بحث:خوارج در معارف و سیره علوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* آغاز نبرد با خوارج */

2024-10-19T07:42:07Z

آغاز نبرد با خوارج

@@ خط ۹: / خط ۹: @@
 == تضعیف [[شیعه]] در صورت جنگ با خوارج ==
 پس از شهادت امام، [[شیعیان]] در [[جامعه]] [[اموی]] در [[اقلیت]] بودند و تحت تعقیب مأموران حکومتی قرار داشتند. آنان دارای [[حکومت]] مرکزی نبودند که از آنان [[حمایت]] و [[دفاع]] کند. بنابراین، وادار کردن آنان به جنگ با خوارج، به معنای تضعیف هر دو گروه و [[حفظ قدرت]] اموی بود<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۸.</ref>.
 == پانویس ==
 {{پانویس}}

Bahmani: /* آغاز نبرد با خوارج */

2024-10-19T07:41:32Z

آغاز نبرد با خوارج

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۱۱
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	پس از شهادت امام، [[شیعیان]] در [[جامعه]] [[اموی]] در [[اقلیت]] بودند و تحت تعقیب مأموران حکومتی قرار داشتند. آنان دارای [[حکومت]] مرکزی نبودند که از آنان [[حمایت]] و [[دفاع]] کند. بنابراین، وادار کردن آنان به جنگ با خوارج، به معنای تضعیف هر دو گروه و [[حفظ قدرت]] اموی بود<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۸.</ref>.		پس از شهادت امام، [[شیعیان]] در [[جامعه]] [[اموی]] در [[اقلیت]] بودند و تحت تعقیب مأموران حکومتی قرار داشتند. آنان دارای [[حکومت]] مرکزی نبودند که از آنان [[حمایت]] و [[دفاع]] کند. بنابراین، وادار کردن آنان به جنگ با خوارج، به معنای تضعیف هر دو گروه و [[حفظ قدرت]] اموی بود<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۸.</ref>.

	===آغاز [[نبرد با خوارج~~]]=~~==		== آغاز نبرد با خوارج ==
	امیرالمؤمنین{{ع}} که خود را برای [[نبرد]] دوباره با معاویه آماده کرده بود، ناچار شد به جای [[شام]] به سمت [[نهروان]] [[حرکت]] کند و با این گروه بجنگد. شروع این واقعه در [[محرم]] سال ۳۸ بود و درگیری در [[هفتم صفر]] رخ داد<ref>احمد بن یحیی بلاذری، أنساب الأشراف، ج۲، ص۳۶۲؛ همو، جمل من أنساب الأشراف، ج۳، ص۱۳۶.</ref>. خبری در کافی آمده که از تردید برخی در این نبرد حکایت دارد.		امیرالمؤمنین{{ع}} که خود را برای [[نبرد]] دوباره با معاویه آماده کرده بود، ناچار شد به جای [[شام]] به سمت [[نهروان]] [[حرکت]] کند و با این گروه بجنگد. شروع این واقعه در [[محرم]] سال ۳۸ بود و درگیری در [[هفتم صفر]] رخ داد<ref>احمد بن یحیی بلاذری، أنساب الأشراف، ج۲، ص۳۶۲؛ همو، جمل من أنساب الأشراف، ج۳، ص۱۳۶.</ref>. خبری در کافی آمده که از تردید برخی در این نبرد حکایت دارد.

Bahmani: /* تضعیف شیعه در صورت جنگ با خوارج */

2024-10-19T07:41:17Z

تضعیف شیعه در صورت جنگ با خوارج

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۱۱
خط ۷:		خط ۷:
	پیش از این گذشت که خوارج ظاهراً [[زاهد]] و حق‌طلب بودند. [[ابن حزم]] درباره [[ابن اسحاق]] که در دوره [[متوکل]] چهار سال [[والی مصر]] بود، می‌گوید: «... به دلیل شدت [[عدل]] و حق‌طلبی خود به [[مذهب خوارج]] اهتمام می‌ورزید. او آخرین [[عربی]] است که والی مصر شد»<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>. بنابراین، هیچ کس جز امیرالمؤمنین{{ع}} جرئت نمی‌کرد با خوارج بجنگد، و چه بسا کسانی که به جنگ آنان رفتند، نتوانستند از خود [[دفاع]] کنند، به خصوص زمانی که [[تبلیغات]] دستگاه‌های هیئت [[حاکم]]، بر ضد مخالفان [[خوارج]] و برای نابودی و [[سقوط]] آنان گسترش یافت. به این ترتیب، [[عراق]] که به علی{{ع}} و [[خاندان]] او [[گرایش]] داشت، درگیر [[جنگی]] می‌شد که جز [[تفرقه]] و [[ناامنی]] و [[بی‌ثباتی]] نتیجه‌ای نداشت. از سوی دیگر، [[جنگ]] این [[مردم]] با خوارج به معنای [[تحمل]] آثار ویران‌گر و پیامدهای ناگوار آن بود؛ به ویژه در زمینه معیشتی، [[اجتماعی]] و [[اقتصادی]] و [[ابتلا]] به کینه‌هایی که معمولاً از [[خونریزی]] و جنگ نشئت می‌گیرد<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۸.</ref>.		پیش از این گذشت که خوارج ظاهراً [[زاهد]] و حق‌طلب بودند. [[ابن حزم]] درباره [[ابن اسحاق]] که در دوره [[متوکل]] چهار سال [[والی مصر]] بود، می‌گوید: «... به دلیل شدت [[عدل]] و حق‌طلبی خود به [[مذهب خوارج]] اهتمام می‌ورزید. او آخرین [[عربی]] است که والی مصر شد»<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>. بنابراین، هیچ کس جز امیرالمؤمنین{{ع}} جرئت نمی‌کرد با خوارج بجنگد، و چه بسا کسانی که به جنگ آنان رفتند، نتوانستند از خود [[دفاع]] کنند، به خصوص زمانی که [[تبلیغات]] دستگاه‌های هیئت [[حاکم]]، بر ضد مخالفان [[خوارج]] و برای نابودی و [[سقوط]] آنان گسترش یافت. به این ترتیب، [[عراق]] که به علی{{ع}} و [[خاندان]] او [[گرایش]] داشت، درگیر [[جنگی]] می‌شد که جز [[تفرقه]] و [[ناامنی]] و [[بی‌ثباتی]] نتیجه‌ای نداشت. از سوی دیگر، [[جنگ]] این [[مردم]] با خوارج به معنای [[تحمل]] آثار ویران‌گر و پیامدهای ناگوار آن بود؛ به ویژه در زمینه معیشتی، [[اجتماعی]] و [[اقتصادی]] و [[ابتلا]] به کینه‌هایی که معمولاً از [[خونریزی]] و جنگ نشئت می‌گیرد<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۸.</ref>.

	== [[تضعیف]] [[شیعه]] در صورت [[جنگ با خوارج]] ==		== تضعیف [[شیعه]] در صورت جنگ با خوارج ==
	پس از [[شهادت ~~امام]]،~~ [[شیعیان]] در [[جامعه]] [[اموی]] در [[اقلیت]] بودند و تحت تعقیب [[مأموران حکومتی]] قرار داشتند. آنان دارای [[حکومت]] مرکزی نبودند که از آنان [[حمایت]] و [[دفاع]] کند. بنابراین، وادار کردن آنان به جنگ با خوارج، به معنای تضعیف هر دو گروه و [[حفظ قدرت]] اموی بود<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۸.</ref>.		پس از شهادت امام، [[شیعیان]] در [[جامعه]] [[اموی]] در [[اقلیت]] بودند و تحت تعقیب مأموران حکومتی قرار داشتند. آنان دارای [[حکومت]] مرکزی نبودند که از آنان [[حمایت]] و [[دفاع]] کند. بنابراین، وادار کردن آنان به جنگ با خوارج، به معنای تضعیف هر دو گروه و [[حفظ قدرت]] اموی بود<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۸.</ref>.

			===آغاز [[نبرد با خوارج]]===
			امیرالمؤمنین{{ع}} که خود را برای [[نبرد]] دوباره با معاویه آماده کرده بود، ناچار شد به جای [[شام]] به سمت [[نهروان]] [[حرکت]] کند و با این گروه بجنگد. شروع این واقعه در [[محرم]] سال ۳۸ بود و درگیری در [[هفتم صفر]] رخ داد<ref>احمد بن یحیی بلاذری، أنساب الأشراف، ج۲، ص۳۶۲؛ همو، جمل من أنساب الأشراف، ج۳، ص۱۳۶.</ref>. خبری در کافی آمده که از تردید برخی در این نبرد حکایت دارد.

			[[رافع بن سلمه]] گوید: [[روز]] [[جنگ نهروان]] همراه [[علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} بودم. هنگامی که علی{{ع}} نشسته بود، سواری آمد و گفت: [[السلام]] علیک [[یا علی]]. امیرالمؤمنین علی{{ع}} فرمود: علیک السلام؛ مادرت به عزایت بنشیند<ref>این نفرین در میان عرب مرسوم بوده است.</ref>، چرا به عنوان امیرالمؤمنین بر من [[سلام]] نکردی؟ گفت: آری، اکنون دلیلش را به تو می‌گویم: در [[جنگ صفین]] تو بر [[حق]] بودی؛ ولی چون [[حکومت]] حکمَین را پذیرفتی، از تو [[بیزاری]] جستم و تو را [[مشرک]] دانستم. اکنون نمی‌دانم از چه کسی [[پیروی]] کنم. به [[خدا]] اگر هدایتت را از گمراهی‌ات باز شناسم (حق یا [[باطل]] تو را بدانم)، برای من بهتر از تمام دنیاست.

			علی{{ع}} به او فرمود: مادرت به عزایت بنشیند، نزدیک من بیا تا نشانه‌های [[هدایت]] را از نشانه‌های [[گمراهی]] برای تو باز شناسانم. آن مرد نزدیک حضرت ایستاد. در این هنگام سواری شتابان آمد تا نزد علی{{ع}} رسید و گفت: ای امیرالمؤمنین، مژده باد تو را بر [[پیروزی]]؛ خدا چشمت را روشن کند، به خدا تمام [[لشکر]] [[دشمن]] کشته شد. حضرت به او فرمود: زیر [[نهر]] یا پشت آن؟ گفت: آری زیر نهر. فرمود: [[دروغ]] گفتی، [[سوگند]] به آنکه دانه را شکافت و [[جان]] را آفرید، آنها هرگز از نهر عبور نکنند تا کشته شوند.

			آن مرد گوید: بصیرتم درباره ([[بیزاری]] و مشرک‌بودن) علی{{ع}} زیاده گشت (زیرا آن مرد را [[تکذیب]] کرد). اسب‌سوار دیگری دوان‌دوان آمد و همان مطلب را به او گفت. [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} به او همان پاسخ را داد که به رفیقش داده بود. مرد شک‌کننده گوید: من می‌خواستم به علی{{ع}} [[حمله]] کنم و با [[شمشیر]] فرقش را بشکافم؛ سپس دو سوار دیگر دوان‌دوان آمدند، طوری که اسبان آنها عرق کرده بود. گفتند: [[خدا]] چشمت را روشن کند ای امیرالمؤمنین، مژده باد تو را به فتح؛ به خدا که همه آن [[مردم]] کشته شدند. علی{{ع}} فرمود: پشت [[نهر]] یا زیر آن؟ گفتند: نه، بلکه پشت نهر؛ چون ایشان اسب‌های خود را به طرف [[نهروان]] راندند و آب زیر گردن اسبشان رسید، برگشتند و کشته شدند. امیرالمؤمنین{{ع}} فرمود: راست گفتید. آن مرد از اسبش به زیر آمد و دست و پای امیرالمؤمنین{{ع}} را گرفت و بوسه داد؛ سپس علی{{ع}} فرمود: این نشانه و معجزه‌ای برای توست<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۴۵؛ همو، (ترجمۀ سیدجواد مصطفوی)، ج۲، ص۱۵۰.</ref>.

			مشابه این خبر را [[شیخ مفید]] از قول [[جندب بن عبدالله ازدی]] نقل کرده است که در [[جنگ جمل]] و [[صفین]] تردید نداشتم؛ ولی در [[جنگ با خوارج]] که از [[قاریان قرآن]] بودند، برایم تردید حاصل شد و در گوشه‌ای نشستم که سواری آمد و گفت [[خوارج]] از نهر گذشتند. حضرت سخن وی را رد کرد. مرد دومی نیز این خبر را داد و حضرت فرمود نهر را رد نمی‌کنند. وقتی رفتیم، متوجه [[صحت]] سخنان حضرت شدم و تردیدم برطرف شد<ref>شیخ مفید، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ج۱، ص۳۱۷؛ سید رضی، خصائص الأئمة{{عم}} (خصائص أمیرالمؤمنین{{ع}})، ص۶۰، با تلخیص).</ref>. این خبر از این جهت که سخن از عبورکردن یا نکردن خوارج است، دقیق‌تر به نظر می‌رسد تا خبر قبلی که خبر از [[مرگ]] آنان می‌دهد. به نقل [[نهج البلاغه]] حضرت فرمود: محل مرگ آنان قبل از آب نهر است. به خدا [[سوگند]] از آنان جز ده نفر [[نجات]] نمی‌یابند و از شما جز ده نفر کشته نمی‌شود<ref>نهج البلاغه (تحقیق صبحی صالح)، ص۹۳: {{متن حدیث\|مَصَارِعُهُمْ دُونَ النُّطْفَةِ وَ اللَّهِ لَا يُفْلِتُ مِنْهُمْ عَشَرَةٌ وَ لَا يَهْلِكُ مِنْكُمْ عَشَرَةٌ}}.</ref>.

			[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} [[پرچم]] [[امان]] را در دست [[ابو‌ایوب انصاری]] قرار داد و فرمود: هر کس زیر آن قرار گیرد، در امان خواهد بود. جمع زیادی از [[خوارج]] زیر پرچم قرار گرفتند<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل أبی‌طالب، ج۳، ص۱۸۹.</ref>. حدود چهارهزار نفر بودند که جمعی رفتند و فقط ۱۸۰۰ یا ۱۵۰۰ نفر باقی ماندند<ref>احمد بن یحیی بلاذری، أنساب الأشراف، ج۲، ص۳۷۱؛ همو، جمل من أنساب الأشراف، ج۳، ص۱۴۵.</ref>. آنان [[عبدالله بن خباب ارت]] و همسرش و [[حارث بن مره عبدی]] را کشته بودند. حضرت به آنان گفت: [[قاتلان]] [[برادران]] ما را تحویل دهید؛ گفتند: همه ما جمع، آنها را کشتیم<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الأنوار، ج۳۰، ص۲۲.</ref>. حضرت خواست درباره کشتن عبدالله نظر بدهند و این موضوع از تمام گردان‌های آنان، به صورت مستقل، پرسیده شود. همه گفتند: ما او را کشتیم و تو را هم مانند وی می‌کشیم. [[امام]] فرمود: {{متن حدیث\|وَ اللَّهِ لَوْ أَقَرَّ أَهْلُ الدُّنْيَا كُلُّهُمْ بِقَتْلِهِ هَكَذَا وَ أَنَا أَقْدِرُ عَلَى قَتْلِهِمْ لَقَتَلْتُهُمْ}}: «به [[خدا]] [[سوگند]] اگر تمام [[مردم]] [[دنیا]] این‌گونه به کشتن او [[اقرار]] می‌کردند و من بر کشتن آنان توانا بودم، همه را می‌کشتم». وقتی [[گفتگو]] بی‌نتیجه ماند، حضرت فرمود بر آنان [[حمله]] کنید و خود حمله را آغاز کرد و آنان از بین رفتند<ref>ابن‌أبی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۲، ص۲۸۲؛ محمدباقر مجلسی، بحار الأنوار، ج۳۳، ص۳۵۵ و ج۴۱، ص‌۱۰۱.</ref> و این غائله بزرگ خاتمه یافت.

			[[جنگ]] امیرالمؤمنین{{ع}} با خوارج از شبهاتی بوده که بعدها هم مطرح شده است و [[امامان]] به آن پاسخ داده‌اند؛ از جمله آنان گفتگوی عبدالله بن ازرق<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‌۸، ص‌۳۴۹.</ref> با [[امام باقر]]{{ع}} و اشکال همراهِ [[هشام بن عبدالملک]] دراین‌باره و پاسخ آن حضرت است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‌۸، ص‌۱۲۰.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیره نظامی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|سیره نظامی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ۱۵۶</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

Bahmani: /* عدالت‌خواهی و حق‌طلبی خوارج */

2024-10-19T07:33:18Z

عدالت‌خواهی و حق‌طلبی خوارج

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۰۳
خط ۵:		خط ۵:

	== [[عدالت‌خواهی]] و [[حق‌طلبی]] خوارج ==		== [[عدالت‌خواهی]] و [[حق‌طلبی]] خوارج ==
	پیش از این گذشت که خوارج ظاهراً [[زاهد]] و حق‌طلب بودند. [[ابن حزم]] درباره [[ابن اسحاق]] که در دوره [[متوکل]] چهار سال [[والی مصر]] بود، می‌گوید: «... به دلیل شدت [[عدل]] و حق‌طلبی خود به [[مذهب خوارج]] اهتمام می‌ورزید. او آخرین [[عربی]] است که والی مصر شد»<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>. بنابراین، هیچ کس جز امیرالمؤمنین{{ع}} جرئت نمی‌کرد با خوارج بجنگد، و چه بسا کسانی که به جنگ آنان رفتند، نتوانستند از خود [[دفاع]] کنند، به خصوص زمانی که [[تبلیغات]] دستگاه‌های هیئت [[حاکم]]، بر ضد مخالفان [[خوارج]] و برای نابودی و [[سقوط]] آنان گسترش یافت. به این ترتیب، [[عراق]] که به علی{{ع}} و [[خاندان]] او [[گرایش]] داشت، درگیر [[جنگی]] می‌شد که جز [[تفرقه]] و [[ناامنی]] و [[بی‌ثباتی]] نتیجه‌ای نداشت. از سوی دیگر، [[جنگ]] این [[مردم]] با خوارج به معنای [[تحمل]] آثار ویران‌گر و پیامدهای ناگوار آن بود؛ به ویژه در زمینه معیشتی، [[اجتماعی]] و [[اقتصادی]] و [[ابتلا]] به کینه‌هایی که معمولاً از [[خونریزی]] و جنگ نشئت می‌گیرد.<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۸.</ref>		پیش از این گذشت که خوارج ظاهراً [[زاهد]] و حق‌طلب بودند. [[ابن حزم]] درباره [[ابن اسحاق]] که در دوره [[متوکل]] چهار سال [[والی مصر]] بود، می‌گوید: «... به دلیل شدت [[عدل]] و حق‌طلبی خود به [[مذهب خوارج]] اهتمام می‌ورزید. او آخرین [[عربی]] است که والی مصر شد»<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>. بنابراین، هیچ کس جز امیرالمؤمنین{{ع}} جرئت نمی‌کرد با خوارج بجنگد، و چه بسا کسانی که به جنگ آنان رفتند، نتوانستند از خود [[دفاع]] کنند، به خصوص زمانی که [[تبلیغات]] دستگاه‌های هیئت [[حاکم]]، بر ضد مخالفان [[خوارج]] و برای نابودی و [[سقوط]] آنان گسترش یافت. به این ترتیب، [[عراق]] که به علی{{ع}} و [[خاندان]] او [[گرایش]] داشت، درگیر [[جنگی]] می‌شد که جز [[تفرقه]] و [[ناامنی]] و [[بی‌ثباتی]] نتیجه‌ای نداشت. از سوی دیگر، [[جنگ]] این [[مردم]] با خوارج به معنای [[تحمل]] آثار ویران‌گر و پیامدهای ناگوار آن بود؛ به ویژه در زمینه معیشتی، [[اجتماعی]] و [[اقتصادی]] و [[ابتلا]] به کینه‌هایی که معمولاً از [[خونریزی]] و جنگ نشئت می‌گیرد<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۸.</ref>.

			== [[تضعیف]] [[شیعه]] در صورت [[جنگ با خوارج]] ==
			پس از [[شهادت امام]]، [[شیعیان]] در [[جامعه]] [[اموی]] در [[اقلیت]] بودند و تحت تعقیب [[مأموران حکومتی]] قرار داشتند. آنان دارای [[حکومت]] مرکزی نبودند که از آنان [[حمایت]] و [[دفاع]] کند. بنابراین، وادار کردن آنان به جنگ با خوارج، به معنای تضعیف هر دو گروه و [[حفظ قدرت]] اموی بود<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۸.</ref>.

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

Bahmani: /* پانویس */

2024-10-19T07:32:41Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۰۲
خط ۳:		خط ۳:

	خوارج زشت‌ترین جنایات را به نام [[دین]] و با [[شعار]] [[اطاعت]] و [[فرمانبرداری]] محض از [[خدای متعال]] مرتکب می‌شدند. آنان بر خلاف [[امویان]]، هرگز [[جسارت]] خویش را در [[هتک حرمت]] [[مقام ربوبی]] آشکار نکردند، بلکه به رغم ارتکاب جنایات هولناک، همواره خود را به دین ملتزم می‌دانستند و [[احکام]] آن را می‌پذیرفتند. بدین ترتیب، [[مردم]] می‌توانستند با معانی دینی و [[احکام فقهی]] با آنان [[احتجاج]] کنند و حتی آنان را از ارتکاب برخی جنایات باز دارند. از این‌رو می‌توان گفت خوارج [[راه هدایت]] را به طور کامل به روی خود نبستند<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]]، ص ۲۸۴.</ref>.		خوارج زشت‌ترین جنایات را به نام [[دین]] و با [[شعار]] [[اطاعت]] و [[فرمانبرداری]] محض از [[خدای متعال]] مرتکب می‌شدند. آنان بر خلاف [[امویان]]، هرگز [[جسارت]] خویش را در [[هتک حرمت]] [[مقام ربوبی]] آشکار نکردند، بلکه به رغم ارتکاب جنایات هولناک، همواره خود را به دین ملتزم می‌دانستند و [[احکام]] آن را می‌پذیرفتند. بدین ترتیب، [[مردم]] می‌توانستند با معانی دینی و [[احکام فقهی]] با آنان [[احتجاج]] کنند و حتی آنان را از ارتکاب برخی جنایات باز دارند. از این‌رو می‌توان گفت خوارج [[راه هدایت]] را به طور کامل به روی خود نبستند<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]]، ص ۲۸۴.</ref>.

			== [[عدالت‌خواهی]] و [[حق‌طلبی]] خوارج ==
			پیش از این گذشت که خوارج ظاهراً [[زاهد]] و حق‌طلب بودند. [[ابن حزم]] درباره [[ابن اسحاق]] که در دوره [[متوکل]] چهار سال [[والی مصر]] بود، می‌گوید: «... به دلیل شدت [[عدل]] و حق‌طلبی خود به [[مذهب خوارج]] اهتمام می‌ورزید. او آخرین [[عربی]] است که والی مصر شد»<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>. بنابراین، هیچ کس جز امیرالمؤمنین{{ع}} جرئت نمی‌کرد با خوارج بجنگد، و چه بسا کسانی که به جنگ آنان رفتند، نتوانستند از خود [[دفاع]] کنند، به خصوص زمانی که [[تبلیغات]] دستگاه‌های هیئت [[حاکم]]، بر ضد مخالفان [[خوارج]] و برای نابودی و [[سقوط]] آنان گسترش یافت. به این ترتیب، [[عراق]] که به علی{{ع}} و [[خاندان]] او [[گرایش]] داشت، درگیر [[جنگی]] می‌شد که جز [[تفرقه]] و [[ناامنی]] و [[بی‌ثباتی]] نتیجه‌ای نداشت. از سوی دیگر، [[جنگ]] این [[مردم]] با خوارج به معنای [[تحمل]] آثار ویران‌گر و پیامدهای ناگوار آن بود؛ به ویژه در زمینه معیشتی، [[اجتماعی]] و [[اقتصادی]] و [[ابتلا]] به کینه‌هایی که معمولاً از [[خونریزی]] و جنگ نشئت می‌گیرد.<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۸.</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

Bahmani در ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۰۱

2024-10-19T07:01:36Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۳۱
خط ۱:		خط ۱:
			== مبانی خوارج در موضع‌گیری ==
			عصبیت‌های قبیله‌ای و [[مصالح]] شخصی، در موضعگیری خوارج مؤثر بود، اما مواضع آنان رنگ [[دینی]] داشت. آنان مصداق بارز این [[آیه]] بودند: {{متن قرآن\|قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمَالًا * الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا}}<ref>«بگو: آیا شما را از کسان زیانکارتر آگاه کنیم؟ * آنان که کوشش‌هایشان در زندگانی دنیا تباه شده است ولی خود گمان می‌برند که نیکوکارند» سوره کهف، آیه ۱۰۳-۱۰۴.</ref>. [[امام علی]]{{ع}} بر این مطلب تأکید کرده و [[ابن کثیر]] تطبیق این آیه بر خوارج را به یکی از بزرگان [[سلف]] نسبت داده و آن را [[نیک]] شمرده است<ref>اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمه، ج۱، ص۲۶۶؛ ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج۳، ص۱۸۷؛ ابن مغازلی، مناقب علی بن ابی‌طالب{{ع}}، ص۵۸ – ۵۹؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۲۰۶ و ج۲، ص۲۷۸؛ ابن حبان، الثقات، ج۲، ص۲۹۶؛ ابن اعثم، الفتوح، ج۴، ص۱۲۷.</ref>.

			خوارج زشت‌ترین جنایات را به نام [[دین]] و با [[شعار]] [[اطاعت]] و [[فرمانبرداری]] محض از [[خدای متعال]] مرتکب می‌شدند. آنان بر خلاف [[امویان]]، هرگز [[جسارت]] خویش را در [[هتک حرمت]] [[مقام ربوبی]] آشکار نکردند، بلکه به رغم ارتکاب جنایات هولناک، همواره خود را به دین ملتزم می‌دانستند و [[احکام]] آن را می‌پذیرفتند. بدین ترتیب، [[مردم]] می‌توانستند با معانی دینی و [[احکام فقهی]] با آنان [[احتجاج]] کنند و حتی آنان را از ارتکاب برخی جنایات باز دارند. از این‌رو می‌توان گفت خوارج [[راه هدایت]] را به طور کامل به روی خود نبستند<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]]، ص ۲۸۴.</ref>.

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

Bahmani: جایگزینی صفحه با ' == پانویس == {{پانویس}}'

2024-10-19T06:51:50Z

جایگزینی صفحه با ' == پانویس == {{پانویس}}'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۱
خط ۱:		خط ۱:
	~~==[[خشونت]] [[خوارج]] در ضدیت با علی{{ع}}==~~
	به نظر می‌رسد علت اصلی خشونت خوارج در ضدیت با علی{{ع}}، [[حقد]] و [[کینه]] بود؛ زیرا آنان با وجود علی{{ع}} مجالی برای تحقق بسیاری از خواسته‌های خویش نمی‌یافتند؛ چنان‌که در [[جنگ جمل]] بر اثر [[مخالفت]] [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} نتوانستند کسی را [[اسیر]] کنند.<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۴.</ref>

	~~==مبانی خوارج در موضع‌گیری==~~
	عصبیت‌های قبیله‌ای و [[مصالح]] شخصی، در موضعگیری خوارج مؤثر بود، اما مواضع آنان رنگ [[دینی]] داشت. آنان مصداق بارز این [[آیه]] بودند: {{متن قرآن\|قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمَالًا * الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا}}<ref>«بگو: آیا شما را از کسان زیانکارتر آگاه کنیم؟ * آنان که کوشش‌هایشان در زندگانی دنیا تباه شده است ولی خود گمان می‌برند که نیکوکارند» سوره کهف، آیه ۱۰۳-۱۰۴.</ref>. [[امام علی]]{{ع}} بر این مطلب تأکید کرده، و [[ابن کثیر]] تطبیق این آیه بر خوارج را به یکی از بزرگان [[سلف]] نسبت داده و آن را [[نیک]] شمرده است<ref>اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمه، ج۱، ص۲۶۶؛ ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج۳، ص۱۸۷؛ ابن مغازلی، مناقب علی بن ابی‌طالب{{ع}}، ص۵۸ – ۵۹؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۲۰۶ و ج۲، ص۲۷۸؛ ابن حبان، الثقات، ج۲، ص۲۹۶؛ ابن اعثم، الفتوح، ج۴، ص۱۲۷.</ref>.
	خوارج زشت‌ترین جنایات را به نام [[دین]] و با [[شعار]] [[اطاعت]] و [[فرمانبرداری]] محض از [[خدای متعال]] مرتکب می‌شدند. آنان بر خلاف [[امویان]]، هرگز [[جسارت]] خویش را در [[هتک حرمت]] [[مقام ربوبی]] آشکار نکردند، بلکه به رغم ارتکاب جنایات هولناک، همواره خود را به دین ملتزم می‌دانستند و [[احکام]] آن را می‌پذیرفتند. بدین ترتیب، [[مردم]] می‌توانستند با معانی دینی و [[احکام فقهی]] با آنان [[احتجاج]] کنند و حتی آنان را از ارتکاب برخی جنایات باز دارند. از این‌رو می‌توان گفت خوارج [[راه هدایت]] را به طور کامل به روی خود نبستند.<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۴.</ref>

	~~==فریب‌خوردگان شعارهای خوارج==~~
	شماری از مردم تحت تأثیر شعارهای خوارج قرار می‌گرفتند، و با [[خلوص نیت]]، در راه آنها [[جانفشانی]] می‌کردند. البته این گروه نه موقعیت ممتاز [[رهبری]] را در دست داشتند و نه تأثیری آشکار در موضع‌گیری‌های عمومی<ref>ابن کثیر، البدایة والنهایه، ج۷، ص۲۸۶.</ref>.<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۴.</ref>

	~~==مقایسه [[بنی‌امیه]] و [[خوارج]]==~~
	[[امویان]] [[حق]] و [[حقیقت]] را می‌شناختند و از روی [[استکبار]]، [[ستم‌گری]] و [[برتری‌جویی]] با آن می‌جنگیدند. آنان [[باطل]] را می‌خواستند، که در [[سلطنت]] نمود یافته بود. البته خوارج در [[جنگ با امام علی]]{{ع}} در پی [[دنیا]] نیز بودند، ولی [[فریب]] خوردند و [[گمان]] بردند که [[پیروز]] خواهند شد، و آن‌گاه که خواستند مواضع خود را با [[متون دینی]] تطبیق دهند، به سبب [[خشونت]]، [[جهالت]] و [[اطاعت]] از [[هوای نفس]]، امر بر آنان مشتبه شد و دچار باطل شدند. همانان زمانی که به [[جنگ]] امویان روی آوردند، هیچ‌گونه [[شک]] و شبهه‌ای نداشتند و از روی [[اعتقاد]] به [[فساد]] امویان و [[وجوب]] جنگ با آنان در این مسیر گام برداشتند؛ هرچند در این مرحله نیز اندکی در پی دنیا و نیل به حطام ناچیز آن بودند.
	در مقایسه خوارج با [[بنی امیه]]، ذکر این نکته مفید است که [[اصلاح‌طلب]] [[برتر]] است از آن‌که خواهان [[تباهی]] است، و آن‌که حق‌طلب است اما [[اشتباه]] می‌کند و گرفتار باطل و تردید می‌شود، برتر است از آن‌که با [[علم]] و برنامه و با [[اصرار]] خواهان باطل است و با تمام توان می‌کوشند تا [[نور خدا]] را خاموش، و باطل را محکم سازد.
	[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} پس از [[نهروان]]، در این باره چنین سفارش می‌کند: «پس از من با خوارج نجنگید. چه، کسی که خواهان حق است و اشتباه می‌کند، همانند کسی نیست که در پی باطل است و بدان دست می‌یابد»<ref>نهج البلاغه، خطبه ۶۰.</ref>.
	[[امام حسن مجتبی]]{{ع}} نیز وقتی [[معاویه]] از او خواست تا [[فرماندهی سپاه]] او را در [[جنگ با خوارج]] بر عهده گیرد، بر همین مطلب تأکید فرمود و [[طاغوت]] [[اموی]] را ساکت کرد<ref>شیخ صدوق، علل الشرایع، ص۲۱۸.</ref>.

	[[عمر بن عبدالعزیز]] در [[مناظره]] با خوارج گفت: «می دانم که شما [[فرزندان]] و خانواده‌های خود را ترک نکرده‌اید و خود را در معرض [[قتل]] و [[قتال]] قرار نداده‌اید، مگر به این دلیل که خود را بر جاده صواب می‌دانید؛ اما شما [[اشتباه]] کردید و [[گمراه]] شدید، و [[حق]] را ترک گفتید»<ref>سعیدی، عمر، العیون والحدائق، ص۴۴؛ ابن خلدون، عبدالرحمان، تاریخ ابن خلدون، ج۳، ص۱۶۲؛ احمد امین، فجر الاسلام، ص۲۶۳؛ مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، ج۳، ص۱۹۱؛ ابن عبدربه، العقد الفرید، ج۲، ص۴۰۱.</ref>.
	وقتی به [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} خبر رسید که [[مردم]] معتقدند ابتدا باید با [[خوارج]] جنگید، فرمود: [[جنگ]] با مردم [[شام]] برای ما مهم‌تر است؛ زیرا آنان با شما می‌جنگند تا [[پادشاهان]] جبار و [[ستم‌گر]] باشند و [[بندگان خدا]] را برده خویش سازند...<ref>ابن خلدون، عبدالرحمان تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۱۸۰؛ طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم والرسل والملوک، ج۴، ص۵۹؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۳۴۱؛ ر.ک: دینوری، ابن قتیبه، الامامة والسیاسه، ج۱، ص۱۴۵؛ مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، ج۲، ص۴۰۴؛ علوی، محمد بن عقیل، النصایح الکافیه، ص۲۶؛ ابن صباغ، الفصول المهمه، ص۹۱.</ref>.

	~~[[ابن ابی‌الحدید]]، [[نهی]] [[امام علی]]{{ع}} از [[جنگ با خوارج]] را به گونه‌ای دیگر [[تفسیر]] کرده است. او می‌گوید:~~
	بی تردید مردم [[دین‌دار]] و [[اهل حق]] از خوارج [[برائت]] جسته‌اند؛ زیرا آنان از علی جدا شدند و از او برائت جستند و [[عقاید]] دیگری که داشتند - از جمله [[اعتقاد]] به [[خلود]] [[فاسق]] در [[جهنم]]، و [[عقیده]] به خروج بر ضد اُمرای [[جور]] - [[دانشمندان]] ما نیز بدان عقیده دارند. بنابراین، چیزی باقی نمی‌ماند که مقتضی [[برائت‌جویی]] از خوارج شود مگر برائت آنان از علی. [اما] [[معاویه]] آشکارا و در [[منابر]]، در [[نمازهای جمعه]] و [[اعیاد]]، در [[مدینه]] و [[مکه]] و دیگر [[شهرهای اسلامی]] او [علی{{ع}}] را [[لعنت]] می‌کرد. او نیز با خوارج در این مسئله که مورد پسند دیگران نیست، [[شریک]] است؛ اما امتیاز خوارج، اظهار [[دیانت]] و [[التزام به قوانین]] [[شریعت]] و تلاش در [[عبادت]] و [[انکار]] [[منکرات]] بود. آنان سزاوارتر بودند که بر ضد [[معاویه]] [[یاری]] شوند، تا معاویه برضد آنان. بدین ترتیب، فرموده [[امیرالمؤمنین]] روشن می‌شود که گفت: پس از من با [[خوارج]] نجنگید...<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۵، ص۱۳۱.</ref>.
	~~درباره سخن [[ابن ابی‌الحدید]] ذکر چند نکته مفید است:~~
	#او [[نهی]] امیرالمؤمنین از [[جنگ با خوارج]] را مختص [[زمان معاویه]] می‌داند؛ در حالی که فرمایش [[امام]] اعم از این دوره است. ابن ابی‌الحدید بلافاصله پس از این سخن، به [[استعانت]] [[عبدالله بن زبیر]] از خوارج برای [[جنگ]] با [[یزید بن معاویه]] [[استشهاد]] کرده است.
	# [[ابن ابی الحدید]] خوارج را [[اهل دین]] و [[عبادت]]، و ملتزم به [[قوانین]] [[شریعت]] می‌داند؛ حال آن‌که [[واقعیت]] چنین نبود. [[رسول اکرم]]{{صل}} خبر داد که آنان از [[دین]] خارج خواهند شد، چنان‌که تیر از کمان خارج می‌شود. از سوی دیگر، [[مخالفت]] آشکار آنان با شریعت موجب شد که علی{{ع}} با آنان بجنگد.
	# [[عقیده]] به [[خلود]] [[فاسق]] در [[جهنم]]، از جمله [[عقاید معتزله]] است، و دیگر [[فرقه‌های اسلامی]] بدان [[اعتقاد]] ندارند. [[شیعه]] با استناد به [[ادله]] محکم و [[براهین]] [[قاطع]]، بطلان این عقیده را ثابت کرده است.
	# ابن ابی‌الحدید [[عقاید خوارج]] را مطابق [[عقاید]] سایر فرقه‌های [[مسلمان]] می‌داند؛ در حالی که [[وجدان]] بیدار، هیچ یک از [[اعتقادات]] مفتضحانه آنان را نمی‌پذیرد. موافقت یک نفر در برخی عقاید، نه به معنای موافقت با دیگران است و نه به معنای پذیرش همه عقاید آنان.<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۵.</ref>

	~~==[[عدالت‌خواهی]] و [[حق‌طلبی]] خوارج==~~
	پیش از این گذشت که خوارج ظاهراً [[زاهد]] و حق‌طلب بودند. [[ابن حزم]] درباره [[ابن اسحاق]] که در دوره [[متوکل]] چهار سال [[والی مصر]] بود، می‌گوید: «... به دلیل شدت [[عدل]] و حق‌طلبی خود به [[مذهب خوارج]] اهتمام می‌ورزید. او آخرین [[عربی]] است که والی مصر شد»<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>. بنابراین، هیچ کس جز امیرالمؤمنین{{ع}} جرئت نمی‌کرد با خوارج بجنگد، و چه بسا کسانی که به جنگ آنان رفتند، نتوانستند از خود [[دفاع]] کنند، به خصوص زمانی که [[تبلیغات]] دستگاه‌های هیئت [[حاکم]]، بر ضد مخالفان [[خوارج]] و برای نابودی و [[سقوط]] آنان گسترش یافت. به این ترتیب، [[عراق]] که به علی{{ع}} و [[خاندان]] او [[گرایش]] داشت، درگیر [[جنگی]] می‌شد که جز [[تفرقه]] و [[ناامنی]] و [[بی‌ثباتی]] نتیجه‌ای نداشت. از سوی دیگر، [[جنگ]] این [[مردم]] با خوارج به معنای [[تحمل]] آثار ویران‌گر و پیامدهای ناگوار آن بود؛ به ویژه در زمینه معیشتی، [[اجتماعی]] و [[اقتصادی]] و [[ابتلا]] به کینه‌هایی که معمولاً از [[خونریزی]] و جنگ نشئت می‌گیرد.<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۸.</ref>

	~~==[[تضعیف]] [[شیعه]] در صورت [[جنگ با خوارج]]==~~
	پس از [[شهادت امام]]، [[شیعیان]] در [[جامعه]] [[اموی]] در [[اقلیت]] بودند، و تحت تعقیب [[مأموران حکومتی]] قرار داشتند. آنان دارای [[حکومت]] مرکزی نبودند که از آنان [[حمایت]] و [[دفاع]] کند. بنابراین، وادار کردن آنان به جنگ با خوارج، به معنای تضعیف هر دو گروه و [[حفظ قدرت]] اموی بود.<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۸.</ref>

	~~==جنگ شیعه با خوارج پس از علی{{ع}}==~~
	به رغم توصیه [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} درباره خوارج و [[نهی]] شیعیان از جنگ با آنان، از سخنان مهلب برمی‌آید که شیعیان در جنگ با خوارج شرکت داشتند، بلکه ستون فقرات [[سپاه]] مهلب را تشکیل می‌دادند. او می‌گفت: با خوارج بجنگید، بر آن‌چه [[علی بن ابی‌طالب]] با آنان جنگید. شاید علت حضور شیعیان در این جنگ آن بود که [[امویان]] [[مردم عراق]] را به جنگ با خوارج وادار کردند. [[معاویه]] به [[اهالی کوفه]] [[ابلاغ]] کرد که هیچ یک در [[امان]] نیستند مگر اینکه جلوی تحرکات خوارج بر ضد او را بگیرند<ref>ر.ک: مبرد، ابو العباس، الکامل فی الادب، ج۳، ص۲۴۰؛ ابن عبدربه، العقد الفرید، ج۱، ص۲۱۶؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۵، ص۹۸ و ج، ۱۶، ص۱۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۴۰۹؛ طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الرسل والملوک، ج۴، ص۱۴۷ – ۱۴۸.</ref>.

	هنگامی که [[مغیرة بن شعبه]] سه هزار [[جنگجو]] را برای [[نبرد]] [[تجهیز]] کرد، بیش‌ترشان را از [[شیعیان علی]]{{ع}} برگزید. آنان بزرگان و سواران شیعه بودند و [[فرماندهی]] آنان را [[معقل بن قیس]]، از [[فرماندهان]] معروف [[سپاه علی]]{{ع}} بر عهده داشت. [[عبدالله بن عامر]] نیز سه هزار نفر از [[شیعیان]] [[بصره]] را که اکثر آنان از [[قبیله ربیعه]] بودند، فراهم کرد<ref>ابن خلدون، عبدالرحمان، تاریخ ابن خلدون، ج۳، ص۱۴۳؛ طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم والرسل والملوک، ج۴، ص۱۴۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۴۳۰ – ۴۳۱.</ref>. [[حجاج بن یوسف ثقفی]] نیز [[مردم عراق]] را [[شکنجه]] کرد و شمار زیادی را کشت تا آنان را وادار سازد که با [[خوارج]] بجنگند<ref>ر.ک: مبرد، ابو العباس، الکامل فی الادب، ج۳، ص۳۶۶؛ مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، ج۳، ص۱۲۷ - ۱۲۹.</ref>. نتیجه اقدامات [[خشونت‌آمیز]] حجاج این بود که [[مردم]] از [[ترس]] [[فرار]] کردند و از اهالی سواد [[درخواست کمک]] نمودند. همچنین مردم برای [[جنگ]] با مهلب ازدحام کردند<ref>مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، ج۳، ص۱۲۷ - ۱۲۹.</ref>؛ به گونه‌ای که تنها در یکی از جنگ‌های [[امویان]] علیه خوارج، هفتاد نفر از [[قاریان]] عراقی، از جمله شماری از [[یاران علی]]{{ع}}، با [[عبدالرحمان بن مخنف]] کشته شدند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۴، ص۱۸۸.</ref>. با این حال، [[ائمه معصوم]]{{عم}} شیعیان خود را از درگیری با خوارج برحذر می‌داشتند. چنان‌که وقتی ابن عبدالله در [[جنگ با خوارج]] سیستان کشته شد، [[امام صادق]]{{ع}} او را از خود راند و بر او [[جفا]] کرد<ref>نجاشی، ابو العباس، رجال النجاشی، ص۱۱۱؛ مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال، ج۱، ص۲۶۲؛ تستری، محمدتقی، قاموس الرجال، ج۳، ص۱۰۸؛ شیخ طوسی، اختیار معرفة الرجال (رجال الکشی)، ص۳۳۴ - ۳۳۶. </ref>. امام صادق{{ع}} می‌خواست به مردم بفهماند که اقدام ابن عبدالله بیان‌گر دیدگاه [[ائمه]] و پیروانشان نیست، و با وجود [[دشمن]] خطرناک‌تری همچون [[حکومت]] [[ستم‌گر]] [[اموی]]، انگیزه‌ای برای گشودن [[جبهه]] دیگری با خوارج وجود ندارد.<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۸.</ref>

	~~== منابع ==~~
	~~{{منابع}}~~
	# [[پرونده:1368107.jpg\|22px]] [[سید جعفر مرتضی عاملی\|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)\| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۹''']]
	~~{{پایان منابع}}~~

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «==خشونت خوارج در ضدیت با علی{{ع}}== به نظر می‌رسد علت اصلی خشونت خوارج در ضدیت با علی{{ع}}، حقد و کینه بود؛ زیرا آنان با وجود علی{{ع}} مجالی برای تحقق بسیاری از خواسته‌های خویش نمی‌یافتند؛ چنان‌که در جنگ جمل بر اثر مخالفت امیرالمؤمنی...» ایجاد کرد

2023-11-28T11:05:00Z

صفحه‌ای تازه حاوی «==خشونت خوارج در ضدیت با علی{{ع}}== به نظر می‌رسد علت اصلی خشونت خوارج در ضدیت با علی{{ع}}، حقد و کینه بود؛ زیرا آنان با وجود علی{{ع}} مجالی برای تحقق بسیاری از خواسته‌های خویش نمی‌یافتند؛ چنان‌که در جنگ جمل بر اثر مخالفت امیرالمؤمنی...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

==[[خشونت]] [[خوارج]] در ضدیت با علی{{ع}}==
به نظر می‌رسد علت اصلی خشونت خوارج در ضدیت با علی{{ع}}، [[حقد]] و [[کینه]] بود؛ زیرا آنان با وجود علی{{ع}} مجالی برای تحقق بسیاری از خواسته‌های خویش نمی‌یافتند؛ چنان‌که در [[جنگ جمل]] بر اثر [[مخالفت]] [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} نتوانستند کسی را [[اسیر]] کنند.<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۴.</ref>

==مبانی خوارج در موضع‌گیری==
عصبیت‌های قبیله‌ای و [[مصالح]] شخصی، در موضعگیری خوارج مؤثر بود، اما مواضع آنان رنگ [[دینی]] داشت. آنان مصداق بارز این [[آیه]] بودند: {{متن قرآن|قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمَالًا * الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا}}<ref>«بگو: آیا شما را از کسان زیانکارتر آگاه کنیم؟ * آنان که کوشش‌هایشان در زندگانی دنیا تباه شده است ولی خود گمان می‌برند که نیکوکارند» سوره کهف، آیه ۱۰۳-۱۰۴.</ref>. [[امام علی]]{{ع}} بر این مطلب تأکید کرده، و [[ابن کثیر]] تطبیق این آیه بر خوارج را به یکی از بزرگان [[سلف]] نسبت داده و آن را [[نیک]] شمرده است<ref>اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمه، ج۱، ص۲۶۶؛ ابن شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج۳، ص۱۸۷؛ ابن مغازلی، مناقب علی بن ابی‌طالب{{ع}}، ص۵۸ – ۵۹؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۲۰۶ و ج۲، ص۲۷۸؛ ابن حبان، الثقات، ج۲، ص۲۹۶؛ ابن اعثم، الفتوح، ج۴، ص۱۲۷.</ref>.
خوارج زشت‌ترین جنایات را به نام [[دین]] و با [[شعار]] [[اطاعت]] و [[فرمانبرداری]] محض از [[خدای متعال]] مرتکب می‌شدند. آنان بر خلاف [[امویان]]، هرگز [[جسارت]] خویش را در [[هتک حرمت]] [[مقام ربوبی]] آشکار نکردند، بلکه به رغم ارتکاب جنایات هولناک، همواره خود را به دین ملتزم می‌دانستند و [[احکام]] آن را می‌پذیرفتند. بدین ترتیب، [[مردم]] می‌توانستند با معانی دینی و [[احکام فقهی]] با آنان [[احتجاج]] کنند و حتی آنان را از ارتکاب برخی جنایات باز دارند. از این‌رو می‌توان گفت خوارج [[راه هدایت]] را به طور کامل به روی خود نبستند.<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۴.</ref>

==فریب‌خوردگان شعارهای خوارج==
شماری از مردم تحت تأثیر شعارهای خوارج قرار می‌گرفتند، و با [[خلوص نیت]]، در راه آنها [[جانفشانی]] می‌کردند. البته این گروه نه موقعیت ممتاز [[رهبری]] را در دست داشتند و نه تأثیری آشکار در موضع‌گیری‌های عمومی<ref>ابن کثیر، البدایة والنهایه، ج۷، ص۲۸۶.</ref>.<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۴.</ref>

==مقایسه [[بنی‌امیه]] و [[خوارج]]==
[[امویان]] [[حق]] و [[حقیقت]] را می‌شناختند و از روی [[استکبار]]، [[ستم‌گری]] و [[برتری‌جویی]] با آن می‌جنگیدند. آنان [[باطل]] را می‌خواستند، که در [[سلطنت]] نمود یافته بود. البته خوارج در [[جنگ با امام علی]]{{ع}} در پی [[دنیا]] نیز بودند، ولی [[فریب]] خوردند و [[گمان]] بردند که [[پیروز]] خواهند شد، و آن‌گاه که خواستند مواضع خود را با [[متون دینی]] تطبیق دهند، به سبب [[خشونت]]، [[جهالت]] و [[اطاعت]] از [[هوای نفس]]، امر بر آنان مشتبه شد و دچار باطل شدند. همانان زمانی که به [[جنگ]] امویان روی آوردند، هیچ‌گونه [[شک]] و شبهه‌ای نداشتند و از روی [[اعتقاد]] به [[فساد]] امویان و [[وجوب]] جنگ با آنان در این مسیر گام برداشتند؛ هرچند در این مرحله نیز اندکی در پی دنیا و نیل به حطام ناچیز آن بودند.
در مقایسه خوارج با [[بنی امیه]]، ذکر این نکته مفید است که [[اصلاح‌طلب]] [[برتر]] است از آن‌که خواهان [[تباهی]] است، و آن‌که حق‌طلب است اما [[اشتباه]] می‌کند و گرفتار باطل و تردید می‌شود، برتر است از آن‌که با [[علم]] و برنامه و با [[اصرار]] خواهان باطل است و با تمام توان می‌کوشند تا [[نور خدا]] را خاموش، و باطل را محکم سازد.
[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} پس از [[نهروان]]، در این باره چنین سفارش می‌کند: «پس از من با خوارج نجنگید. چه، کسی که خواهان حق است و اشتباه می‌کند، همانند کسی نیست که در پی باطل است و بدان دست می‌یابد»<ref>نهج البلاغه، خطبه ۶۰.</ref>.
[[امام حسن مجتبی]]{{ع}} نیز وقتی [[معاویه]] از او خواست تا [[فرماندهی سپاه]] او را در [[جنگ با خوارج]] بر عهده گیرد، بر همین مطلب تأکید فرمود و [[طاغوت]] [[اموی]] را ساکت کرد<ref>شیخ صدوق، علل الشرایع، ص۲۱۸.</ref>.

[[عمر بن عبدالعزیز]] در [[مناظره]] با خوارج گفت: «می دانم که شما [[فرزندان]] و خانواده‌های خود را ترک نکرده‌اید و خود را در معرض [[قتل]] و [[قتال]] قرار نداده‌اید، مگر به این دلیل که خود را بر جاده صواب می‌دانید؛ اما شما [[اشتباه]] کردید و [[گمراه]] شدید، و [[حق]] را ترک گفتید»<ref>سعیدی، عمر، العیون والحدائق، ص۴۴؛ ابن خلدون، عبدالرحمان، تاریخ ابن خلدون، ج۳، ص۱۶۲؛ احمد امین، فجر الاسلام، ص۲۶۳؛ مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، ج۳، ص۱۹۱؛ ابن عبدربه، العقد الفرید، ج۲، ص۴۰۱.</ref>.
وقتی به [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} خبر رسید که [[مردم]] معتقدند ابتدا باید با [[خوارج]] جنگید، فرمود: [[جنگ]] با مردم [[شام]] برای ما مهم‌تر است؛ زیرا آنان با شما می‌جنگند تا [[پادشاهان]] جبار و [[ستم‌گر]] باشند و [[بندگان خدا]] را برده خویش سازند...<ref>ابن خلدون، عبدالرحمان تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۱۸۰؛ طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم والرسل والملوک، ج۴، ص۵۹؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۳۴۱؛ ر.ک: دینوری، ابن قتیبه، الامامة والسیاسه، ج۱، ص۱۴۵؛ مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، ج۲، ص۴۰۴؛ علوی، محمد بن عقیل، النصایح الکافیه، ص۲۶؛ ابن صباغ، الفصول المهمه، ص۹۱.</ref>.

[[ابن ابی‌الحدید]]، [[نهی]] [[امام علی]]{{ع}} از [[جنگ با خوارج]] را به گونه‌ای دیگر [[تفسیر]] کرده است. او می‌گوید:
بی تردید مردم [[دین‌دار]] و [[اهل حق]] از خوارج [[برائت]] جسته‌اند؛ زیرا آنان از علی جدا شدند و از او برائت جستند و [[عقاید]] دیگری که داشتند - از جمله [[اعتقاد]] به [[خلود]] [[فاسق]] در [[جهنم]]، و [[عقیده]] به خروج بر ضد اُمرای [[جور]] - [[دانشمندان]] ما نیز بدان عقیده دارند. بنابراین، چیزی باقی نمی‌ماند که مقتضی [[برائت‌جویی]] از خوارج شود مگر برائت آنان از علی. [اما] [[معاویه]] آشکارا و در [[منابر]]، در [[نمازهای جمعه]] و [[اعیاد]]، در [[مدینه]] و [[مکه]] و دیگر [[شهرهای اسلامی]] او [علی{{ع}}] را [[لعنت]] می‌کرد. او نیز با خوارج در این مسئله که مورد پسند دیگران نیست، [[شریک]] است؛ اما امتیاز خوارج، اظهار [[دیانت]] و [[التزام به قوانین]] [[شریعت]] و تلاش در [[عبادت]] و [[انکار]] [[منکرات]] بود. آنان سزاوارتر بودند که بر ضد [[معاویه]] [[یاری]] شوند، تا معاویه برضد آنان. بدین ترتیب، فرموده [[امیرالمؤمنین]] روشن می‌شود که گفت: پس از من با [[خوارج]] نجنگید...<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۵، ص۱۳۱.</ref>.
درباره سخن [[ابن ابی‌الحدید]] ذکر چند نکته مفید است:
#او [[نهی]] امیرالمؤمنین از [[جنگ با خوارج]] را مختص [[زمان معاویه]] می‌داند؛ در حالی که فرمایش [[امام]] اعم از این دوره است. ابن ابی‌الحدید بلافاصله پس از این سخن، به [[استعانت]] [[عبدالله بن زبیر]] از خوارج برای [[جنگ]] با [[یزید بن معاویه]] [[استشهاد]] کرده است.
# [[ابن ابی الحدید]] خوارج را [[اهل دین]] و [[عبادت]]، و ملتزم به [[قوانین]] [[شریعت]] می‌داند؛ حال آن‌که [[واقعیت]] چنین نبود. [[رسول اکرم]]{{صل}} خبر داد که آنان از [[دین]] خارج خواهند شد، چنان‌که تیر از کمان خارج می‌شود. از سوی دیگر، [[مخالفت]] آشکار آنان با شریعت موجب شد که علی{{ع}} با آنان بجنگد.
# [[عقیده]] به [[خلود]] [[فاسق]] در [[جهنم]]، از جمله [[عقاید معتزله]] است، و دیگر [[فرقه‌های اسلامی]] بدان [[اعتقاد]] ندارند. [[شیعه]] با استناد به [[ادله]] محکم و [[براهین]] [[قاطع]]، بطلان این عقیده را ثابت کرده است.
# ابن ابی‌الحدید [[عقاید خوارج]] را مطابق [[عقاید]] سایر فرقه‌های [[مسلمان]] می‌داند؛ در حالی که [[وجدان]] بیدار، هیچ یک از [[اعتقادات]] مفتضحانه آنان را نمی‌پذیرد. موافقت یک نفر در برخی عقاید، نه به معنای موافقت با دیگران است و نه به معنای پذیرش همه عقاید آنان.<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۵.</ref>

==[[عدالت‌خواهی]] و [[حق‌طلبی]] خوارج==
پیش از این گذشت که خوارج ظاهراً [[زاهد]] و حق‌طلب بودند. [[ابن حزم]] درباره [[ابن اسحاق]] که در دوره [[متوکل]] چهار سال [[والی مصر]] بود، می‌گوید: «... به دلیل شدت [[عدل]] و حق‌طلبی خود به [[مذهب خوارج]] اهتمام می‌ورزید. او آخرین [[عربی]] است که والی مصر شد»<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>. بنابراین، هیچ کس جز امیرالمؤمنین{{ع}} جرئت نمی‌کرد با خوارج بجنگد، و چه بسا کسانی که به جنگ آنان رفتند، نتوانستند از خود [[دفاع]] کنند، به خصوص زمانی که [[تبلیغات]] دستگاه‌های هیئت [[حاکم]]، بر ضد مخالفان [[خوارج]] و برای نابودی و [[سقوط]] آنان گسترش یافت. به این ترتیب، [[عراق]] که به علی{{ع}} و [[خاندان]] او [[گرایش]] داشت، درگیر [[جنگی]] می‌شد که جز [[تفرقه]] و [[ناامنی]] و [[بی‌ثباتی]] نتیجه‌ای نداشت. از سوی دیگر، [[جنگ]] این [[مردم]] با خوارج به معنای [[تحمل]] آثار ویران‌گر و پیامدهای ناگوار آن بود؛ به ویژه در زمینه معیشتی، [[اجتماعی]] و [[اقتصادی]] و [[ابتلا]] به کینه‌هایی که معمولاً از [[خونریزی]] و جنگ نشئت می‌گیرد.<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۸.</ref>

==[[تضعیف]] [[شیعه]] در صورت [[جنگ با خوارج]]==
پس از [[شهادت امام]]، [[شیعیان]] در [[جامعه]] [[اموی]] در [[اقلیت]] بودند، و تحت تعقیب [[مأموران حکومتی]] قرار داشتند. آنان دارای [[حکومت]] مرکزی نبودند که از آنان [[حمایت]] و [[دفاع]] کند. بنابراین، وادار کردن آنان به جنگ با خوارج، به معنای تضعیف هر دو گروه و [[حفظ قدرت]] اموی بود.<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۸.</ref>

==جنگ شیعه با خوارج پس از علی{{ع}}==
به رغم توصیه [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} درباره خوارج و [[نهی]] شیعیان از جنگ با آنان، از سخنان مهلب برمی‌آید که شیعیان در جنگ با خوارج شرکت داشتند، بلکه ستون فقرات [[سپاه]] مهلب را تشکیل می‌دادند. او می‌گفت: با خوارج بجنگید، بر آن‌چه [[علی بن ابی‌طالب]] با آنان جنگید. شاید علت حضور شیعیان در این جنگ آن بود که [[امویان]] [[مردم عراق]] را به جنگ با خوارج وادار کردند. [[معاویه]] به [[اهالی کوفه]] [[ابلاغ]] کرد که هیچ یک در [[امان]] نیستند مگر اینکه جلوی تحرکات خوارج بر ضد او را بگیرند<ref>ر.ک: مبرد، ابو العباس، الکامل فی الادب، ج۳، ص۲۴۰؛ ابن عبدربه، العقد الفرید، ج۱، ص۲۱۶؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۵، ص۹۸ و ج، ۱۶، ص۱۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۴۰۹؛ طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الرسل والملوک، ج۴، ص۱۴۷ – ۱۴۸.</ref>.

هنگامی که [[مغیرة بن شعبه]] سه هزار [[جنگجو]] را برای [[نبرد]] [[تجهیز]] کرد، بیش‌ترشان را از [[شیعیان علی]]{{ع}} برگزید. آنان بزرگان و سواران شیعه بودند و [[فرماندهی]] آنان را [[معقل بن قیس]]، از [[فرماندهان]] معروف [[سپاه علی]]{{ع}} بر عهده داشت. [[عبدالله بن عامر]] نیز سه هزار نفر از [[شیعیان]] [[بصره]] را که اکثر آنان از [[قبیله ربیعه]] بودند، فراهم کرد<ref>ابن خلدون، عبدالرحمان، تاریخ ابن خلدون، ج۳، ص۱۴۳؛ طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم والرسل والملوک، ج۴، ص۱۴۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۴۳۰ – ۴۳۱.</ref>. [[حجاج بن یوسف ثقفی]] نیز [[مردم عراق]] را [[شکنجه]] کرد و شمار زیادی را کشت تا آنان را وادار سازد که با [[خوارج]] بجنگند<ref>ر.ک: مبرد، ابو العباس، الکامل فی الادب، ج۳، ص۳۶۶؛ مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، ج۳، ص۱۲۷ - ۱۲۹.</ref>. نتیجه اقدامات [[خشونت‌آمیز]] حجاج این بود که [[مردم]] از [[ترس]] [[فرار]] کردند و از اهالی سواد [[درخواست کمک]] نمودند. همچنین مردم برای [[جنگ]] با مهلب ازدحام کردند<ref>مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، ج۳، ص۱۲۷ - ۱۲۹.</ref>؛ به گونه‌ای که تنها در یکی از جنگ‌های [[امویان]] علیه خوارج، هفتاد نفر از [[قاریان]] عراقی، از جمله شماری از [[یاران علی]]{{ع}}، با [[عبدالرحمان بن مخنف]] کشته شدند<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۴، ص۱۸۸.</ref>. با این حال، [[ائمه معصوم]]{{عم}} شیعیان خود را از درگیری با خوارج برحذر می‌داشتند. چنان‌که وقتی ابن عبدالله در [[جنگ با خوارج]] سیستان کشته شد، [[امام صادق]]{{ع}} او را از خود راند و بر او [[جفا]] کرد<ref>نجاشی، ابو العباس، رجال النجاشی، ص۱۱۱؛ مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال، ج۱، ص۲۶۲؛ تستری، محمدتقی، قاموس الرجال، ج۳، ص۱۰۸؛ شیخ طوسی، اختیار معرفة الرجال (رجال الکشی)، ص۳۳۴ - ۳۳۶. </ref>. امام صادق{{ع}} می‌خواست به مردم بفهماند که اقدام ابن عبدالله بیان‌گر دیدگاه [[ائمه]] و پیروانشان نیست، و با وجود [[دشمن]] خطرناک‌تری همچون [[حکومت]] [[ستم‌گر]] [[اموی]]، انگیزه‌ای برای گشودن [[جبهه]] دیگری با خوارج وجود ندارد.<ref>[[سید جعفر مرتضی عاملی|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۹]] ص ۲۸۸.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1368107.jpg|22px]] [[سید جعفر مرتضی عاملی|عاملی، سید جعفر مرتضی]]، [[مارقین (مقاله)| مقاله «مارقین»]]، [[دانشنامه امام علی ج۹ (کتاب)|'''دانشنامه امام علی ج۹''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}