسان به سبب کردار زشت او باطل گردد و بی‌مزد بماند. واژه احباط شا...» ایجاد کرد

2024-12-21T05:24:49Z

صفحه‌ای تازه حاوی «== احباط‍‌ در فرهنگ شیعه== واژه "احباط‍‌" به معنای اعراض، باطل کردن و از میان بردن عمل و ثواب است<ref>تاج العروس‌، ۵/ ۱۱۷.</ref> و از نظر دینی آن را گویند که کردار نیک انسان به سبب کردار زشت او باطل گردد و بی‌مزد بماند. واژه احباط شا...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

== [[احباط‍‌]] در [[فرهنگ شیعه]]==
واژه "احباط‍‌" به معنای [[اعراض]]، [[باطل]] کردن و از میان بردن عمل و [[ثواب]] است<ref>تاج العروس‌، ۵/ ۱۱۷.</ref> و از نظر [[دینی]] آن را گویند که کردار نیک انسان به سبب کردار زشت او [[باطل]] گردد و بی‌مزد بماند. واژه [[احباط]] شانزده بار در [[قرآن]] آمده است.

دانشمندان [[مسلمان]] در اینکه چه گناهی موجب حبط اعمال آدمی می‌شود، به [[اختلاف]] افتاده‌اند و مسائلی را در این باره مطرح کرده‌اند؛ از این قبیل که آیا تنها [[گناه]] [[کفر]] و [[شرک]] و [[ارتداد]] است که [[اعمال]] را از میان می‌برد یا همه [[گناهان کبیره]] این چنین‌اند. همه فرقه‌های اسلامی معتقدند که کفر و شرک موجب [[حبط اعمال]] است؛ اما درباره گناهان کبیره و صغیره دیگر هم رأی نیستند. [[خوارج]] و بیشتر [[معتزله]] نه تنها کفر و شرک، بلکه دیگر [[گناهان]] را نیز موجب [[حبط عمل]] می‌دانند و بر این باورند که اگر [[گناهکار]] [[توبه]] نکند، سزاوار کیفر خداوند می‌شود. [[اشاعره]] و برخی از معتزله معتقدند که حبط عمل را نه نقل [[تأیید]] می‌کند و نه [[عقل]]<ref>دائرة المعارف تشیع‌، ۱/ ۴۹۲.</ref>. دانشمندان شیعه برآن‌اند که تنها کفر و شرک، [[اعمال نیک]] را باطل می‌کند. هیچ گناهی جز این دو نمی‌تواند ثواب اعمال را از میان بَرَد. حتی ثوابی اندک نیز در کنار گناهان فراوان، بر جای می‌ماند و [[پاداش]] می‌گیرد<ref>تمهید الاصول‌، ۳/ ۸۹- ۹۹، ۲۶۳، ۲۶۸.</ref>. [[آیات قرآنی]]<ref>آل عمران، ۲۵ و ۵۷؛ نساء، ۷۷ و ۱۲۴.</ref> و [[دلایل عقلی]] نیز بر این مطلب [[گواهی]] می‌دهند؛ از جمله:
# هیچ تضادی میان [[طاعت]] و [[معصیت]] نیست؛
# لازمه احباط‍‌ با آن معنای گسترده، نسبت [[بیدادگری]] به [[خداوند سبحان]] است<ref>کشف الفوائد، ۹۴ و ۹۵؛ کشف المراد، ۳۲۷ و ۳۲۸؛ اوائل المقالات‌، ۳۱.</ref>.

دانشمندان معاصر [[شیعه]] نیز این [[عقیده]] را تأیید می‌کنند و معتقدند که احباط، قانونی کلی نیست و تنها برخی گناهان را در بر می‌گیرد<ref>المیزان‌، ۱/ ۱۸۸- ۱۷۲؛ تفسیر نمونه‌، ۲/ ۷۲.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص۶۷ ـ ۶۸.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}