Msadeq: صفحه‌ای تازه حاوی «لفظ سامری در سوره طه سه بار ذکر شده و داستان وی بر حسب قرآن مجید بدین قرار است: موسی برای گرفتن تورات مدت چهل روز به کوه طور رفت و در غیبت خویش هارون را به جانشینی خود انتخاب کرد و سامری از این غیبت استفاده نمود و قوم موسی...» ایجاد کرد

2023-11-22T06:58:28Z

صفحه‌ای تازه حاوی «لفظ سامری در سوره طه سه بار ذکر شده و داستان وی بر حسب قرآن مجید بدین قرار است: موسی برای گرفتن تورات مدت چهل روز به کوه طور رفت و در غیبت خویش هارون را به جانشینی خود انتخاب کرد و سامری از این غیبت استفاده نمود و قوم موسی...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

لفظ [[سامری]] در [[سوره طه]] سه بار ذکر شده و داستان وی بر حسب [[قرآن مجید]] بدین قرار است:
[[موسی]] برای گرفتن [[تورات]] مدت چهل [[روز]] به [[کوه طور]] رفت و در [[غیبت]] خویش [[هارون]] را به [[جانشینی]] خود [[انتخاب]] کرد و سامری از این غیبت استفاده نمود و [[قوم موسی]] را فریفت و برای آنها مجسمه‌ای به صورت گوساله ساخت و در درون آن لوله‌هائی تعبیه کرد به قسمی که چون باد از آن لوله‌ها می‌گذشت بانگی شبیه بانگ گاو [[تولید]] می‌شد. در بعضی [[قرائات]] به جای «[[خوار]]» «جؤار» ضبط شده. خوار بانگ گاو است و جؤار، مطلق صوت می‌باشد. چون گاو پرستی در میان [[مصریان]] معمول بود سامری گوساله خود را به عنوان مجسمه یک [[بت]] معرفی کرد و گفت این بت خدای شما و خدای موسی است. هر چند هارون آنان را [[نصیحت]] کرد و به [[پرستش]] [[خدای یگانه]] [[دعوت]] نمود، سودی نبخشید به موسی [[وحی]] رسید که [[بنی اسرائیل]] دچار [[فتنه]] و [[امتحان]] شده‌اند و از راه [[حق]] بازگشته‌اند. [[حضرت موسی]] با [[خشم]] و [[اندوه]] بسیار به جانب [[قوم]] خویش بازگشت و چون آنان را [[گمراه]] یافت سخت بر هارون بر آشفت. هارون اظهار داشت که آنان را [[موعظه]] کرده لکن سخنش مقبول نیفتاده و از [[ترس]] آنکه مبادا در بنی اسرائیل [[تفرقه]] پیدا شود [[گناهکاری]] آنان را [[تحمل]] کرده است. آنگاه موسی سامری را مورد خطاب و [[عتاب]] قرار داد و علت اقدام او را بدین [[کار زشت]] پرسید. سامری گفت: آنچه دیگران ندیدند من دیدم. قبضه‌ای از اثر [[رسول]] برداشتم و سپس آن را افکندم و موافق دلخواه خود عمل کردم موسی وی را گفت: [[کیفر]] تو آن است که در زندگانی «لامساس» گوئی. به خدای خود بنگر اینک آن را خواهیم سوزاند و پس از سوختن آن را به دریا خواهیم افکند. این بود خلاصه قصه‌ای که در سوره طه مسطور است. در [[سوره اعراف]] نیز بی‌آنکه از خود [[سامری]] نامی به میان آید این داستان بیان شده و به موجب آن [[آیات]] [[قوم موسی]] از زیورهای خود مجسمه گوساله‌ای که دارای بانگ و آوازی بود ساختند و خدای خود قرار دادند.

راجع به این داستان سه مطلب باید مورد دقت قرار گیرد:

'''سامری کیست؟'''

اصل لفظ سامری در [[زبان عبری]] «شمری» است. در الفاظ [[عبری]] چون معرب شوند حرف(ش) به حرف{{س}} تبدیل می‌گردد چنانکه موشی به صورت [[موسی]] و یشوع به صورت یسوع در می‌آید. بنابراین سامری منسوب به شمرون است و شمرون فرزند یشاکر چهارمین فرزند [[یعقوب]] بوده است. بنابراین مبنی سامری که گوساله‌ای ساخته و [[بنی اسرائیل]] را به [[پرستیدن]] آن [[دعوت]] کرده مردی از نواده‌های شمرون بوده که به مناسبت انتساب به جد خویش شمری یا سامری معرفی شده است.

وجه دیگری برای [[تسمیه]] سامری قابل تصور است و آن این است که سامری منسوب به [[شهر]] [[سامره]] باشد و چون سامران از [[دین]] عمومی [[یهود]] سر باز زدند و [[یهودیان]] و [[مسیحیان]] آنان را [[مرتد]] می‌خواندند به تدریج لفظ سامری به معنی مرتد مشهور و معروف شده و عنوان علمیت از آن سلب گردیده است و [[قرآن مجید]] شخصی را که گوساله ساخته است به [[لقب]] سامری که در آن [[زمان]] در یهود مرادف با مرتد اطلاق می‌شده ملقب کرده است.

در [[تفسیر طبری]] سامری قبیله‌ای از قبائل بنی اسرائیل معرفی شده و صاحب [[قاموس کتاب مقدس]] نیز سامریان را از [[خاندان]] بنی اسرائیل می‌شناسد ولی بیشتر یهود معتقدند که سامریان از [[مردم]] آسورند که [[دین یهود]] را پذیرفته‌اند و نسخه مخصوصی از [[تورات]] به زبان سامری در دست آنها است فعلا عده معدودی از سامریان در [[بین النهرین]] زندگانی می‌کنند و دینشان با دین عمومی یهود تفاوت‌های زیادی دارد و [[تورات]] [[سامری]] با توراتی که در دست [[یهود]] می‌باشد اختلافاتی دارد.

در تورات، ساختن گوساله به [[هارون]] [[برادر]] [[حضرت موسی]] نسبت داده شده است و این امر، عجیب و مخالف شان [[انبیاء]] است. بنا به [[روایت]] [[دائرة المعارف اسلامی]] در بعضی ترگوم‌ها که فعاد در دست نیست تعبیه گوساله به شخص دیگری غیر از هارون منسوب است. بعضی از [[مفسرین]] [[اسلامی]] نام سامری را هارون ضبط کرده‌اند و البته این هارون غیر از هارون برادر [[موسی]] است.

گوساله‌ای که به موجب تورات، هارون ساخته بانگ و آوازی ندارد ولی در «پرقی ربی الیعاذر» مرقوم است که سمائیل یعنی [[ملک الموت]] در درون گوساله داخل شده و مانند گاو بانگ می‌زده است.

بعضی از [[مسیحیان]] که در [[مقام]] [[خرده‌گیری]] بر [[قرآن مجید]] بوده‌اند پنداشته‌اند که سامری محرف سمائیل است و عده‌ای از ایشان گفته‌اند که قرآن مجید شخصی را که در [[زمان]] موسی می‌زیسته سامری یعنی منسوب به [[شهر]] [[سامره]] معرفی کرده است در صورتی که سامره به وسیله عمری شهریار [[آل]] [[اسرائیل]] ۹۲۰ سال پیش از [[مسیح]] یعنی سال‌ها بعد از حضرت موسی بنا شده است و دویست سال محل هیقل بعل بوده است.

هر گاه خواننده به توجیهاتی که در آغاز مقال ذکر شد توجه کند به معترض جواب خواهد گفت که سامری مذکور در [[قرآن]]، یا منسوب به شمرون است یا در معنی [[مرتد]] اطلاق شده است و نیز ممکن است سامری محرف یامرس(gamres) باشد که در یکی از مدراش‌ها از جمله رؤسای سحرة [[فرعون]] معرفی شده است.

'''[[سخن]] سامری در جواب حضرت موسی چه معنی دارد؟'''

در [[تفسیر]] {{متن قرآن|قَالَ بَصُرْتُ بِمَا لَمْ يَبْصُرُوا بِهِ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِنْ أَثَرِ الرَّسُولِ فَنَبَذْتُهَا وَكَذَلِكَ سَوَّلَتْ لِي نَفْسِي}}<ref>«(سامری) گفت: من چیزی دیدم که دیگران آن را ندیدند؛ مشتی از جای پای آن فرستاده برداشتم و آن را (در کار تندیس در آتش) افکندم و بدین‌گونه، نفس من (کارم را) در نظرم آراست» سوره طه، آیه ۹۶.</ref> اکثر [[مفسرین]] گفته‌اند [[سامری]] هنگام [[نزول وحی]]، [[هبوط]] [[جبرئیل]] را متوجه بوده است و مشتی از خاک زیر پای جبرئیل را برداشته و با خود نگاه داشته است و چون گوساله را تعبیه کرده آن خاک را بر گوساله زده و گوساله از [[کرامت]] آن خاک به [[آواز]] آمده است.

[[امام فخر رازی]] و ابومسلم [[اصفهانی]] گفته‌اند که سامری به [[حضرت موسی]] گفته است: «آنچه من دیدم سایر [[مردم]] از دیدن آن عاجز بودند. کمی تو را [[پیروی]] کردم و بطلان دعوی تو بر من آشکار گردید از این روی دست از آن برداشتم».

به [[عقیده]] نگارنده سامری تصور کرده است که برای [[حفظ]] قومیت و رفع [[تفرقه]] مجسمه‌ای بسازد تا [[اسرائیلیان]] خدای محسوس داشته باشند و در [[غیبت موسی]] بدان متوجه شوند و آن را [[عبادت]] و [[پرستش]] کنند. اقدام به این کار پیش از ساختن [[مذبح]] بوده و [[کردار]] سامری ناشی از [[قصور]] [[فکر]] و [[عادت]] سابق [[مصریان]] و اسرائیلیان انجام یافته است و به همین جهت در [[مقام]] [[عذرخواهی]] {{متن قرآن|سَوَّلَتْ لِي نَفْسِي}} گفته و خود [[معتقد]] شده که [[هوی و هوس]]، چنین کار ناشایسته را در نظر او آراسته ساخته و نفس، وی را به [[گمراهی]] کشانیده است.

'''[[کیفر]] «لامساس» چگونه [[کیفری]] بوده است؟'''

بعضی گفته‌اند که سامری از [[معاشرت]] و تماس با مردم [[محروم]] شد و از [[شهر]] با خانواده‌اش [[اخراج]] گردید. برخی می‌گویند که لامساس یا [[قانون]] تابو نسبت به اشخاص و اشیاء [[مقدس]] و همچنین نسبت به اشخاص یا اشیاء [[پلید]] جاری است.

مردم به اشیاء مقدس از جهت آنکه مبادا [[بی‌احترامی]] شود دست نمی‌زدند و همچنین از دست زدن به اشخاص و اشیاء پلید از [[ترس]] آنکه خود پلید شوند خودداری می‌کردند و این قانون در [[هند]] و [[ایران]] نیز معمول بوده و در [[دین اسلام]] نیز موجود است چنانکه مس [[قرآن مجید]] بدون [[طهارت]] از باب حفظ [[احترام]] ممنوع است و مس میت موجب [[غسل]] می‌شود. در [[قانون]] [[اسلام]] فقط از تماس با [[مشرکان]] باید خودداری کرد و هر گاه [[مسلمان]] با رطوبت، [[مشرک]] یا [[حیوان]] یا شیئی [[نجس]] را لمس کند با شستن می‌تواند اثر آن را از میان ببرد و اگر بدن میت را لمس کند به وسیله غسل، ازاله اثر می‌شود. اما در [[کیش]] [[یهود]] هرگاه کسی به [[کیفر]] لامساس محکوم می‌شده برای رفع آن [[عقوبت]] می‌بایست [[کفاره]] سنگینی را متحمل شود گاهی کفاره، بریدن یک عضو یا معدوم ساختن شخص بوده است.

به [[عقیده]] نگارنده ممکن است [[سامری]] در نتیجه [[کردار زشت]] خویش با [[نفرین]] [[حضرت موسی]] مبتلی به [[جذام]] شده باشد و چون جذام [[بیماری]] ساری است و به [[نص]] [[تورات]] شخص مبتلای به خره، [[پلید]] است، سامری به قانون لامساس عرفا و شرعا محکوم گردیده و از [[شهر]] [[اخراج]] شده باشد.

عبارت {{متن قرآن|فَإِنَّ لَكَ فِي الْحَيَاةِ أَنْ تَقُولَ لَا مِسَاسَ}}<ref>«(موسی) گفت: برو که تو را در زندگی (کیفر) این است که بگویی: (به من) دست نزنید! و تو را موعدی است که در آن با تو خلاف نمی‌ورزند و (اینک) در خدایت که پیوسته در خدمتش بودی بنگر که آن را می‌سوزانیم سپس (خاکستر) آن را در دریا به هر سو می‌پاشیم» سوره طه، آیه ۹۷.</ref> مؤید این مطلب است چه به موجب این [[آیه]] سامری در همه مدت زندگانی خویش می‌بایست با هر کس که [[ملاقات]] می‌کند خواه ملاقات کننده [[اسرائیلی]] باشد یا غیر اسرائیلی باشد «لامساس» بگوید و [[مردم]] را از تماس با خود منع کند.<ref>[[محمد خزائلی|خزائلی، محمد]]، [[اعلام قرآن (کتاب)|اعلام قرآن]]، ص 358-362.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010214.jpg|22px]] [[محمد خزائلی|خزائلی، محمد]]، [[اعلام قرآن (کتاب)|'''اعلام قرآن''']]
{{پایان منابع}}

بحث:سامری در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها