بحث:اخلاق در اخلاق اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* ساماندهی مباحث اخلاق */

2024-06-13T09:27:37Z

ساماندهی مباحث اخلاق

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۵۷
خط ۴۷:		خط ۴۷:
	*برخی مفسان تلاش کرده‌اند تفاوت آین [[آیات]] را به گونه‌ای دیگ نوجیه کنند؛ از جمله اینکه [[تزکیه]]، [[هدف غایی]] [[بعثت پیامبران]] است و [[غایت]] همیشه در نهایت و پس از طی مقدمات محقق می‌شود؛ بنابراین، آنچه [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} از [[خدا]] درخواست کرده، [[مطابق با واقع]] است؛ ولی در [[آیات]] دیگر مقدم شد تا معلوم شود که [[تلاوت]]، [[تعلیم و تزکیه]] هر کدام [[نعمت]] مستقلی هستند، نه یک [[نعمت]]<ref>محمود بن عبدالله آلوسی، روح المعانی، ج۴، ص۱۱۴.</ref>؛ یا برای آنکه معلوم شود پاک‌سازی وجود از صفت‌های زذیله، امری خطیر و [[ارزشمند]] است<ref>محمود بن عبدالله آلوسی، روح المعانی، ج۴، ص۱۱۴.</ref>؛ برای اینکه معلوم شود اگر چه [[تزکیه]] از حیث تحقق وجود در پایان [[سیر]] قرار دارد، از جهت قصد فاعل بر مقدمات وجودی مقدم است<ref>محمد بن مرتضی فیض کاشانی، التفسیر الصافی، ج۱، ص۲۰۲؛ محمود بن عبدالله آلوسی، روح المعانی، ج۲، ص۱۹.</ref>. برخی نیز گفته‌اند:[[تعلیم کتاب و حکمت]] در دعای [[ابراهیم]]{{ع}} با سه آیۀ دیگر متفاوت است. مراد از [[تعلیم]] در دعای [[ابراهیم]]{{ع}} [[آموزش]] اجمالی است که پیش از [[تزکیه]] لازم است، ولی در سه [[آیه]] دیگر [[آموزش]] تفصیلی است که پس از [[تزکیه]] حاصل می‌شود.		*برخی مفسان تلاش کرده‌اند تفاوت آین [[آیات]] را به گونه‌ای دیگ نوجیه کنند؛ از جمله اینکه [[تزکیه]]، [[هدف غایی]] [[بعثت پیامبران]] است و [[غایت]] همیشه در نهایت و پس از طی مقدمات محقق می‌شود؛ بنابراین، آنچه [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} از [[خدا]] درخواست کرده، [[مطابق با واقع]] است؛ ولی در [[آیات]] دیگر مقدم شد تا معلوم شود که [[تلاوت]]، [[تعلیم و تزکیه]] هر کدام [[نعمت]] مستقلی هستند، نه یک [[نعمت]]<ref>محمود بن عبدالله آلوسی، روح المعانی، ج۴، ص۱۱۴.</ref>؛ یا برای آنکه معلوم شود پاک‌سازی وجود از صفت‌های زذیله، امری خطیر و [[ارزشمند]] است<ref>محمود بن عبدالله آلوسی، روح المعانی، ج۴، ص۱۱۴.</ref>؛ برای اینکه معلوم شود اگر چه [[تزکیه]] از حیث تحقق وجود در پایان [[سیر]] قرار دارد، از جهت قصد فاعل بر مقدمات وجودی مقدم است<ref>محمد بن مرتضی فیض کاشانی، التفسیر الصافی، ج۱، ص۲۰۲؛ محمود بن عبدالله آلوسی، روح المعانی، ج۲، ص۱۹.</ref>. برخی نیز گفته‌اند:[[تعلیم کتاب و حکمت]] در دعای [[ابراهیم]]{{ع}} با سه آیۀ دیگر متفاوت است. مراد از [[تعلیم]] در دعای [[ابراهیم]]{{ع}} [[آموزش]] اجمالی است که پیش از [[تزکیه]] لازم است، ولی در سه [[آیه]] دیگر [[آموزش]] تفصیلی است که پس از [[تزکیه]] حاصل می‌شود.
	*اصل این مطلب که [[علم]] دارای دو نوع اجمالی و تفصیلی است و [[شناخت]] اجمالی بر [[شناخت]] تفصیلی مقدم است و [[تزکیه]] بین این دو قرار دارد، مطلب صحیحی است؛ ولی به نظر میرسد [[تعلیم کتاب و حکمت]] در دعای [[حضرت ابراهیم]] نیز به همان معنی [[علم تفصیلی]] به کار رفته است و [[علم اجمالی]] مورد نظر آن [[حضرت]] نیست<ref>به نظر می‌رسد بهترین راه برای حل این تعارض این است که بگوییم: حضرت ابراهیم{{ع}} اصلا به ترتیب تزکیه و تعلیم نظر نداشته است، آن حضرت از خدا خواسته است که فرزندانش به وسیله پیامبری که خدا مبعوث می‌کند هدایت شوند؛ ولی ترتیب مراحل هدایت را به اقتضای طبیعت آن وانهاده است چنان که اگر کسی در دعای خود بگوید: مرا بی‌نیاز کن، به من نظری بیفکن و ثروتی عطا فرما، هر اهل زبانی در می‌یابد که قصد او رسیدن به بی‌نیازی است و بدیهی است که برای رسیدن به این مقصود، پیش از هر چیز باید خداوند متعال به او عنایتی کند و پس از آن ثروتی دهد تا او بی‌نیاز شود، ولی چون هنگام دعا، هدف اصلی یعنی بی‌نیازی تمام ذهن دعا کننده را به خود مشغول کرده، به ترتیب مراحل توجه نکرده است و این نه به آن معنی است که اگر توجه می‌کرد، در ترتیب مراحل دچار اشتباه می‌شد.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۳۸-۴۴.</ref>.		*اصل این مطلب که [[علم]] دارای دو نوع اجمالی و تفصیلی است و [[شناخت]] اجمالی بر [[شناخت]] تفصیلی مقدم است و [[تزکیه]] بین این دو قرار دارد، مطلب صحیحی است؛ ولی به نظر میرسد [[تعلیم کتاب و حکمت]] در دعای [[حضرت ابراهیم]] نیز به همان معنی [[علم تفصیلی]] به کار رفته است و [[علم اجمالی]] مورد نظر آن [[حضرت]] نیست<ref>به نظر می‌رسد بهترین راه برای حل این تعارض این است که بگوییم: حضرت ابراهیم{{ع}} اصلا به ترتیب تزکیه و تعلیم نظر نداشته است، آن حضرت از خدا خواسته است که فرزندانش به وسیله پیامبری که خدا مبعوث می‌کند هدایت شوند؛ ولی ترتیب مراحل هدایت را به اقتضای طبیعت آن وانهاده است چنان که اگر کسی در دعای خود بگوید: مرا بی‌نیاز کن، به من نظری بیفکن و ثروتی عطا فرما، هر اهل زبانی در می‌یابد که قصد او رسیدن به بی‌نیازی است و بدیهی است که برای رسیدن به این مقصود، پیش از هر چیز باید خداوند متعال به او عنایتی کند و پس از آن ثروتی دهد تا او بی‌نیاز شود، ولی چون هنگام دعا، هدف اصلی یعنی بی‌نیازی تمام ذهن دعا کننده را به خود مشغول کرده، به ترتیب مراحل توجه نکرده است و این نه به آن معنی است که اگر توجه می‌کرد، در ترتیب مراحل دچار اشتباه می‌شد.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۳۸-۴۴.</ref>.

			== معنای اصطلاحی اخلاق ==
			علمای [[علم اخلاق]] نیز معنایی نزدیک به گفتار [[اهل لغت]]، برای «[[اخلاق]]» بیان کرده‌اند همه آنها بر این امر تأکید دارند که [[خُلق]] عبارت است از [[ملکه]]<ref>تهذیب الاخلاق، ص۳۶.</ref> و هیئت خاصی که در [[نفس انسان]] [[رسوخ]] دارد<ref>اخلاق حسنه، ص۹.</ref> و مبدأ صدور رفتارهایی است که بدون [[تفکر]] و [[تأمل]] و به آسانی از او صادر می‌شود<ref>دو رساله در اخلاق، باب ۲، ص۲۰.</ref>. [[ملکات نفسانی]] دو دسته‌اند: [[فطری]] و ذاتی که جزو [[سرشت آدمی]] است و اکتسابی که با تلاش و تمرین و [[عادت]] به دست می‌آید؛ چنان که [[بخیل]] در ابتدا با [[سختی]] چیزی را می‌بخشد، اما [[بخشندگی]] در اثر تکرار، به صورت [[خوی]] و عادت او در می‌آید و به تدریج تبدیل به ملکه می‌شود<ref>بحار الانوار، ج۶۷، باب ۵۹، ص۳۷۲ (ذیل حدیث ۱۸).</ref>.

			نکات برگرفته از تعریف اخلاق: اولاً، تأکید بر [[ثبات]] و [[پایداری]] [[ملکات اخلاقی]] و صفات [[نفسانی]] است که نسبتاً پایدارند و به آسانی قابل [[تغییر]] نیستند<ref>جامع السعادات، ج۱، ص۲۶.</ref>؛ ثانیاً، رفتارهای [[اخلاقی]]، اعم از خوب و بد ریشه در ملکات نفسانی دارد و همانند آن، به ندرت تغییر پذیر است؛ ثالثاً، کلمه «اخلاق» دو کاربرد دارد: گاه به خود آن ملکات نفسانی اطلاق می‌شود و گاه بر نفس [[رفتار]] اخلاقی صادر شده از [[انسان]]، ولو با [[فکر]] و [[اندیشه]] در عرف عام کاربرد دوم بیشتر رایج است؛ وقتی گفته می‌شود فلان کس [[اخلاق نیکو]] دارد، برداشت عمومی آن است که رفتارش نیکوست<ref>دروس فلسفه، اخلاق، ص۹.</ref>.<ref>[[محمد احسانی\|احسانی، محمد]]، [[سیره اخلاقی و تربیتی معصومین (کتاب)\|سیره اخلاقی و تربیتی معصومین]]، ص ۲۰.</ref>

	==ساماندهی مباحث [[اخلاق]]==		==ساماندهی مباحث [[اخلاق]]==
	*مباحث [[علم اخلاق]]، در کتب [[اخلاقی]] به چند صورت سازمان یافته است. تفاوت سازمان‌های مختلف، ناشی از تفاوت ملاحظه‌های نویسندگان است<ref>اصطلاح‌نامه اخلاق اسلامی، ص۲۹.</ref>. ما در اینجا به برخی از این دسته‌بندی‌ها اشاره می‌کنیم.		*مباحث [[علم اخلاق]]، در کتب [[اخلاقی]] به چند صورت سازمان یافته است. تفاوت سازمان‌های مختلف، ناشی از تفاوت ملاحظه‌های نویسندگان است<ref>اصطلاح‌نامه اخلاق اسلامی، ص۲۹.</ref>. ما در اینجا به برخی از این دسته‌بندی‌ها اشاره می‌کنیم.
	===به لحاظ [[منشأ اخلاق]]===		===به لحاظ منشأ اخلاق===
	*رایج‌ترین دسته‌بندی در [[علم اخلاق]] به لحاظ [[منشأ اخلاق]] و ملکات صورت گرفته است. نظریه پردازان [[علم اخلاق اسلامی]]، به [[پیروی]] از ارسطو، [[اخلاق]] را عبارت از ملکات راسخه‌ای می‌دانند که در پی تکرار عمل در نفس پدید می‌آید. از طرفی معتقدند، [[رفتار انسان]] از قوای [[نفسانی]] او یعنی [[عقل]]، [[غضب]] و [[شهوت]] سرچشمه می‌گیرد؛ بنابراین، معتقدند که [[اخلاق]] و سجایای [[انسان]] به واسطه [[افعال]] و [[کردار]] او از سه [[قوه]] [[عقل]]، [[غضب]] و [[شهوت]] متولد می‌شوند. بر این مبنا، مباحث [[علم اخلاق]] را نیز بر این سه [[قوه]] تقسیم می‌کنند و برای هر دسته اصولی قائل می‌شوند که سایر صفت‌های [[انسانی]] از آنها ناشی می‌شود.		*رایج‌ترین دسته‌بندی در [[علم اخلاق]] به لحاظ [[منشأ اخلاق]] و ملکات صورت گرفته است. نظریه پردازان [[علم اخلاق اسلامی]]، به [[پیروی]] از ارسطو، [[اخلاق]] را عبارت از ملکات راسخه‌ای می‌دانند که در پی تکرار عمل در نفس پدید می‌آید. از طرفی معتقدند، [[رفتار انسان]] از قوای [[نفسانی]] او یعنی [[عقل]]، [[غضب]] و [[شهوت]] سرچشمه می‌گیرد؛ بنابراین، معتقدند که [[اخلاق]] و سجایای [[انسان]] به واسطه [[افعال]] و [[کردار]] او از سه [[قوه]] [[عقل]]، [[غضب]] و [[شهوت]] متولد می‌شوند. بر این مبنا، مباحث [[علم اخلاق]] را نیز بر این سه [[قوه]] تقسیم می‌کنند و برای هر دسته اصولی قائل می‌شوند که سایر صفت‌های [[انسانی]] از آنها ناشی می‌شود.
	*اصول ملکات در [[قوه شهوت]] در نقطه [[اعتدال]]، [[عفت]] در حال [[تفریط]]، [[خمود]] و در حال [[افراط]]، [[شره]] نامیده می‌شوند.		*اصول ملکات در [[قوه شهوت]] در نقطه [[اعتدال]]، [[عفت]] در حال [[تفریط]]، [[خمود]] و در حال [[افراط]]، [[شره]] نامیده می‌شوند.

Wasity: جایگزینی متن - 'قوه شهوت' به 'قوه شهوت'

2022-01-25T13:10:02Z

جایگزینی متن - 'قوه شهوت' به 'قوه شهوت'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۴۰
خط ۵۲:		خط ۵۲:
	===به لحاظ [[منشأ اخلاق]]===		===به لحاظ [[منشأ اخلاق]]===
	*رایج‌ترین دسته‌بندی در [[علم اخلاق]] به لحاظ [[منشأ اخلاق]] و ملکات صورت گرفته است. نظریه پردازان [[علم اخلاق اسلامی]]، به [[پیروی]] از ارسطو، [[اخلاق]] را عبارت از ملکات راسخه‌ای می‌دانند که در پی تکرار عمل در نفس پدید می‌آید. از طرفی معتقدند، [[رفتار انسان]] از قوای [[نفسانی]] او یعنی [[عقل]]، [[غضب]] و [[شهوت]] سرچشمه می‌گیرد؛ بنابراین، معتقدند که [[اخلاق]] و سجایای [[انسان]] به واسطه [[افعال]] و [[کردار]] او از سه [[قوه]] [[عقل]]، [[غضب]] و [[شهوت]] متولد می‌شوند. بر این مبنا، مباحث [[علم اخلاق]] را نیز بر این سه [[قوه]] تقسیم می‌کنند و برای هر دسته اصولی قائل می‌شوند که سایر صفت‌های [[انسانی]] از آنها ناشی می‌شود.		*رایج‌ترین دسته‌بندی در [[علم اخلاق]] به لحاظ [[منشأ اخلاق]] و ملکات صورت گرفته است. نظریه پردازان [[علم اخلاق اسلامی]]، به [[پیروی]] از ارسطو، [[اخلاق]] را عبارت از ملکات راسخه‌ای می‌دانند که در پی تکرار عمل در نفس پدید می‌آید. از طرفی معتقدند، [[رفتار انسان]] از قوای [[نفسانی]] او یعنی [[عقل]]، [[غضب]] و [[شهوت]] سرچشمه می‌گیرد؛ بنابراین، معتقدند که [[اخلاق]] و سجایای [[انسان]] به واسطه [[افعال]] و [[کردار]] او از سه [[قوه]] [[عقل]]، [[غضب]] و [[شهوت]] متولد می‌شوند. بر این مبنا، مباحث [[علم اخلاق]] را نیز بر این سه [[قوه]] تقسیم می‌کنند و برای هر دسته اصولی قائل می‌شوند که سایر صفت‌های [[انسانی]] از آنها ناشی می‌شود.
	*اصول ملکات در [[قوه~~]] [[~~شهوت]] در نقطه [[اعتدال]]، [[عفت]] در حال [[تفریط]]، [[خمود]] و در حال [[افراط]]، [[شره]] نامیده می‌شوند.		*اصول ملکات در [[قوه شهوت]] در نقطه [[اعتدال]]، [[عفت]] در حال [[تفریط]]، [[خمود]] و در حال [[افراط]]، [[شره]] نامیده می‌شوند.
	*در [[قوه]] [[غضب]] در حال [[اعتدال]]، [[شجاعت]] در حال [[تفریط]]، [[ترس]] و در حال [[افراط]]، تھور نام دارند و در [[قوه]] [[عقل]] در خط [[اعتدال]]، [[حکمت]] در حال [[تفریط]]، بله و در حال [[افراط]]، سقه یا با جربزه نام گرفته‌اند. [[فضیلت‌ها]] و رذیلت‌های اصلی و فرعی هر [[قوه]] در فصلی جداگانه مورد بحث قرار می‌گیرند و در فصلی دیگر، رذیلت‌ها و فضیلت‌های مشترک بین قوا. کتاب جامع السعادات [[ملا مهدی نراقی]] و [[کتاب]] [[تهذیب]] الاخلاق مسکویه، [[بهترین]] نمونه‌های این سبک به شمار می‌روند<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۶۶-۶۷.</ref>.		*در [[قوه]] [[غضب]] در حال [[اعتدال]]، [[شجاعت]] در حال [[تفریط]]، [[ترس]] و در حال [[افراط]]، تھور نام دارند و در [[قوه]] [[عقل]] در خط [[اعتدال]]، [[حکمت]] در حال [[تفریط]]، بله و در حال [[افراط]]، سقه یا با جربزه نام گرفته‌اند. [[فضیلت‌ها]] و رذیلت‌های اصلی و فرعی هر [[قوه]] در فصلی جداگانه مورد بحث قرار می‌گیرند و در فصلی دیگر، رذیلت‌ها و فضیلت‌های مشترک بین قوا. کتاب جامع السعادات [[ملا مهدی نراقی]] و [[کتاب]] [[تهذیب]] الاخلاق مسکویه، [[بهترین]] نمونه‌های این سبک به شمار می‌روند<ref>[[مجتبی تهرانی\|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)\|اخلاق الاهی، ج۱]]، ص۶۶-۶۷.</ref>.

Jaafari: جایگزینی متن - 'اخلاق الاهی، ج۱، ج۱' به 'اخلاق الاهی، ج۱'

2021-06-28T06:48:28Z

جایگزینی متن - 'اخلاق الاهی، ج۱، ج۱' به 'اخلاق الاهی، ج۱'

نمایش تغییرات

Jaafari: جایگزینی متن - 'اخلاق الاهی' به 'اخلاق الاهی، ج۱'

2021-06-28T05:46:30Z

جایگزینی متن - 'اخلاق الاهی' به 'اخلاق الاهی، ج۱'

نمایش تغییرات

Bahmani: صفحه‌ای تازه حاوی «==واژه‌شناسی== *'''اخلاق در لغت:''' اخلاق جمع خُلق و خُلق در لغت به معنی خوی و ط...» ایجاد کرد

2021-01-07T12:53:44Z

صفحه‌ای تازه حاوی «==واژه‌شناسی== *'''اخلاق در لغت:''' اخلاق جمع خُلق و خُلق در لغت به معنی خوی و ط...» ایجاد کرد

نمایش تغییرات