Bahmani در ‏۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۱۶

2021-07-06T10:16:13Z

Bahmani: صفحه‌ای تازه حاوی «==مقدمه== *واژه "استدراج" به معنای فریب دادن و نزدیک کردن تدریجی است. مفهوم...» ایجاد کرد

2020-01-30T08:49:07Z

صفحه‌ای تازه حاوی «==مقدمه== *واژه "استدراج" به معنای فریب دادن و نزدیک کردن تدریجی است. مفهوم...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

==مقدمه==
*واژه "[[استدراج]]" به معنای [[فریب]] دادن و نزدیک کردن تدریجی است. مفهوم کلی "انجام تدریجی" در این واژه نهفته است<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 73.</ref>.
*در اصطلاح [[دینی]]، مراد از [[استدراج]] این است که [[خداوند]] [[گناهکاران]] و نافرمانان جسور و [[بی‌شرم]] را سریع گرفتار عقوبت نمی‌کند؛ بلکه درهای [[نعمت]] خود را بر آنها می‌گشاید. [[فراوانی نعمت]] یا آنها را از [[خواب]] [[غفلت]] بیدار می‌کند که این همان "[[هدایت الهی]]" است و یا بر [[غرور]] آنها می‌افزاید و عقوبت را سخت‌تر می‌سازد که این، [[استدراج]] است<ref>اصول کافی‌، ۴/ ۱۸۹؛ تاج العروس‌، ۲/ ۴۱؛ تفسیر نمونه‌، ۷/ ۳۳.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 73.</ref>.
*"[[استدراج]]" دو بار در [[قرآن کریم]] به کار رفته است<ref>{{متن قرآن|وَالَّذِينَ كَذَّبُواْ بِآيَاتِنَا سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَيْثُ لاَ يَعْلَمُونَ}}؛ سوره اعراف، آیه ۱۸۲؛ {{متن قرآن|فَذَرْنِي وَمَن يُكَذِّبُ بِهَذَا الْحَدِيثِ سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ}}؛ سوره قلم، آیه ۴۴.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 73.</ref>.
*[[متکلمان]] [[مسلمان]]، [[استدراج]] را در دو معنا به کار برده‌اند:
#امور و کارهای شگفت و فوق‌العاده‌ای که از کسانی مانند مرتاضان‌ و [[راهبان]] سرمی‌زند؛
#مهلتی که [[خداوند]] به [[بندگان]] گناهکارش می‌دهد و چون می‌خواهد آنان را نگونبخت کند، خواسته‌های دنیایی‌شان را برمی‌آورد و [[بنده]] بی آنکه خود بداند، اندک اندک از [[رحمت خدا]] دور می‌شود و به [[کیفر]] او نزدیک می‌گردد <ref>دائرة المعارف تشیع، ۲/ ۱۰۰.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 74.</ref>.

==استدراج در فرهنگ اصطلاحات علم کلام==
*"[[استدراج]]" یعنی نزدیک ساختن گام و تدریجی به گام گنهکاران غافل و لجوج به [[عذاب الهی]]، در پوشش برخورداری از نعمت‌های پی‌درپی [[دنیوی]]<ref>جمعی از نویسندگان، دانشنامه کلام اسلامی، ماده «استدراج».</ref>. به بیان دیگر: [[استدراج]]، دادن [[نعمت]] دنبال [[نعمت]] به [[مشرکان]] است، تا درجه‌درجه پایین بیایند و به ورطه هلاک نزدیک شوند<ref>طباطبایی، المیزان، ج۲۰، ص۴۶.</ref><ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۸.</ref>.
*در [[استدراج]]، اخذ و سقوط تدریجی است، که از بدترین عقوبت‌هاست؛ چون مجال و [[فرصت]] [[توبه]] کردن را از [[انسان]] می‌‌گیرد، یعنی [[انسان]] به حالی می‌‌رسد که از آن پس [[لطف]] و [[عنایت]] [[خدای متعال]] به هیچ نحو شامل حال او نمی‌شود و از [[انسان]] این [[شایستگی]] سلب می‌‌گردد که [[خدا]] او را با گرفتاری و یا حادثه‌ای خاص متوجه خودش سازد و نجاتش بخشد. [[استدراج]] الزاماً در [[بدکاری]] و بدکرداری دامان [[انسان]] را نمی‌گیرد، بلکه افرادی که حتی به نعمت‌های ظاهری متنعم باشند و ظاهراً هیچ اشکالی در کارشان وجود ندارد، بیشتر باید از این [[وحشت]] کنند که مبادا مغضوب [[پروردگار]] و در معرض [[استدراج]] باشند. [[قرآن]] دراین‌باره می‌‌فرماید:
*{{متن قرآن|سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«و آنان را که آیات ما را دروغ شمردند آرام‌آرام از جایی که درنمی‌یابند فرو خواهیم گرفت» سوره اعراف، آیه ۱۸۲.</ref>.
*{{متن قرآن|وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ}}<ref>«و به آنان مهلت می‌دهم که تدبیر من سنجیده است» سوره اعراف، آیه ۱۸۳.</ref>.
*{{متن قرآن|وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّمَا نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدَادُوا إِثْمًا وَلَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ}}<ref>«کافران هیچ مپندارند اینکه مهلتشان می‌دهیم برای آنها نیکوست؛ جز این نیست که مهلتشان می‌دهیم تا بر گناه بیفزایند و آنان را عذابی خوارساز خواهد بود» سوره آل عمران، آیه ۱۷۸.</ref>.
*بنابراین، در [[استدراج]] [[انسان]] چنان سقوط می‌‌کند که استحقاق [[لطف الهی]] از او سلب می‌‌شود، به طوری که آثار و پیامدهای [[گناه]] به او نمی‌رسد تا بیدار شود و از مسیر آلوده به [[گناه]] برگردد. برعکس روز به روز، باب [[نعمت]] بیشتر به روی او باز می‌‌شود و به جایی می‌‌رسد که پیمانه‌اش پر شده، مهلت [[خداوند]] در مورد او به اتمام می‌‌رسد.
*این است که "زمان" در مفهوم [[استدراج]] خوابیده است. به [[پیغمبر اکرم]]{{صل}} خطاب می‌رسد: {{متن قرآن|فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تَكُنْ كَصَاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نَادَى وَهُوَ مَكْظُومٌ}}<ref>«پس برای (رسیدن) فرمان پروردگارت شکیبایی پیشه کن و چون «همراه ماهی» (یونس) مباش آنگاه که بانگ برداشت در حالی که اندوهگین بود» سوره قلم، آیه ۴۸.</ref>؛ زیرا او باید در مقابل [[گناهان]] [[قوم]] خودش [[صبر]] می‌‌کرد تا مهلت و مدت [[استدراج]] [[الهی]] در مورد [[قوم]] او پایان بیابد؛ اما [[یونس]] این [[صبر]] را به خرج نداد و خود گرفتار شد. بنابراین تو: {{متن قرآن|فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ}}؛ یعنی چون مسئله [[استدراج]] است و قطعاً [[عذاب]] آنها رسیدنی است؛ احتیاجی ندارد که نفرین کنی تا [[عذاب الهی]] آنان را فرا بگیرد، بلکه هم اکنون نیز [[عذاب الهی]] فرا رسیده است؛ ولی اثرش کم‌کم [[ظهور]] و بروز می‌‌کند<ref>مطهری، آشنایی با قرآن، ج۸، ص۳۱۱ - ۳۰۹ و ۳۲۴ - ۳۲۲؛ همو، آشنایی با قرآن، ج۶، ص۱۹۶.</ref><ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۹.</ref>.
==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}

بحث:استدراج در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۱۶

Bahmani: صفحه‌ای تازه حاوی «==مقدمه== *واژه "استدراج" به معنای فریب دادن و نزدیک کردن تدریجی است. مفهوم...» ایجاد کرد