بحث:تورات - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پانویس */

2024-03-07T09:18:35Z

پانویس

@@ خط ۲۷: / خط ۲۷: @@
 *از هنگامی که‌ تورات‌ بر [[حضرت موسی]] {{ع}} نازل گشته است- چهارده قرن پیش از م.- تا روزگاری که نسخه‌های فعلی گرد آمدند، بیست و چهار قرن گذشته است. [[متکلمان شیعه]] بر آن‌اند که در این مدت، تورات‌ دستخوش [[تحریف]] شده و متون دیگری نیز بر آن افزوده گشته؛ متونی که جزو [[شریعت]] [[حضرت موسی]] {{ع}} نبوده‌اند. این [[حقیقت]] را می‌توان از قرائنی بازیافت که در تورات‌ فعلی به چشم می‌آیند<ref>تفسیر نمونه‌، ۲/ ۳۱۱.</ref>. تورات‌ فعلی به موضوعاتی پرداخته است که بی [[گمان]] از [[موسی]] {{ع}} نیستند؛ همانند شرح [[وفات]] و چگونگی [[دفن]] او. وجود [[خرافات]] و نسبت‌های ناروا به [[پیامبران]] آسمانی {{ع}} از دیگر قرائنی است که بر مدعای [[شیعه]] [[گواهی]] می‌دهند<ref>ر.ک: بشارت عهدین‌، ۱۷۵- ۱۶۱.</ref>. حتی [[پیروان]] [[کتاب مقدس]] نیز معترف‌اند که‌ تورات‌، سال‌ها پس از [[موسی]] {{ع}} فراهم آمده و در تألیف آن، هم سخنان [[موسی]] {{ع}} نقش داشته است و هم آنچه دیگران پدید آورده‌اند<ref>قاموس کتاب مقدس‌، ۲۳۵.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 208.</ref>.
 *بنابر شواهد [[قرآنی]]، دست کم بخشی از تورات‌ در روزگار [[پیامبر اسلام]] {{صل}} [[تحریف]] شده است؛ چنان که می‌فرماید: "بخشی از آنچه را بدانان گوشزد شده بود، به [[فراموشی]] سپردند"<ref>{{متن قرآن| فَبِمَا نَقْضِهِم مِّيثَاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِيَةً يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِ وَنَسُواْ حَظًّا مِّمَّا ذُكِّرُواْ بِهِ وَلاَ تَزَالُ تَطَّلِعُ عَلَىَ خَائِنَةٍ مِّنْهُمْ إِلاَّ قَلِيلاً مِّنْهُمُ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاصْفَحْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ}}؛ سوره مائده، آیه ۱۳.</ref>. در جایی دیگر می‌فرماید: "جمعی از ایشان مردمی میانه‌رو هستند و بسیاریشان بدکردارند"<ref>{{متن قرآن|وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُواْ التَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ وَمَا أُنزِلَ إِلَيْهِم مِّن رَّبِّهِمْ لأَكَلُواْ مِن فَوْقِهِمْ وَمِن تَحْتِ أَرْجُلِهِم مِّنْهُمْ أُمَّةٌ مُّقْتَصِدَةٌ وَكَثِيرٌ مِّنْهُمْ سَاء مَا يَعْمَلُونَ}}؛ سوره مائده، آیه ۶۶.</ref>. سراسر تورات‌ را نمی‌توان [[تحریف]] شده و [[کلام]] بشری پنداشت؛ بلکه بخشی از آن بر جای‌ مانده است<ref>المیزان، ۳/ ۸.</ref>. با این حال، بنابر تصریح [[قرآن]]، تحریفی که بدان راه یافته است، آن را از اعتبار و [[حقانیت]] انداخته است<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 208-209.</ref>.
 ==پانویس==
-{{یادآوری پانویس}}
+{{پانویس}}

