بحث:تفسیر قمی (کتاب) - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

2022-09-13T07:40:38Z

جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۱۰
خط ۴:		خط ۴:
	[[تفسیر قمی]] قدیمی‌ترین [[تفسیر روایی]] [[شیعه]] محسوب می‌شود که به صورت مختصر از [[سوره حمد]] تا ناس علاوه بر ذکر [[روایات تفسیری]] مطالبی تفسیرگونه نیز در آن بیان شده است.		[[تفسیر قمی]] قدیمی‌ترین [[تفسیر روایی]] [[شیعه]] محسوب می‌شود که به صورت مختصر از [[سوره حمد]] تا ناس علاوه بر ذکر [[روایات تفسیری]] مطالبی تفسیرگونه نیز در آن بیان شده است.

	علی بن ابراهیم از [[مشایخ]] بزرگ [[حدیث]] است که «[[نجاشی]]» او را به عنوان [[ثقه]]، ضابط، مورد [[اعتماد]] و راست [[عقیده]] [[وصف]] کرده است. مجموعه [[روایات]] او در «[[کتب اربعه]]» به ۷۱۴۰ حدیث می‌رسد که ۶۲۱۴ مورد آن از طریق پدرش می‌باشد<ref>معجم رجال الحدیث، ج۱۱، ص۱۹۴.</ref>.		علی بن ابراهیم از [[مشایخ]] بزرگ [[حدیث]] است که «[[نجاشی]]» او را به عنوان [[ثقه]]، ضابط، مورد [[اعتماد]] و راست [[عقیده]] وصف کرده است. مجموعه [[روایات]] او در «[[کتب اربعه]]» به ۷۱۴۰ حدیث می‌رسد که ۶۲۱۴ مورد آن از طریق پدرش می‌باشد<ref>معجم رجال الحدیث، ج۱۱، ص۱۹۴.</ref>.

	گفته‌اند که علی بن ابراهیم [[کتابی]] در [[تفسیر]] داشته است. ولی تفسیر موجود بنا به گفته حاج [[آقا بزرگ تهرانی]] «صاحب الذریعه» یکی از [[شاگردان]] علی بن ابراهیم به نام [[ابوالفضل عباس بن محمد]] - که نامش در مقدمه تفسیر هم آمده - روایاتی از «تفسیر [[ابوجارود]]» و روایت‌های متفرقه دیگر را با اصل تفسیر علی بن ابراهیم [[درهم]] آمیخته و مجموعه‌ای به نام «تفسیر قمی» کنونی را به وجود آورده است. در مواردی از این تفسیر عبارت [[رجوع]] کن به روایتی از «علی بن ابراهیم» یا رجوع کن به «تفسیر علی بن ابراهیم» دیده می‌شود که حاکی از خروج نویسنده از تفسیری به تفسیر دیگر است. مخصوصاً در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن\|إِذْ تُصْعِدُونَ وَلَا تَلْوُونَ عَلَى أَحَدٍ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرَاكُمْ فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}}<ref>«یاد کنید هنگامی را که (در احد) به بالا می‌گریختید و به کسی (جز خود) توجهی نمی‌کردید و پیامبر شما را از پی فرا می‌خواند آنگاه (خداوند) شما را با اندوهی از پی اندوهی کیفر داد تا بر آنچه از دست دادید یا بر سرتان آمد اندوه مخورید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است» سوره آل عمران، آیه ۱۵۳.</ref> بعد از نقل روایتی از ابوجارود می‌نویسد: «رجوع شود به تفسیر علی بن ابراهیم».		گفته‌اند که علی بن ابراهیم [[کتابی]] در [[تفسیر]] داشته است. ولی تفسیر موجود بنا به گفته حاج [[آقا بزرگ تهرانی]] «صاحب الذریعه» یکی از [[شاگردان]] علی بن ابراهیم به نام [[ابوالفضل عباس بن محمد]] - که نامش در مقدمه تفسیر هم آمده - روایاتی از «تفسیر [[ابوجارود]]» و روایت‌های متفرقه دیگر را با اصل تفسیر علی بن ابراهیم [[درهم]] آمیخته و مجموعه‌ای به نام «تفسیر قمی» کنونی را به وجود آورده است. در مواردی از این تفسیر عبارت [[رجوع]] کن به روایتی از «علی بن ابراهیم» یا رجوع کن به «تفسیر علی بن ابراهیم» دیده می‌شود که حاکی از خروج نویسنده از تفسیری به تفسیر دیگر است. مخصوصاً در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن\|إِذْ تُصْعِدُونَ وَلَا تَلْوُونَ عَلَى أَحَدٍ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرَاكُمْ فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}}<ref>«یاد کنید هنگامی را که (در احد) به بالا می‌گریختید و به کسی (جز خود) توجهی نمی‌کردید و پیامبر شما را از پی فرا می‌خواند آنگاه (خداوند) شما را با اندوهی از پی اندوهی کیفر داد تا بر آنچه از دست دادید یا بر سرتان آمد اندوه مخورید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است» سوره آل عمران، آیه ۱۵۳.</ref> بعد از نقل روایتی از ابوجارود می‌نویسد: «رجوع شود به تفسیر علی بن ابراهیم».

Msadeq: صفحه‌ای تازه حاوی «== دربارهٔ کتاب == نام تفسیری روایی منسوب به ابوالحسن علی ابن ابراهیم قمی شیعه دوازده امامی، از بزرگان قرن سوم هجری است که به سال ۳۲۹ ق چشم از جهان فرو بسته و تاریخ تولد او معلوم نیست. تفسیر قمی قدیمی‌ترین تفسیر روایی شیعه...» ایجاد کرد

2022-04-03T08:07:42Z

صفحه‌ای تازه حاوی «== دربارهٔ کتاب == نام تفسیری روایی منسوب به ابوالحسن علی ابن ابراهیم قمی شیعه دوازده امامی، از بزرگان قرن سوم هجری است که به سال ۳۲۹ ق چشم از جهان فرو بسته و تاریخ تولد او معلوم نیست. تفسیر قمی قدیمی‌ترین تفسیر روایی شیعه...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

== دربارهٔ کتاب ==
نام [[تفسیری]] [[روایی]] منسوب به [[ابوالحسن علی ابن ابراهیم قمی]] [[شیعه دوازده امامی]]، از بزرگان [[قرن سوم هجری]] است که به سال ۳۲۹ ق چشم از [[جهان]] فرو بسته و [[تاریخ]] [[تولد]] او معلوم نیست.

[[تفسیر قمی]] قدیمی‌ترین [[تفسیر روایی]] [[شیعه]] محسوب می‌شود که به صورت مختصر از [[سوره حمد]] تا ناس علاوه بر ذکر [[روایات تفسیری]] مطالبی تفسیرگونه نیز در آن بیان شده است.

علی بن ابراهیم از [[مشایخ]] بزرگ [[حدیث]] است که «[[نجاشی]]» او را به عنوان [[ثقه]]، ضابط، مورد [[اعتماد]] و راست [[عقیده]] [[وصف]] کرده است. مجموعه [[روایات]] او در «[[کتب اربعه]]» به ۷۱۴۰ حدیث می‌رسد که ۶۲۱۴ مورد آن از طریق پدرش می‌باشد<ref>معجم رجال الحدیث، ج۱۱، ص۱۹۴.</ref>.

گفته‌اند که علی بن ابراهیم [[کتابی]] در [[تفسیر]] داشته است. ولی تفسیر موجود بنا به گفته حاج [[آقا بزرگ تهرانی]] «صاحب الذریعه» یکی از [[شاگردان]] علی بن ابراهیم به نام [[ابوالفضل عباس بن محمد]] - که نامش در مقدمه تفسیر هم آمده - روایاتی از «تفسیر [[ابوجارود]]» و روایت‌های متفرقه دیگر را با اصل تفسیر علی بن ابراهیم [[درهم]] آمیخته و مجموعه‌ای به نام «تفسیر قمی» کنونی را به وجود آورده است. در مواردی از این تفسیر عبارت [[رجوع]] کن به روایتی از «علی بن ابراهیم» یا رجوع کن به «تفسیر علی بن ابراهیم» دیده می‌شود که حاکی از خروج نویسنده از تفسیری به تفسیر دیگر است. مخصوصاً در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن|إِذْ تُصْعِدُونَ وَلَا تَلْوُونَ عَلَى أَحَدٍ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرَاكُمْ فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ}}<ref>«یاد کنید هنگامی را که (در احد) به بالا می‌گریختید و به کسی (جز خود) توجهی نمی‌کردید و پیامبر شما را از پی فرا می‌خواند آنگاه (خداوند) شما را با اندوهی از پی اندوهی کیفر داد تا بر آنچه از دست دادید یا بر سرتان آمد اندوه مخورید و خداوند از آنچه انجام می‌دهید آگاه است» سوره آل عمران، آیه ۱۵۳.</ref> بعد از نقل روایتی از ابوجارود می‌نویسد: «رجوع شود به تفسیر علی بن ابراهیم».

علی بن ابراهیم حدود ۲۵ سال در [[زمان]] [[امام علی النقی]] ([[هادی]]){{ع}} و تمام دوران [[امام حسن عسکری]]{{ع}} و بیش از نیمی از [[دوران غیبت صغری]] را [[درک]] کرده است.

[[بهترین]] دلیل بر [[عظمت مقام]] او گزارش روایت‌های او در [[کتاب الکافی]] [[کلینی]] است. کلینی از جمله شاگردان اوست. کلینی با این که روایات فراوانی از علی بن ابراهیم در [[الکافی]] نقل کرده اما حتّی یک [[روایت]] هم از «[[تفسیر قمی]]» در این کتاب بزرگ [[حدیثی]] به چشم نمی‌خورد و [[شیخ طوسی]] هم در «[[تفسیر تبیان]]» هیچ روایتی از این [[تفسیر]] نقل نکرده است و همین امر تا حدودی به [[تضعیف]] این اثر انجامیده است. عمده منابع این تفسیر، روایاتی است که مؤلّف آن، از [[کتاب‌های حدیثی]] دستنویس خود اخذ نموده و با توضیحاتی [[تفسیری]] در این مجموعه سامان داده است.

تفسیر قمی از جمله [[تفاسیر]] [[روایی]] است که همه [[سوره‌ها]] را شامل می‌شود؛ هر چند که تفسیر آن شامل همه [[آیات]] نشده بلکه [[تفسیر آیات]] به صورت گزینشی انجام گرفته است. نویسنده ابتدا بخشی از یک [[آیه]] را نقل می‌کند و سپس به تفسیر آن بر اساس [[روایات]] می‌پردازد. در این اثر روایاتی که بیانگر [[فضیلت]] سوره‌ها و قرائت آنها است نقل گردیده است. تفسیر [[سوره حمد]] و بقره آن، با روایاتی تفسیر شده که از علی بن ابراهیم نقل گردیده است ولی از [[سوره آل عمران]] تا پایان [[قرآن]]، بیشتر روایات [[ابوجارود]] و دیگران آورده شده است.

در سراسر این [[تفسیر روایی]] علاوه بر [[نقل روایات]]، تأویلات فراوانی دیده می‌شود، [[تأویل]] اموری همچون [[غصب حق]] [[آل محمد]] و [[وعده خداوند]] بر [[یاری]] آنها و [[اخبار]] مربوط به [[رجعت]]. مثلاً در آغاز [[سوره بقره]] بر حسب روایتی که از [[امام صادق]]{{ع}} نقل نموده آیه {{متن قرآن|ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ}}<ref>«این (آن) کتاب (است که) هیچ تردیدی در آن نیست، رهنمودی برای پرهیزگاران است» سوره بقره، آیه ۲.</ref> به [[حضرت علی]]{{ع}} تأویل شده است. این‌گونه تأویلات در این کتاب که بخش قابل توجهی را تشکیل می‌دهد به تفاسیر متأخران مانند: «[[تفسیر صافی (کتاب)|تفسیر الصافی]]»، «[[تفسیر کنز الدقائق (کتاب)|تفسیر کنز الدقائق]]»، «[[تفسیر نور الثقلین (کتاب)|تفسیر نور الثقلین]]» و «[[ البرهان فی تفسیر القرآن (کتاب)|البرهان]]»، نیز سرایت کرده است.

در مقدمه این تفسیر مباحث [[ناسخ و منسوخ]]، [[محکم و متشابه]]، خاص و عام، مقدم و موخر، آنچه لفظش جمع ولی مصداقش مفرد و بالعکس و آنچه ماضی است ولی مراد از آن مستقبل است و بالعکس دیده می‌شود. در این [[تفسیر]] کوتاه در واقع نقل و شرح با هم درآمیخته و گاهی مرز مشخصی میان آنها دیده نمی‌شود. با این که ذوق [[تفسیری]] [[مفسر]] و دقت‌های ادبی و واژه‌شناسی دقیق او را نباید نادیده انگاشت ولی [[روایات]] [[سست]] و نامعقول و حتّی روایات دالّ بر [[تحریف]] هم؛ در این تفسیر جای گرفته است. از دیگر ویژگی‌های [[تفسیر روایی]] فوق، این است که شماری از روایات آن به صورت مستند و بقیه به‌گونه غیر مستند در آن نقل شده است. روایات [[اسرائیلیات]] هم به وفور در آن دیده می‌شود. ولی در مجموع هم روایات قابل قبول و هم توجیهات پذیرفته تفسیری در این اثر، کم نیست و به عنوان [[میراث]] مورد توجه [[شیعی]] باید بخش بخش آنها به صورت تحقیقی مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد<ref>تفسیر القمی، علی بن ابراهیم قمی، به کوشش گروهی از محققان، قم، دارالحجه ۱۴۲۶ق.</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا|کوشا، محمد علی]]، [[تفسیر قمی (مقاله)|مقاله «تفسیر قمی»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref>