بحث:امام حسن مجتبی علیه‌السلام - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پانویس */

2024-11-19T09:54:55Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۲۴
خط ۶۹:		خط ۶۹:

	بر خلاف اخباری که تأکید می‌کنند [[امام علی]] {{ع}} برای [[جانشینی]] خود کسی را معرفی نکرد<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۱۴۶-۱۴۷؛ المنتظم، ج۵، ص۱۷۵؛ دلائل النبوه، ج۷، ص۲۲۳.</ref>، به تصریح گزارش‌هایی، حضرت فرزندش [[حسن]] {{ع}} را به [[جانشینی]] گماشت. یکی از این موارد، نامه [[امام حسن]] {{ع}} به [[معاویه]] است<ref>الفتوح، ج۴، ص۲۸۵؛ کشف الغمه، ج۱، ص۵۳۳.</ref>. بر اساس منابع [[شیعی]]، آن حضرت [[ودایع امامت]] را نیز به [[امام حسن]] {{ع}} سپرد<ref>الکافی، ج۱، ص۲۹۷.</ref>. افزون بر [[جانشینی]] در [[خلافت]]، آن حضرت را [[وصی]] بر [[خانواده]]، [[صدقات]] و اوقاف خود نیز قرار داد<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۲۲۶؛ الارشاد، ج۲، ص۷.</ref>. [[امام حسن]] {{ع}} [[قاتل]] پدر را [[قصاص]] کرد و از خواست و سفارش پدر عدول نکرد و پس از آن، خطبه‌ای خواند و [[تمجید]] بلندی از [[امام علی]] {{ع}} انجام داد<ref>معرفة الثقات، ج۲، ص۱۵۵؛ تاریخ دمشق، ج۴۲، ص۵۶۵، ۵۷۸-۵۷۹.</ref>.<ref>[[منصور داداش‌نژاد\|داداش‌نژاد، منصور]]، [[حسن بن علی (مقاله)\|مقاله «حسن بن علی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۱۵ ـ ۱۶.</ref>		بر خلاف اخباری که تأکید می‌کنند [[امام علی]] {{ع}} برای [[جانشینی]] خود کسی را معرفی نکرد<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۱۴۶-۱۴۷؛ المنتظم، ج۵، ص۱۷۵؛ دلائل النبوه، ج۷، ص۲۲۳.</ref>، به تصریح گزارش‌هایی، حضرت فرزندش [[حسن]] {{ع}} را به [[جانشینی]] گماشت. یکی از این موارد، نامه [[امام حسن]] {{ع}} به [[معاویه]] است<ref>الفتوح، ج۴، ص۲۸۵؛ کشف الغمه، ج۱، ص۵۳۳.</ref>. بر اساس منابع [[شیعی]]، آن حضرت [[ودایع امامت]] را نیز به [[امام حسن]] {{ع}} سپرد<ref>الکافی، ج۱، ص۲۹۷.</ref>. افزون بر [[جانشینی]] در [[خلافت]]، آن حضرت را [[وصی]] بر [[خانواده]]، [[صدقات]] و اوقاف خود نیز قرار داد<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۲۲۶؛ الارشاد، ج۲، ص۷.</ref>. [[امام حسن]] {{ع}} [[قاتل]] پدر را [[قصاص]] کرد و از خواست و سفارش پدر عدول نکرد و پس از آن، خطبه‌ای خواند و [[تمجید]] بلندی از [[امام علی]] {{ع}} انجام داد<ref>معرفة الثقات، ج۲، ص۱۵۵؛ تاریخ دمشق، ج۴۲، ص۵۶۵، ۵۷۸-۵۷۹.</ref>.<ref>[[منصور داداش‌نژاد\|داداش‌نژاد، منصور]]، [[حسن بن علی (مقاله)\|مقاله «حسن بن علی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۱۵ ـ ۱۶.</ref>

			== [[ازدواج]] و طلاق‌ها ==
			منابع [[سنی]] کوشیده‌اند [[امام حسن]] {{ع}} را مردی بشناسانند که بسیار [[ازدواج]] می‌کرد و [[طلاق]] می‌داد، به گونه‌ای که پدر وی [[مردم]] را از [[زن]] دادن به وی [[نهی]] می‌کرد<ref>البدایة والنهایة، ج۸، ص۴۳.</ref>. شمار [[زنان]] او را ۷۰<ref>البدایة والنهایه، ج۸، ص۴۲.</ref>، ۹۰<ref>الطبقات، خامسه ۱، ص۳۰۸؛ انساب الاشراف، ج۳، ص۲۷۷.</ref>، ۲۰۰<ref>البدء و التاریخ، ج۵، ص۷۴.</ref>، ۳۰۰<ref>قوت القلوب، ج۲، ص۴۰۸.</ref> حتی ۷۰۰<ref>الکواکب الدریه، ج۱، ص۹۵.</ref> تن نیز برشمرده‌اند<ref>نک: حیاة الامام الحسن، ج۲، ص۴۴۵-۴۴۶.</ref>. افزون بر [[سستی]] این [[روایات]]، با توجه به نام [[همسران]] وی که منابع تلاش کرده‌اند کامل برشمارند و همچنین با عنایت به نام [[فرزندان]] او، به هیچ رو ارقام یاد شده را نمی‌توان [[تأیید]] کرد. فزونی [[طلاق]] [[همسران]]، موضوعی نبوده که در روزگار خود [[امام حسن]] {{ع}} یاد و بر وی خرده گرفته شود، بلکه این موضوع را هنگامی که حسنیان در دوران [[ابو جعفر منصور]] به اقداماتی ضد [[خلافت]] دست زدند، [[منصور]] رقیب [[سیاسی]] ایشان با مبالغه به زبان آورد، تا جد حسنیان را تخریب کند: او در [[محاجه]] مکتوبش با [[محمد نفس زکیه]]، ایراداتی مانند فروش [[خلافت]] در برابر [[مال]]<ref>تاریخ طبری، ج۷، ص۵۷۰.</ref> و سرگرمی با [[زنان]] را به [[امام حسن]] {{ع}} نسبت داد<ref>تاریخ طبری، ج۸، ص۹۳؛ مروج الذهب، ج۳، ص۳۰۰.</ref>. [[امام علی]] {{ع}} زمانی که [[امام حسن]] {{ع}} را [[وصی]] خویش نهاد، تأکید کرد که وی در غذا و [[ازدواج]] بی‌مبالات و [[آلوده]] نیست<ref>انساب الاشراف، ج۳، ص۲۶۲-۲۶۳.</ref> و سفارش کرد که [[وصی]] وی باید این‌گونه باشد: {{متن حدیث\|غير طاعن عليه في بطن و لا فرج}}<ref>انساب الاشراف، ج۳، ص۲۶۲.</ref>.<ref>[[منصور داداش‌نژاد\|داداش‌نژاد، منصور]]، [[حسن بن علی (مقاله)\|مقاله «حسن بن علی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۲۳ ـ ۲۴.</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

Bahmani: /* پانویس */

2024-11-19T09:16:09Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۴۶
خط ۵۸:		خط ۵۸:

	بر پایه گزارش‌های بسیار، [[امام حسن]] {{ع}} در دوران [[عثمان]] از مواضع پدر حمایت می‌کرد و در سخنانی که در [[آینده]] در برابر مخالفان سیاست‌های [[امام علی]] {{ع}} ایراد کرد، مواضع پدر را ستود و [[صحابه]] دیگر را متهم در خون عثمان شناساند<ref>الجمل، ص۳۲۷.</ref>، چنان‌که در رخدادهای دیگری در دوران [[خلافت امام علی]] {{ع}} با پدر، به گونه‌ای جدی [[همراهی]] داشت. این نمونه گزارش‌ها آشکارا بطلان گزارش‌های پیشین درباره [[مخالفت]] [[امام حسن]] {{ع}} با مواضع [[سیاسی]] [[امام علی]] {{ع}} را ثابت می‌کنند. افزون بر این موارد، [[امام حسن]] {{ع}} [[رفتار]]، [[منش]] و گفتاری بسیار نرم داشت؛ حتی با مخالفان خود، پس چگونه با پدرش با آن جسارت - که برخی گزارش‌ها آن را بازتاب داده‌اند - [[رفتار]] کرده باشد! برخی تشابه اسمی میان [[امام حسن]] {{ع}} و [[حسن بصری]] را که مخالفت‌هایی با [[امام علی]] {{ع}} داشت، سبب آمیختگی اطلاعات مربوط به ایشان دانسته‌اند<ref>نک: الحیاة السیاسیة للامام الحسن، ص۱۵۴-۱۶۷.</ref>؛ اما این گزارش‌ها را باید از ریشه، ساخته مورخان عثمانی [[مذهب]] دانست که مورخان معاصری همچون طه [[حسین]] در الفتنة الکبری به [[پیروی]] از آنها برای [[امام حسن]] چنین جهت‌گیری را مسلّم دانسته‌اند<ref>الفتنة الکبری، ج۲، ص۳۰.</ref>.<ref>[[منصور داداش‌نژاد\|داداش‌نژاد، منصور]]، [[حسن بن علی (مقاله)\|مقاله «حسن بن علی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۱۲ ـ ۱۴.</ref>		بر پایه گزارش‌های بسیار، [[امام حسن]] {{ع}} در دوران [[عثمان]] از مواضع پدر حمایت می‌کرد و در سخنانی که در [[آینده]] در برابر مخالفان سیاست‌های [[امام علی]] {{ع}} ایراد کرد، مواضع پدر را ستود و [[صحابه]] دیگر را متهم در خون عثمان شناساند<ref>الجمل، ص۳۲۷.</ref>، چنان‌که در رخدادهای دیگری در دوران [[خلافت امام علی]] {{ع}} با پدر، به گونه‌ای جدی [[همراهی]] داشت. این نمونه گزارش‌ها آشکارا بطلان گزارش‌های پیشین درباره [[مخالفت]] [[امام حسن]] {{ع}} با مواضع [[سیاسی]] [[امام علی]] {{ع}} را ثابت می‌کنند. افزون بر این موارد، [[امام حسن]] {{ع}} [[رفتار]]، [[منش]] و گفتاری بسیار نرم داشت؛ حتی با مخالفان خود، پس چگونه با پدرش با آن جسارت - که برخی گزارش‌ها آن را بازتاب داده‌اند - [[رفتار]] کرده باشد! برخی تشابه اسمی میان [[امام حسن]] {{ع}} و [[حسن بصری]] را که مخالفت‌هایی با [[امام علی]] {{ع}} داشت، سبب آمیختگی اطلاعات مربوط به ایشان دانسته‌اند<ref>نک: الحیاة السیاسیة للامام الحسن، ص۱۵۴-۱۶۷.</ref>؛ اما این گزارش‌ها را باید از ریشه، ساخته مورخان عثمانی [[مذهب]] دانست که مورخان معاصری همچون طه [[حسین]] در الفتنة الکبری به [[پیروی]] از آنها برای [[امام حسن]] چنین جهت‌گیری را مسلّم دانسته‌اند<ref>الفتنة الکبری، ج۲، ص۳۰.</ref>.<ref>[[منصور داداش‌نژاد\|داداش‌نژاد، منصور]]، [[حسن بن علی (مقاله)\|مقاله «حسن بن علی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۱۲ ـ ۱۴.</ref>

			=== دوران [[خلافت]] پدر ===
			[[امام حسن]] {{ع}} در دوران [[خلافت علی]] {{ع}} در صحنه‌ها کوشا حضور یافت و در همه مقاطع پدر را [[همراهی]] کرد. هنگامی که [[امام علی]] {{ع}} در تعقیب [[اهل]] [[جمل]] رهسپار [[بصره]] شد، [[امام حسن]] {{ع}}، عمار و [[قیس بن سعد]] را برای [[بسیج]] نیرو به [[کوفه]] فرستاد<ref>الجمل، ص۲۴۳.</ref>. [[امام حسن]] که تصدّی امور را در این مأموریت بر عهده داشت، با تدبیر و [[ملایمت]] کوشید تا [[ابو موسی اشعری]] [[فرماندار کوفه]] مواضع خود را که [[مردم]] را به [[قعود]] می‌خواند، کنار بگذارد. او چندین بار برای [[مردم]] [[خطبه]] خواند و آنان را به [[همراهی]] [[تشویق]] کرد. [[ابوموسی اشعری]]، تنها هنگامی که [[مالک اشتر]] به میدان آمد، به [[اجبار]] [[تسلیم]] شد<ref>نک: الجمل، ص۲۴۴ به بعد.</ref>.

			پیش از آغاز [[جنگ جمل]]، هنگامی که [[عبدالله بن زبیر]] خطبه‌ای ضد [[امام علی]] {{ع}} خواند، حضرت از [[امام حسن]] {{ع}} خواست که خطبه‌ای بخواند و به سخنان نادرست عبدالله بن زبیر پاسخ دهد که [[امام علی]] {{ع}} را به ریختن خون عثمان متهم کرده بود و [[امام حسن]] {{ع}} چنین کرد<ref>الجمل، ص۳۲۷؛ الفتوح، ج۲، ص۴۶۶.</ref>. هنگام آغاز [[نبرد]] نیز [[پرچم]] را به دست فرزندش [[محمد بن حنفیه]] داد و فرمود به جهت جایگاه بلند حسنین {{عم}} نزد [[رسول خدا]] {{صل}} [[پرچم]] را به آن دو نداده است<ref>شرح نهج البلاغه، ج۹، ص۱۱۱.</ref>.

			'''[[امام حسن]] {{ع}} گاه میانجی بود:''' پس از [[جنگ جمل]] و هنگامی که [[سلیمان بن صرد]] به سبب عدم حضورش در آن [[نبرد]]، به [[سرزنش]] [[امام علی]] {{ع}} گرفتار شد، [[امام حسن]] {{ع}} از او دلجویی کرد تا بتواند وی را در صف [[یاران]] پدرشان نگه دارد<ref>الفتوح، ج۲، ص۴۹۲.</ref> و در [[جنگ صفین]] نیز پدر را [[همراهی]] کرد<ref>وقعة صفین، ص۲۴۹.</ref> و بر پایه برخی از گزارش‌ها [[فرماندهی]] [[قلب]] [[سپاه]] پدر را بر عهده داشت<ref>الامامة والسیاسه، ج۱، ص۱۲۴.</ref>. [[معاویه]] با فرستادن [[عبیدالله بن عمر]] کوشید با ترغیب و تطمیع [[امام حسن]] {{ع}} به [[خلافت]]، او را از پدر جدا سازد؛ اما آن حضرت جواب محکمی به او داد و اقدامات پدر خود را [[حق]] و درست دانست<ref>وقعة صفین، ص۲۹۷.</ref>. وی در [[صفین]] نگران [[جان]] پدر بود و در این زمینه به وی پیشنهادهایی می‌داد<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۱۹.</ref> و [[امام علی]] {{ع}} نیز می‌کوشید حسنین {{عم}} بی‌محابا وارد معرکه نشوند، زیرا آنان را سلاله [[رسول خدا]] {{صل}} می‌دانست و می‌فرمود بر اثر صدمه دیدن این دو، نسل [[پیامبر]] {{صل}} گسیخته خواهد شد<ref>وقعة صفین، ص۵۳۰.</ref>.

			[[امام حسن]] {{ع}} از [[شاهدان]] [[پیمان‌نامه]] [[حکمیت]] در [[صفین]] بود<ref>وقعة صفین، ص۵۰۷.</ref> و پس از برگزاری جلسات تحکیم و تصمیماتی که ضد [[امام علی]] {{ع}} گرفته شد، حضرت از [[امام حسن]] {{ع}} خواست با سخنان خود برای توده [[مردم]] در این زمینه روشنگری کند و [[امام حسن]] {{ع}} با خواندن خطبه‌ای [[رفتار]] نادرست حَکَمین و اشتباهات آنان را یاد کرد و اقدام و رأی آنان را از روی [[هوا و هوس]] دانست<ref>الامامة والسیاسه، ج۱، ص۱۵۸.</ref>. در دوران [[حکومت]] [[حضرت علی]] {{ع}} پدر، گاه برخی [[وظایف]] مانند خواندن [[خطبه]] [[نماز جمعه]] را به [[امام حسن]] {{ع}} می‌سپرد<ref>مروج الذهب، ج۲، ص۴۳۱.</ref>، چنان که پاسخگویی به برخی مراجعات [[علمی]] را<ref>الکافی، ج۱، ص۵۲۶؛ ج۷، ص۲۰۲.</ref>. [[امام علی]] {{ع}} پس از ضربت خوردن، به حسنین {{عم}} سفارش‌هایی کرد؛ به ویژه [[امام حسن]] {{ع}} را به [[تقوا]] توصیه کرد<ref>نهج البلاغه، نامه ۴۷.</ref>. افزون بر این، [[امام علی]] {{ع}} سفارش‌های [[تربیتی]] بلندی خطاب به فرزندش [[امام حسن]] دارد<ref>نهج‌البلاغه، نامه ۳۱؛ حکمت ۳۸.</ref>. پس از [[شهادت]] پدر، [[امام حسن]] {{ع}} بر جنازه ایشان [[نماز]] گزارد<ref>تاریخ خلیفه، ص۱۵۰.</ref>.

			بر خلاف اخباری که تأکید می‌کنند [[امام علی]] {{ع}} برای [[جانشینی]] خود کسی را معرفی نکرد<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۱۴۶-۱۴۷؛ المنتظم، ج۵، ص۱۷۵؛ دلائل النبوه، ج۷، ص۲۲۳.</ref>، به تصریح گزارش‌هایی، حضرت فرزندش [[حسن]] {{ع}} را به [[جانشینی]] گماشت. یکی از این موارد، نامه [[امام حسن]] {{ع}} به [[معاویه]] است<ref>الفتوح، ج۴، ص۲۸۵؛ کشف الغمه، ج۱، ص۵۳۳.</ref>. بر اساس منابع [[شیعی]]، آن حضرت [[ودایع امامت]] را نیز به [[امام حسن]] {{ع}} سپرد<ref>الکافی، ج۱، ص۲۹۷.</ref>. افزون بر [[جانشینی]] در [[خلافت]]، آن حضرت را [[وصی]] بر [[خانواده]]، [[صدقات]] و اوقاف خود نیز قرار داد<ref>تاریخ المدینه، ج۱، ص۲۲۶؛ الارشاد، ج۲، ص۷.</ref>. [[امام حسن]] {{ع}} [[قاتل]] پدر را [[قصاص]] کرد و از خواست و سفارش پدر عدول نکرد و پس از آن، خطبه‌ای خواند و [[تمجید]] بلندی از [[امام علی]] {{ع}} انجام داد<ref>معرفة الثقات، ج۲، ص۱۵۵؛ تاریخ دمشق، ج۴۲، ص۵۶۵، ۵۷۸-۵۷۹.</ref>.<ref>[[منصور داداش‌نژاد\|داداش‌نژاد، منصور]]، [[حسن بن علی (مقاله)\|مقاله «حسن بن علی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۱۵ ـ ۱۶.</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

Bahmani: /* در روزگار رسول خدا {{صل}} */

2024-11-19T09:05:55Z

در روزگار رسول خدا {{صل}}

@@ خط ۴۵: / خط ۴۵: @@
 ناقل یکی از ویژگی‌های بلند در باره قیافه ظاهری [[رسول خدا]] {{صل}}، [[امام حسن]] {{ع}} است<ref>دلائل النبوه، ج۱، ص۲۸۶.</ref>. در دوران [[نبوی]]، [[پیامبر]] {{صل}} در سه رخداد مهم حسنین {{عم}} را شرکت داد: در سال ۶ هجری در [[داستان مباهله]]، آنان را با خود همراه برد. براساس منابع [[شیعی]] با ایشان (در [[بیعت رضوان]]) [[بیعت]] کرد<ref>الارشاد، ج۲، ص۲۹، ۲۸۷؛ اعلام الوری، ج۲، ص۱۰۵؛ الخرائج و الجرائح، ج۲، ص۸۹۰.</ref> و در سال ۹ هجری آنان را [[شاهدان]] نامه بر ثقیف قرار داد<ref>الاموال، ص۲۵۱.</ref>. بر پایه خبری، [[امام حسن]] {{ع}} آخرین دیدار کننده با [[پیامبر]] {{صل}} بود: هنگامی که انگشتر [[مغیرة بن شعبه]] در [[قبر]] [[رسول اکرم]] {{صل}} افتاد، وی به [[دستور]] پدر به [[قبر]] درآمد و انگشتر را بیرون آورد<ref>انساب الاشراف، ج۲، ص۲۵۶.</ref>.<ref>[[منصور داداش‌نژاد|داداش‌نژاد، منصور]]، [[حسن بن علی (مقاله)|مقاله «حسن بن علی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)| دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۱۱ ـ ۱۲.</ref>
 == پانویس ==
 {{پانویس}}

Bahmani: /* نسب‌شناسی */

2024-11-19T09:00:25Z

نسب‌شناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۳۰
خط ۳۵:		خط ۳۵:

	مادر ایشان [[فاطمه]] [[زهرا]] {{س}} [[دختر پیامبر]] {{صل}} و پدرشان [[علی بن ابی‌طالب]] {{ع}} بود. پدر بزرگ ایشان [[رسول خدا]] {{صل}} او را [[حسن]] نام نهاد و در گوش وی [[اذان]] گفت<ref>المصنف، عبد الرزاق، ج۴، ص۳۳۵-۳۳۶؛ اسدالغابه، ج۲، ص۱۰.</ref> و هفت روز پس از ولادت برای آن حضرت [[قربانی]] کرد (عقیقه)<ref>الکافی، ج۶، ص۳۳.</ref> و به وزن موهای سرش نقره [[صدقه]] داد<ref>ذخائر العقبی، ص۱۱۸.</ref>. از [[القاب]] وی، سبط و مجتبی است<ref>بحارالانوار، ج۴۳، ص۲۵۵.</ref>.<ref>[[منصور داداش‌نژاد\|داداش‌نژاد، منصور]]، [[حسن بن علی (مقاله)\|مقاله «حسن بن علی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۱۱.</ref>		مادر ایشان [[فاطمه]] [[زهرا]] {{س}} [[دختر پیامبر]] {{صل}} و پدرشان [[علی بن ابی‌طالب]] {{ع}} بود. پدر بزرگ ایشان [[رسول خدا]] {{صل}} او را [[حسن]] نام نهاد و در گوش وی [[اذان]] گفت<ref>المصنف، عبد الرزاق، ج۴، ص۳۳۵-۳۳۶؛ اسدالغابه، ج۲، ص۱۰.</ref> و هفت روز پس از ولادت برای آن حضرت [[قربانی]] کرد (عقیقه)<ref>الکافی، ج۶، ص۳۳.</ref> و به وزن موهای سرش نقره [[صدقه]] داد<ref>ذخائر العقبی، ص۱۱۸.</ref>. از [[القاب]] وی، سبط و مجتبی است<ref>بحارالانوار، ج۴۳، ص۲۵۵.</ref>.<ref>[[منصور داداش‌نژاد\|داداش‌نژاد، منصور]]، [[حسن بن علی (مقاله)\|مقاله «حسن بن علی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۱۱.</ref>

			== سرگذشت زندگی امام حسن مجتبی {{ع}} ==
			=== در روزگار [[رسول خدا]] {{صل}} ===
			[[پیامبر]] {{صل}} آشکارا رفتارهای بسیار محبت‌آمیزی با نواده خود داشت؛ مانند بوسیدن، حمل کردن بر دوش، آهسته برخاستن از [[سجده]] به جهت مراعات حال او<ref>الطبقات، خامسه ۱، ص۲۵۰ به بعد؛ المعجم الکبیر، ج۳، ص۳۴.</ref>، باز کردن پا در [[رکوع]] برای عبور وی<ref>نسب قریش، ج۱، ص۲۳.</ref>، ناتمام گذاشتن [[خطبه]] و پایین آمدن با سرعت از [[منبر]] به محض [[زمین]] خوردن وی<ref>کنزالعمال، ج۱۶، ص۴۶۰.</ref>، همراه بردن وی با خود بر روی منبر<ref>البدایة والنهایه، ج۶، ص۲۴۵.</ref>، بی‌تاب شدن از [[گریه]] حسنین {{عم}}<ref>انساب الاشراف، ج۳، ص۲۷۳.</ref> و [[اذیت]] او را در [[حکم]] آزردن خود دانستن<ref>مجمع الزوائد، ج۱، ص۲۸۴.</ref>. افزون بر اینها، [[رسول خدا]] {{صل}} سخنان بلندی که معمولاً از آنها به [[مناقب]] مشترک حسنین {{عم}} یاد می‌شوند، درباره وی فرموده است؛ مانند سفارش به [[دوست داشتن]] آن دو، معرفی آنان به سروری جوانان اهل بهشت، [[پیشوا]] دانستن آن دو و بیان شباهت بدنی و [[رفتاری]] [[امام حسن]] {{ع}} به آن حضرت<ref>المعجم الکبیر، ج۳، ص۳۵؛ اعلام الوری، ج۱، ص۴۰۷؛ بحارالانوار، ج۴۳، ص۲۹۳-۲۹۴.</ref>.

			[[رسول خدا]] {{صل}} از حسنین {{عم}} با تعبیر [[فرزند]] یاد و بر این مطلب تأکید می‌کرد<ref>المصنف، ابن ابی شیبه، ج۷، ص۵۱۲-۵۱۳؛ المعجم الکبیر، ج۳، ص۴۴.</ref>، چنان که پس از [[رسول اکرم]] {{صل}} خود آنان بر این نسبت تأکید داشتند<ref>العقد الفرید، ج۴، ص۱۰۳؛ مناقب، ج۴، ص۱۲.</ref>؛ ولی در [[آینده]] مخالفان [[حضرت علی]] {{ع}} [[تمایل]] داشتند حسنین را [[فرزندان علی]] {{ع}} نه [[پیامبر]] {{صل}} به شمار آورند<ref>کشف الغمه، ج۱، ص۵۵۰؛ بحارالانوار، ج۳۳، ص۲۵۸.</ref>. خطبه‌های [[فصیح]]<ref>نک: صبح الاعشی، ج۱، ص۲۵۹؛ جمهرة خطب العرب، ج۱، ص۲۹۳-۲۹۴.</ref> و مناظرات [[زیبایی]] از حضرت به یادگار مانده است<ref>المحاسن و الاضداد، ص۱۳۳ به بعد.</ref> و همنشینان وی [[دوست]] داشتند که سخنان او ادامه یابد<ref>تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۲۲۷.</ref>. [[رسول خدا]] {{صل}} پیگیر [[سلامت]] دو نواده خود بود و برای [[حفظ]] آنان از [[شر]] [[شیطان]] و زخم چشم، تعویذاتی می‌خواند <ref>مسند احمد، ج۱، ص۲۷۰؛ صحیح البخاری، ج۴، ص۱۱۹؛ المصنف، ابن ابی شیبه، ج۷، ص۷۸.</ref>.

			[[امام حسن]] {{ع}} بسیار به [[پیامبر]] {{صل}} شباهت داشت<ref>الطبقات، خامسه ۱، ص۲۴۵.</ref> و موی سرشان بلند و انبوه بود. (له جُمَّه) با برگ گیاهی به نام وسمه (نام برگ گیاهی است که با برگ آن خضاب می‌کنند) خضاب می‌کرد<ref>المعجم الکبیر، ج۳، ص۲۱، ۲۳؛ معرفة الصحابه، ج۲، ص۳.</ref>. وی خاطراتی از دوران کودکی خود با [[رسول خدا]] {{صل}} بازگو می‌کرد که بیرون کشیدن خرمای [[صدقه]] از دهان [[امام حسن]] {{ع}}، یادگیری نمازهای پنج‌گانه و [[آموختن]] دعایی برای قرائت در [[قنوت]] نماز شب از آن حضرت، برخی از این مواردند <ref>المعجم الکبیر، ج۳، ص۷۴ به بعد.</ref>.

			ناقل یکی از ویژگی‌های بلند در باره قیافه ظاهری [[رسول خدا]] {{صل}}، [[امام حسن]] {{ع}} است<ref>دلائل النبوه، ج۱، ص۲۸۶.</ref>. در دوران [[نبوی]]، [[پیامبر]] {{صل}} در سه رخداد مهم حسنین {{عم}} را شرکت داد: در سال ۶ هجری در [[داستان مباهله]]، آنان را با خود همراه برد. براساس منابع [[شیعی]] با ایشان (در [[بیعت رضوان]]) [[بیعت]] کرد<ref>الارشاد، ج۲، ص۲۹، ۲۸۷؛ اعلام الوری، ج۲، ص۱۰۵؛ الخرائج و الجرائح، ج۲، ص۸۹۰.</ref> و در سال ۹ هجری آنان را [[شاهدان]] نامه بر ثقیف قرار داد<ref>الاموال، ص۲۵۱.</ref>. بر پایه خبری، [[امام حسن]] {{ع}} آخرین دیدار کننده با [[پیامبر]] {{صل}} بود: هنگامی که انگشتر [[مغیرة بن شعبه]] در [[قبر]] [[رسول اکرم]] {{صل}} افتاد، وی به [[دستور]] پدر به [[قبر]] درآمد و انگشتر را بیرون آورد<ref>انساب الاشراف، ج۲، ص۲۵۶.</ref>.<ref>[[منصور داداش‌نژاد\|داداش‌نژاد، منصور]]، [[حسن بن علی (مقاله)\|مقاله «حسن بن علی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۱۱ ـ ۱۲.</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

Bahmani: /* پانویس */

2024-11-19T08:48:11Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۱۸
خط ۲۹:		خط ۲۹:
	تلاش‌های پیاپی و مکرّری که برای [[سوء قصد]] و [[ترور امام]]{{ع}} صورت می‌گرفت حاکی از [[بیم]] و [[هراس]] معاویه از وجود آن حضرت که به عنوان قدرتی ابرازگر [[عواطف]] و [[احساسات مردم]] و [[آگاهی]] رو به [[رشد]] آنان مطرح بود، به شمار می‌آمد و چه‌بسا این [[قدرت]] می‌توانست خطر [[شورش]] بر ضد [[بنی امیه]] را نیز همراه داشته باشد از این‌رو، اگر گفته می‌شود [[صلح امام حسن]]{{ع}} مقدمه [[حقیقی]] [[انقلاب]] [[برادر]] بزرگوارش حضرت [[ابا عبد الله]] الحسین{{ع}} برشمار می‌آمد. سخنی بسیار بجاست.		تلاش‌های پیاپی و مکرّری که برای [[سوء قصد]] و [[ترور امام]]{{ع}} صورت می‌گرفت حاکی از [[بیم]] و [[هراس]] معاویه از وجود آن حضرت که به عنوان قدرتی ابرازگر [[عواطف]] و [[احساسات مردم]] و [[آگاهی]] رو به [[رشد]] آنان مطرح بود، به شمار می‌آمد و چه‌بسا این [[قدرت]] می‌توانست خطر [[شورش]] بر ضد [[بنی امیه]] را نیز همراه داشته باشد از این‌رو، اگر گفته می‌شود [[صلح امام حسن]]{{ع}} مقدمه [[حقیقی]] [[انقلاب]] [[برادر]] بزرگوارش حضرت [[ابا عبد الله]] الحسین{{ع}} برشمار می‌آمد. سخنی بسیار بجاست.
	[[امام مجتبی]]{{ع}} [[جهاد]] و مبارزه بزرگ خویش را که در آن شرایط دشوار به مراتب [[برتر]] از جهاد و مبارزه با [[شمشیر]] تلقی می‌شد، با [[شهادت]] مظلومانه خود به وسیله [[زهری]] که به دست سرسخت‌ترین دشمنانش به او خورانده شد، تکمیل ساخت. [[سلام]] و [[درود]] بر او در آن [[روز]] که پا به عرصه وجود نهاد و آن روز که [[فرشته]] [[شهادت]] را در آغوش کشید و در آن روز که دیگر بار زنده برانگیخته خواهد شد.<ref>[[سید منذر حکیم\|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۴ (کتاب)\|پیشوایان هدایت]]، ج۴، ص ۱۹-۲۶.</ref>		[[امام مجتبی]]{{ع}} [[جهاد]] و مبارزه بزرگ خویش را که در آن شرایط دشوار به مراتب [[برتر]] از جهاد و مبارزه با [[شمشیر]] تلقی می‌شد، با [[شهادت]] مظلومانه خود به وسیله [[زهری]] که به دست سرسخت‌ترین دشمنانش به او خورانده شد، تکمیل ساخت. [[سلام]] و [[درود]] بر او در آن [[روز]] که پا به عرصه وجود نهاد و آن روز که [[فرشته]] [[شهادت]] را در آغوش کشید و در آن روز که دیگر بار زنده برانگیخته خواهد شد.<ref>[[سید منذر حکیم\|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۴ (کتاب)\|پیشوایان هدایت]]، ج۴، ص ۱۹-۲۶.</ref>

			== نسب‌شناسی ==
			{{همچنین ببینید\|امام علی علیه‌السلام\|حضرت فاطمه زهرا (علیها السلام)}}
			ابومحمد، [[حسن بن علی بن ابی‌طالب]] [[هاشمی]] قرشی، در نیمه رمضان [[سال سوم هجری]] در [[مدینه]] به [[دنیا]] آمد. [[کلینی]]، ولادت ایشان را در سال دوم دانسته است و برخی نیز در سال ۵ هجری و [[ابن قتیبه]] به [[نقل]] ابن اسحاق در سال ۶ پس از [[خیبر]]، که این صحیح و پذیرفته نیست<ref>المعارف، ص۱۵۸؛ الکافی، ج۱، ص۴۶۱؛ تاریخ اصبهان، ص۹۶.</ref>.

			مادر ایشان [[فاطمه]] [[زهرا]] {{س}} [[دختر پیامبر]] {{صل}} و پدرشان [[علی بن ابی‌طالب]] {{ع}} بود. پدر بزرگ ایشان [[رسول خدا]] {{صل}} او را [[حسن]] نام نهاد و در گوش وی [[اذان]] گفت<ref>المصنف، عبد الرزاق، ج۴، ص۳۳۵-۳۳۶؛ اسدالغابه، ج۲، ص۱۰.</ref> و هفت روز پس از ولادت برای آن حضرت [[قربانی]] کرد (عقیقه)<ref>الکافی، ج۶، ص۳۳.</ref> و به وزن موهای سرش نقره [[صدقه]] داد<ref>ذخائر العقبی، ص۱۱۸.</ref>. از [[القاب]] وی، سبط و مجتبی است<ref>بحارالانوار، ج۴۳، ص۲۵۵.</ref>.<ref>[[منصور داداش‌نژاد\|داداش‌نژاد، منصور]]، [[حسن بن علی (مقاله)\|مقاله «حسن بن علی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)\| دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱]]، ص۱۱.</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

Bahmani: /* منابع */

2024-11-13T09:45:26Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۱۵
خط ۳۰:		خط ۳۰:
	[[امام مجتبی]]{{ع}} [[جهاد]] و مبارزه بزرگ خویش را که در آن شرایط دشوار به مراتب [[برتر]] از جهاد و مبارزه با [[شمشیر]] تلقی می‌شد، با [[شهادت]] مظلومانه خود به وسیله [[زهری]] که به دست سرسخت‌ترین دشمنانش به او خورانده شد، تکمیل ساخت. [[سلام]] و [[درود]] بر او در آن [[روز]] که پا به عرصه وجود نهاد و آن روز که [[فرشته]] [[شهادت]] را در آغوش کشید و در آن روز که دیگر بار زنده برانگیخته خواهد شد.<ref>[[سید منذر حکیم\|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۴ (کتاب)\|پیشوایان هدایت]]، ج۴، ص ۱۹-۲۶.</ref>		[[امام مجتبی]]{{ع}} [[جهاد]] و مبارزه بزرگ خویش را که در آن شرایط دشوار به مراتب [[برتر]] از جهاد و مبارزه با [[شمشیر]] تلقی می‌شد، با [[شهادت]] مظلومانه خود به وسیله [[زهری]] که به دست سرسخت‌ترین دشمنانش به او خورانده شد، تکمیل ساخت. [[سلام]] و [[درود]] بر او در آن [[روز]] که پا به عرصه وجود نهاد و آن روز که [[فرشته]] [[شهادت]] را در آغوش کشید و در آن روز که دیگر بار زنده برانگیخته خواهد شد.<ref>[[سید منذر حکیم\|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۴ (کتاب)\|پیشوایان هدایت]]، ج۴، ص ۱۹-۲۶.</ref>

	== ~~منابع~~ ==		== پانویس ==
	{{~~منابع}}~~		{{پانویس}}
	~~# [[پرونده:151918.jpg\|22px]] [[سید منذر حکیم\|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۴ (کتاب)\|'''پیشوایان هدایت ج۴''']]~~
	~~{{پایان منابع~~}}

Jaafari: /* منابع */

2024-10-19T06:57:38Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۷
خط ۳۲:		خط ۳۲:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:~~IM010744~~.jpg\|22px]] [[سید منذر حکیم\|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۴ (کتاب)\|'''پیشوایان هدایت ج۴''']]		# [[پرونده:151918.jpg\|22px]] [[سید منذر حکیم\|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۴ (کتاب)\|'''پیشوایان هدایت ج۴''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «==امام حسن مجتبی{{ع}} در یک نگاه‌== وی امام ابو محمد حسن بن علی بن ابی طالب دومین پیشوای اهل بیت پس از نبی اکرم{{صل}} و به اتفاق ناقلان حدیث، سالار جوانان بهشتی و یکی از دو یادگاری است که دودمان رسول خدا{{صل}} از سلاله آنهاست. این...» ایجاد کرد

2024-10-19T06:51:12Z

صفحه‌ای تازه حاوی «==امام حسن مجتبی{{ع}} در یک نگاه‌== وی امام ابو محمد حسن بن علی بن ابی طالب دومین پیشوای اهل بیت پس از نبی اکرم{{صل}} و به اتفاق ناقلان حدیث، سالار جوانان بهشتی و یکی از دو یادگاری است که دودمان رسول خدا{{صل}} از سلاله آنهاست. این...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

==[[امام حسن مجتبی]]{{ع}} در یک نگاه‌==
وی [[امام]] ابو محمد حسن بن علی بن ابی طالب دومین پیشوای [[اهل بیت]] پس از [[نبی اکرم]]{{صل}} و به [[اتفاق]] [[ناقلان حدیث]]، [[سالار جوانان]] [[بهشتی]] و یکی از دو یادگاری است که [[دودمان]] [[رسول خدا]]{{صل}} از سلاله آنهاست.
این امام والاتبار از جمله چهار [[نور]] مقدسی است که [[رسول اکرم]]{{صل}} به اتفاق آنان با [[مسیحیان نجران]] به [[مباهله]] پرداخت و در زمره پیراستگانی است که [[خداوند]] [[پلیدی]] را از آنها دور و از [[نزدیکان پیامبر]]{{صل}} است که خداوند [[مردم]] را به [[دوستی]] و [[محبّت]] آنان [[فرمان]] داده و یکی از دو [[امانت]] گرانسنگی است که هرکس بدانان چنگ زند، [[اهل]] [[نجات]] و [[رهایی]] و آن‌که از فرمان آنها [[سرپیچی]] کند، به [[گمراهی]] و [[انحراف]] کشیده خواهد شد.

آن [[بزرگوار]] در دامان جدّ بزرگوارش [[نبی]] مکرّم [[اسلام]]{{صل}} نشو و نما کرد و از سرچشمه زلال [[رسالت]] و [[اخلاق]] و گذشت و [[عفو]] و [[بخشش]] آن حضرت بهره‌مند گردید و تا آخرین لحظات [[عمر شریف پیامبر]] [[اکرم]]{{صل}} در کنار آن حضرت به سر برد و [[هدایت]] و [[ادب]] و [[شکوه]] و جلالش را به [[میراث]] وی نهاد و [[شایستگی امامت]] و [[پیشوایی]] را که پس از پدر بزرگوارش [[انتظار]] آن می‌رفت، به او بخشید که بارها از این موضوع به صراحت سخن گفته بود، آنجا که فرمود: {{متن حدیث|الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ إِمَامَانِ قَامَا أَوْ قَعَدَا، اللَّهُمَّ إِنِّي أُحِبُّهُمَا فأُحِبُّ مَنْ أَحَبَّهُمَا}}؛
حسن و حسین دست به [[قیام]] بزنند یا نزنند، امام و [[پیشوا]] هستند، خدایا! من آن دو را دوست دارم و به [[دوستداران]] آنها علاقه‌مندم.
افزون بر [[مجد]] و [[عظمت]] و اصالت، [[ارج]] و عظمت [[نبوت]] و [[امامت]] در وجود [[مقدس]] این امام گرد آمده بود؛ [[مسلمانان]] ویژگی‌هایی را که در جدّ بزرگوار و پدر ارجمندش [[مشاهده]] کرده بودند، در سیمای [[نورانی]] [[امام مجتبی]] نظاره‌گر بودند به گونه‌ای که دیدن وی، یادآور آن دو بزرگوار بود، به همین دلیل به وی [[عشق]] می‌ورزیدند و [[ارج]] و احترامش می‌نهادند و پس از پدر ارجمندش و در دشواری‌های [[زندگی]] و [[مشکلات]] [[امور دینی]] [[مسلمانان]]، تنها [[مرجع]] آنان به‌شمار می‌آمد به ویژه آن [[زمان]] که مسلمانان دستخوش حوادث و رخدادهای تلخ و مرارت‌باری که نظیر آن را قبلا سراغ نداشتند، گرفتار آمدند.

[[امام مجتبی]]{{ع}} در کلیه موضع‌گیری‌ها و مراحل زندگی‌اش که در [[راه خدا]] با [[آزار]] و [[اذیت]] و [[اعمال]] ناروای [[دشمنان]]، دست و پنجه در می‌افکند، برجسته‌ترین سمبل [[فضایل]] بلند [[اخلاق]] [[نبوی]] به‌شمار می‌آمد و به [[برترین]] درجه [[صبر]] و [[شکیبایی]] و [[بردباری]] آراسته بود تا آنجا که [[مروان حکم]]- سرسخت‌ترین [[دشمن]] وی-زبان به اعتراف گشود و صبر و بردباری امام مجتبی را به [[کوه]] [[استوار]] [[تشبیه]] کرد. این [[امام]] [[بزرگوار]] در [[عفو و گذشت]] و [[کرم]] و [[بخشش]] و [[سخاوت]] به گونه‌ای زبانزد [[مردم]] بود که وی را از سایر [[اهل]] بخشش و کرم و سخاوت، متمایز می‌ساخت.
[[امام حسن]]{{ع}} پس از [[رحلت]] جانسوز جدّ بزرگوارش [[نبی اکرم]]{{صل}} تحت [[تربیت]] مادر بزرگوارش حضرت [[صدّیقه طاهره]] [[فاطمه زهرا]]{{س}} و پدر ارجمندش [[سرور]] [[اوصیاء]] و پیشوای نکوسیرتان [[امام علی بن ابی طالب]]{{ع}} قرار گرفت که این دو بزرگوار همواره با یغماگران [[خلافت]] جد امجدش در [[نزاع]] و [[کشمکش]] بودند. دیری نپایید که دومین صفحه [[تاریخ]] زندگی او با [[وفات]] جانگداز مادرش [[زهرای مرضیه]]{{س}} ورق خورد. [[رنج]] و [[گرفتاری‌ها]] و پیش آمدهای ناگوار، پدر ارجمندش [[علی بن ابی طالب]] را از هر سو در احاطه داشتند و امام مجتبی در [[کودکی]] همواره نظاره‌گر این همه رنج و [[محنت]] و [[گرفتاری]] پدر بود و تلخی و مرارت آنها را فرو می‌خورد، ولی از جنبه [[درک]] و [[آگاهی]] بر اوضاع [[جامعه]] آن [[روز]] و دگرگونی‌های آن، به کارهایی [[برتر]] از آن‌چه در آن سن از او [[انتظار]] می‌رفت، دست می‌یازید، از همین رهگذر مردم [[شاهد]] توجه و [[عنایت]] [[رسول خدا]]{{صل}} نسبت به امام مجتبی{{ع}} بودند، آن بزرگوار از [[ارج]] و [[احترام]] خاصی میان [[مسلمانان]] برخوردار بود.
[[امام مجتبی]]{{ع}} در دوران [[خلافت عمر]]، به سن [[جوانی]] پا نهاد و در کنار پدر ارجمندش به آشنا ساختن [[مردم]] با [[معارف دین]] و [[حل مشکلات]] آنان [[همت]] گمارد.

[[امام حسن]]{{ع}} در [[دوران عثمان]] نیز در کنار پدر بزرگوارش قرار داشت و در راه پیشبرد [[اسلام]]، خالصانه تلاش و فعالیت می‌کرد و در جهت پایان دادن به [[فساد]] و [[تباهی]] که در دوران [[خلافت عثمان]] پیکر [[امت اسلامی]] را رنجور ساخته بود، با پدر تشریک مساعی داشت. [[امام علی]]{{ع}} نیز مانند- دیگر [[صحابه]]- از نحوه عملکرد عثمان و کارگزارانش ناخرسند بود، ولی به کشته شدن او [[رضایت]] نمی‌داد، به همین دلیل خود و فرزندانش در این راستا مواضعی اصلاحگرانه و [[حکیمانه]] اتخاذ کردند ولی حاشیه‌نشینان عثمان با دست نکشیدن از شیوه خود به متشنّج ساختن اوضاع ادامه داده و غیرمستقیم مردم را به کشتن عثمان تحریک کردند و [[امام]]{{ع}} تا آنجا که [[دستورات الهی]] اجازه‌ می‌داد در آرام کردن اوضاع تلاش کرد.
امام مجتبی{{ع}} در تمام عرصه‌هایی که پدر بزرگوارش به ایراد سخن می‌پرداخت و اقداماتی که انجام می‌داد در کنار آن حضرت و در تمام جنگ‌های آن بزرگ‌مرد، در رکاب پدر حضور داشت و آن‌گاه که معرکه سخت درگرفته و [[بحرانی]] می‌شد از پدر ارجمندش درخواست [[اجازه]] حضور در میدان [[کارزار]] و ادامه [[جنگ]] می‌نمود، ولی [[امیر مؤمنان]]{{ع}} از [[بیم]] اینکه مبادا با [[شهادت]] فرزندانش حسن و حسین{{ع}} [[دودمان]] [[نبی اکرم]]{{صل}} از میان برود، بر عدم شرکت آن دو در جنگ و [[نبرد]] تأکید می‌ورزید.

امام حسن{{ع}} تا آخرین لحظات [[حیات]] پدر، در کنار آن [[بزرگوار]] قرار داشت، [[رنج]] و محنتی که پدر ارجمندش از [[مردم عراق]] می‌دید او را نیز رنج می‌داد و با نگرانی‌های وی نگران می‌شد. او با چشم خود می‌دید که معاویه مبلّغان خود را برای [[ناسزاگویی]] به پدر والا مقامش علی{{ع}} در سراسر [[کشور]] پراکنده ساخته و [[فرماندهان سپاه]] پدرش را با [[پول]] و [[مقام]] [[فریب]] داده و توانسته بیشتر آنها را از اطراف [[امام]]{{ع}} پراکنده سازد تا آنجا که [[امام علی]]{{ع}} برای جدایی از آنان از خدای خویش آرزوی [[مرگ]] یا [[شهادت]] می‌کند [آری؛ او] سرانجام به [[فیض]] شهادت نائل آمد و [[امام حسن]]{{ع}} میان آن همه فشارها و [[سختی‌ها]] و بین [[مردم]] کوفه‌ای- که دست از [[یاری]] پدرش شسته- و باقیمانده قوای [[خوارج]] و جنگ‌طلبی‌های [[شامیان]]، تنها ماند.
با تصریح [[امیر مؤمنان]]{{ع}} به [[خلافت]] و [[جانشینی]] فرزندش [[امام مجتبی]] و [[تسلیم]] [[میراث نبوت]] به وی، [[مردم کوفه]] و [[مهاجر]] و [[انصار]] پیرامونش گرد آمده و برای احراز [[مقام خلافت]] با آن [[بزرگوار]] دست [[بیعت]] دادند. امام حسن{{ع}} افزون بر دارا بودن [[دانش]] و [[تقوی]] و [[عزم]] و [[اراده]] و [[لیاقت]] و [[شایستگی خلافت]]، [[خداوند]] وجود [[مقدس]] او را از هرگونه [[عیب]] و [[پلیدی]] مبرّا ساخته بود. مردم کوفه و [[بصره]] در بیعت با آن [[امام همام]] بر یکدیگر [[سبقت]] گرفتند و [[اهل]] [[حجاز]] و [[یمن]] و فارس و مردم دیگر مناطقی که [[محبت اهل بیت]] را در [[دل]] داشته و با پدر بزرگوارش بیعت کرده بودند دست بیعت به امام دادند. زمانی که خبر [[بیعت مردم]] با امام مجتبی{{ع}} به معاویه و هوادارانش رسید، با تمام [[حیله]] و نیرنگی که در [[اختیار]] داشتند، درصدد به [[تباهی]] کشاندن بیعت و آشفته ساختن اوضاع برآمدند.

امام حسن{{ع}} پس از پدر بزرگوارش زمام امور را به دست گرفت و در آن فضای آکنده از [[آشوب]] و [[توطئه]]، به [[شایسته‌ترین]] شکل ممکن به [[اداره امور]] پرداخت. [[فرمانروایان]] خود را بر [[شهرها]] گمارد و آنان را به [[اجرای عدالت]] و [[نیکی]] و [[مبارزه با ظلم]] و [[طغیان]] و [[سرکشی]] سفارش فرمود و راه و روشی را که پدر ارجمندش پیموده و ادامه روش جد بزرگوارش [[پیامبر اکرم]]{{صل}} قلمداد می‌شد، پی‌گرفت.
با اینکه امام مجتبی{{ع}} از [[نفاق]] و [[حقه‌بازی]] معاویه و [[دشمنی]] و [[خصومت]] وی با [[رسالت]] جدش [[پیامبر]] و تلاشی که در راستای [[زنده کردن]] مظاهر [[جاهلیت]] انجام داده بود، به خوبی [[آگاهی]] داشت ولی بر ضد او [[اعلان]] [[جنگ]] نکرد، مگر پس از ارسال نامه‌هایی پیاپی که در آن وی را به [[وحدت]] و [[یکپارچگی]] صفوف [[مسلمانان]] فراخواند و بر او [[اتمام حجت]] نمود تا عذری برای معاویه باقی نماند.
هرچند [[امام حسن]]{{ع}} با معاویه مکاتبه کرد ولی به خوبی می‌دانست که معاویه نه‌تنها درخواست وی را پاسخ نخواهد گفت، بلکه در مورد وی موضعی بی‌شرمانه‌تر از موضع‌گیری گذشته او در مورد پدر بزرگوارش [[امیر مؤمنان]]{{ع}} خواهد داشت. به ویژه که معاویه در توطئه‌های خود بر ضد پدر ارجمند [[امام مجتبی]]، به پیروزی‌های موقتی دست یافته بود. امام حسن{{ع}} به خوبی آگاهی داشت که اگر معاویه راهی برای [[حیله]] و [[نیرنگ]] نیابد، قطعا از موضع [[قدرت]] وارد خواهد شد. بنابراین، امام مجتبی{{ع}} می‌بایست برای جهانیان از تمام [[حقد]] و [[کینه‌ها]]، [[دشمنی‌ها]] و حیله و نیرنگ نهانی [[خاندان]] [[بنی امیه]] در مورد [[پیامبر اکرم]] و [[اهل بیت]] آن [[بزرگوار]]{{عم}} و [[اسلام]] و مسلمانان، پرده بردارد.

معاویه نظر به ارتباط [[قوی]] خود با بسیاری از [[فرماندهان سپاه امام]] حسن{{ع}} کاملا مطمئن بود که زمینه این کار برای او مهیاست. چنان‌که کوشید تا [[امام]]{{ع}} را با اعطای زر و سیم بفریبد و [[خلافت]] را پس از او در دست گیرد و [[افکار عمومی]] را به [[انحراف]] بکشاند. ولی موضع امام{{ع}} در برابر تهدیدهای معاویه هیچ‌گونه تغییری نیافت و معاویه دریافت که امام حسن{{ع}} در موضع‌گیری اصولی خویش سخت [[پایدار]] است. از این‌رو، برای [[نبرد]] با امام به [[تدارک]] تجهیزات پرداخت و مطمئن بود که جنگ به [[سود]] وی پایان خواهد پذیرفت و امام مجتبی{{ع}} و نیروهای [[مخلص]] و وفادارش کشته شده و یا به [[اسارت]] در خواهند آمد، ولی [[پیروزی]] و ظفری این‌چنین، از توجیهی [[شرعی]] که معاویه تلاش می‌کرد آن را به رخ [[توده]] مسلمانان بکشد، برخوردار نبود. به همین دلیل معاویه ترجیح داد خود را درگیر [[جنگ با امام]] حسن{{ع}} ننماید و در این راستا به [[حیله]] و [[نیرنگ]] و [[دروغ‌پردازی]] و خرید [[مردم]] و پراکنده ساختن [[سپاهیان امام]]{{ع}} [[متوسل]] شد و [[امام]]{{ع}} پس از آن‌که [[اکثریت]] [[سپاه]] و فرماندهانش از [[یاری]] وی دست برداشتند، و تنها گروه اندکی از [[خاندان]] و [[یاران]] [[وفادار]] حضرت با او باقی مانده بودند، چاره‌ای جز [[گزینش]] راه [[صلح]] و [[آشتی]] با معاویه ندید. به همین سبب آن [[بزرگوار]] در آن فضای پرالتهاب، برای‌ جلوگیری از [[آشفتگی]] بیشتر اوضاع، از [[خلافت]] [[چشم]] پوشید. بنابراین، گزینش صلح از ناحیه امام{{ع}} در جهت تحقّق [[منافع]] و اهداف برجسته و بلند [[آیین مقدس اسلام]]، در اوج [[حکمت]] و [[دوراندیشی]] آگاهانه [[سیاسی]] صورت می‌پذیرفت.

[[امام حسن]]{{ع}} پس از ماجرای [[صلح با معاویه]] از ناحیه آن دسته از [[پیروان]] و هواداران خویش که جام صبرشان از [[جور]] و [[ستم]] معاویه لبریز شده بود، به شدت مورد [[نکوهش]] قرار گرفت با اینکه شرایط بسیار [[دشواری]] که امام{{ع}} را مجبور به [[پرهیز]] از [[جنگ]] و [[کناره‌گیری]] از [[قدرت]] نمود، بر بیشتر آنان پوشیده نبود و بسیاری از بزرگان و سران [[مسلمانان]] با [[آگاهی]] از [[حقد]] و [[کینه]] [[بنی امیه]] نسبت به [[اسلام]] و مبلّغان و دعوتگران وفادار آن و آشنایی با تلاش‌هایی که [[امویان]] در راستای [[زنده کردن]] انواع مظاهر جاهلیتی که توسط اسلام منکوب شده بود، داشتند حادثه صلح را ضربه‌ای سخت و سهمگین بر پیکر مسلمانان تلقی کردند.
ولی امام{{ع}} با صلح مشروطی که برقرار کرد به معاویه میدان داد تا از [[حقیقت]] طرح‌های [[جاهلی]] خود پرده بردارد و ماهیت وی را به [[توده]] مسلمانان [[ناآگاه]]، بشناساند. از همین رهگذر تا آن [[زمان]] که این صلح و آشتی کوس [[رسوایی]] [[سیاست]] حیله‌گرانه‌ای را که معاویه در برابر دشمنانش سپر خویش قرار داده بود به صدا درآورد، برای امام{{ع}} به عنوان یک [[پیروزی]] به‌شمار می‌آمد و آن‌گاه که معاویه خود، در آشکار شدن [[حقیقت]] [[انحراف]] آمیزش ایفای نقش کرد، در واقع طرح و برنامه [[امام]]{{ع}} به [[موفقیت]] دست یافت؛ زیرا معاویه صریحا [[اعلان]] داشت که [[مبارزه]] و [[جنگ]] او، جنبه [[دینی]] ندارد، بلکه برای دست‌یابی به [[حکومت]] و [[سلطه‌گری]] به [[مسلمانان]]، دست به این کار زده است و در [[آینده]] به هیچ‌یک از مواد [[پیمان‌نامه]] [[وفادار]] نخواهد ماند.

معاویه با این اعلان و اقدامات بعدی که در راستای [[سرکوب]] خط و [[مشی امام علی]]{{ع}} و [[فرزندان]] [[نیک]] [[خصال]] وی و کشتن برجسته‌ترین [[یاران]] و علاقه‌مندان به وی انجام داد، پرده از چهره [[زشت]] و تنفرآمیز [[اموی]] برگرفت و [[امام حسن]]{{ع}} با اینکه از محور و [[مرکز حکومت]] فاصله داشت، [[مسئولیت]] [[حفظ]] و [[حراست]] از خط و مشی پدر را عهده‌دار شد. هواداران خویش را تحت [[نظارت]] درآورد و با رهنمودهای خود و [[بسیج]] این نیروها در برابر خطرات تهدیدآمیز، به تقویت آنها پرداخت و در این راستا نقشی فوق العاده مؤثر و مثبت ایفا نمود و همین کار سبب شد که از ناحیه [[دشمنان]]، بیشتر زیر نظر بوده و در تنگنا قرار گیرد.
تلاش‌های پیاپی و مکرّری که برای [[سوء قصد]] و [[ترور امام]]{{ع}} صورت می‌گرفت حاکی از [[بیم]] و [[هراس]] معاویه از وجود آن حضرت که به عنوان قدرتی ابرازگر [[عواطف]] و [[احساسات مردم]] و [[آگاهی]] رو به [[رشد]] آنان مطرح بود، به شمار می‌آمد و چه‌بسا این [[قدرت]] می‌توانست خطر [[شورش]] بر ضد [[بنی امیه]] را نیز همراه داشته باشد از این‌رو، اگر گفته می‌شود [[صلح امام حسن]]{{ع}} مقدمه [[حقیقی]] [[انقلاب]] [[برادر]] بزرگوارش حضرت [[ابا عبد الله]] الحسین{{ع}} برشمار می‌آمد. سخنی بسیار بجاست.
[[امام مجتبی]]{{ع}} [[جهاد]] و مبارزه بزرگ خویش را که در آن شرایط دشوار به مراتب [[برتر]] از جهاد و مبارزه با [[شمشیر]] تلقی می‌شد، با [[شهادت]] مظلومانه خود به وسیله [[زهری]] که به دست سرسخت‌ترین دشمنانش به او خورانده شد، تکمیل ساخت. [[سلام]] و [[درود]] بر او در آن [[روز]] که پا به عرصه وجود نهاد و آن روز که [[فرشته]] [[شهادت]] را در آغوش کشید و در آن روز که دیگر بار زنده برانگیخته خواهد شد.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۴ (کتاب)|پیشوایان هدایت]]، ج۴، ص ۱۹-۲۶.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010744.jpg|22px]] [[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۴ (کتاب)|'''پیشوایان هدایت ج۴''']]
{{پایان منابع}}