Bahmani: صفحه‌ای تازه حاوی «== غزوه تبوک‌ == دولت اسلامی به نظامی تبدیل شد که همه قدرت‌ها از آن حساب می‌بردند و مسلمانان باید به حراست از مرز و بوم و سرزمین این نظام می‌پرداختند تا رسالت اسلامی به سراسر گیتی راه یابد. رسول خدا{{صل}} مسلمانان را از سرا...» ایجاد کرد

2026-02-07T07:42:55Z

صفحه‌ای تازه حاوی «== غزوه تبوک‌ == دولت اسلامی به نظامی تبدیل شد که همه قدرت‌ها از آن حساب می‌بردند و مسلمانان باید به حراست از مرز و بوم و سرزمین این نظام می‌پرداختند تا رسالت اسلامی به سراسر گیتی راه یابد. رسول خدا{{صل}} مسلمانان را از سرا...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

== [[غزوه]] تبوک‌ ==
[[دولت اسلامی]] به نظامی تبدیل شد که همه قدرت‌ها از آن حساب می‌بردند و [[مسلمانان]] باید به [[حراست]] از [[مرز]] و بوم و [[سرزمین]] این [[نظام]] می‌پرداختند تا [[رسالت اسلامی]] به سراسر [[گیتی]] راه یابد.

[[رسول خدا]]{{صل}} مسلمانان را از سراسر نقاط [[سرزمین دولت اسلامی]] جهت [[آمادگی]] برای [[جنگ]] با [[روم]] فراخواند؛ زیرا [[اخبار]] و اطلاعات رسیده تأکید داشت که [[رومیان]] خود را برای [[حمله]] به [[جزیرة العرب]] و ساقط کردن [[دولت]] و از بین‌بردن [[دین اسلام]]، مهیا ساخته‌اند. اتفاقا آن سال با [[خشکسالی]] و کمبود محصولات و تابستانی گرم، مصادف شد که خود، بر [[دشواری]] خروج از [[شهر]] و [[رویارویی]] با [[دشمن]] نیرومند و کارآزموده، که از سازوبرگ و نیروی فراوانی برخوردار بود، می‌افزود. افراد [[سست‌عنصر]] و بی‌روحیه، از رفتن به جنگ خودداری کردند و یک‌بار دیگر [[نفاق]] چهره خود را آشکار ساخت تا در تصمیم و [[اراده مردم]] خلل ایجاد کند و دست از [[یاری دین خدا]] بردارند. برخی در اثر [[وابستگی]] شدید به [[دنیا]]، دسته‌ای دیگر به بهانه شدت [[گرما]]، از پیوستن به [[سپاه]]، خودداری کردند و گروهی به جهت عدم [[توانایی]] و [[قدرت]] و اندک بودن امکانات موجود رسول خدا{{صل}} برای همراه بردن آنان، از رفتن بازماندند، با اینکه [[مؤمنان راستین]]، [[اموال]] و [[دارایی]] خود را برای [[جهاد در راه خدا]] [[هزینه]] کرده بودند.

به [[پیامبر]]{{صل}} خبر رسید [[منافقان]] در [[خانه]] یکی از [[یهودیان]] گرد آمده و [[مردم]] را از تصمیم خود منصرف می‌کنند و آنان را از جنگ می‌ترسانند. حضرت به شدت با آنان برخورد کرد و به عده‌ای [[مأموریت]] داد تا خانه‌ای را که منافقان در آن دست به [[توطئه]] می‌زدند بر سرشان خراب کنند تا برای دیگران درس [[عبرت]] شود.

[[خداوند]] با فروفرستادن آیاتی، از نقشه‌های منافقان پرده برداشت و خودداری‌کنندگان از جنگ را نکوهش کرد و افراد [[ضعیف]] را معذور دانست. تعداد سپاهیان اسلام ـ حداقلـ به سی هزار [[رزمنده]] بالغ گردید.

[[پیامبر اکرم]]{{صل}} با [[کاردانی]] و [[حسن تدبیر]] و [[یقین]] بالایی که از [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} سراغ داشت وی را [[جانشین]] خود در [[مدینه]] قرار داد؛ زیرا از [[اعمال]] تخریب‌گرانه [[منافقان]] در مدینه، بیمناک بود. ازاین‌رو، به علی{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|يَا عَلِيُّ إِنَّ الْمَدِينَةَ لَا تَصْلُحُ إِلَّا بِي أَوْ بِكَ}}؛<ref>ارشاد مفید، ج۱، ص۱۱۵؛ انساب الأشراف، ج۱، ص۹۴- ۹۵؛ کنز العمال، ج۱۱، باب فضائل علی{{ع}}؛ امتاع الاسماع، ج۱، ص۴۹۹؛ صحیح بخاری، ج۳، ص۱۳۵۹، حدیث ۳۵۰۳؛ صحیح مسلم، ج۵، ص۲۳، حدیث ۲۴۰۴؛ سنن ابن ماجه، ج۱، ص۴۲، حدیث ۱۱۵.</ref> ای علی! [[اداره امور]] مدینه تنها به دست من یا تو سامان می‌یابد<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۱ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۱]]، ص ۲۴۵.</ref>.

== بیان [[جایگاه علی]]{{ع}} نزد [[پیامبر]]{{صل}}‌ ==
منافقان و [[بیماردلان]] در مورد حضور علی بن ابی طالب{{ع}} در مدینه، دست به [[شایعه‌پراکنی]] زدند و گفتند: چون [[رسول خدا]]{{صل}} از علی افسرده‌خاطر و به او بی‌اعتنا شده، وی را با خود نبرده است. اینان به [[امید]] این که فضای مدینه برایشان بازبماند، دست به این تحریکات زدند. به همین سبب، علی{{ع}} در نزدیکی مدینه خود را به رسول خدا{{صل}} رساند و عرضه داشت: «ای [[پیامبر خدا]]! منافقان مدعی‌اند که حضور مرا ناگوار دانسته نخواسته‌ای مرا با خود همراه ببری و بدین‌ترتیب به من [[بی‌اعتنایی]] کرده‌ای».
حضرت فرمود:
{{متن حدیث|كَذَبُوا وَ لَكِنِّي خَلَّفْتُكَ لِمَا تَرَكْتُ وَرَائِي فَاخْلُفْنِي فِي أَهْلِي وَ أَهْلِكَ أَفَلَا تَرْضَى يَا عَلِيُّ أَنْ تَكُونَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِيَّ بَعْدِي}}؛
آنان [[دروغ]] گفته‌اند، من تو را برای رسیدگی به کارهایی که به جای نهادم، جانشین خود ساختم، اکنون به مدینه بازگرد و در [[خانواده]] من و خانواده خود، جانشینم باش مگر [[خشنود]] نیستی که نسبت تو به من نسبت [[هارون]] به [[موسی]] باشد، با این تفاوت که پس از من [[پیامبری]] نخواهد آمد؟<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۱ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۱]]، ص ۲۴۷.</ref>

== [[سپاه]] «عسرت» ([[سختی]]) ==
[[سپاه مسلمانان]] در مسیری ناهموار و طولانی به حرکت درآمد و رسول خدا{{صل}} برخلاف جنگ‌های گذشته، [[هدف]] از این حرکت را برای آنان روشن ساخت. در مسیر راه یکی از کسانی که از [[مدینه]] وی را [[همراهی]] می‌کرد، از راه بازماند. حضرت به [[یاران]] خود فرمود: او را به حال خود وانهید، اگر در او خیری باشد [[خدا]] وی را به شما ملحق خواهد کرد و اگر نباشد، [[خداوند]] شما را از وجود او راحت کرده است».

زمانی که [[رسول خدا]]{{صل}} به ویرانه‌های [[قوم صالح]] رسید، [[سپاه]] خود را به سرعت عبور داد و با [[پند]] و [[موعظه]] یاران خود را مخاطب ساخت و فرمود: به خانه‌های ویران [[ستم‌پیشگان]] وارد نشوید، مگر اینکه از [[بیم]] دچارشدن سرنوشتی مانند [[سرنوشت]] آنان، گریان شوید.

حضرت، آنان را از برداشتن آب از آن منطقه [[نهی]] فرمود و از اهمیت شرایط جوّی آن سامان بدانان هشدار داد.<ref>سیره نبوی، ج۲، ص۵۲۱؛ سیره حلبی، ج۳، ص۱۳۴.</ref> این سپاه به جهت [[مشکلات]] و دشواری‌هایی که درخصوص آب و غذا و [[هزینه]] و مرکب با آن روبه‌رو بود، «جیش العسرة» نامیده شد.

[[مسلمانان]] به سپاه [[روم]] که دچار ازهم‌پاشیدگی شده بودند، دست نیافتند، ازاین‌رو، [[فرستاده خدا]] و [[رهبر]] مسلمانان، برای [[گزینش]] یکی از دو کار: تعقیب [[دشمن]] یا بازگشت به مدینه، با یارانش به [[مشورت]] پرداخت، آنها در پاسخ عرضه داشتند: اگر برای تعقیب دشمن، [[مأموریت]] داری، ما حاضریم. حضرت فرمود: «اگر [[مأمور]] به انجام این کار بودم با شما مشورت نمی‌کردم».<ref>مغازی، ج۳، ص۱۰۱۹.</ref> بدین‌ترتیب، [[رسول اکرم]]{{صل}} تصمیم گرفت به مدینه بازگردد.

[[پیامبر]]{{صل}} با [[فرمانروایان]] مناطق شمالی [[جزیرة العرب]] ارتباط برقرار ساخت و با آنان [[پیمان]] عدم تعرّض بست و از بیم اینکه مبادا فرمانروای «[[دومة الجندل]]» در هجومی دیگر دست [[همکاری]] به [[رومیان]] دهد، [[خالد بن ولید]] را به سوی آنان گسیل داشت. و مسلمانان در این درگیری موفق شدند فرمانروای آنان را دستگیر کنند و غنیمت‌های فراوانی با خود همراه بیاورند<ref>طبقات کبری، ج۲، ص۱۶۶؛ بحار الأنوار، ج۲۱، ص۲۴۶.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۱ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۱]]، ص ۲۴۸.</ref>

== نقشه [[ترور]] پیامبر{{صل}} ‌==
رسول اکرم{{صل}} و مسلمانان پس از اقامتی بیش از ده [[روز]] در [[تبوک]]، به مدینه بازگشتند. در این فاصله [[شیطان]]، جمعی از کسانی را که به [[خدا]] و [[رسول]] او [[ایمان]] نیاورده بودند به [[وسوسه]] انداخت و تصمیم به [[ترور رسول خدا]]{{صل}} گرفتند. نقشه آنان این‌گونه بود که هنگامی [[رسول خدا]]{{صل}} از نزدیک آنها عبور می‌کند شتر او را رم دهند تا حضرت در درّه موجود در مسیر راه [[سقوط]] کند.

[[سپاه اسلام]] به گردنه (بین [[مدینه]] و [[شام]]) که رسید رسول خدا{{صل}} فرمود: هریک از شما بخواهد می‌تواند مسیر خود را از وسط درّه که وسیع‌تر است [[انتخاب]] کند. و خود، راه گردنه را برگزید، مهار شتر حضرت در دست [[عمار یاسر]] بود و از پشت‌سر [[حذیفه یمانی]] شتر را می‌راند.

[[رسول اکرم]]{{صل}} در [[روشنایی]] مهتاب، سواران نقابداری را [[مشاهده]] کرد که در حرکتی مشکوک از پشت‌سر، خود را به وی رساندند. حضرت به [[خشم]] آمد و بر آنها بانگ زد و به [[حذیفه]] [[فرمان]] داد شتران آنها را دور کند؛ [[رعب]] و [[وحشت]] بر سواران چیره شد و دریافتند که رسول خدا{{صل}} از تصمیم و [[توطئه]] آنها [[آگاه]] شده است ازاین‌رو، به‌سرعت گردنه را ترک کردند تا به میان [[مردم]] رفته و [[هویت]] آنها مشخص نشود. حذیفه که آنان را از شترهایشان شناخته بود از رسول خدا{{صل}} درخواست کرد شخصی را جهت کشتن آنان اعزام دارد ولی [[پیامبر]] [[رحمت]] آنان را مورد [[عفو]] و [[بخشش]] قرار داد و به خدا واگذار نمود<ref>مغازی، ج۳، ص۱۰۴۲؛ مجمع البیان، ج۳، ص۴۶؛ بحار الأنوار، ج۲۱، ص۲۴۷.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۱ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۱]]، ص ۲۴۹.</ref>

== نتایج [[غزوه]] تبوک ‌==
# [[مسلمانان]] به عنوان قدرتی بزرگ و سازمان‌یافته که از [[اعتقادی]] [[راستین]] برخوردار بودند، ظاهر شدند. کشورهای مجاور و دیگر [[ادیان]] از آنها حساب بردند و این خود، برای قدرت‌های خارج و داخل [[سرزمین‌های اسلامی]]، زنگ خطر و هشداری جدّی تلقّی می‌شد تا مسلمانان و [[اسلام]] را مورد تعرض قرار ندهند.
# مسلمانان از طریق امضای [[قرارداد]]، با [[فرمانروایان]] مناطق مرزی (شمال)، [[امنیت]] این منطقه را تضمین نمودند.
# مسلمانان از [[قدرت]] و توان خویش برای [[بسیج]] سپاهی گران از [[نیروی انسانی]] و تجهیزات، بهره بردند و در زمینه‌سازمان دادن و [[آماده‌سازی]]، [[مهارت]] آنان افزایش یافت و [[سفر]] به [[تبوک]] به منزله کسب خبر عملیاتی شمار می‌آمد که [[مسلمانان]] توانستند در مراحل بعدی از آن بهره بگیرند.
# [[غزوه تبوک]]، آزمونی برای [[روحیه]] مسلمانان و [[شناخت]] [[منافقان]] و جداسازی آنها از مسلمانان به‌شمار می‌آمد<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۱ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۱]]، ص ۲۵۰.</ref>.

== پانویس ==
{{پانویس}}

بحث:تبوک در تاریخ اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها