بحث:راسخ در علم - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'

2022-11-23T08:48:08Z

جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۱۸
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	*در این نظر، گفته شده اگر «واو» برای عطف و مراد از عطف شریک ساختن راسخان، در علم به تأویل بود، برترین راسخان [[پیامبر]]{{صل}} است، زیرا چگونه می‌شود قرآن بر قلب وی نازل گشته باشد و ایشان به مراد از آن آگاه نباشد و قرآن هرگاه امت یا امر جماعتی را یاد می‌کند که [[پیامبر]]{{صل}} در میانشان است، نخست حضرت را به جهت احترام جداگانه و سپس همه را ذکر می‌کند؛ مانند: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ}}﴾}} <ref> این پیامبر به آنچه از (سوی) پروردگارش به سوی او فرو فرستاده‌اند، ایمان دارد و همه مؤمنان؛ سوره بقره ، آیه: ۲۸۵.</ref> نیز {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| ثُمَّ أَنزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَذَلِكَ جَزَاء الْكَافِرِينَ}}﴾}} <ref> آنگاه خداوند آرامش خویش را بر پیامبر خود و بر مؤمنان فرو فرستاد و سپاهیانی را که آنان را نمی‌دیدید؛ فرود آورد و کافران را به عذاب افکند و آن، کیفر کافران است؛ سوره توبه ، آیه: ۲۶.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُواْ وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ}}﴾}} <ref> بی‌گمان نزدیک‌ترین مردم به ابراهیم همانانند که از وی پیروی کردند و نیز این پیامبر و مؤمنان؛ و خداوند سرپرست مؤمنان است؛ سوره آل عمران ، آیه: ۶۸.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ }}﴾}} <ref> ای مؤمنان! به سوی خداوند توبه‌ای راستین کنید، امید است که پروردگار شما از گناهانتان چشم پوشد و شما را در بوستان‌هایی درآورد که از بن آنها جویبارها روان است؛ در روزی که خداوند پیامبر و مؤمنان همراه او را خوار نمی‌گذارد، فروغ آنان پیشاپیش و در سوی راستشان می‌شتابد، می‌گویند: پروردگارا! فروغ ما را برای ما کامل گردان و ما را بیامرز که تو بر هر کاری توانایی؛ سوره تحریم، آیه: ۸.</ref> بر این اساس، اگر مراد از {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} این بود که آنان عالم به تأویل‌اند، باید گفته می‌شد «وما یعلم تأویله الا الله و رسوله و الراسخون فی العلم»: شاید چنین پاسخ داده شود که مصدر آیه {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ}}﴾}} دلالت دارد که [[پیامبر]]{{صل}} عالم به کتاب است، از این رو نیازی به ذکر دوباره آن نبود <ref>المیزان، ج۳، ص ۲۸.</ref>. گفته شده اگر «واو» در {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} برای عطف باشد، سخن بر خلاف فصاحت است، زیرا چنانچه عطف مراد باشد، باید بر سر جمله‌های پسین «واو» درآمده و گفته شود «وهم یقولون آمنا به» <ref>التفسیر الکبیر، ج۷، ص ۱۹۰.</ref>. بعضی در جواب گفته‌اند اگر جمله حالی با فعل مضارع شروع شود، بایستی بی «واو» باشد <ref>البهجة المرضیه، ج۱، ص ۴۲۴؛ التمهید، ج۳، ص ۴۳ - ۴۴.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۰.</ref>.		*در این نظر، گفته شده اگر «واو» برای عطف و مراد از عطف شریک ساختن راسخان، در علم به تأویل بود، برترین راسخان [[پیامبر]]{{صل}} است، زیرا چگونه می‌شود قرآن بر قلب وی نازل گشته باشد و ایشان به مراد از آن آگاه نباشد و قرآن هرگاه امت یا امر جماعتی را یاد می‌کند که [[پیامبر]]{{صل}} در میانشان است، نخست حضرت را به جهت احترام جداگانه و سپس همه را ذکر می‌کند؛ مانند: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ}}﴾}} <ref> این پیامبر به آنچه از (سوی) پروردگارش به سوی او فرو فرستاده‌اند، ایمان دارد و همه مؤمنان؛ سوره بقره ، آیه: ۲۸۵.</ref> نیز {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| ثُمَّ أَنزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَذَلِكَ جَزَاء الْكَافِرِينَ}}﴾}} <ref> آنگاه خداوند آرامش خویش را بر پیامبر خود و بر مؤمنان فرو فرستاد و سپاهیانی را که آنان را نمی‌دیدید؛ فرود آورد و کافران را به عذاب افکند و آن، کیفر کافران است؛ سوره توبه ، آیه: ۲۶.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُواْ وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ}}﴾}} <ref> بی‌گمان نزدیک‌ترین مردم به ابراهیم همانانند که از وی پیروی کردند و نیز این پیامبر و مؤمنان؛ و خداوند سرپرست مؤمنان است؛ سوره آل عمران ، آیه: ۶۸.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ }}﴾}} <ref> ای مؤمنان! به سوی خداوند توبه‌ای راستین کنید، امید است که پروردگار شما از گناهانتان چشم پوشد و شما را در بوستان‌هایی درآورد که از بن آنها جویبارها روان است؛ در روزی که خداوند پیامبر و مؤمنان همراه او را خوار نمی‌گذارد، فروغ آنان پیشاپیش و در سوی راستشان می‌شتابد، می‌گویند: پروردگارا! فروغ ما را برای ما کامل گردان و ما را بیامرز که تو بر هر کاری توانایی؛ سوره تحریم، آیه: ۸.</ref> بر این اساس، اگر مراد از {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} این بود که آنان عالم به تأویل‌اند، باید گفته می‌شد «وما یعلم تأویله الا الله و رسوله و الراسخون فی العلم»: شاید چنین پاسخ داده شود که مصدر آیه {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ}}﴾}} دلالت دارد که [[پیامبر]]{{صل}} عالم به کتاب است، از این رو نیازی به ذکر دوباره آن نبود <ref>المیزان، ج۳، ص ۲۸.</ref>. گفته شده اگر «واو» در {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} برای عطف باشد، سخن بر خلاف فصاحت است، زیرا چنانچه عطف مراد باشد، باید بر سر جمله‌های پسین «واو» درآمده و گفته شود «وهم یقولون آمنا به» <ref>التفسیر الکبیر، ج۷، ص ۱۹۰.</ref>. بعضی در جواب گفته‌اند اگر جمله حالی با فعل مضارع شروع شود، بایستی بی «واو» باشد <ref>البهجة المرضیه، ج۱، ص ۴۲۴؛ التمهید، ج۳، ص ۴۳ - ۴۴.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۰.</ref>.
	*در نظریه یاد شده در تعامل با آیات متشابه، آن‌ها که در دل‌هایشان انحراف است، برای فتنه جویی و طلب تأویل، از متشابهات قرآن پیروی می‌کنند و راسخان در علم می‌گویند ما بدان ایمان آورده و همه آیات از نزد خداست، بنابراین آنان که شکی در علمشان به خدا و آیاتش وارد نمی‌شود به متشابهات خودداری می‌کنند، زیرا گرچه اعتقاد به این مطلب که محکم و متشابه از نزد خداست، سبب ایمان به کل «محکم و متشابه» می‌شود، روشن بودن مراد در محکم، مایه پیروی از آن در عمل و در مقابل، روشن نبودن مراد در متشابه، سبب توقف در عمل است، در نتیجه پیروی از معنای متشابه در صورتی که منافی با محکم باشد، جایز نیست و پیروی از معنای احتمالی آن، که موافق با محکم است، در عمل بایسته است و این در حقیقت، ارجاع متشابه به محکم است <ref>تفسیر قمی، ج۲، ص ۴۵۱؛ المیزان، ج۳، ص ۲۷ - ۲۹.</ref>. بر این پایه، امتیاز راسخان در علم نسبت به دیگران این است که تنها ایشان می‌دانند خدا عالم به معنای متشابه است نه غیر او <ref>جامع البیان، ج۳، ص ۲۴۸.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۱.</ref>.		*در نظریه یاد شده در تعامل با آیات متشابه، آن‌ها که در دل‌هایشان انحراف است، برای فتنه جویی و طلب تأویل، از متشابهات قرآن پیروی می‌کنند و راسخان در علم می‌گویند ما بدان ایمان آورده و همه آیات از نزد خداست، بنابراین آنان که شکی در علمشان به خدا و آیاتش وارد نمی‌شود به متشابهات خودداری می‌کنند، زیرا گرچه اعتقاد به این مطلب که محکم و متشابه از نزد خداست، سبب ایمان به کل «محکم و متشابه» می‌شود، روشن بودن مراد در محکم، مایه پیروی از آن در عمل و در مقابل، روشن نبودن مراد در متشابه، سبب توقف در عمل است، در نتیجه پیروی از معنای متشابه در صورتی که منافی با محکم باشد، جایز نیست و پیروی از معنای احتمالی آن، که موافق با محکم است، در عمل بایسته است و این در حقیقت، ارجاع متشابه به محکم است <ref>تفسیر قمی، ج۲، ص ۴۵۱؛ المیزان، ج۳، ص ۲۷ - ۲۹.</ref>. بر این پایه، امتیاز راسخان در علم نسبت به دیگران این است که تنها ایشان می‌دانند خدا عالم به معنای متشابه است نه غیر او <ref>جامع البیان، ج۳، ص ۲۴۸.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۱.</ref>.
	*با این همه نزاع بر سر استینافی یا عاطفه بودن «واو» بی‌نتیجه است و ادله هر دو گروه نقد پذیرند، به دیگر سخن، گرچه با استینافی بودن واو، آیه بر علم راسان در علم به تأویل قرآن دلالتی ندارد، ~~لیکن~~ بر عدم آن نیز دلالت ندارد؛ و چه بسا با دلیل دیگری علم آنان به تأویل اثبات گردد <ref>المیزان، ج۳، ص ۵۰.</ref>، زیرا از یک سو شرط اساسی اطلاع بر تأویل قرآن طهارت است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| لّا يَمَسُّهُ إِلاَّ الْمُطَهَّرُونَ}}﴾}} <ref> که جز پاکان را به آن دسترس نیست؛ سوره واقعه، آیه: ۷۹.</ref> نه رسوخ، چون قرآن برخی از اهل کتاب را راسخ در علم می‌داند، در حالی که نمی‌توان آنان را عالم به تأویل دانست {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| لَّكِنِ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَالْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنزِلَ مِن قَبْلِكَ وَالْمُقِيمِينَ الصَّلاةَ وَالْمُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالْمُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أُوْلَئِكَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْرًا عَظِيمً}}﴾}} <ref> امّا استواران در دانش از آنان و آن مؤمنان بدانچه بر تو و آنچه پیش از تو فرو فرستاده شده است، ایمان می‌آورند و برپادارندگان نماز و دهندگان زکات و مؤمنان به خدا و روز واپسین؛ به آنان زودا که پاداشی سترگ دهیم؛ سوره نساء، آیه: ۱۶۲.</ref> واز سوی دیگر، [[پیامبر]]{{صل}} و اهل‌بیتش{{عم}} به شهادت آیه تطهیر {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا }}﴾}} <ref> از خداوند و فرستاده او فرمانبرداری کنید؛ جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند؛ سوره احزاب، آیه: ۳۳.</ref> از هرگونه پلیدی پاکیزه‌اند، پس باید بر تأویل قرآن آگاه باشند و تکیه بر رسوخ در آیه از آن روست که رسوخ، نتیجه طهارت است <ref>المیزان، ج ۳، ص ۵۵.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۱.</ref>.		*با این همه نزاع بر سر استینافی یا عاطفه بودن «واو» بی‌نتیجه است و ادله هر دو گروه نقد پذیرند، به دیگر سخن، گرچه با استینافی بودن واو، آیه بر علم راسان در علم به تأویل قرآن دلالتی ندارد، لکن بر عدم آن نیز دلالت ندارد؛ و چه بسا با دلیل دیگری علم آنان به تأویل اثبات گردد <ref>المیزان، ج۳، ص ۵۰.</ref>، زیرا از یک سو شرط اساسی اطلاع بر تأویل قرآن طهارت است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| لّا يَمَسُّهُ إِلاَّ الْمُطَهَّرُونَ}}﴾}} <ref> که جز پاکان را به آن دسترس نیست؛ سوره واقعه، آیه: ۷۹.</ref> نه رسوخ، چون قرآن برخی از اهل کتاب را راسخ در علم می‌داند، در حالی که نمی‌توان آنان را عالم به تأویل دانست {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| لَّكِنِ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَالْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنزِلَ مِن قَبْلِكَ وَالْمُقِيمِينَ الصَّلاةَ وَالْمُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالْمُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أُوْلَئِكَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْرًا عَظِيمً}}﴾}} <ref> امّا استواران در دانش از آنان و آن مؤمنان بدانچه بر تو و آنچه پیش از تو فرو فرستاده شده است، ایمان می‌آورند و برپادارندگان نماز و دهندگان زکات و مؤمنان به خدا و روز واپسین؛ به آنان زودا که پاداشی سترگ دهیم؛ سوره نساء، آیه: ۱۶۲.</ref> واز سوی دیگر، [[پیامبر]]{{صل}} و اهل‌بیتش{{عم}} به شهادت آیه تطهیر {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا }}﴾}} <ref> از خداوند و فرستاده او فرمانبرداری کنید؛ جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند؛ سوره احزاب، آیه: ۳۳.</ref> از هرگونه پلیدی پاکیزه‌اند، پس باید بر تأویل قرآن آگاه باشند و تکیه بر رسوخ در آیه از آن روست که رسوخ، نتیجه طهارت است <ref>المیزان، ج ۳، ص ۵۵.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۱.</ref>.
	*از "راسخون درعلم" در دو آیه قرن به شرح زیر به صراحت یاد شده است<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/197220/%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%8A-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85/ ر.ک: اسعدی، محمد، مقاله «معناشناسی راسخان در علم با تأکید بر کاربرد روایی»]</ref>:		*از "راسخون درعلم" در دو آیه قرن به شرح زیر به صراحت یاد شده است<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/197220/%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%8A-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85/ ر.ک: اسعدی، محمد، مقاله «معناشناسی راسخان در علم با تأکید بر کاربرد روایی»]</ref>:
	*'''آیه نخست:''' آیه {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ}}﴾}} <ref> اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» استوار یک رویه‌اند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر آیات «متشابه» چند رویه‌اند؛ اما آنهایی که در دل کژی دارند، از سر آشوب و تأویل جویی، از آیات متشابه آن، پیروی می‌کنند در حالی که تأویل آن را جز خداوند نمی‌داند و استواران در دانش، می‌گویند: ما بدان ایمان داریم، تمام آن از نزد پروردگار ماست و جز خردمندان، کسی در یاد نمی‌گیرد؛ سوره آل عمران، آیه: ۷.</ref>. این آیه درباره نزول قرآن و تقسیم آیات به محکمات و متشابهات و دانش تأویل است که خداوند، موضع راسخان درعلم را در این باره بیان می‌فرماید: پر دامنه‌ترین بحث در این آیه درباره عاطفه یا استینافیه بودن جمله {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}}﴾}} است که در تفسیر معنای راسخان در علم دخیل خواهد بود. در نظریه عطف، معنایی ایجابی از راسخان در علم در نظر گرفته می‌شود و تأکید بر گستره و ژرفای علمی‌ آنان است؛ اما در نظریه استیناف، از این مفهوم، معنایی سلبی مورد توجه بوده و بر محدودیت و کنترل شدن تحقیق و تتبّع علمی‌ آنان تأکید می‌شود. هر دو قول عطف و استیناف در میان جمع زیادی از عالمان فریقین مطرح شده است <ref>مجمع البیان، ج۲، ص۷۰۱؛ أمالی المرتضی، ج۱، ص۴۱۸- ۴۲۱؛ البرهان فی علم القرآن، ج۲، ص۸۳- ۸۴؛ البحر المحیط، ج۱، ص ۳۶۷؛ المیزان، ج۳، ص۵۱.</ref><ref>[http://rasekhoon.net/article/show/197220/%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%8A-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85/ ر.ک: اسعدی، محمد، مقاله «معناشناسی راسخان در علم با تأکید بر کاربرد روایی»]</ref>.		*'''آیه نخست:''' آیه {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ}}﴾}} <ref> اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» استوار یک رویه‌اند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر آیات «متشابه» چند رویه‌اند؛ اما آنهایی که در دل کژی دارند، از سر آشوب و تأویل جویی، از آیات متشابه آن، پیروی می‌کنند در حالی که تأویل آن را جز خداوند نمی‌داند و استواران در دانش، می‌گویند: ما بدان ایمان داریم، تمام آن از نزد پروردگار ماست و جز خردمندان، کسی در یاد نمی‌گیرد؛ سوره آل عمران، آیه: ۷.</ref>. این آیه درباره نزول قرآن و تقسیم آیات به محکمات و متشابهات و دانش تأویل است که خداوند، موضع راسخان درعلم را در این باره بیان می‌فرماید: پر دامنه‌ترین بحث در این آیه درباره عاطفه یا استینافیه بودن جمله {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}}﴾}} است که در تفسیر معنای راسخان در علم دخیل خواهد بود. در نظریه عطف، معنایی ایجابی از راسخان در علم در نظر گرفته می‌شود و تأکید بر گستره و ژرفای علمی‌ آنان است؛ اما در نظریه استیناف، از این مفهوم، معنایی سلبی مورد توجه بوده و بر محدودیت و کنترل شدن تحقیق و تتبّع علمی‌ آنان تأکید می‌شود. هر دو قول عطف و استیناف در میان جمع زیادی از عالمان فریقین مطرح شده است <ref>مجمع البیان، ج۲، ص۷۰۱؛ أمالی المرتضی، ج۱، ص۴۱۸- ۴۲۱؛ البرهان فی علم القرآن، ج۲، ص۸۳- ۸۴؛ البحر المحیط، ج۱، ص ۳۶۷؛ المیزان، ج۳، ص۵۱.</ref><ref>[http://rasekhoon.net/article/show/197220/%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%8A-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85/ ر.ک: اسعدی، محمد، مقاله «معناشناسی راسخان در علم با تأکید بر کاربرد روایی»]</ref>.

Wasity: جایگزینی متن - 'امیرالمؤمنان' به 'امیرالمؤمنین'

2022-06-26T05:50:05Z

جایگزینی متن - 'امیرالمؤمنان' به 'امیرالمؤمنین'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۲۰
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	#بر پایه روایات فراوان، راسخان در علم، تأویل آیات متشابه را می‌دانند <ref>الکافی، ج۱، ص ۲۱۳؛ نورالثقلین، ج۱، ص ۲۴۲، ۳۱۵ - ۳۱۸؛ بحارالانوار، ج۳۳، ص ۱۵۵.</ref>، بنابراین راسخان در علم به تأویل متشابهات دانایند، در حالی که بدان ایمان داشته و همه آیات محکم و متشابه را از نزد خدا می‌دانند. [[امامان]]{{عم}} با اشاره به این آیه [[پیامبر\|پیامبر اکرم]]{{صل}} را «برترین راسخان» <ref>تفسیر عیاشی، ج ۱، ص۱۶۴؛ الکافی، ج۱، ص ۲۱۳؛ البرهان، ج۱، ص۵۹۷ - ۵۹۹.</ref> خوانده و درباره خود نیز فرموده‌اند: راسخان در علم ما هستیم و تأویل قرآن را ما می‌دانیم <ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۴۴؛ الکافی، ج۱، ص ۲۱۳؛ نورالثقلین، ج۱، ص ۳۱، ۳۱۸.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۱۹.</ref>.		#بر پایه روایات فراوان، راسخان در علم، تأویل آیات متشابه را می‌دانند <ref>الکافی، ج۱، ص ۲۱۳؛ نورالثقلین، ج۱، ص ۲۴۲، ۳۱۵ - ۳۱۸؛ بحارالانوار، ج۳۳، ص ۱۵۵.</ref>، بنابراین راسخان در علم به تأویل متشابهات دانایند، در حالی که بدان ایمان داشته و همه آیات محکم و متشابه را از نزد خدا می‌دانند. [[امامان]]{{عم}} با اشاره به این آیه [[پیامبر\|پیامبر اکرم]]{{صل}} را «برترین راسخان» <ref>تفسیر عیاشی، ج ۱، ص۱۶۴؛ الکافی، ج۱، ص ۲۱۳؛ البرهان، ج۱، ص۵۹۷ - ۵۹۹.</ref> خوانده و درباره خود نیز فرموده‌اند: راسخان در علم ما هستیم و تأویل قرآن را ما می‌دانیم <ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۴۴؛ الکافی، ج۱، ص ۲۱۳؛ نورالثقلین، ج۱، ص ۳۱، ۳۱۸.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۱۹.</ref>.
	*راسخان در علم به اعلام الهی، تأویل متشابه را می‌دانند، نه به فکر و اجتهادشان، زیرا عقول مستقلاً و بی‌اخبار الهی از درک آن درمانده‌اند <ref>رحمة من الرحمن، ج۱، ص ۴۱۲؛ الفتوحات المکیه، ج۱، ص ۲۲۴.</ref>. به دیده برخی، راسخان، کسانی هستند که دارای انواع علوم‌اند: دانش شریعت که آموختنی است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ}}﴾}} <ref> از اهل کتاب آسمانی بپرسید؛ سوره نحل، آیه: ۴۳.</ref>؛ علم طریقت که معاملتی است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| وَابْتَغُواْ إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ}}﴾}} <ref> و به سوی او راه جویید؛ سوره مائده، آیه: ۳۵.</ref>؛ علم حقیقی که یافتنی است:{{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| وَعَلَّمْنَاهُ مِن لَّدُنَّا عِلْمًا}}﴾}} <ref> و او را از پیش خویش دانشی آموخته بودیم؛ سوره کهف، آیه: ۶۵.</ref><ref> کشف الاسرار، ج۲، ص ۷۷۴.</ref>. بر پایه برخی روایات، پای‌بندی به سوگند، راستگویی، استقامت قلب و عفت بطن و دامن، از ویژگی‌های راسخان در علم دانسته شده است <ref>الدر المنثور، ج۲، ص ۷.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۱۹.</ref>.		*راسخان در علم به اعلام الهی، تأویل متشابه را می‌دانند، نه به فکر و اجتهادشان، زیرا عقول مستقلاً و بی‌اخبار الهی از درک آن درمانده‌اند <ref>رحمة من الرحمن، ج۱، ص ۴۱۲؛ الفتوحات المکیه، ج۱، ص ۲۲۴.</ref>. به دیده برخی، راسخان، کسانی هستند که دارای انواع علوم‌اند: دانش شریعت که آموختنی است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ}}﴾}} <ref> از اهل کتاب آسمانی بپرسید؛ سوره نحل، آیه: ۴۳.</ref>؛ علم طریقت که معاملتی است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| وَابْتَغُواْ إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ}}﴾}} <ref> و به سوی او راه جویید؛ سوره مائده، آیه: ۳۵.</ref>؛ علم حقیقی که یافتنی است:{{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| وَعَلَّمْنَاهُ مِن لَّدُنَّا عِلْمًا}}﴾}} <ref> و او را از پیش خویش دانشی آموخته بودیم؛ سوره کهف، آیه: ۶۵.</ref><ref> کشف الاسرار، ج۲، ص ۷۷۴.</ref>. بر پایه برخی روایات، پای‌بندی به سوگند، راستگویی، استقامت قلب و عفت بطن و دامن، از ویژگی‌های راسخان در علم دانسته شده است <ref>الدر المنثور، ج۲، ص ۷.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۱۹.</ref>.
	*در نظری دیگر که پذیرفته بسیاری از [[اهل سنت]] است <ref>المیزان، ج۳، ص۵۰.</ref> «واو» برای استیناف <ref>جامع البیان، ج۳، ص ۲۵۰؛ التفسیر الکبیر، ج۷، ص ۱۸۹ - ۱۹۰؛ تفسیر ابن کثیر، ج۱، ص ۳۵۵.</ref> و عبارت {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} طرف مقابل برای {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ}}﴾}} است. این نظریه با ظاهر سخن [[امام علی\| ~~امیرالمؤمنان~~]]{{ع}} نیز تأیید می‌گردد، که شنونده را از فرو رفتن در عرصه برخی از دانش‌ها بیم می‌دهد و گوشزد می‌فرماید که چه سان خدا گروهی را ستوده که به درماندگی خود اعتراف می‌کنند و خودداری از کنجاوی‌های بیهوده را «رسوخ در علم» نامیده است <ref>نهج البلاغه، خطبه ۹۱؛ تفسیر عیاشی، ج ۱، ص ۱۶۳؛ البرهان، ج۱، ص ۵۹۹.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۰.</ref>.		*در نظری دیگر که پذیرفته بسیاری از [[اهل سنت]] است <ref>المیزان، ج۳، ص۵۰.</ref> «واو» برای استیناف <ref>جامع البیان، ج۳، ص ۲۵۰؛ التفسیر الکبیر، ج۷، ص ۱۸۹ - ۱۹۰؛ تفسیر ابن کثیر، ج۱، ص ۳۵۵.</ref> و عبارت {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} طرف مقابل برای {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ}}﴾}} است. این نظریه با ظاهر سخن [[امام علی\| امیرالمؤمنین]]{{ع}} نیز تأیید می‌گردد، که شنونده را از فرو رفتن در عرصه برخی از دانش‌ها بیم می‌دهد و گوشزد می‌فرماید که چه سان خدا گروهی را ستوده که به درماندگی خود اعتراف می‌کنند و خودداری از کنجاوی‌های بیهوده را «رسوخ در علم» نامیده است <ref>نهج البلاغه، خطبه ۹۱؛ تفسیر عیاشی، ج ۱، ص ۱۶۳؛ البرهان، ج۱، ص ۵۹۹.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۰.</ref>.
	*در این نظر، گفته شده اگر «واو» برای عطف و مراد از عطف شریک ساختن راسخان، در علم به تأویل بود، برترین راسخان [[پیامبر]]{{صل}} است، زیرا چگونه می‌شود قرآن بر قلب وی نازل گشته باشد و ایشان به مراد از آن آگاه نباشد و قرآن هرگاه امت یا امر جماعتی را یاد می‌کند که [[پیامبر]]{{صل}} در میانشان است، نخست حضرت را به جهت احترام جداگانه و سپس همه را ذکر می‌کند؛ مانند: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ}}﴾}} <ref> این پیامبر به آنچه از (سوی) پروردگارش به سوی او فرو فرستاده‌اند، ایمان دارد و همه مؤمنان؛ سوره بقره ، آیه: ۲۸۵.</ref> نیز {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| ثُمَّ أَنزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَذَلِكَ جَزَاء الْكَافِرِينَ}}﴾}} <ref> آنگاه خداوند آرامش خویش را بر پیامبر خود و بر مؤمنان فرو فرستاد و سپاهیانی را که آنان را نمی‌دیدید؛ فرود آورد و کافران را به عذاب افکند و آن، کیفر کافران است؛ سوره توبه ، آیه: ۲۶.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُواْ وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ}}﴾}} <ref> بی‌گمان نزدیک‌ترین مردم به ابراهیم همانانند که از وی پیروی کردند و نیز این پیامبر و مؤمنان؛ و خداوند سرپرست مؤمنان است؛ سوره آل عمران ، آیه: ۶۸.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ }}﴾}} <ref> ای مؤمنان! به سوی خداوند توبه‌ای راستین کنید، امید است که پروردگار شما از گناهانتان چشم پوشد و شما را در بوستان‌هایی درآورد که از بن آنها جویبارها روان است؛ در روزی که خداوند پیامبر و مؤمنان همراه او را خوار نمی‌گذارد، فروغ آنان پیشاپیش و در سوی راستشان می‌شتابد، می‌گویند: پروردگارا! فروغ ما را برای ما کامل گردان و ما را بیامرز که تو بر هر کاری توانایی؛ سوره تحریم، آیه: ۸.</ref> بر این اساس، اگر مراد از {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} این بود که آنان عالم به تأویل‌اند، باید گفته می‌شد «وما یعلم تأویله الا الله و رسوله و الراسخون فی العلم»: شاید چنین پاسخ داده شود که مصدر آیه {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ}}﴾}} دلالت دارد که [[پیامبر]]{{صل}} عالم به کتاب است، از این رو نیازی به ذکر دوباره آن نبود <ref>المیزان، ج۳، ص ۲۸.</ref>. گفته شده اگر «واو» در {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} برای عطف باشد، سخن بر خلاف فصاحت است، زیرا چنانچه عطف مراد باشد، باید بر سر جمله‌های پسین «واو» درآمده و گفته شود «وهم یقولون آمنا به» <ref>التفسیر الکبیر، ج۷، ص ۱۹۰.</ref>. بعضی در جواب گفته‌اند اگر جمله حالی با فعل مضارع شروع شود، بایستی بی «واو» باشد <ref>البهجة المرضیه، ج۱، ص ۴۲۴؛ التمهید، ج۳، ص ۴۳ - ۴۴.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۰.</ref>.		*در این نظر، گفته شده اگر «واو» برای عطف و مراد از عطف شریک ساختن راسخان، در علم به تأویل بود، برترین راسخان [[پیامبر]]{{صل}} است، زیرا چگونه می‌شود قرآن بر قلب وی نازل گشته باشد و ایشان به مراد از آن آگاه نباشد و قرآن هرگاه امت یا امر جماعتی را یاد می‌کند که [[پیامبر]]{{صل}} در میانشان است، نخست حضرت را به جهت احترام جداگانه و سپس همه را ذکر می‌کند؛ مانند: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ}}﴾}} <ref> این پیامبر به آنچه از (سوی) پروردگارش به سوی او فرو فرستاده‌اند، ایمان دارد و همه مؤمنان؛ سوره بقره ، آیه: ۲۸۵.</ref> نیز {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| ثُمَّ أَنزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَذَلِكَ جَزَاء الْكَافِرِينَ}}﴾}} <ref> آنگاه خداوند آرامش خویش را بر پیامبر خود و بر مؤمنان فرو فرستاد و سپاهیانی را که آنان را نمی‌دیدید؛ فرود آورد و کافران را به عذاب افکند و آن، کیفر کافران است؛ سوره توبه ، آیه: ۲۶.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُواْ وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ}}﴾}} <ref> بی‌گمان نزدیک‌ترین مردم به ابراهیم همانانند که از وی پیروی کردند و نیز این پیامبر و مؤمنان؛ و خداوند سرپرست مؤمنان است؛ سوره آل عمران ، آیه: ۶۸.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ }}﴾}} <ref> ای مؤمنان! به سوی خداوند توبه‌ای راستین کنید، امید است که پروردگار شما از گناهانتان چشم پوشد و شما را در بوستان‌هایی درآورد که از بن آنها جویبارها روان است؛ در روزی که خداوند پیامبر و مؤمنان همراه او را خوار نمی‌گذارد، فروغ آنان پیشاپیش و در سوی راستشان می‌شتابد، می‌گویند: پروردگارا! فروغ ما را برای ما کامل گردان و ما را بیامرز که تو بر هر کاری توانایی؛ سوره تحریم، آیه: ۸.</ref> بر این اساس، اگر مراد از {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} این بود که آنان عالم به تأویل‌اند، باید گفته می‌شد «وما یعلم تأویله الا الله و رسوله و الراسخون فی العلم»: شاید چنین پاسخ داده شود که مصدر آیه {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ}}﴾}} دلالت دارد که [[پیامبر]]{{صل}} عالم به کتاب است، از این رو نیازی به ذکر دوباره آن نبود <ref>المیزان، ج۳، ص ۲۸.</ref>. گفته شده اگر «واو» در {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} برای عطف باشد، سخن بر خلاف فصاحت است، زیرا چنانچه عطف مراد باشد، باید بر سر جمله‌های پسین «واو» درآمده و گفته شود «وهم یقولون آمنا به» <ref>التفسیر الکبیر، ج۷، ص ۱۹۰.</ref>. بعضی در جواب گفته‌اند اگر جمله حالی با فعل مضارع شروع شود، بایستی بی «واو» باشد <ref>البهجة المرضیه، ج۱، ص ۴۲۴؛ التمهید، ج۳، ص ۴۳ - ۴۴.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۰.</ref>.
	*در نظریه یاد شده در تعامل با آیات متشابه، آن‌ها که در دل‌هایشان انحراف است، برای فتنه جویی و طلب تأویل، از متشابهات قرآن پیروی می‌کنند و راسخان در علم می‌گویند ما بدان ایمان آورده و همه آیات از نزد خداست، بنابراین آنان که شکی در علمشان به خدا و آیاتش وارد نمی‌شود به متشابهات خودداری می‌کنند، زیرا گرچه اعتقاد به این مطلب که محکم و متشابه از نزد خداست، سبب ایمان به کل «محکم و متشابه» می‌شود، روشن بودن مراد در محکم، مایه پیروی از آن در عمل و در مقابل، روشن نبودن مراد در متشابه، سبب توقف در عمل است، در نتیجه پیروی از معنای متشابه در صورتی که منافی با محکم باشد، جایز نیست و پیروی از معنای احتمالی آن، که موافق با محکم است، در عمل بایسته است و این در حقیقت، ارجاع متشابه به محکم است <ref>تفسیر قمی، ج۲، ص ۴۵۱؛ المیزان، ج۳، ص ۲۷ - ۲۹.</ref>. بر این پایه، امتیاز راسخان در علم نسبت به دیگران این است که تنها ایشان می‌دانند خدا عالم به معنای متشابه است نه غیر او <ref>جامع البیان، ج۳، ص ۲۴۸.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۱.</ref>.		*در نظریه یاد شده در تعامل با آیات متشابه، آن‌ها که در دل‌هایشان انحراف است، برای فتنه جویی و طلب تأویل، از متشابهات قرآن پیروی می‌کنند و راسخان در علم می‌گویند ما بدان ایمان آورده و همه آیات از نزد خداست، بنابراین آنان که شکی در علمشان به خدا و آیاتش وارد نمی‌شود به متشابهات خودداری می‌کنند، زیرا گرچه اعتقاد به این مطلب که محکم و متشابه از نزد خداست، سبب ایمان به کل «محکم و متشابه» می‌شود، روشن بودن مراد در محکم، مایه پیروی از آن در عمل و در مقابل، روشن نبودن مراد در متشابه، سبب توقف در عمل است، در نتیجه پیروی از معنای متشابه در صورتی که منافی با محکم باشد، جایز نیست و پیروی از معنای احتمالی آن، که موافق با محکم است، در عمل بایسته است و این در حقیقت، ارجاع متشابه به محکم است <ref>تفسیر قمی، ج۲، ص ۴۵۱؛ المیزان، ج۳، ص ۲۷ - ۲۹.</ref>. بر این پایه، امتیاز راسخان در علم نسبت به دیگران این است که تنها ایشان می‌دانند خدا عالم به معنای متشابه است نه غیر او <ref>جامع البیان، ج۳، ص ۲۴۸.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۱.</ref>.

Wasity: جایگزینی متن - 'معنا شناسی' به 'معناشناسی'

2021-02-05T09:04:03Z

جایگزینی متن - 'معنا شناسی' به 'معناشناسی'

نمایش تغییرات

Bahmani: صفحه‌ای تازه حاوی «==واژه‌شناسی لغوی== *راسخ در علم، کسی است که علم وی با ثبات و یقین همراه است ...» ایجاد کرد

2018-11-18T07:43:31Z

صفحه‌ای تازه حاوی «==واژه‌شناسی لغوی== *راسخ در علم، کسی است که علم وی با ثبات و یقین همراه است <ref>...» ایجاد کرد

نمایش تغییرات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۱۸
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	*در این نظر، گفته شده اگر «واو» برای عطف و مراد از عطف شریک ساختن راسخان، در علم به تأویل بود، برترین راسخان [[پیامبر]]{{صل}} است، زیرا چگونه می‌شود قرآن بر قلب وی نازل گشته باشد و ایشان به مراد از آن آگاه نباشد و قرآن هرگاه امت یا امر جماعتی را یاد می‌کند که [[پیامبر]]{{صل}} در میانشان است، نخست حضرت را به جهت احترام جداگانه و سپس همه را ذکر می‌کند؛ مانند: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ}}﴾}} <ref> این پیامبر به آنچه از (سوی) پروردگارش به سوی او فرو فرستاده‌اند، ایمان دارد و همه مؤمنان؛ سوره بقره ، آیه: ۲۸۵.</ref> نیز {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| ثُمَّ أَنزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَذَلِكَ جَزَاء الْكَافِرِينَ}}﴾}} <ref> آنگاه خداوند آرامش خویش را بر پیامبر خود و بر مؤمنان فرو فرستاد و سپاهیانی را که آنان را نمی‌دیدید؛ فرود آورد و کافران را به عذاب افکند و آن، کیفر کافران است؛ سوره توبه ، آیه: ۲۶.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُواْ وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ}}﴾}} <ref> بی‌گمان نزدیک‌ترین مردم به ابراهیم همانانند که از وی پیروی کردند و نیز این پیامبر و مؤمنان؛ و خداوند سرپرست مؤمنان است؛ سوره آل عمران ، آیه: ۶۸.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ }}﴾}} <ref> ای مؤمنان! به سوی خداوند توبه‌ای راستین کنید، امید است که پروردگار شما از گناهانتان چشم پوشد و شما را در بوستان‌هایی درآورد که از بن آنها جویبارها روان است؛ در روزی که خداوند پیامبر و مؤمنان همراه او را خوار نمی‌گذارد، فروغ آنان پیشاپیش و در سوی راستشان می‌شتابد، می‌گویند: پروردگارا! فروغ ما را برای ما کامل گردان و ما را بیامرز که تو بر هر کاری توانایی؛ سوره تحریم، آیه: ۸.</ref> بر این اساس، اگر مراد از {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} این بود که آنان عالم به تأویل‌اند، باید گفته می‌شد «وما یعلم تأویله الا الله و رسوله و الراسخون فی العلم»: شاید چنین پاسخ داده شود که مصدر آیه {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ}}﴾}} دلالت دارد که [[پیامبر]]{{صل}} عالم به کتاب است، از این رو نیازی به ذکر دوباره آن نبود <ref>المیزان، ج۳، ص ۲۸.</ref>. گفته شده اگر «واو» در {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} برای عطف باشد، سخن بر خلاف فصاحت است، زیرا چنانچه عطف مراد باشد، باید بر سر جمله‌های پسین «واو» درآمده و گفته شود «وهم یقولون آمنا به» <ref>التفسیر الکبیر، ج۷، ص ۱۹۰.</ref>. بعضی در جواب گفته‌اند اگر جمله حالی با فعل مضارع شروع شود، بایستی بی «واو» باشد <ref>البهجة المرضیه، ج۱، ص ۴۲۴؛ التمهید، ج۳، ص ۴۳ - ۴۴.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۰.</ref>.		*در این نظر، گفته شده اگر «واو» برای عطف و مراد از عطف شریک ساختن راسخان، در علم به تأویل بود، برترین راسخان [[پیامبر]]{{صل}} است، زیرا چگونه می‌شود قرآن بر قلب وی نازل گشته باشد و ایشان به مراد از آن آگاه نباشد و قرآن هرگاه امت یا امر جماعتی را یاد می‌کند که [[پیامبر]]{{صل}} در میانشان است، نخست حضرت را به جهت احترام جداگانه و سپس همه را ذکر می‌کند؛ مانند: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ}}﴾}} <ref> این پیامبر به آنچه از (سوی) پروردگارش به سوی او فرو فرستاده‌اند، ایمان دارد و همه مؤمنان؛ سوره بقره ، آیه: ۲۸۵.</ref> نیز {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| ثُمَّ أَنزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَذَلِكَ جَزَاء الْكَافِرِينَ}}﴾}} <ref> آنگاه خداوند آرامش خویش را بر پیامبر خود و بر مؤمنان فرو فرستاد و سپاهیانی را که آنان را نمی‌دیدید؛ فرود آورد و کافران را به عذاب افکند و آن، کیفر کافران است؛ سوره توبه ، آیه: ۲۶.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُواْ وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ}}﴾}} <ref> بی‌گمان نزدیک‌ترین مردم به ابراهیم همانانند که از وی پیروی کردند و نیز این پیامبر و مؤمنان؛ و خداوند سرپرست مؤمنان است؛ سوره آل عمران ، آیه: ۶۸.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ }}﴾}} <ref> ای مؤمنان! به سوی خداوند توبه‌ای راستین کنید، امید است که پروردگار شما از گناهانتان چشم پوشد و شما را در بوستان‌هایی درآورد که از بن آنها جویبارها روان است؛ در روزی که خداوند پیامبر و مؤمنان همراه او را خوار نمی‌گذارد، فروغ آنان پیشاپیش و در سوی راستشان می‌شتابد، می‌گویند: پروردگارا! فروغ ما را برای ما کامل گردان و ما را بیامرز که تو بر هر کاری توانایی؛ سوره تحریم، آیه: ۸.</ref> بر این اساس، اگر مراد از {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} این بود که آنان عالم به تأویل‌اند، باید گفته می‌شد «وما یعلم تأویله الا الله و رسوله و الراسخون فی العلم»: شاید چنین پاسخ داده شود که مصدر آیه {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ}}﴾}} دلالت دارد که [[پیامبر]]{{صل}} عالم به کتاب است، از این رو نیازی به ذکر دوباره آن نبود <ref>المیزان، ج۳، ص ۲۸.</ref>. گفته شده اگر «واو» در {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} برای عطف باشد، سخن بر خلاف فصاحت است، زیرا چنانچه عطف مراد باشد، باید بر سر جمله‌های پسین «واو» درآمده و گفته شود «وهم یقولون آمنا به» <ref>التفسیر الکبیر، ج۷، ص ۱۹۰.</ref>. بعضی در جواب گفته‌اند اگر جمله حالی با فعل مضارع شروع شود، بایستی بی «واو» باشد <ref>البهجة المرضیه، ج۱، ص ۴۲۴؛ التمهید، ج۳، ص ۴۳ - ۴۴.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۰.</ref>.
	*در نظریه یاد شده در تعامل با آیات متشابه، آن‌ها که در دل‌هایشان انحراف است، برای فتنه جویی و طلب تأویل، از متشابهات قرآن پیروی می‌کنند و راسخان در علم می‌گویند ما بدان ایمان آورده و همه آیات از نزد خداست، بنابراین آنان که شکی در علمشان به خدا و آیاتش وارد نمی‌شود به متشابهات خودداری می‌کنند، زیرا گرچه اعتقاد به این مطلب که محکم و متشابه از نزد خداست، سبب ایمان به کل «محکم و متشابه» می‌شود، روشن بودن مراد در محکم، مایه پیروی از آن در عمل و در مقابل، روشن نبودن مراد در متشابه، سبب توقف در عمل است، در نتیجه پیروی از معنای متشابه در صورتی که منافی با محکم باشد، جایز نیست و پیروی از معنای احتمالی آن، که موافق با محکم است، در عمل بایسته است و این در حقیقت، ارجاع متشابه به محکم است <ref>تفسیر قمی، ج۲، ص ۴۵۱؛ المیزان، ج۳، ص ۲۷ - ۲۹.</ref>. بر این پایه، امتیاز راسخان در علم نسبت به دیگران این است که تنها ایشان می‌دانند خدا عالم به معنای متشابه است نه غیر او <ref>جامع البیان، ج۳، ص ۲۴۸.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۱.</ref>.		*در نظریه یاد شده در تعامل با آیات متشابه، آن‌ها که در دل‌هایشان انحراف است، برای فتنه جویی و طلب تأویل، از متشابهات قرآن پیروی می‌کنند و راسخان در علم می‌گویند ما بدان ایمان آورده و همه آیات از نزد خداست، بنابراین آنان که شکی در علمشان به خدا و آیاتش وارد نمی‌شود به متشابهات خودداری می‌کنند، زیرا گرچه اعتقاد به این مطلب که محکم و متشابه از نزد خداست، سبب ایمان به کل «محکم و متشابه» می‌شود، روشن بودن مراد در محکم، مایه پیروی از آن در عمل و در مقابل، روشن نبودن مراد در متشابه، سبب توقف در عمل است، در نتیجه پیروی از معنای متشابه در صورتی که منافی با محکم باشد، جایز نیست و پیروی از معنای احتمالی آن، که موافق با محکم است، در عمل بایسته است و این در حقیقت، ارجاع متشابه به محکم است <ref>تفسیر قمی، ج۲، ص ۴۵۱؛ المیزان، ج۳، ص ۲۷ - ۲۹.</ref>. بر این پایه، امتیاز راسخان در علم نسبت به دیگران این است که تنها ایشان می‌دانند خدا عالم به معنای متشابه است نه غیر او <ref>جامع البیان، ج۳، ص ۲۴۸.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۱.</ref>.
	*با این همه نزاع بر سر استینافی یا عاطفه بودن «واو» بی‌نتیجه است و ادله هر دو گروه نقد پذیرند، به دیگر سخن، گرچه با استینافی بودن واو، آیه بر علم راسان در علم به تأویل قرآن دلالتی ندارد، ~~لیکن~~ بر عدم آن نیز دلالت ندارد؛ و چه بسا با دلیل دیگری علم آنان به تأویل اثبات گردد <ref>المیزان، ج۳، ص ۵۰.</ref>، زیرا از یک سو شرط اساسی اطلاع بر تأویل قرآن طهارت است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| لّا يَمَسُّهُ إِلاَّ الْمُطَهَّرُونَ}}﴾}} <ref> که جز پاکان را به آن دسترس نیست؛ سوره واقعه، آیه: ۷۹.</ref> نه رسوخ، چون قرآن برخی از اهل کتاب را راسخ در علم می‌داند، در حالی که نمی‌توان آنان را عالم به تأویل دانست {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| لَّكِنِ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَالْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنزِلَ مِن قَبْلِكَ وَالْمُقِيمِينَ الصَّلاةَ وَالْمُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالْمُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أُوْلَئِكَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْرًا عَظِيمً}}﴾}} <ref> امّا استواران در دانش از آنان و آن مؤمنان بدانچه بر تو و آنچه پیش از تو فرو فرستاده شده است، ایمان می‌آورند و برپادارندگان نماز و دهندگان زکات و مؤمنان به خدا و روز واپسین؛ به آنان زودا که پاداشی سترگ دهیم؛ سوره نساء، آیه: ۱۶۲.</ref> واز سوی دیگر، [[پیامبر]]{{صل}} و اهل‌بیتش{{عم}} به شهادت آیه تطهیر {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا }}﴾}} <ref> از خداوند و فرستاده او فرمانبرداری کنید؛ جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند؛ سوره احزاب، آیه: ۳۳.</ref> از هرگونه پلیدی پاکیزه‌اند، پس باید بر تأویل قرآن آگاه باشند و تکیه بر رسوخ در آیه از آن روست که رسوخ، نتیجه طهارت است <ref>المیزان، ج ۳، ص ۵۵.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۱.</ref>.		*با این همه نزاع بر سر استینافی یا عاطفه بودن «واو» بی‌نتیجه است و ادله هر دو گروه نقد پذیرند، به دیگر سخن، گرچه با استینافی بودن واو، آیه بر علم راسان در علم به تأویل قرآن دلالتی ندارد، لکن بر عدم آن نیز دلالت ندارد؛ و چه بسا با دلیل دیگری علم آنان به تأویل اثبات گردد <ref>المیزان، ج۳، ص ۵۰.</ref>، زیرا از یک سو شرط اساسی اطلاع بر تأویل قرآن طهارت است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| لّا يَمَسُّهُ إِلاَّ الْمُطَهَّرُونَ}}﴾}} <ref> که جز پاکان را به آن دسترس نیست؛ سوره واقعه، آیه: ۷۹.</ref> نه رسوخ، چون قرآن برخی از اهل کتاب را راسخ در علم می‌داند، در حالی که نمی‌توان آنان را عالم به تأویل دانست {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| لَّكِنِ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ وَالْمُؤْمِنُونَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنزِلَ مِن قَبْلِكَ وَالْمُقِيمِينَ الصَّلاةَ وَالْمُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالْمُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أُوْلَئِكَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْرًا عَظِيمً}}﴾}} <ref> امّا استواران در دانش از آنان و آن مؤمنان بدانچه بر تو و آنچه پیش از تو فرو فرستاده شده است، ایمان می‌آورند و برپادارندگان نماز و دهندگان زکات و مؤمنان به خدا و روز واپسین؛ به آنان زودا که پاداشی سترگ دهیم؛ سوره نساء، آیه: ۱۶۲.</ref> واز سوی دیگر، [[پیامبر]]{{صل}} و اهل‌بیتش{{عم}} به شهادت آیه تطهیر {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا }}﴾}} <ref> از خداوند و فرستاده او فرمانبرداری کنید؛ جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند؛ سوره احزاب، آیه: ۳۳.</ref> از هرگونه پلیدی پاکیزه‌اند، پس باید بر تأویل قرآن آگاه باشند و تکیه بر رسوخ در آیه از آن روست که رسوخ، نتیجه طهارت است <ref>المیزان، ج ۳، ص ۵۵.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۱.</ref>.
	*از "راسخون درعلم" در دو آیه قرن به شرح زیر به صراحت یاد شده است<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/197220/%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%8A-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85/ ر.ک: اسعدی، محمد، مقاله «معناشناسی راسخان در علم با تأکید بر کاربرد روایی»]</ref>:		*از "راسخون درعلم" در دو آیه قرن به شرح زیر به صراحت یاد شده است<ref>[http://rasekhoon.net/article/show/197220/%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%8A-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85/ ر.ک: اسعدی، محمد، مقاله «معناشناسی راسخان در علم با تأکید بر کاربرد روایی»]</ref>:
	*'''آیه نخست:''' آیه {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ}}﴾}} <ref> اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» استوار یک رویه‌اند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر آیات «متشابه» چند رویه‌اند؛ اما آنهایی که در دل کژی دارند، از سر آشوب و تأویل جویی، از آیات متشابه آن، پیروی می‌کنند در حالی که تأویل آن را جز خداوند نمی‌داند و استواران در دانش، می‌گویند: ما بدان ایمان داریم، تمام آن از نزد پروردگار ماست و جز خردمندان، کسی در یاد نمی‌گیرد؛ سوره آل عمران، آیه: ۷.</ref>. این آیه درباره نزول قرآن و تقسیم آیات به محکمات و متشابهات و دانش تأویل است که خداوند، موضع راسخان درعلم را در این باره بیان می‌فرماید: پر دامنه‌ترین بحث در این آیه درباره عاطفه یا استینافیه بودن جمله {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}}﴾}} است که در تفسیر معنای راسخان در علم دخیل خواهد بود. در نظریه عطف، معنایی ایجابی از راسخان در علم در نظر گرفته می‌شود و تأکید بر گستره و ژرفای علمی‌ آنان است؛ اما در نظریه استیناف، از این مفهوم، معنایی سلبی مورد توجه بوده و بر محدودیت و کنترل شدن تحقیق و تتبّع علمی‌ آنان تأکید می‌شود. هر دو قول عطف و استیناف در میان جمع زیادی از عالمان فریقین مطرح شده است <ref>مجمع البیان، ج۲، ص۷۰۱؛ أمالی المرتضی، ج۱، ص۴۱۸- ۴۲۱؛ البرهان فی علم القرآن، ج۲، ص۸۳- ۸۴؛ البحر المحیط، ج۱، ص ۳۶۷؛ المیزان، ج۳، ص۵۱.</ref><ref>[http://rasekhoon.net/article/show/197220/%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%8A-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85/ ر.ک: اسعدی، محمد، مقاله «معناشناسی راسخان در علم با تأکید بر کاربرد روایی»]</ref>.		*'''آیه نخست:''' آیه {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ}}﴾}} <ref> اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» استوار یک رویه‌اند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر آیات «متشابه» چند رویه‌اند؛ اما آنهایی که در دل کژی دارند، از سر آشوب و تأویل جویی، از آیات متشابه آن، پیروی می‌کنند در حالی که تأویل آن را جز خداوند نمی‌داند و استواران در دانش، می‌گویند: ما بدان ایمان داریم، تمام آن از نزد پروردگار ماست و جز خردمندان، کسی در یاد نمی‌گیرد؛ سوره آل عمران، آیه: ۷.</ref>. این آیه درباره نزول قرآن و تقسیم آیات به محکمات و متشابهات و دانش تأویل است که خداوند، موضع راسخان درعلم را در این باره بیان می‌فرماید: پر دامنه‌ترین بحث در این آیه درباره عاطفه یا استینافیه بودن جمله {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ}}﴾}} است که در تفسیر معنای راسخان در علم دخیل خواهد بود. در نظریه عطف، معنایی ایجابی از راسخان در علم در نظر گرفته می‌شود و تأکید بر گستره و ژرفای علمی‌ آنان است؛ اما در نظریه استیناف، از این مفهوم، معنایی سلبی مورد توجه بوده و بر محدودیت و کنترل شدن تحقیق و تتبّع علمی‌ آنان تأکید می‌شود. هر دو قول عطف و استیناف در میان جمع زیادی از عالمان فریقین مطرح شده است <ref>مجمع البیان، ج۲، ص۷۰۱؛ أمالی المرتضی، ج۱، ص۴۱۸- ۴۲۱؛ البرهان فی علم القرآن، ج۲، ص۸۳- ۸۴؛ البحر المحیط، ج۱، ص ۳۶۷؛ المیزان، ج۳، ص۵۱.</ref><ref>[http://rasekhoon.net/article/show/197220/%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%8A-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%85/ ر.ک: اسعدی، محمد، مقاله «معناشناسی راسخان در علم با تأکید بر کاربرد روایی»]</ref>.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۲۰
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	#بر پایه روایات فراوان، راسخان در علم، تأویل آیات متشابه را می‌دانند <ref>الکافی، ج۱، ص ۲۱۳؛ نورالثقلین، ج۱، ص ۲۴۲، ۳۱۵ - ۳۱۸؛ بحارالانوار، ج۳۳، ص ۱۵۵.</ref>، بنابراین راسخان در علم به تأویل متشابهات دانایند، در حالی که بدان ایمان داشته و همه آیات محکم و متشابه را از نزد خدا می‌دانند. [[امامان]]{{عم}} با اشاره به این آیه [[پیامبر\|پیامبر اکرم]]{{صل}} را «برترین راسخان» <ref>تفسیر عیاشی، ج ۱، ص۱۶۴؛ الکافی، ج۱، ص ۲۱۳؛ البرهان، ج۱، ص۵۹۷ - ۵۹۹.</ref> خوانده و درباره خود نیز فرموده‌اند: راسخان در علم ما هستیم و تأویل قرآن را ما می‌دانیم <ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۴۴؛ الکافی، ج۱، ص ۲۱۳؛ نورالثقلین، ج۱، ص ۳۱، ۳۱۸.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۱۹.</ref>.		#بر پایه روایات فراوان، راسخان در علم، تأویل آیات متشابه را می‌دانند <ref>الکافی، ج۱، ص ۲۱۳؛ نورالثقلین، ج۱، ص ۲۴۲، ۳۱۵ - ۳۱۸؛ بحارالانوار، ج۳۳، ص ۱۵۵.</ref>، بنابراین راسخان در علم به تأویل متشابهات دانایند، در حالی که بدان ایمان داشته و همه آیات محکم و متشابه را از نزد خدا می‌دانند. [[امامان]]{{عم}} با اشاره به این آیه [[پیامبر\|پیامبر اکرم]]{{صل}} را «برترین راسخان» <ref>تفسیر عیاشی، ج ۱، ص۱۶۴؛ الکافی، ج۱، ص ۲۱۳؛ البرهان، ج۱، ص۵۹۷ - ۵۹۹.</ref> خوانده و درباره خود نیز فرموده‌اند: راسخان در علم ما هستیم و تأویل قرآن را ما می‌دانیم <ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۴۴؛ الکافی، ج۱، ص ۲۱۳؛ نورالثقلین، ج۱، ص ۳۱، ۳۱۸.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۱۹.</ref>.
	*راسخان در علم به اعلام الهی، تأویل متشابه را می‌دانند، نه به فکر و اجتهادشان، زیرا عقول مستقلاً و بی‌اخبار الهی از درک آن درمانده‌اند <ref>رحمة من الرحمن، ج۱، ص ۴۱۲؛ الفتوحات المکیه، ج۱، ص ۲۲۴.</ref>. به دیده برخی، راسخان، کسانی هستند که دارای انواع علوم‌اند: دانش شریعت که آموختنی است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ}}﴾}} <ref> از اهل کتاب آسمانی بپرسید؛ سوره نحل، آیه: ۴۳.</ref>؛ علم طریقت که معاملتی است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| وَابْتَغُواْ إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ}}﴾}} <ref> و به سوی او راه جویید؛ سوره مائده، آیه: ۳۵.</ref>؛ علم حقیقی که یافتنی است:{{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| وَعَلَّمْنَاهُ مِن لَّدُنَّا عِلْمًا}}﴾}} <ref> و او را از پیش خویش دانشی آموخته بودیم؛ سوره کهف، آیه: ۶۵.</ref><ref> کشف الاسرار، ج۲، ص ۷۷۴.</ref>. بر پایه برخی روایات، پای‌بندی به سوگند، راستگویی، استقامت قلب و عفت بطن و دامن، از ویژگی‌های راسخان در علم دانسته شده است <ref>الدر المنثور، ج۲، ص ۷.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۱۹.</ref>.		*راسخان در علم به اعلام الهی، تأویل متشابه را می‌دانند، نه به فکر و اجتهادشان، زیرا عقول مستقلاً و بی‌اخبار الهی از درک آن درمانده‌اند <ref>رحمة من الرحمن، ج۱، ص ۴۱۲؛ الفتوحات المکیه، ج۱، ص ۲۲۴.</ref>. به دیده برخی، راسخان، کسانی هستند که دارای انواع علوم‌اند: دانش شریعت که آموختنی است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّكْرِ}}﴾}} <ref> از اهل کتاب آسمانی بپرسید؛ سوره نحل، آیه: ۴۳.</ref>؛ علم طریقت که معاملتی است: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| وَابْتَغُواْ إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ}}﴾}} <ref> و به سوی او راه جویید؛ سوره مائده، آیه: ۳۵.</ref>؛ علم حقیقی که یافتنی است:{{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| وَعَلَّمْنَاهُ مِن لَّدُنَّا عِلْمًا}}﴾}} <ref> و او را از پیش خویش دانشی آموخته بودیم؛ سوره کهف، آیه: ۶۵.</ref><ref> کشف الاسرار، ج۲، ص ۷۷۴.</ref>. بر پایه برخی روایات، پای‌بندی به سوگند، راستگویی، استقامت قلب و عفت بطن و دامن، از ویژگی‌های راسخان در علم دانسته شده است <ref>الدر المنثور، ج۲، ص ۷.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۱۹.</ref>.
	*در نظری دیگر که پذیرفته بسیاری از [[اهل سنت]] است <ref>المیزان، ج۳، ص۵۰.</ref> «واو» برای استیناف <ref>جامع البیان، ج۳، ص ۲۵۰؛ التفسیر الکبیر، ج۷، ص ۱۸۹ - ۱۹۰؛ تفسیر ابن کثیر، ج۱، ص ۳۵۵.</ref> و عبارت {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} طرف مقابل برای {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ}}﴾}} است. این نظریه با ظاهر سخن [[امام علی\| ~~امیرالمؤمنان~~]]{{ع}} نیز تأیید می‌گردد، که شنونده را از فرو رفتن در عرصه برخی از دانش‌ها بیم می‌دهد و گوشزد می‌فرماید که چه سان خدا گروهی را ستوده که به درماندگی خود اعتراف می‌کنند و خودداری از کنجاوی‌های بیهوده را «رسوخ در علم» نامیده است <ref>نهج البلاغه، خطبه ۹۱؛ تفسیر عیاشی، ج ۱، ص ۱۶۳؛ البرهان، ج۱، ص ۵۹۹.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۰.</ref>.		*در نظری دیگر که پذیرفته بسیاری از [[اهل سنت]] است <ref>المیزان، ج۳، ص۵۰.</ref> «واو» برای استیناف <ref>جامع البیان، ج۳، ص ۲۵۰؛ التفسیر الکبیر، ج۷، ص ۱۸۹ - ۱۹۰؛ تفسیر ابن کثیر، ج۱، ص ۳۵۵.</ref> و عبارت {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} طرف مقابل برای {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ}}﴾}} است. این نظریه با ظاهر سخن [[امام علی\| امیرالمؤمنین]]{{ع}} نیز تأیید می‌گردد، که شنونده را از فرو رفتن در عرصه برخی از دانش‌ها بیم می‌دهد و گوشزد می‌فرماید که چه سان خدا گروهی را ستوده که به درماندگی خود اعتراف می‌کنند و خودداری از کنجاوی‌های بیهوده را «رسوخ در علم» نامیده است <ref>نهج البلاغه، خطبه ۹۱؛ تفسیر عیاشی، ج ۱، ص ۱۶۳؛ البرهان، ج۱، ص ۵۹۹.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۰.</ref>.
	*در این نظر، گفته شده اگر «واو» برای عطف و مراد از عطف شریک ساختن راسخان، در علم به تأویل بود، برترین راسخان [[پیامبر]]{{صل}} است، زیرا چگونه می‌شود قرآن بر قلب وی نازل گشته باشد و ایشان به مراد از آن آگاه نباشد و قرآن هرگاه امت یا امر جماعتی را یاد می‌کند که [[پیامبر]]{{صل}} در میانشان است، نخست حضرت را به جهت احترام جداگانه و سپس همه را ذکر می‌کند؛ مانند: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ}}﴾}} <ref> این پیامبر به آنچه از (سوی) پروردگارش به سوی او فرو فرستاده‌اند، ایمان دارد و همه مؤمنان؛ سوره بقره ، آیه: ۲۸۵.</ref> نیز {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| ثُمَّ أَنزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَذَلِكَ جَزَاء الْكَافِرِينَ}}﴾}} <ref> آنگاه خداوند آرامش خویش را بر پیامبر خود و بر مؤمنان فرو فرستاد و سپاهیانی را که آنان را نمی‌دیدید؛ فرود آورد و کافران را به عذاب افکند و آن، کیفر کافران است؛ سوره توبه ، آیه: ۲۶.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُواْ وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ}}﴾}} <ref> بی‌گمان نزدیک‌ترین مردم به ابراهیم همانانند که از وی پیروی کردند و نیز این پیامبر و مؤمنان؛ و خداوند سرپرست مؤمنان است؛ سوره آل عمران ، آیه: ۶۸.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ }}﴾}} <ref> ای مؤمنان! به سوی خداوند توبه‌ای راستین کنید، امید است که پروردگار شما از گناهانتان چشم پوشد و شما را در بوستان‌هایی درآورد که از بن آنها جویبارها روان است؛ در روزی که خداوند پیامبر و مؤمنان همراه او را خوار نمی‌گذارد، فروغ آنان پیشاپیش و در سوی راستشان می‌شتابد، می‌گویند: پروردگارا! فروغ ما را برای ما کامل گردان و ما را بیامرز که تو بر هر کاری توانایی؛ سوره تحریم، آیه: ۸.</ref> بر این اساس، اگر مراد از {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} این بود که آنان عالم به تأویل‌اند، باید گفته می‌شد «وما یعلم تأویله الا الله و رسوله و الراسخون فی العلم»: شاید چنین پاسخ داده شود که مصدر آیه {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ}}﴾}} دلالت دارد که [[پیامبر]]{{صل}} عالم به کتاب است، از این رو نیازی به ذکر دوباره آن نبود <ref>المیزان، ج۳، ص ۲۸.</ref>. گفته شده اگر «واو» در {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} برای عطف باشد، سخن بر خلاف فصاحت است، زیرا چنانچه عطف مراد باشد، باید بر سر جمله‌های پسین «واو» درآمده و گفته شود «وهم یقولون آمنا به» <ref>التفسیر الکبیر، ج۷، ص ۱۹۰.</ref>. بعضی در جواب گفته‌اند اگر جمله حالی با فعل مضارع شروع شود، بایستی بی «واو» باشد <ref>البهجة المرضیه، ج۱، ص ۴۲۴؛ التمهید، ج۳، ص ۴۳ - ۴۴.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۰.</ref>.		*در این نظر، گفته شده اگر «واو» برای عطف و مراد از عطف شریک ساختن راسخان، در علم به تأویل بود، برترین راسخان [[پیامبر]]{{صل}} است، زیرا چگونه می‌شود قرآن بر قلب وی نازل گشته باشد و ایشان به مراد از آن آگاه نباشد و قرآن هرگاه امت یا امر جماعتی را یاد می‌کند که [[پیامبر]]{{صل}} در میانشان است، نخست حضرت را به جهت احترام جداگانه و سپس همه را ذکر می‌کند؛ مانند: {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ}}﴾}} <ref> این پیامبر به آنچه از (سوی) پروردگارش به سوی او فرو فرستاده‌اند، ایمان دارد و همه مؤمنان؛ سوره بقره ، آیه: ۲۸۵.</ref> نیز {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| ثُمَّ أَنزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَذَلِكَ جَزَاء الْكَافِرِينَ}}﴾}} <ref> آنگاه خداوند آرامش خویش را بر پیامبر خود و بر مؤمنان فرو فرستاد و سپاهیانی را که آنان را نمی‌دیدید؛ فرود آورد و کافران را به عذاب افکند و آن، کیفر کافران است؛ سوره توبه ، آیه: ۲۶.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُواْ وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ}}﴾}} <ref> بی‌گمان نزدیک‌ترین مردم به ابراهیم همانانند که از وی پیروی کردند و نیز این پیامبر و مؤمنان؛ و خداوند سرپرست مؤمنان است؛ سوره آل عمران ، آیه: ۶۸.</ref> و {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ }}﴾}} <ref> ای مؤمنان! به سوی خداوند توبه‌ای راستین کنید، امید است که پروردگار شما از گناهانتان چشم پوشد و شما را در بوستان‌هایی درآورد که از بن آنها جویبارها روان است؛ در روزی که خداوند پیامبر و مؤمنان همراه او را خوار نمی‌گذارد، فروغ آنان پیشاپیش و در سوی راستشان می‌شتابد، می‌گویند: پروردگارا! فروغ ما را برای ما کامل گردان و ما را بیامرز که تو بر هر کاری توانایی؛ سوره تحریم، آیه: ۸.</ref> بر این اساس، اگر مراد از {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} این بود که آنان عالم به تأویل‌اند، باید گفته می‌شد «وما یعلم تأویله الا الله و رسوله و الراسخون فی العلم»: شاید چنین پاسخ داده شود که مصدر آیه {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\| هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ}}﴾}} دلالت دارد که [[پیامبر]]{{صل}} عالم به کتاب است، از این رو نیازی به ذکر دوباره آن نبود <ref>المیزان، ج۳، ص ۲۸.</ref>. گفته شده اگر «واو» در {{عربی\|اندازه=150%\|﴿{{متن قرآن\|وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ}}﴾}} برای عطف باشد، سخن بر خلاف فصاحت است، زیرا چنانچه عطف مراد باشد، باید بر سر جمله‌های پسین «واو» درآمده و گفته شود «وهم یقولون آمنا به» <ref>التفسیر الکبیر، ج۷، ص ۱۹۰.</ref>. بعضی در جواب گفته‌اند اگر جمله حالی با فعل مضارع شروع شود، بایستی بی «واو» باشد <ref>البهجة المرضیه، ج۱، ص ۴۲۴؛ التمهید، ج۳، ص ۴۳ - ۴۴.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۰.</ref>.
	*در نظریه یاد شده در تعامل با آیات متشابه، آن‌ها که در دل‌هایشان انحراف است، برای فتنه جویی و طلب تأویل، از متشابهات قرآن پیروی می‌کنند و راسخان در علم می‌گویند ما بدان ایمان آورده و همه آیات از نزد خداست، بنابراین آنان که شکی در علمشان به خدا و آیاتش وارد نمی‌شود به متشابهات خودداری می‌کنند، زیرا گرچه اعتقاد به این مطلب که محکم و متشابه از نزد خداست، سبب ایمان به کل «محکم و متشابه» می‌شود، روشن بودن مراد در محکم، مایه پیروی از آن در عمل و در مقابل، روشن نبودن مراد در متشابه، سبب توقف در عمل است، در نتیجه پیروی از معنای متشابه در صورتی که منافی با محکم باشد، جایز نیست و پیروی از معنای احتمالی آن، که موافق با محکم است، در عمل بایسته است و این در حقیقت، ارجاع متشابه به محکم است <ref>تفسیر قمی، ج۲، ص ۴۵۱؛ المیزان، ج۳، ص ۲۷ - ۲۹.</ref>. بر این پایه، امتیاز راسخان در علم نسبت به دیگران این است که تنها ایشان می‌دانند خدا عالم به معنای متشابه است نه غیر او <ref>جامع البیان، ج۳، ص ۲۴۸.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۱.</ref>.		*در نظریه یاد شده در تعامل با آیات متشابه، آن‌ها که در دل‌هایشان انحراف است، برای فتنه جویی و طلب تأویل، از متشابهات قرآن پیروی می‌کنند و راسخان در علم می‌گویند ما بدان ایمان آورده و همه آیات از نزد خداست، بنابراین آنان که شکی در علمشان به خدا و آیاتش وارد نمی‌شود به متشابهات خودداری می‌کنند، زیرا گرچه اعتقاد به این مطلب که محکم و متشابه از نزد خداست، سبب ایمان به کل «محکم و متشابه» می‌شود، روشن بودن مراد در محکم، مایه پیروی از آن در عمل و در مقابل، روشن نبودن مراد در متشابه، سبب توقف در عمل است، در نتیجه پیروی از معنای متشابه در صورتی که منافی با محکم باشد، جایز نیست و پیروی از معنای احتمالی آن، که موافق با محکم است، در عمل بایسته است و این در حقیقت، ارجاع متشابه به محکم است <ref>تفسیر قمی، ج۲، ص ۴۵۱؛ المیزان، ج۳، ص ۲۷ - ۲۹.</ref>. بر این پایه، امتیاز راسخان در علم نسبت به دیگران این است که تنها ایشان می‌دانند خدا عالم به معنای متشابه است نه غیر او <ref>جامع البیان، ج۳، ص ۲۴۸.</ref><ref>[[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)\|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۳، ص ۴۲۱.</ref>.