Bahmani در ‏۷ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۱۵

2024-03-07T09:15:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۴۵
خط ۱:		خط ۱:
	~~==نویسنده: آقای واثق==~~
	'''تورات'''، نام [[کتاب آسمانی]] که [[خداوند]] بر [[حضرت موسی]] نازل کرد، تا [[قوم یهود]] را [[هدایت]] کند. در [[قرآن]] بارها از این کتاب نام برده شده و به تحریفی که [[یهودیان]] در آن ایجاد کرده‌اند اشاره شده است. به [[تورات]]، "[[عهد قدیم]]" و "[[کتاب مقدس]]" هم می‌گویند، در مقابل "[[عهد جدید]]" که به [[انجیل]] گفته می‌شود. [[تورات]]، چندین بخش دارد که به هر بخش آن "سِفر" گفته می‌‌شود. مثل سِفر [[خروج]]، سفر لاویان، سفر اعداد و سفر تثنیه... و در بردارنده سرگذشت‌هایی از [[بنی اسرائیل]] و [[حضرت موسی]] و دستورالعمل‌های اوست<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[ فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۶۱.</ref>.		'''تورات'''، نام [[کتاب آسمانی]] که [[خداوند]] بر [[حضرت موسی]] نازل کرد، تا [[قوم یهود]] را [[هدایت]] کند. در [[قرآن]] بارها از این کتاب نام برده شده و به تحریفی که [[یهودیان]] در آن ایجاد کرده‌اند اشاره شده است. به [[تورات]]، "[[عهد قدیم]]" و "[[کتاب مقدس]]" هم می‌گویند، در مقابل "[[عهد جدید]]" که به [[انجیل]] گفته می‌شود. [[تورات]]، چندین بخش دارد که به هر بخش آن "سِفر" گفته می‌‌شود. مثل سِفر [[خروج]]، سفر لاویان، سفر اعداد و سفر تثنیه... و در بردارنده سرگذشت‌هایی از [[بنی اسرائیل]] و [[حضرت موسی]] و دستورالعمل‌های اوست<ref>[[جواد محدثی\|محدثی، جواد]]، [[ فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)\|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۶۱.</ref>.

Bahmani: صفحه‌ای تازه حاوی «==نویسنده: آقای واثق== '''تورات'''، نام کتاب آسمانی که خداوند بر حضرت موسی...» ایجاد کرد

2020-03-15T06:11:53Z

صفحه‌ای تازه حاوی «==نویسنده: آقای واثق== '''تورات'''، نام کتاب آسمانی که خداوند بر حضرت موسی...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

==نویسنده: آقای واثق==
'''تورات'''، نام [[کتاب آسمانی]] که [[خداوند]] بر [[حضرت موسی]] نازل کرد، تا [[قوم یهود]] را [[هدایت]] کند. در [[قرآن]] بارها از این کتاب نام برده شده و به تحریفی که [[یهودیان]] در آن ایجاد کرده‌اند اشاره شده است. به [[تورات]]، "[[عهد قدیم]]" و "[[کتاب مقدس]]" هم می‌گویند، در مقابل "[[عهد جدید]]" که به [[انجیل]] گفته می‌شود. [[تورات]]، چندین بخش دارد که به هر بخش آن "سِفر" گفته می‌‌شود. مثل سِفر [[خروج]]، سفر لاویان، سفر اعداد و سفر تثنیه... و در بردارنده سرگذشت‌هایی از [[بنی اسرائیل]] و [[حضرت موسی]] و دستورالعمل‌های اوست<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[ فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۶۱.</ref>.

==مقدمه==
*کتابی را گویند که بر [[حضرت موسی]] {{ع}} [[پیامبر]] بزرگ [[بنی اسرائیل]] نازل شده است. "تورات" کلمه‌ای عبری است به معنای [[شریعت]] و [[قانون]]<ref>تفسیر نمونه‌، ۲/ ۳۱۰.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 205.</ref>.
*توراتی‌ که اینک در دست [[یهودیان]] است، مجموعه‌ای است از اسفار پنج‌گانه کتب سی و نه گانه [[عهد عتیق]]، بر همه کتب‌ [[عهد]] عتیق‌ نیز گفته می‌شود. این نام هجده بار در [[قرآن کریم]] آمده است. [[قرآن]] با تعابیر دیگری همچون "[[الواح]]" نیز از تورات‌ یاد کرده است<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 205.</ref>.
*آنچه [[قرآن]] بدان اشارت برده است، غیر از تورات‌ کنونی است. بنابر [[آیات قرآنی]]، کتاب [[حضرت موسی]] {{ع}} در [[الواح]] بدو نازل گشته‌اند و از هر موضوعی اندرزی و حکمی در آن بوده است<ref>{{متن قرآن| وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الأَلْوَاحِ مِن كُلِّ شَيْءٍ مَّوْعِظَةً وَتَفْصِيلاً لِّكُلِّ شَيْءٍ فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ وَأْمُرْ قَوْمَكَ يَأْخُذُواْ بِأَحْسَنِهَا سَأُرِيكُمْ دَارَ الْفَاسِقِينَ }}؛ سوره اعراف، آیه ۱۴۵.</ref>. تورات‌ در نظرگاه [[قرآنی]]، سراسر [[نور]] و [[هدایت]] بوده و [[پیامبران]] و علمای [[بنی اسرائیل]] بنابر آن میان [[مردم]] [[داوری]] و [[حکم]] می‌کرده‌اند<ref>{{متن قرآن|إِنَّا أَنزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُواْ لِلَّذِينَ هَادُواْ وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُواْ مِن كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُواْ عَلَيْهِ شُهَدَاء فَلاَ تَخْشَوُاْ النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلاَ تَشْتَرُواْ بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلاً وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ }}؛ سوره مائده، آیه ۴۴؛ {{متن قرآن|نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَنزَلَ التَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ}}؛ سوره آل عمران، آیه ۳.</ref>. [[حضرت عیسی]] {{ع}} نیز تورات‌ را [[تصدیق]] کرده است<ref>{{متن قرآن|وَمُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَلِأُحِلَّ لَكُم بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ وَجِئْتُكُم بِآيَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ فَاتَّقُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُونِ }}؛ سوره آل عمران، آیه ۵۰؛ {{متن قرآن|وَقَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِم بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَآتَيْنَاهُ الإِنجِيلَ فِيهِ هُدًى وَنُورٌ وَمُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِينَ}}؛ سوره مائده، آیه ۴۶.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 205-206.</ref>.
*[[قرآن کریم]] تصریح می‌کند که اگر [[یهودیان]] به کتاب خویش عمل می‌کردند، [[آسمان]] و [[زمین]] باب روزی خویش را بر آنان می‌گشود<ref>{{متن قرآن|وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُواْ التَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ وَمَا أُنزِلَ إِلَيْهِم مِّن رَّبِّهِمْ لأَكَلُواْ مِن فَوْقِهِمْ وَمِن تَحْتِ أَرْجُلِهِم مِّنْهُمْ أُمَّةٌ مُّقْتَصِدَةٌ وَكَثِيرٌ مِّنْهُمْ سَاء مَا يَعْمَلُونَ}}؛ سوره مائده، آیه ۶۶.</ref>. [[نشانه‌ها]] و ویژگی‌های [[پیامبر اسلام]] {{صل}} و نیز مؤمنانی که با اویند، در تورات‌ آمده است<ref>{{متن قرآن|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِندَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالإِنجِيلِ يَأْمُرُهُم بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالأَغْلالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُواْ بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُواْ النُّورَ الَّذِيَ أُنزِلَ مَعَهُ أُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}؛ سوره اعراف، آیه ۱۵۷؛ {{متن قرآن|مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاء عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاء بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلا مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِم مِّنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الإِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا}}؛ سوره فتح، آیه ۲۹.</ref>. سرانجام آنکه [[قرآن کریم]] بر آنان که به تعالیم‌ تورات‌ [[مکلف]] شده و [[حق]] آن را ادا نکرده‌اند، به [[سختی]] می‌تازد و آنان را همانند الاغی می‌داند که کتاب بر پشت حمل می‌کند و از آنچه بر پشت دارد، غافل است و سود نمی‌برد<ref>{{متن قرآن|مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارًا بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ }}؛ سوره جمعه، آیه ۵.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 205-206.</ref>.

==[[عهد عتیق]]==
*آنچه هم اینک در دست [[یهودیان]] است، [[عهد عتیق‌]] نام گرفته است. [[عهد عتیق‌]] سه بخش دارد:
#تورات‌ یا [[شریعت]] [[موسی]] که پنج سِفر (یا کتاب) را در بر دارد و از [[منزلت]] بیش‌تری نزد [[یهودیان]] برخوردار است
#نبی‌ایم‌ یا پیامبران‌ که شامل چهار کتاب [[تاریخی]] با عنوان "[[پیامبران پیشین]]" و چهار کتاب [[نبوی]] با عنوان "[[پیامبران]] متأخر" است.
#کتوبیم‌ یا نوشته‌ها که خود یازده کتاب است و از تنوع و گستره مطالب بیش‌تری برخوردار است<ref>جهان مذهبی‌، ۲/ ۶۰۳؛ قاموس کتاب مقدس‌، ۷۲۰.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 206.</ref>.
*[[عهد عتیق‌]] در [[حقیقت]]، مجموعه‌ای است از کتاب‌ها با حجم‌ها و مطالب مختلف و افزون بر سرودها و حِکم و امثال و [[ادعیه]] و نفرین‌ها [[قوانین]] انبیای [[بنی اسرائیل]] را نیز در خود دارد<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 206.</ref>.
*پژوهش‌های نظری جدید درباره این کتب یا اسفار، سؤال‌هایی را مطرح ساخته‌اند؛ از آن جمله اینکه چقدر از این متون را می‌توان به خود [[حضرت موسی]] {{ع}} نسبت داد. نتیجه تجزیه و تحلیل‌های [[علمی]] نشان می‌دهد که تورات فعلی را به صورت قطعی و نهایی، [[حضرت موسی]] {{ع}} گرد نیاورده و مکتوب نساخته است؛ بلکه آنچه امروزه در دست [[یهودیان]] است، با دوران [[تاریخی]] پس از [[حضرت موسی]] {{ع}} سازگار است<ref>جهان مذهبی‌، ۲/ ۶۰۴؛ ر.ک: تاریخ جامع ادیان‌، ۵۱۷، ۵۱۸، ۵۴۱، ۵۴۴.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 206.</ref>.
*[[عهد عتیق‌]] پیش از آنکه به صورت مجموعه فعلی درآید، در حافظه [[قوم]] به شکل [[سنت]] محفوظ و مضبوط موجود بوده است. این محفوظات از طریق [[خانواده‌ها]] یا معابد به صورت [[روایت]] [[تاریخی]] [[قوم]] [[برگزیده خداوند]]، سینه به سینه [[نقل]] گردیده و صورت قصه و افسانه به خود گرفته است. [[راویان]] این مطالب، از همان دوره [[نقل]] شفاهی سینه به سینه [[توفیق]] یافتند چنان [[لطافت]] و ظرافت و [[قدرت]] تخیل را به کار گیرند که پیوستن حوادث و وقایع گوناگون به یکدیگر ممکن شود<ref>عهدین و علم‌، ۲۲- ۲۰.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 207.</ref>.
*در میان متون [[دینی]] [[یهود]]، تورات‌ یا پنج سفر [[موسی]] {{ع}}، جایگاهی ممتاز دارد. این‌ سفر‌ها عبارت‌اند از:
#سفر تکوین‌ یا پیدایش‌ که از [[خلقت]] [[جهان]] تا [[مرگ]] [[یعقوب]] و استقرار [[عبرانیان]] سخن می‌گوید.
#سفر خروج‌ که تأسیس [[احکام دینی]] بر [[کوه سینا]] را باز می‌گوید.
#سفر لاویان‌ که [[نظم]] و [[نظام]] [[احکام دینی]] و [[شرایع]] و قواعد و حدود [[سبط]] لاوی را باز می‌نماید.
#سفر اعداد که حکایت سفر [[بنی‌اسرائیل]] در دشت و [[فتح]] اراضی کنعان را [[نقل]] می‌کند.
#سفر تثنیه‌ که [[شرایع]] را به گونه مختصر باز می‌آورد<ref>قاموس کتاب مقدس‌، ۲۳۵.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 207.</ref>.
==تاریخچه==
*[[یهودیان]] و [[مسیحیان]] قرن‌ها می‌پنداشته‌اند که مؤلف‌ تورات‌، [[حضرت موسی]] {{ع}} است و برای اثبات این [[باور]]، به برخی آیات‌ تورات‌<ref>برای نمونه: کتاب مقدس‌، "سفر تثنیه"، باب ۳۱/ شماره ۹.</ref> استناد می‌جسته‌اند. با این حال، نظریه غالب محققین در روزگار جدید این است که‌ تورات‌ فعلی در دوره‌های پس از [[حضرت موسی]] {{ع}} تألیف شده است<ref>قاموس کتاب مقدس‌، ۲۲۶.</ref>. بنابر آخرین تحقیقات، سه متن عبری که سه قرن پیش از میلاد نیز وجود داشته‌اند، عبارت‌اند از: متن‌ مسورانی‌؛ متنی دیگر که بعد به یونانی ترجمه شد؛ اسفار خمسه [[سامری]]<ref>عهدین‌، قرآن و علم‌، ۱۸.</ref>. [[عهد عتیق‌]] عبرانی که هم اینک در دست است از نسخه‌ مسورانی‌ پدید آمده است که جمعی از [[یهودیان]] طبریه و سوره- واقع در وادی [[فرات]]- از قرن ۶ تا ۱۲ م. گرد آوردند. مسوریان، نسخه‌هایی را که با نسخه خویش مطابق نیافتند، کنار نهادند و حفظ آنها را [[حرام]] دانستند و بدین روی نسخه قدیم عبرانی که بر قرن ۱۰ م. مقدم باشد، نمی‌توان یافت<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 207.</ref>.
*بنابر این گزارش، [[عهد عتیق‌]] عبرانی برای نخستین بار به سال ۱۴۸۸ م. به چاپ رسید و دومین بار در سال ۱۴۹۴ م<ref>قاموس کتاب مقدس‌، ۷۱۹.</ref>. دیگر [[نسخ]] کهن که از متن عبرانی گرفته شده‌اند عبارت‌اند از: ترجمه یونانی‌ هفتاد یا سپتواجنت‌ در میانه قرن ۳ ق. م.، ترجمه آرامی تارگوم، [[نقل]] قول‌هایی از نویسنده‌های [[مسیحی]] و ترجمه لاتین ژروم. احتمال می‌رود که ترجمه ژروم در نخستین سال‌های قرن ۵ م. متن لاتین‌ [[عهد عتیق‌]] را بر اساس اسناد عبری فراهم آورده باشد. این متن همان است که پس از قرن ۷ م. عالمگیر شد و با نام وولگات خوانده شد. همچنین باید به بخشی از [[روایات]] [[عهد عتیق]] اشارت بُرد که به زبان آرامی و [[سریانی]] است<ref>دائرة المعارف کتاب مقدس‌، ۶؛ عهدین، قرآن و علم‌، ۱۹.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 208.</ref>.
==دیدگاه [[کلامی]] [[شیعه]]==
*از هنگامی که‌ تورات‌ بر [[حضرت موسی]] {{ع}} نازل گشته است- چهارده قرن پیش از م.- تا روزگاری که نسخه‌های فعلی گرد آمدند، بیست و چهار قرن گذشته است. [[متکلمان شیعه]] بر آن‌اند که در این مدت، تورات‌ دستخوش [[تحریف]] شده و متون دیگری نیز بر آن افزوده گشته؛ متونی که جزو [[شریعت]] [[حضرت موسی]] {{ع}} نبوده‌اند. این [[حقیقت]] را می‌توان از قرائنی بازیافت که در تورات‌ فعلی به چشم می‌آیند<ref>تفسیر نمونه‌، ۲/ ۳۱۱.</ref>. تورات‌ فعلی به موضوعاتی پرداخته است که بی [[گمان]] از [[موسی]] {{ع}} نیستند؛ همانند شرح [[وفات]] و چگونگی [[دفن]] او. وجود [[خرافات]] و نسبت‌های ناروا به [[پیامبران]] آسمانی {{ع}} از دیگر قرائنی است که بر مدعای [[شیعه]] [[گواهی]] می‌دهند<ref>ر.ک: بشارت عهدین‌، ۱۷۵- ۱۶۱.</ref>. حتی [[پیروان]] [[کتاب مقدس]] نیز معترف‌اند که‌ تورات‌، سال‌ها پس از [[موسی]] {{ع}} فراهم آمده و در تألیف آن، هم سخنان [[موسی]] {{ع}} نقش داشته است و هم آنچه دیگران پدید آورده‌اند<ref>قاموس کتاب مقدس‌، ۲۳۵.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 208.</ref>.
*بنابر شواهد [[قرآنی]]، دست کم بخشی از تورات‌ در روزگار [[پیامبر اسلام]] {{صل}} [[تحریف]] شده است؛ چنان که می‌فرماید: "بخشی از آنچه را بدانان گوشزد شده بود، به [[فراموشی]] سپردند"<ref>{{متن قرآن| فَبِمَا نَقْضِهِم مِّيثَاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِيَةً يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِ وَنَسُواْ حَظًّا مِّمَّا ذُكِّرُواْ بِهِ وَلاَ تَزَالُ تَطَّلِعُ عَلَىَ خَائِنَةٍ مِّنْهُمْ إِلاَّ قَلِيلاً مِّنْهُمُ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاصْفَحْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ}}؛ سوره مائده، آیه ۱۳.</ref>. در جایی دیگر می‌فرماید: "جمعی از ایشان مردمی میانه‌رو هستند و بسیاریشان بدکردارند"<ref>{{متن قرآن|وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُواْ التَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ وَمَا أُنزِلَ إِلَيْهِم مِّن رَّبِّهِمْ لأَكَلُواْ مِن فَوْقِهِمْ وَمِن تَحْتِ أَرْجُلِهِم مِّنْهُمْ أُمَّةٌ مُّقْتَصِدَةٌ وَكَثِيرٌ مِّنْهُمْ سَاء مَا يَعْمَلُونَ}}؛ سوره مائده، آیه ۶۶.</ref>. سراسر تورات‌ را نمی‌توان [[تحریف]] شده و [[کلام]] بشری پنداشت؛ بلکه بخشی از آن بر جای‌ مانده است<ref>المیزان، ۳/ ۸.</ref>. با این حال، بنابر تصریح [[قرآن]]، تحریفی که بدان راه یافته است، آن را از اعتبار و [[حقانیت]] انداخته است<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 208-209.</ref>.
==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}