بحث:ام‌الکتاب - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱۱ نوامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۵۱

2023-11-11T08:51:11Z

@@ خط ۱۴۱: / خط ۱۴۱: @@
 از این آیات روشن می‌شود که‌ حقیقت‌ قرآن‌ مجید مافوق تعقل عقول است و مراد از ام الکتاب، [[لوح محفوظ]] است و اگر [[لوح محفوظ]] را ام ‌‌الکتاب‌‌ <ref> در قرآن مجید، واژه «ام الکتاب» یک بار در سوره آل عمران، آیه ۷ به عنوان مخزن آیات محکم و یک بار نیز در سوره رعد، آیه ۳۹ در بحث پیرامون اقسام سرنوشت‌ها آمده که سرنوشت‌های تثبیت شده و غیر قابل محو شدن، به ام الکتاب نسبت داده شده‌اند.</ref> نامیده‌اند، بدین دلیل است که این لوح ریشهء تمامی کتاب‌های آسمانی است و همهء‌ کتاب‌های‌ آسمانی‌ از آن استنتاج می‌شوند.برای فهم و درک عقول، قرآن کریم درخور درک بشری و به زبان‌ عربی نازل شده است.
 ==پانویس==
-{{پانویس2}}
+{{پانویس}}

Bahmani در ‏۱۵ اکتبر ۲۰۲۱، ساعت ۰۹:۴۵

2021-10-15T09:45:32Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ اکتبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۱۵
خط ۱:		خط ۱:
			'''[[ام الکتاب]]'''، یعنی [[مادر]] [[کتاب ]] ([[قرآن]])، کتابِ [[مادر]]. در اصطلاح [[دینی]]، نوشته و [[سند]] اصلی که همه امور عالم از آغاز تا پایان، حتی [[قرآن]] آسمانی در آن [[ثبت]] شده و نزد [[خداوند]] است، "[[ام الکتاب]]" یا [[لوح محفوظ]] نام دارد. به [[علم الهی]] هم گفته می‌شود. در [[قرآن]] به بخشی از [[آیات قرآن]] که از محکمات‌اند، [[ام الکتاب]] گفته شده است<ref>{{متن قرآن\|هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ...}} «اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» (/ استوار/ یک رویه)‌اند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر (آیات) «متشابه» (/ چند رویه)‌اند»... سوره آل عمران، آیه ۷.</ref>. به [[سوره]] [[حمد]] هم [[ام الکتاب]] گویند، چون اصول و پایه‌های [[دین]] و [[توحید]] در آن به طور فشرده و [[اجمال]] آمده است. "اُمّ" یعنی [[مادر]] و چون [[مادر]]، اصل و ریشه [[فرزند]] است، به هر چه که اساس و ریشه چیزی باشد، امّ گفته می‌شود. پس [[مادر]] [[کتاب آسمانی]] و ریشه آن به [[علم]] [[خدا]] و [[لوح محفوظ]] برمی‌گردد. از این رو به آن [[ام الکتاب]] گویند<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۵.</ref>. در مجموع، [[ام الکتاب]] یا به معناى کتابى است که اصل و اساس همه کتاب‌هاى آسمانى است و یا همان لوحى است که نزد [[خداوند]] از هرگونه [[تغییر]] و تبدیل و تحریفى محفوظ است؛ یعنی همان [[کتاب]] [[علم]] [[پروردگار]] است که همه حقایق عالم و [[حوادث آینده]] و گذشته و همه کتاب‌هاى آسمانى در آن درج شده است.

	==واژه‌شناسی ام الکتاب==		==واژه‌شناسی ام الکتاب==

Wasity: جایگزینی متن - '، ص:' به '، ص'

2020-02-26T21:20:42Z

جایگزینی متن - '، ص:' به '، ص'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ فوریهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۰۰:۵۰
خط ۸:		خط ۸:
	* از کلام‌ [[خلیل‌ بن‌ احمد فراهیدی]] چنین برمی‌آید که به‌ هر چیزی‌ که نقش محوری و مرجعی نسبت به عناصر وابسته به خود داشته باشد، اُم‌ گویند‌. عبارت عربی خلیل گویاتر از‌ ترجمه‌ آن به‌ فارسی‌ است‌، آنجا که می‌گوید: «اِعلم أنّ کلَّ‌ شیء‌ یضمّ إلیه سائر ما یلیه فإنّ العرب تسمّی ذلک الشیء اُمّاً» <ref>کتاب‌ العین‌، ج ۱، ص ۱۰۴.</ref>. وی همچنین به‌ معنای «قصد» ذیل‌ کلمه‌ أَم «به فتح‌ الف‌» در دو حالت اسمی و فعلی‌ اشاره‌ کرده است<ref>کتاب‌ العین‌، ج ۱، ص ۱۰۸.</ref>.		* از کلام‌ [[خلیل‌ بن‌ احمد فراهیدی]] چنین برمی‌آید که به‌ هر چیزی‌ که نقش محوری و مرجعی نسبت به عناصر وابسته به خود داشته باشد، اُم‌ گویند‌. عبارت عربی خلیل گویاتر از‌ ترجمه‌ آن به‌ فارسی‌ است‌، آنجا که می‌گوید: «اِعلم أنّ کلَّ‌ شیء‌ یضمّ إلیه سائر ما یلیه فإنّ العرب تسمّی ذلک الشیء اُمّاً» <ref>کتاب‌ العین‌، ج ۱، ص ۱۰۴.</ref>. وی همچنین به‌ معنای «قصد» ذیل‌ کلمه‌ أَم «به فتح‌ الف‌» در دو حالت اسمی و فعلی‌ اشاره‌ کرده است<ref>کتاب‌ العین‌، ج ۱، ص ۱۰۸.</ref>.
	* [[ابن‌ سکّیت اهوازی]] ماده‌ «امم» را به‌ معنای «قصد» گرفته‌ است‌، به‌ طوری که اُمّ به‌عنوان یک‌ فعل‌ به‌ معنی‌ «قَصَدَ» است <ref>ابن‌سکّیت‌، ۵۹.</ref>.		* [[ابن‌ سکّیت اهوازی]] ماده‌ «امم» را به‌ معنای «قصد» گرفته‌ است‌، به‌ طوری که اُمّ به‌عنوان یک‌ فعل‌ به‌ معنی‌ «قَصَدَ» است <ref>ابن‌سکّیت‌، ۵۹.</ref>.
	* [[ابن‌ دُرید]] نیز‌ سخن‌ [[ابن‌ سکیت]] را به‌عنوان اولین معنی باز گفته است <ref>ابن‌ دُرید، ج ۱، ص۷۸.</ref>. از سخن وی‌ چنین‌ برمی‌آید که معنای «ابتدائیت و رأست» را‌ نیز‌ برای این‌ ماده‌ جاری‌ می‌داند <ref>ابن‌ دُرید، ج ۱، ~~ص:۷۸~~ - ۷۹.</ref>. او همچنین از قول اخفش نقل می‌کند هرچیزی که به چیزی دیگر منضمّ شود، بِدان‌ «اُم‌» اطلاق می‌گردد، لذا وجه تسمیه‌ «رئیس‌ قوم‌» به‌ «اُم‌» را‌ در همین نکته‌ می‌داند‌ <ref>ابن‌ دُرید، ج ۱، ص۷۹.</ref>. معنای منتسب به اخفش «انضمام چیزی به چیزی دیگر» همان معنایی است که فراهیدی‌ نیز‌ بدان‌ تصریح کرده است. اگر مراد از این‌ اخفش‌ همانی‌ باشد‌ که‌ شاگرد‌ خلیل بوده، این احتمال وجود دارد که منبع قول اخفش، خلیل بن احمد باشد.		* [[ابن‌ دُرید]] نیز‌ سخن‌ [[ابن‌ سکیت]] را به‌عنوان اولین معنی باز گفته است <ref>ابن‌ دُرید، ج ۱، ص۷۸.</ref>. از سخن وی‌ چنین‌ برمی‌آید که معنای «ابتدائیت و رأست» را‌ نیز‌ برای این‌ ماده‌ جاری‌ می‌داند <ref>ابن‌ دُرید، ج ۱، ص۷۸ - ۷۹.</ref>. او همچنین از قول اخفش نقل می‌کند هرچیزی که به چیزی دیگر منضمّ شود، بِدان‌ «اُم‌» اطلاق می‌گردد، لذا وجه تسمیه‌ «رئیس‌ قوم‌» به‌ «اُم‌» را‌ در همین نکته‌ می‌داند‌ <ref>ابن‌ دُرید، ج ۱، ص۷۹.</ref>. معنای منتسب به اخفش «انضمام چیزی به چیزی دیگر» همان معنایی است که فراهیدی‌ نیز‌ بدان‌ تصریح کرده است. اگر مراد از این‌ اخفش‌ همانی‌ باشد‌ که‌ شاگرد‌ خلیل بوده، این احتمال وجود دارد که منبع قول اخفش، خلیل بن احمد باشد.
	* اَزهری «اُمّ» را به مادر معنی کرده، ضمن آنکه به‌ معنی «اصل» نیز‌ اشاره‌ای داشته است <ref>ازهری، ج ۱، ص۲۰۱ - ۲۰۲.</ref>.		* اَزهری «اُمّ» را به مادر معنی کرده، ضمن آنکه به‌ معنی «اصل» نیز‌ اشاره‌ای داشته است <ref>ازهری، ج ۱، ص۲۰۱ - ۲۰۲.</ref>.
	* جوهری اُم هر چیزی را به‌معنای اصل آن چیز می‌داند<ref>جوهری، ج ۵، ص۱۸۶۳.</ref>. وی همچنین این کلمه را به‌ معنای مادر گرفته و از‌ پرچم‌ سپاه که در جنگ‌ها پیشاپیش جنگجویان حمل می‌شود به أمّ تعبیر کرده است<ref>جوهری، ج ۵، ص۱۸۶۳.</ref>. از این بیرق در دیگر معاجم به أمّ‌الحرب یاد شده است <ref>ابن‌ منظور، ذیل مادّه‌ «امم».</ref>. جوهری همانگونه که [[ابن‌ دُرید]] بیان کرده است از رئیس یک قوم و قبیله به أم تعبیر کرده است <ref>جوهری، ج ۵، ص۱۸۶۳.</ref>. قابل‌ ذکر‌ است که دو واژه‌ی اِمام‌ و اَمام‌ بی‌ارتباط با این معانی نیست.		* جوهری اُم هر چیزی را به‌معنای اصل آن چیز می‌داند<ref>جوهری، ج ۵، ص۱۸۶۳.</ref>. وی همچنین این کلمه را به‌ معنای مادر گرفته و از‌ پرچم‌ سپاه که در جنگ‌ها پیشاپیش جنگجویان حمل می‌شود به أمّ تعبیر کرده است<ref>جوهری، ج ۵، ص۱۸۶۳.</ref>. از این بیرق در دیگر معاجم به أمّ‌الحرب یاد شده است <ref>ابن‌ منظور، ذیل مادّه‌ «امم».</ref>. جوهری همانگونه که [[ابن‌ دُرید]] بیان کرده است از رئیس یک قوم و قبیله به أم تعبیر کرده است <ref>جوهری، ج ۵، ص۱۸۶۳.</ref>. قابل‌ ذکر‌ است که دو واژه‌ی اِمام‌ و اَمام‌ بی‌ارتباط با این معانی نیست.
خط ۸۸:		خط ۸۸:

	== محمد تقی شاکر (ارشد) ==		== محمد تقی شاکر (ارشد) ==
	بدون شک [[علم پیامبر]]{{صل}} و همچنین [[علم ائمه]]{{عم}} علمی حقیقی و علمی خدایی و از جانب خدا می‏‌باشد، این معنا در روایات مختلف با بیانات مختلفی به لفظ کشیده شده است از جمله روایاتی که [[علم ائمه]]{{عم}} و [[پیامبر]]{{صل}} را مستند به [[علم کتاب]] یا [[کتاب مبین]] و یا [[ام الکتاب]] می‏‌نمایند در واقع این روایات ریشه و اساس علم را در [[علم خدا]] می‌دانند که [[ائمه]]{{عم}} به حسب وظایفی که بر عهدهٔ شان گذاشته شده از آن برخوردار شده‌اند. اصل اثبات این برخورداری و بیان تفاوت و گسترهٔ آن نسبت به دانش و علوم دیگران علت و سبب بیان روایاتی از جمله روایات مزبور می‏باشد. اما مبادی و مجاری این اتصال در [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} با تفاوتهایی نه در اصل و کمیت یا کیفیت علم، بلکه در گونهٔ ارتباط و اتصال مواجه است. به عبارتی [[ختمیت]] [[رسالت]] و [[پیامبری]]، مقتضی آن است که علم مربوط به [[رسالت]] و [[نبوت]] که به تعبیری همان [[هدایت]] عام می‌‏باشد با [[خاتمیت]] به اتمام رسیده باشد پس آگاهی‌های از دین و شریعت در هر سطح آن تنها از راه [[خاتم المرسلین]] محقق می‏‌تواند باشد<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%D9%88_%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA_(%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87) منابع علم امام در قرآن و روایات، ~~ص:۱۳۱~~.]</ref>. این امر اقتضا دارد مبادی و مجاری [[امام]]{{ع}} در کیفیت آگاهی از علم به [[کتاب مبین]] یا همان [[لوح محفوظ]] دو گونه تصویر شود. لذا می‏‌توان از جانب وحیثی تمام علوم [[امام]]{{ع}} را علمی خدایی و به تعبیر برخی روایات عالم بودن به تمامی [[کتاب مبین]] و [[ام الکتاب]] و [[علم الکتاب]] بیان داشت<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%D9%88_%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA_(%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87) منابع علم امام در قرآن و روایات، ~~ص:۱۳۱~~.]</ref>. [[امام کاظم]] {{ع}} در پاسخ به سؤالی که در آن از مقایسهٔ [[حضرت موسی]]{{ع}} و [[حضرت عیسی]]{{ع}} با [[پیامبر خاتم]]{{صل}} و شأن و مقام [[حضرت رسول]]{{صل}} پرسیده شده بود، با برتر دانستن علم و توانایی‌های [[حضرت رسول]]{{صل}} از سایر [[انبیاء]]{{عم}} با استناد به آیات قرآن، آگاهی از [[ام الکتاب]] و [[کتاب مبین]] را سبب و علت این برتری معرفی می‌نمایند و می‌افزایند: این علم الهی را خداوند طبق آیهٔ بیست و نه سورهٔ مبارک سبأ به برگزیدگان خود که [[ائمه اطهار]]{{عم}}باشند عطا نموده است<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%D9%88_%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA_(%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87) منابع علم امام در قرآن و روایات، ~~ص:۱۳۱~~.]</ref>. از روایات این نکته نیز استفاده می‌‏شود که علم، امر ذو مراتب و مراحل است حتی نسبت به یک مسئله، به تعبیر روایات علمِ به آنچه در [[ام الکتاب]] است با علم به آنچه از [[ام الکتاب]] صادر و خارج شده و به مرحلهٔ نفوذ رسیده دو علم است: {{عربی\|اندازه=150%\|«أَمَّا الْمَكْفُوفُ فَهُوَ الَّذِي عِنْدَهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ إِذَا خَرَجَ نَفَذ»}}<ref>بصائرالدرجات ص: ۱۰۹ ح ۳ و ص۱۱۲ ح ۱۸ .</ref> و شاید به همین جهت روایات به مسئله [[تحدیث]] روزانه که نشانگر خروجی‌ها و امور نافذ شده الهی از ام الکتاب‌اند اهمیت فوق العاده‌ای داده‌اند<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%D9%88_%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA_(%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87) منابع علم امام در قرآن و روایات، ~~ص:۱۳۱~~.]</ref>		بدون شک [[علم پیامبر]]{{صل}} و همچنین [[علم ائمه]]{{عم}} علمی حقیقی و علمی خدایی و از جانب خدا می‏‌باشد، این معنا در روایات مختلف با بیانات مختلفی به لفظ کشیده شده است از جمله روایاتی که [[علم ائمه]]{{عم}} و [[پیامبر]]{{صل}} را مستند به [[علم کتاب]] یا [[کتاب مبین]] و یا [[ام الکتاب]] می‏‌نمایند در واقع این روایات ریشه و اساس علم را در [[علم خدا]] می‌دانند که [[ائمه]]{{عم}} به حسب وظایفی که بر عهدهٔ شان گذاشته شده از آن برخوردار شده‌اند. اصل اثبات این برخورداری و بیان تفاوت و گسترهٔ آن نسبت به دانش و علوم دیگران علت و سبب بیان روایاتی از جمله روایات مزبور می‏باشد. اما مبادی و مجاری این اتصال در [[پیامبر]]{{صل}} و [[امام]]{{ع}} با تفاوتهایی نه در اصل و کمیت یا کیفیت علم، بلکه در گونهٔ ارتباط و اتصال مواجه است. به عبارتی [[ختمیت]] [[رسالت]] و [[پیامبری]]، مقتضی آن است که علم مربوط به [[رسالت]] و [[نبوت]] که به تعبیری همان [[هدایت]] عام می‌‏باشد با [[خاتمیت]] به اتمام رسیده باشد پس آگاهی‌های از دین و شریعت در هر سطح آن تنها از راه [[خاتم المرسلین]] محقق می‏‌تواند باشد<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%D9%88_%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA_(%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87) منابع علم امام در قرآن و روایات، ص۱۳۱.]</ref>. این امر اقتضا دارد مبادی و مجاری [[امام]]{{ع}} در کیفیت آگاهی از علم به [[کتاب مبین]] یا همان [[لوح محفوظ]] دو گونه تصویر شود. لذا می‏‌توان از جانب وحیثی تمام علوم [[امام]]{{ع}} را علمی خدایی و به تعبیر برخی روایات عالم بودن به تمامی [[کتاب مبین]] و [[ام الکتاب]] و [[علم الکتاب]] بیان داشت<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%D9%88_%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA_(%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87) منابع علم امام در قرآن و روایات، ص۱۳۱.]</ref>. [[امام کاظم]] {{ع}} در پاسخ به سؤالی که در آن از مقایسهٔ [[حضرت موسی]]{{ع}} و [[حضرت عیسی]]{{ع}} با [[پیامبر خاتم]]{{صل}} و شأن و مقام [[حضرت رسول]]{{صل}} پرسیده شده بود، با برتر دانستن علم و توانایی‌های [[حضرت رسول]]{{صل}} از سایر [[انبیاء]]{{عم}} با استناد به آیات قرآن، آگاهی از [[ام الکتاب]] و [[کتاب مبین]] را سبب و علت این برتری معرفی می‌نمایند و می‌افزایند: این علم الهی را خداوند طبق آیهٔ بیست و نه سورهٔ مبارک سبأ به برگزیدگان خود که [[ائمه اطهار]]{{عم}}باشند عطا نموده است<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%D9%88_%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA_(%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87) منابع علم امام در قرآن و روایات، ص۱۳۱.]</ref>. از روایات این نکته نیز استفاده می‌‏شود که علم، امر ذو مراتب و مراحل است حتی نسبت به یک مسئله، به تعبیر روایات علمِ به آنچه در [[ام الکتاب]] است با علم به آنچه از [[ام الکتاب]] صادر و خارج شده و به مرحلهٔ نفوذ رسیده دو علم است: {{عربی\|اندازه=150%\|«أَمَّا الْمَكْفُوفُ فَهُوَ الَّذِي عِنْدَهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ إِذَا خَرَجَ نَفَذ»}}<ref>بصائرالدرجات ص: ۱۰۹ ح ۳ و ص۱۱۲ ح ۱۸ .</ref> و شاید به همین جهت روایات به مسئله [[تحدیث]] روزانه که نشانگر خروجی‌ها و امور نافذ شده الهی از ام الکتاب‌اند اهمیت فوق العاده‌ای داده‌اند<ref>[http://fa.imamatpedia.com/wiki/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%D9%88_%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA_(%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87) منابع علم امام در قرآن و روایات، ص۱۳۱.]</ref>

	== سید علی هاشمی (ارشد) ==		== سید علی هاشمی (ارشد) ==

Wasity: جایگزینی متن - '، ص: ' به '، ص'

2020-01-25T12:41:42Z

جایگزینی متن - '، ص: ' به '، ص'

نمایش تغییرات

Bahmani: /* منبع‌شناسی جامع ام‌الکتاب */

2018-12-02T15:54:04Z

منبع‌شناسی جامع ام‌الکتاب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ دسامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۹:۲۴
خط ۱۶۷:		خط ۱۶۷:
	[[رده:ام‌الکتاب]]		[[رده:ام‌الکتاب]]
	* http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1018538/نسبیت-معنایی-در-کاربرد-قرآنی-ام-الکتاب?q=ام%20الکتاب&score=12.894932&rownumber=3		* http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1018538/نسبیت-معنایی-در-کاربرد-قرآنی-ام-الکتاب?q=ام%20الکتاب&score=12.894932&rownumber=3
			==پانویس==
			{{پانویس2}}

Bahmani در ‏۲ دسامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۵:۵۳

2018-12-02T15:53:32Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ دسامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۹:۲۳
خط ۱:		خط ۱:
	~~==علی رضا فخاری==~~
	~~==ام الکتاب در قرآن==~~
	عبارت «اُمّ‌الکتاب» به‌صورت یک ترکیب اضافی سه بار در‌ آیات قرآن به‌کار رفته‌ است‌ {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ }}﴾}}<ref> اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات استواراند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر آیات چند رویه‌اند؛ سوره آل عمران، آیه ۷</ref>؛ {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاء وَيُثْبِتُ وَعِندَهُ أُمُّ الْكِتَابِ }}﴾}}<ref> خداوند هر چه را بخواهد از لوح محفوظ پاک می‌کند و یا در آن می‌نویسد و لوح محفوظ نزد اوست؛ سوره رعد، آیه ۳۹.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ }}﴾}}<ref> و بی‌گمان آن نزد ما در اصل کتاب، فرازمندی فرزانه است؛ سوره زخرف، آیه ۴.</ref>. ذیل این اصطلاح نظرهایی مختلف از سوی مفسران ارائه‌ شده که با تأمل در آنها می‌توان گفت که اتفاق‌ نظر چشمگیری در میان این آراء دیده نمی‌شود. عده‌ای ضمن‌ یکی‌ انگاری هر سه موردِ مذکور، این اصطلاح را از حیث دلالت مصداقی منطبق بر [[لوح محفوظ]] دانسته‌اند. از فحوای سخنِ برخی نیز چنین برمی‌آید که کاربرد آن در آیه‌ ۷ سوره‌ی آل‌عمران‌ را‌ متفاوت از دو استعمال دیگر دانسته‌اند، لکن خیلی گذرا از آن رد شده و فقط آن را به «اصل کتاب» معنی کرده‌اند. در یک نظر کلی می‌توان گفت عموم مفسران هر یک‌ از‌ این سه کاربرد را به‌ صورت مستقل تفسیر کرده‌اند، بدون آنکه اشاره‌ای به ارتباط‌ داشتن یا نداشتن آنها با یکدیگر داشته باشند. حتی کسانی که با روش قرآن به قرآن به‌ تفسیر‌ روی آورده‌اند نیز از این مسأله مستثنا نبوده‌اند.

	با توجه به اینکه استعمال یک واژه یا عبارت در مواضع مختلفِ یک متن، این سؤال را به ذهن متبادر می‌سازد‌ که‌ آیا‌ آن واژه یا عبارت در‌ تمام‌ مواضع‌ به یک معنی آمده است یا اینکه بنا بر جایگاه خود، معانی متفاوت از آن اصطلاح اراده شده است، لازم است‌ امعان‌ نظر‌ ویژه‌ای بر چنین مواردی صورت گیرد. این توجه‌ در‌ متنی وحیانی و مقدس همچون قرآن کریم اهمیت فرا حدی را به خود اختصاص می‌دهد. مثال ساده‌ای که در این‌ باره‌ می‌شود‌ ارایه داد، اصطلاحِ «بزرگ خاندان» است که در محاورات ما‌ کاربرد فراوانی دارد، ولی آنچه در این‌باره غیر قابل انکار است، مصادیق بی‌شماری است که صلاحیت اطلاق این‌ عنوان‌ را‌ بر خود دارند. این درحالی است که هیچ‌ یک از این مصادیق‌، کم‌ترین‌ انطباقی بر هم ندارند. به دیگر سخن، اولین سؤالی که از رویارویی با این عبارت از‌ حیث‌ تطبیق‌ و دلالت بر مصداق خاص، به ذهن خطور می‌کند این است که «بزرگِ‌ کدام‌ خاندان‌» مراد گوینده بوده است. عبارتِ «اُمّ‌القری» نیز مثال دیگری است و به‌طوری که در کلام‌ برخی‌ از‌ لغویان آمده است، می‌تواند بر مصادیق بس بی‌شماری دلالت نماید.

	در رابطه با أمّ‌الکتاب‌ نیز‌ این سؤال قابل طرح است که مراد «اُمِّ کدامین کتاب» است. به‌ویژه آنکه‌ آیات‌ قرآنی‌ بیان از آن دارد که واژه‌ کتاب بنا بر جایگاه خود، معانی محتمل و متعددی‌ را‌ برمی‌تابد، لذا لازم است این اصطلاح در هریک از سه موضع خود بررسی‌ شده‌ تا‌ وجود یا نبودِ رابطه و تطابق میان آنها روشن گردد. روشی که در این گفتار به‌ کار‌ رفته‌ است، مبتنی بر تحلیل متنی از آیات قرآنی است که قبل از‌ ورود‌ به‌ آن لازم است اقوال اهل لغت و آرای مفسّران نیز مطالعه شود. در ذیل به پاره‌ای‌ از‌ آنها‌ اشاره می‌گردد.

	==واژه‌شناسی ام الکتاب==		==واژه‌شناسی ام الکتاب==

Bahmani: /* ام الکتاب چیست؟ */

2018-12-02T15:49:26Z

ام الکتاب چیست؟

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ دسامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۹:۱۹
خط ۱۵۲:		خط ۱۵۲:

	ص 5		ص 5

	~~==ام الکتاب چیست؟==~~
	* این واژه سه‌بار و در سوره‌های {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ }}﴾}}<ref> اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات استواراند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر آیات چند رویه‌اند؛ سوره آل عمران، آیه ۷</ref>؛ {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاء وَيُثْبِتُ وَعِندَهُ أُمُّ الْكِتَابِ }}﴾}}<ref> خداوند هر چه را بخواهد از لوح محفوظ پاک می‌کند و یا در آن می‌نویسد و لوح محفوظ نزد اوست؛ سوره رعد، آیه ۳۹.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ }}﴾}}<ref> و بی‌گمان آن نزد ما در اصل کتاب، فرازمندی فرزانه است؛ سوره زخرف، آیه ۴.</ref> آمده است. راغب اصل "امّ" را به معنای مادر گرفته که سپس تعمیم یافته و به چیزی که اصل برای وجود چیزی دیگر، یا اصل برای تربیت و اصلاح آن یا آغاز چیزی باشد اطلاق شده است <ref>مفردات، ص ۸۵ ، "امّ".</ref>؛ ولی ابن‌فارس "اُمّ" را دارای ۴ معنای نزدیک به هم دانسته است: اصل، مرجع، جماعت و دین <ref>مقاییس اللغه، ج ۱، ص ۲۱، «امّ».</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص: ۳۸۰.]</ref>.
	* "کتاب" نیز به معنای صحیفه‌ای است که در آن چیزی نوشته شده باشد <ref>مفردات، ص ۶۹۹، «کتب».</ref> این واژه به صورت معرفه "الکتاب" در مواردی بر تورات {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| وَإِذْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَالْفُرْقَانَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ}}﴾}}<ref> و یاد کنید آنگاه را که به موسی کتاب و فرقان دادیم، باشد که به راه آیید؛ سوره بقره، آیه ۵۳.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِندِ اللَّهِ لِيَشْتَرُواْ بِهِ ثَمَنًا قَلِيلاً فَوَيْلٌ لَّهُم مِّمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَّهُمْ مِّمَّا يَكْسِبُونَ}}﴾}}<ref> بنابراین، وای بر کسانی که یک نوشته را با دست‌های خود می‌نویسند آنگاه می‌گویند که این از سوی خداوند است تا با آن بهایی کم به دست آورند؛ و وای بر آنان از آنچه دست‌هایشان نگاشت و وای بر آنان از آنچه به دست می‌آورند؛ سوره بقره، آیه ۷۹.</ref> و در موارد زیادی بر قرآن {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| الم }}﴾}}<ref> الف، لام، میم؛ سوره بقره، آیه ۱.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ }}﴾}}<ref> اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات استواراند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر آیات چند رویه‌اند؛ سوره آل عمران، آیه ۷</ref> و نیز بر لوح محفوظ <ref>مجمع البیان، ج ۸، ص ۵۳۱.</ref> {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ وَأُوْلُوا الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ إِلاَّ أَن تَفْعَلُوا إِلَى أَوْلِيَائِكُم مَّعْرُوفًا كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا}}﴾}}<ref> پیامبر بر مؤمنان از خودشان سزاوارتر است و همسران او، مادران ایشانند و خویشاوندان نسبت به یکدیگر در کتاب خداوند از مؤمنان و مهاجران به ارث سزاوارترند مگر آنکه بخواهید به وابستگان خود، نیکی ورزید، این حکم در کتاب خداوند نگاشته است؛ سوره احزاب، آیه ۶.</ref> اطلاق شده است. ترکیب "امّ الکتا" در قرآن کریم سه بار و در دو معنای متفاوت به‌کار رفته است: <ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص: ۳۸۱.]</ref>
	# '''[[آیات محکم]]:''' در آیه ۷ سوره آل‌عمران با تقسیم آیات قرآن به محکم و متشابه بر آیات محکم "اُمّ‌الکتاب" اطلاق شده است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ }}﴾}}<ref> اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات استواراند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر آیات چند رویه‌اند؛ سوره آل عمران، آیه ۷</ref> مفسران در توجیه نامگذاری آیات محکم به اُمّ الکتاب وجوهی را بیان کرده‌اند<ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص: ۳۸۱.]</ref>؛ از جمله: (۱): چون آیات محکم، مطلوب اصلی است و مراد آنها نیز روشن و همچنین مرجع تفسیر آیات متشابه است<ref>التفسیرالکبیر، ج۷، ص۱۷۲؛ التحقیق، ج۱، ص۱۳۷؛ روض‌الجنان، ج‌۴، ص‌۱۷۴.</ref> این نظر از شهرت بیشتری میان مفسران برخوردار است<ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص: ۳۸۱.]</ref>. (۲): محکم با «حَکَم= داور» هم ریشه است و آیات محکم بسان حَکَمی برای تفسیر آیات متشابه، و روشنگر مراد آنهاست <ref>روض‌الجنان، ج ۴، ص ۱۷۵.</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص: ۳۸۱.]</ref>. (۳): چون آیات محکم بیشتر آیات قرآن را فراگرفته است. شاهد این معنا اطلاق «اُمّ العَسکر» بر عَلَم لشکر است، بدان جهت که سپاهیان را بر گرد خود جمع می‌کند. اطلاق «اُمّ البلد» بر کسی که بیشترِ امور شهر را تدبیر می‌کند نیز شاهد دیگرِ آن است <ref>جامع‌البيان، مج ۳، ج ۳، ص ۲۳۱.</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص: ۳۸۱.]</ref>. (۴): چون آیات محکم بر فرایض، حدود و احکام مشتمل است<ref>جامع‌البيان، مج ۳، ج ۳، ص ۲۳۹.</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص: ۳۸۱.]</ref>. (۵): وجود آیات محکم در همه کتابهای آسمانی، <ref>تفسير ابن‌كثير، ج ۱، ص ۳۵۳.</ref> یا پذیرش این آیات از سوی همه پیروان ادیان الهی،<ref>تفسير ابن‌كثير، ج ۱، ص ۳۵۳.</ref>دلیل این نامگذاری است<ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص: ۳۸۱.]</ref>.
	#'''[[لوح محفوظ]]:''' آیه ۳۹ سوره رعد خبر می‌دهد که اُمّ‌الکتاب نزد خداوند است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاء وَيُثْبِتُ وَعِندَهُ أُمُّ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref> خداوند هر چه را بخواهد از لوح محفوظ پاک می‌کند و یا در آن می‌نویسد و لوح محفوظ نزد اوست؛ سوره رعد، آیه ۳۹.</ref> و آیه ۴ سوره زخرف خبر می‌دهد که قرآن در اُمّ الکتاب نزد خداوند، بلند مرتبه و استوار است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ}}﴾}}<ref> و بی‌گمان آن نزد ما در اصل کتاب، فرازمندی فرزانه است؛ سوره زخرف، آیه ۴.</ref> مفسران متأخر اُمّ الکتاب در این دو آیه را به اصل و اساس کتاب معنا کرده و با استناد به آیات ۲۱ ـ ۲۲ سوره بروج : {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَّجِيدٌ فِي لَوْحٍ مَّحْفُوظٍ}}﴾}}<ref> و بی‌گمان آن نزد ما در اصل کتاب، فرازمندی فرزانه است؛ سوره بروج، آیه ۲۱ - ۲۲.</ref> مراد از آن را لوح محفوظ که هیچ‌گونه تغییر و تبدیل به آن راه ندارد دانسته‌اند <ref>الكشاف، ج۲، ص۵۳۴ ؛ مجمع‌البيان، ج۹، ص ۶۰ ؛ روح‌المعانى، مج ۸ ، ج ۱۳، ص ۲۴۵.</ref> این تفسیر از ابن‌عباس و مجاهد نیز گزارش شده است <ref>تفسير ابن‌كثير، ج ۴، ص ۱۳۲.</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص: ۳۸۲.]</ref>.
	*ام الکتاب یعنی حقیقتی که اولاً تمام حقایق جهان در آن منتقش است، ثانیاً ثابت و مصون از تغیر و زوال است و ثالثاً نزد خداست، ام الکتاب یعنی ریشه عمیق حقایق، زیرا جهان امکان یا روی قانون علیت و نظام علی و معلولی توجیه می‌شود و یا روی نظام ظهور و ظاهر و مظهر تبیین می‌گردد، در هر حال اصلی دارد و مادری که از آن، همه حقایق تنزل و تجلی می‌کند؛ چیزی از ام الکتاب بالاتر نیست و اگر گفته می‌شود: [[معصومین]]{{عم}} "ام الکتاب" یا "کتاب مبین" یا لوح "محو و اثبات" هستند برای آن است که آن ذوات نوری چه در قوس نزول و چه در قوس صعود، با آن حقایق عینی متحدند و هر چه در جهان امکان یافت می‌شود از قلب آنان می‌گذرد!<ref>[http://www.portal.esra.ir/Pages/Index.aspx?kind=2&lang=fa&id=OTE1-Sh4yl8giaBc%3d تفسیر موضوعی، عبدالله جوادی آملی، ج ۸، ص:۴۷.]</ref>.
	*چون معصومین و [[اهل بیت]]{{عم}} یک حقیقتند و باطن آنها همان باطن پیغمبر است، گرچه [[پیامبر\|رسول خدا]]{{صل}} مقام برجسته‌ای دارد، ولی همه آنان در عالم معنا یک نورند و [[امام علی\|امیرالمؤمنین]]{{ع}} با [[پیامبر\|رسول خدا]]{{صل}} جان یکدیگرند، [[پیامبر\|رسول خدا]]{{صل}} فرمود: «او جان من است.» {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| وَأَنفُسَنَا وأَنفُسَكُمْ}}﴾}} <ref> خودی‌های خویش و خودی‌های شما؛ سوره آل عمران، آیه: ۶۱.</ref> و اگر [[پیامبر\|رسول خدا]]{{صل}} به "ام الکتاب" عالم است قطعا به "کتاب مبین" هم عالم است، و آنانکه نور واحد و به منزله جان پیامبرند، آگاه به همه این معارف خواهند بود<ref>[http://www.portal.esra.ir/Pages/Index.aspx?kind=2&lang=fa&id=OTE1-Sh4yl8giaBc%3d تفسیر موضوعی، عبدالله جوادی آملی، ج ۸، ص:۴۷.]</ref>.
	*ام الکتاب بالاتر از کتاب مبین است. کتاب مبین یعنی بیان کننده و روشنگر؛ هرگاه کسی اصل یعنی ام الکتاب را داشته باشد، می‌تواند همه حقایق را به طور تفصیل تبیین کند، هم خود روشن باشد و هم روشنگر. کتاب، یعنی حقیقتی که علوم در آن منقوش است و ام الکتاب یعنی اصل و ریشه همه کتاب‌ها. ام الکتاب از آن جهت که نزد خداست از گزند تغیر، مصون است، چون هر چه نزد خداست از دگرگونی و زوال و تحول محفوظ است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| مَا عِندَكُمْ يَنفَدُ وَمَا عِندَ اللَّهِ بَاقٍ}}﴾}} <ref> آنچه نزد شماست پایان می‌یابد و آنچه نزد خداوند است پایاست؛ سوره نحل، آیه: ۹۶.</ref> و خدا قرآن را به دو مرحله عربی بودن و ام الکتاب بودن، محدود کرده که دو سر حلقه جهان هستی است، یکی عالم طبیعت و دیگری دورترین نقطه تجرد، و در مرحله نهایی که هیچ کس واسطه نیست تنها معلم [[پیامبر\|رسول اکرم]]{{صل}} خدا خواهد بود؛ دیگر سخن از {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|شَدِيدُ الْقُوَى}}﴾}} که [[جبرئیل]] باشد نیست، زیرا در مرحله ام الکتاب و تلقی بلاواسطه و لدی اللهی، معلم [[پیامبر\|رسول خدا]]{{صل}} مستقیماً ذات اقدس‌إله است نه [[جبرئیل]]<ref>[http://www.portal.esra.ir/Pages/Index.aspx?kind=2&lang=fa&id=OTE1-Sh4yl8giaBc%3d تفسیر موضوعی، عبدالله جوادی آملی، ج ۸، ص:۴۷.]</ref>.
	*گذشته از این، در آن بخش هم که می‌فرماید: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوَى}}﴾}} <ref>آن (فرشته) بسیار توانمند به او آموخته است؛ سوره نجم، آیه: 5.</ref> محتمل است که {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|شَدِيدُ الْقُوَى}}﴾}} خود ذات اقدس اله باشد چون خدا خود را به عنوان {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ}}﴾}} <ref>روزی‌بخش توانمند استوار است؛ سوره ذاریات، آیه: ۵۸.</ref> معرفی کرده است<ref>[http://www.portal.esra.ir/Pages/Index.aspx?kind=2&lang=fa&id=OTE1-Sh4yl8giaBc%3d تفسیر موضوعی، عبدالله جوادی آملی، ج ۸، ص:۴۷.]</ref>.

	==ادامه==		==ادامه==

Bahmani: /* ادامه */

2018-12-02T15:44:45Z

ادامه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ دسامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۹:۱۴
خط ۱۵۲:		خط ۱۵۲:

	ص 5		ص 5

			==ام الکتاب چیست؟==
			* این واژه سه‌بار و در سوره‌های {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ }}﴾}}<ref> اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات استواراند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر آیات چند رویه‌اند؛ سوره آل عمران، آیه ۷</ref>؛ {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاء وَيُثْبِتُ وَعِندَهُ أُمُّ الْكِتَابِ }}﴾}}<ref> خداوند هر چه را بخواهد از لوح محفوظ پاک می‌کند و یا در آن می‌نویسد و لوح محفوظ نزد اوست؛ سوره رعد، آیه ۳۹.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ }}﴾}}<ref> و بی‌گمان آن نزد ما در اصل کتاب، فرازمندی فرزانه است؛ سوره زخرف، آیه ۴.</ref> آمده است. راغب اصل "امّ" را به معنای مادر گرفته که سپس تعمیم یافته و به چیزی که اصل برای وجود چیزی دیگر، یا اصل برای تربیت و اصلاح آن یا آغاز چیزی باشد اطلاق شده است <ref>مفردات، ص ۸۵ ، "امّ".</ref>؛ ولی ابن‌فارس "اُمّ" را دارای ۴ معنای نزدیک به هم دانسته است: اصل، مرجع، جماعت و دین <ref>مقاییس اللغه، ج ۱، ص ۲۱، «امّ».</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص: ۳۸۰.]</ref>.
			* "کتاب" نیز به معنای صحیفه‌ای است که در آن چیزی نوشته شده باشد <ref>مفردات، ص ۶۹۹، «کتب».</ref> این واژه به صورت معرفه "الکتاب" در مواردی بر تورات {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| وَإِذْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَالْفُرْقَانَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ}}﴾}}<ref> و یاد کنید آنگاه را که به موسی کتاب و فرقان دادیم، باشد که به راه آیید؛ سوره بقره، آیه ۵۳.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِندِ اللَّهِ لِيَشْتَرُواْ بِهِ ثَمَنًا قَلِيلاً فَوَيْلٌ لَّهُم مِّمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَّهُمْ مِّمَّا يَكْسِبُونَ}}﴾}}<ref> بنابراین، وای بر کسانی که یک نوشته را با دست‌های خود می‌نویسند آنگاه می‌گویند که این از سوی خداوند است تا با آن بهایی کم به دست آورند؛ و وای بر آنان از آنچه دست‌هایشان نگاشت و وای بر آنان از آنچه به دست می‌آورند؛ سوره بقره، آیه ۷۹.</ref> و در موارد زیادی بر قرآن {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| الم }}﴾}}<ref> الف، لام، میم؛ سوره بقره، آیه ۱.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ }}﴾}}<ref> اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات استواراند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر آیات چند رویه‌اند؛ سوره آل عمران، آیه ۷</ref> و نیز بر لوح محفوظ <ref>مجمع البیان، ج ۸، ص ۵۳۱.</ref> {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ وَأُوْلُوا الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ إِلاَّ أَن تَفْعَلُوا إِلَى أَوْلِيَائِكُم مَّعْرُوفًا كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا}}﴾}}<ref> پیامبر بر مؤمنان از خودشان سزاوارتر است و همسران او، مادران ایشانند و خویشاوندان نسبت به یکدیگر در کتاب خداوند از مؤمنان و مهاجران به ارث سزاوارترند مگر آنکه بخواهید به وابستگان خود، نیکی ورزید، این حکم در کتاب خداوند نگاشته است؛ سوره احزاب، آیه ۶.</ref> اطلاق شده است. ترکیب "امّ الکتا" در قرآن کریم سه بار و در دو معنای متفاوت به‌کار رفته است: <ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص: ۳۸۱.]</ref>
			# '''[[آیات محکم]]:''' در آیه ۷ سوره آل‌عمران با تقسیم آیات قرآن به محکم و متشابه بر آیات محکم "اُمّ‌الکتاب" اطلاق شده است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ }}﴾}}<ref> اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات استواراند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر آیات چند رویه‌اند؛ سوره آل عمران، آیه ۷</ref> مفسران در توجیه نامگذاری آیات محکم به اُمّ الکتاب وجوهی را بیان کرده‌اند<ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص: ۳۸۱.]</ref>؛ از جمله: (۱): چون آیات محکم، مطلوب اصلی است و مراد آنها نیز روشن و همچنین مرجع تفسیر آیات متشابه است<ref>التفسیرالکبیر، ج۷، ص۱۷۲؛ التحقیق، ج۱، ص۱۳۷؛ روض‌الجنان، ج‌۴، ص‌۱۷۴.</ref> این نظر از شهرت بیشتری میان مفسران برخوردار است<ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص: ۳۸۱.]</ref>. (۲): محکم با «حَکَم= داور» هم ریشه است و آیات محکم بسان حَکَمی برای تفسیر آیات متشابه، و روشنگر مراد آنهاست <ref>روض‌الجنان، ج ۴، ص ۱۷۵.</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص: ۳۸۱.]</ref>. (۳): چون آیات محکم بیشتر آیات قرآن را فراگرفته است. شاهد این معنا اطلاق «اُمّ العَسکر» بر عَلَم لشکر است، بدان جهت که سپاهیان را بر گرد خود جمع می‌کند. اطلاق «اُمّ البلد» بر کسی که بیشترِ امور شهر را تدبیر می‌کند نیز شاهد دیگرِ آن است <ref>جامع‌البيان، مج ۳، ج ۳، ص ۲۳۱.</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص: ۳۸۱.]</ref>. (۴): چون آیات محکم بر فرایض، حدود و احکام مشتمل است<ref>جامع‌البيان، مج ۳، ج ۳، ص ۲۳۹.</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص: ۳۸۱.]</ref>. (۵): وجود آیات محکم در همه کتابهای آسمانی، <ref>تفسير ابن‌كثير، ج ۱، ص ۳۵۳.</ref> یا پذیرش این آیات از سوی همه پیروان ادیان الهی،<ref>تفسير ابن‌كثير، ج ۱، ص ۳۵۳.</ref>دلیل این نامگذاری است<ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص: ۳۸۱.]</ref>.
			#'''[[لوح محفوظ]]:''' آیه ۳۹ سوره رعد خبر می‌دهد که اُمّ‌الکتاب نزد خداوند است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاء وَيُثْبِتُ وَعِندَهُ أُمُّ الْكِتَابِ}}﴾}}<ref> خداوند هر چه را بخواهد از لوح محفوظ پاک می‌کند و یا در آن می‌نویسد و لوح محفوظ نزد اوست؛ سوره رعد، آیه ۳۹.</ref> و آیه ۴ سوره زخرف خبر می‌دهد که قرآن در اُمّ الکتاب نزد خداوند، بلند مرتبه و استوار است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ}}﴾}}<ref> و بی‌گمان آن نزد ما در اصل کتاب، فرازمندی فرزانه است؛ سوره زخرف، آیه ۴.</ref> مفسران متأخر اُمّ الکتاب در این دو آیه را به اصل و اساس کتاب معنا کرده و با استناد به آیات ۲۱ ـ ۲۲ سوره بروج : {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَّجِيدٌ فِي لَوْحٍ مَّحْفُوظٍ}}﴾}}<ref> و بی‌گمان آن نزد ما در اصل کتاب، فرازمندی فرزانه است؛ سوره بروج، آیه ۲۱ - ۲۲.</ref> مراد از آن را لوح محفوظ که هیچ‌گونه تغییر و تبدیل به آن راه ندارد دانسته‌اند <ref>الكشاف، ج۲، ص۵۳۴ ؛ مجمع‌البيان، ج۹، ص ۶۰ ؛ روح‌المعانى، مج ۸ ، ج ۱۳، ص ۲۴۵.</ref> این تفسیر از ابن‌عباس و مجاهد نیز گزارش شده است <ref>تفسير ابن‌كثير، ج ۴، ص ۱۳۲.</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/4/38.htm دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۴، ص: ۳۸۲.]</ref>.
			*ام الکتاب یعنی حقیقتی که اولاً تمام حقایق جهان در آن منتقش است، ثانیاً ثابت و مصون از تغیر و زوال است و ثالثاً نزد خداست، ام الکتاب یعنی ریشه عمیق حقایق، زیرا جهان امکان یا روی قانون علیت و نظام علی و معلولی توجیه می‌شود و یا روی نظام ظهور و ظاهر و مظهر تبیین می‌گردد، در هر حال اصلی دارد و مادری که از آن، همه حقایق تنزل و تجلی می‌کند؛ چیزی از ام الکتاب بالاتر نیست و اگر گفته می‌شود: [[معصومین]]{{عم}} "ام الکتاب" یا "کتاب مبین" یا لوح "محو و اثبات" هستند برای آن است که آن ذوات نوری چه در قوس نزول و چه در قوس صعود، با آن حقایق عینی متحدند و هر چه در جهان امکان یافت می‌شود از قلب آنان می‌گذرد!<ref>[http://www.portal.esra.ir/Pages/Index.aspx?kind=2&lang=fa&id=OTE1-Sh4yl8giaBc%3d تفسیر موضوعی، عبدالله جوادی آملی، ج ۸، ص:۴۷.]</ref>.
			*چون معصومین و [[اهل بیت]]{{عم}} یک حقیقتند و باطن آنها همان باطن پیغمبر است، گرچه [[پیامبر\|رسول خدا]]{{صل}} مقام برجسته‌ای دارد، ولی همه آنان در عالم معنا یک نورند و [[امام علی\|امیرالمؤمنین]]{{ع}} با [[پیامبر\|رسول خدا]]{{صل}} جان یکدیگرند، [[پیامبر\|رسول خدا]]{{صل}} فرمود: «او جان من است.» {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| وَأَنفُسَنَا وأَنفُسَكُمْ}}﴾}} <ref> خودی‌های خویش و خودی‌های شما؛ سوره آل عمران، آیه: ۶۱.</ref> و اگر [[پیامبر\|رسول خدا]]{{صل}} به "ام الکتاب" عالم است قطعا به "کتاب مبین" هم عالم است، و آنانکه نور واحد و به منزله جان پیامبرند، آگاه به همه این معارف خواهند بود<ref>[http://www.portal.esra.ir/Pages/Index.aspx?kind=2&lang=fa&id=OTE1-Sh4yl8giaBc%3d تفسیر موضوعی، عبدالله جوادی آملی، ج ۸، ص:۴۷.]</ref>.
			*ام الکتاب بالاتر از کتاب مبین است. کتاب مبین یعنی بیان کننده و روشنگر؛ هرگاه کسی اصل یعنی ام الکتاب را داشته باشد، می‌تواند همه حقایق را به طور تفصیل تبیین کند، هم خود روشن باشد و هم روشنگر. کتاب، یعنی حقیقتی که علوم در آن منقوش است و ام الکتاب یعنی اصل و ریشه همه کتاب‌ها. ام الکتاب از آن جهت که نزد خداست از گزند تغیر، مصون است، چون هر چه نزد خداست از دگرگونی و زوال و تحول محفوظ است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| مَا عِندَكُمْ يَنفَدُ وَمَا عِندَ اللَّهِ بَاقٍ}}﴾}} <ref> آنچه نزد شماست پایان می‌یابد و آنچه نزد خداوند است پایاست؛ سوره نحل، آیه: ۹۶.</ref> و خدا قرآن را به دو مرحله عربی بودن و ام الکتاب بودن، محدود کرده که دو سر حلقه جهان هستی است، یکی عالم طبیعت و دیگری دورترین نقطه تجرد، و در مرحله نهایی که هیچ کس واسطه نیست تنها معلم [[پیامبر\|رسول اکرم]]{{صل}} خدا خواهد بود؛ دیگر سخن از {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|شَدِيدُ الْقُوَى}}﴾}} که [[جبرئیل]] باشد نیست، زیرا در مرحله ام الکتاب و تلقی بلاواسطه و لدی اللهی، معلم [[پیامبر\|رسول خدا]]{{صل}} مستقیماً ذات اقدس‌إله است نه [[جبرئیل]]<ref>[http://www.portal.esra.ir/Pages/Index.aspx?kind=2&lang=fa&id=OTE1-Sh4yl8giaBc%3d تفسیر موضوعی، عبدالله جوادی آملی، ج ۸، ص:۴۷.]</ref>.
			*گذشته از این، در آن بخش هم که می‌فرماید: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوَى}}﴾}} <ref>آن (فرشته) بسیار توانمند به او آموخته است؛ سوره نجم، آیه: 5.</ref> محتمل است که {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|شَدِيدُ الْقُوَى}}﴾}} خود ذات اقدس اله باشد چون خدا خود را به عنوان {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ}}﴾}} <ref>روزی‌بخش توانمند استوار است؛ سوره ذاریات، آیه: ۵۸.</ref> معرفی کرده است<ref>[http://www.portal.esra.ir/Pages/Index.aspx?kind=2&lang=fa&id=OTE1-Sh4yl8giaBc%3d تفسیر موضوعی، عبدالله جوادی آملی، ج ۸، ص:۴۷.]</ref>.

	==ادامه==		==ادامه==

Msadeq در ‏۲۲ نوامبر ۲۰۱۷، ساعت ۱۲:۵۳

2017-11-22T12:53:55Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ نوامبر ۲۰۱۷، ساعت ۱۶:۲۳
خط ۱۷۲:		خط ۱۷۲:
	[[رده:مجاری علم لدنی امام]]		[[رده:مجاری علم لدنی امام]]
	[[رده:ام‌الکتاب]]		[[رده:ام‌الکتاب]]
			* http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1018538/نسبیت-معنایی-در-کاربرد-قرآنی-ام-الکتاب?q=ام%20الکتاب&score=12.894932&rownumber=3

Wasity: /* سید علی هاشمی (ارشد) */

2017-11-20T11:43:19Z

سید علی هاشمی (ارشد)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ نوامبر ۲۰۱۷، ساعت ۱۵:۱۳
خط ۹۷:		خط ۹۷:

	== سید علی هاشمی (ارشد) ==		== سید علی هاشمی (ارشد) ==
	در قرآن کریم بر این نکته تأکید شده است که هیچ امری در عالم وجود ندارد و محقق نمی‌شود، مگر آن که در «کتاب مبین» ثبت شده است. در مواردی نیز قرآن از «[[کتاب مکنون]]»، «أم الکتاب»، «[[لوح محفوظ]]» و «[[~~إمام~~ مبین]]» سخن گفته که به نظر می‌رسد نام‌های متعدد برای همان «[[کتاب مبین]]» است. این کتاب از دسترس انسان‌های عادی خارج است و بنابر برخی تفاسیر تنها برخی از اولیای خداوند به تناسب جایگاه و منزلت خود می‌توانند به آن دسترسی داشته و به علومی ویژه دست یابند که افراد عادی از آن بی‌بهره‌‌اند. بنابراین تفسیر، مقصود آیه یاد شده از این که جناب آصف را دارای علم به بخشی از «الکتاب» معرفی کرده، آن است که او به بخشی از دانش «کتاب مبین» دست یافته بود. (منبع؟؟)		در قرآن کریم بر این نکته تأکید شده است که هیچ امری در عالم وجود ندارد و محقق نمی‌شود، مگر آن که در «کتاب مبین» ثبت شده است. در مواردی نیز قرآن از «[[کتاب مکنون]]»، «أم الکتاب»، «[[لوح محفوظ]]» و «[[امام مبین]]» سخن گفته که به نظر می‌رسد نام‌های متعدد برای همان «[[کتاب مبین]]» است. این کتاب از دسترس انسان‌های عادی خارج است و بنابر برخی تفاسیر تنها برخی از اولیای خداوند به تناسب جایگاه و منزلت خود می‌توانند به آن دسترسی داشته و به علومی ویژه دست یابند که افراد عادی از آن بی‌بهره‌‌اند. بنابراین تفسیر، مقصود آیه یاد شده از این که جناب آصف را دارای علم به بخشی از «الکتاب» معرفی کرده، آن است که او به بخشی از دانش «کتاب مبین» دست یافته بود. (منبع؟؟)

	== علی رضا کمره ای==		== علی رضا کمره ای==