بحث:شیخ صدوق - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: /* شیخ صدوق و اندیشۀ سیاسی */

2023-02-26T05:44:41Z

شیخ صدوق و اندیشۀ سیاسی

Jaafari: /* شیخ صدوق */

2023-02-26T05:43:42Z

شیخ صدوق

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۱۳
خط ۵۱:		خط ۵۱:
	شیخ صدوق برای ملاقات با [[ابو عبدالله]] [[نعمت]] رقیب به بلخ رفت و کتاب «[[من لا یحضره الفقیه]]» را به نام او نوشت. شیخ در اواخر [[عمر]] در [[شهر]] [[ری]] [[زندگی]] می‌کرد که تحت [[سیطره]] [[آل بویه]] بود و «[[رکن الدوله]]» و [[وزیر]] او، «صاحب ابن عباد»، او را بسیار گرامی می‌داشتند.		شیخ صدوق برای ملاقات با [[ابو عبدالله]] [[نعمت]] رقیب به بلخ رفت و کتاب «[[من لا یحضره الفقیه]]» را به نام او نوشت. شیخ در اواخر [[عمر]] در [[شهر]] [[ری]] [[زندگی]] می‌کرد که تحت [[سیطره]] [[آل بویه]] بود و «[[رکن الدوله]]» و [[وزیر]] او، «صاحب ابن عباد»، او را بسیار گرامی می‌داشتند.
	ابن بابویه به سال ۳۸۱ هجری [[قمری]] در ری در گذشت و در همان جا مدفون شد. [[مزار]] او تاکنون باقی مانده است<ref>فقه سیاسی، ج۸، ص۳۰ – ۲۰.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۱۹۲.</ref>		ابن بابویه به سال ۳۸۱ هجری [[قمری]] در ری در گذشت و در همان جا مدفون شد. [[مزار]] او تاکنون باقی مانده است<ref>فقه سیاسی، ج۸، ص۳۰ – ۲۰.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۱۹۲.</ref>

			==[[شیخ صدوق]] و اندیشۀ [[سیاسی]]==
			فرازی از [[کتاب المقنع]] فی الفقه تألیف شیخ صدوق که از بُعد اندیشۀ سیاسی [[شیعه]] قابل تجزیه و تحلیل [[ارزشمندی]] است؛ در [[ارتباط]] با [[همکاری با خلفا]] و [[زمامداران]] [[جور]] و مشارکت در [[دولت]] و [[اعمال]] [[حاکمیت]] آنان، بدون تردید یکی از مهم‌ترین فراز‌های [[اندیشه سیاسی شیعه]] در طول [[تاریخ]] بوده است.
			شیخ صدوق نقل می‌کند که: از [[امام صادق]]{{ع}} در مورد مردی که [[دوستدار اهل بیت]] [[پیامبر]]{{صل}} باشد، ولی در دستگاه [[زمامداران غاصب]] و جور مشارکت داشته باشد، سئوال شد که اگر چنین کسی در زیر [[پرچم]] چنین زمامدارانی به [[قتل]] برسد، وضعیت او در پیشگاه [[خدا]] چگونه خواهد بود؟ [[امام]]{{ع}} در پاسخ فرمود: [[خداوند]] وی را بر اساس نیتی که در این [[همکاری با دولت جائر]] داشته، برای [[محاسبه]] [[مبعوث]] می‌نماید. هرگاه کسی از دیگری کاری را که مربوط به [[سلطان جائر]] است بخواهد و در مقابل آن پولی پرداخت کند، اشکال ندارد چنانکه خریدن مواد غذایی از [[دولت جائر]] و یا [[پوشاک]] بلامانع است.
			در این راستا با توجه به این سخنان کوتاه می‌توان نتایج زیر را به دست آورد:

			===[[بینش سیاسی]]===
			به [[اعتقاد]] [[صدوق]] در برخورد با این مسئله، نخست باید از [[آگاهی]] و بینش سیاسی لازم برخوردار بود و ماهیت، [[منزلت]] و عملکرد [[نظام حاکم]] و [[مسئولان]] آن را به دقت بررسی کرد {{عربی\|إياك و أعمال السلطان}} این دقت و [[بینش]] هنگامی ضروری‌تر و لازم‌تر جلوه می‌کند که شخص بخواهد به نحوی با دستگاه [[حاکم]] و زمامداران آن ارتباط برقرار کند.
			صدوق به نحوۀ ارتباط منفی با نظام حاکم نمی‌پردازد، اما در صورتی که شخص بخواهد رابطه [[همکاری]] برقرار کند وی را از آن منع می‌کند و با جملۀ: {{عربی\|فلا تدخل فيها}} هر نوع مشارکت با دولت جائر را ممنوع می‌شمارد و [[حکم کلی]] و قاعدۀ سیاسی اصلی را در این باره بر ممنوعیت همکاری و عدم [[مشروعیت]] [[نظام]] بیا می‌دارد.

			===[[تحریم]] سیاسی [[دولت‌ها]]===
			این همان اصل [[تحریم]] [[سیاسی]] دولت‌های [[نامشروع]] است که خود نخستین گام در مبارزۀ سیاسی محسوب می‌شود. در [[حقیقت]] می‌توان از این اصل و قاعده سیاسی چنین نتیجه گرفت که در دیدگاه [[صدوق]]، [[عدم همکاری]] با دولت‌های [[جائر]] به معنای [[بی‌طرفی]] و [[بی‌تفاوتی]] نسبت به وضعیت موجود نیست بلکه وی با تأسیس چنین اصلی به رابطۀ منفی نیز اشاره دارد.
			به [[عقیده]] صدوق در اندیشۀ یک [[شیعه]] وقتی جمله {{عربی\|إياك و أعمال السلطان}} شکل می‌گیرد، در واقع این [[اندیشه]] با یک حالت منفی و تحریم نسبت به [[نظام حاکم]] همراه است. تحریمی که از [[آگاهی]] نسبت به دستگاه [[حاکم]] و [[زمامداران]] آن ناشی می‌شود و او اگر با چنین نظامی [[همکاری]] و مشارکت ندارد، به دلیل [[شناختی]] است که از ماهیت، جایگاه و عملکرد آن از دیدگاه [[تفکر شیعی]] دارد؛

			===همکاری و [[مشارکت سیاسی]]===
			هر [[حکم کلی]] قابل استثناست. در شرایطی که شخص ناگزیر از همکاری و مشارکت با دستگاه‌های مرتبط با [[نظام جور]] می‌شود و به دلایلی چون امرار معاش ضروری، [[پوشش]] برای [[تأمین امنیت]]، [[خدمت]] به [[جامعه]] و [[مردم]] و [[اصلاح]] یا ایجاد [[تحول]] در داخل نظام حاکم به فعالیت می‌پردازد؛ باید از هر نوع عمل خلاف به ویژه [[ظلم]] و [[فساد]] اجتناب ورزد و بنا به تصریح صدوق، به جبران این [[خطا]] به مردم خدمت کند و به زیردستان [[نیکی]] کند، به طوری که تا نیاز مراجعه کنندگان را برطرف نکرده، از خود دور نکند.
			اطلاق تعبیر صدوق: {{عربی\|فأحسن إلى كل واحد}} نشان می‌دهد که وظیفۀ چنین کسانی که به ناچار در [[مشاغل]] مختلف و درجات متفاوت درون نظام‌های نامشروع به کار گمارده می‌شوند؛ تنها در مورد نیازمندانی نیست که به آنها مراجعه می‌کنند بلکه شامل تمامی کسانی است که در [[جامعه اسلامی]] دارای نیازهای [[مشروع]] بوده و نظام حاکم در برآوردن نیازهای آنان کوتاهی و یا [[ستم]] می‌کند.
			با تجزیه و تحلیل دقیق این نظریه می‌توان به نظریۀ [[دولت در دولت]]، در اندیشۀ [[سیاسی]] [[شیعه]] رسید؛ زیرا این جمله در [[المقنع]] فی الفقه: {{عربی\|فأحسن إلى كل واحد، و لا ترد أحدا من حاجته ما تهيأ لك}} آن است که فرد [[آگاه]] و صاحب [[اندیشه]] [[تحریم]] سیاسی [[نظام حاکم]]، هنگامی که در داخل این [[نظام جور]] قرار می‌گیرد، باید با استفاده از همه امکانات قابل بهره‌برداری در رفع نیاز [[مردم]] بکوشد و چنین عملی جز با [[برنامه‌ریزی]] و [[شناخت کامل]] امکانات، وضعیت موجود و جایگاه فرد در کل نظام حاکم امکان‌پذیر نیست.
			بی‌شک مخاطب [[شیخ صدوق]] در جملۀ: {{عربی\|فان دخلت فيها}} کسی است که براساس [[اعتقاد به امامت]] و انحصار [[مشروعیت نظام سیاسی]] به [[نظام]] منسوب به [[امام]]{{ع}} نظام حاکم را [[نامشروع]] دانسته و بنابه [[حکم]] [[صدوق]] {{عربی\|إياك و أعمال السلطان}} آن نظام را با تمامی نهادها و مسئولانش تحریم کرده و [[معتقد]] به زوال و نابودی آن است و هر لحظه [[انتظار]] آن را دارد که با واژگونی نظام حاکم، [[نظام سیاسی]] منسوب به امام{{ع}} [[اقتدار]] و [[حاکمیت]] را در دست گیرد.
			در اصطلاح سیاسی امروز به چنین فرد سیاسی، آگاه و متحرک، انقلابی گفته می‌شود که با تحریم و بایکوت کردن [[رژیم]] [[حاکم]]، [[تشکیلات]] مؤثری را برای رفع [[ستم]] و ارائۀ خدمات به [[آحاد]] [[ملت]] خود سامان می‌بخشد؛

			===اندیشۀ تعطیل===
			اعطای [[لقب]] «[[اولیاء الله]]» در [[روایت]] [[امام هشتم]]{{ع}} بنابر نقل صدوق در المقنع فی‌الفقه، به کسانی که با وجود تحریم نظام حاکم در درون آن به [[محبت]] و [[دستگیری]] [[اولیای خدا]] می‌پردازند، می‌تواند [[منزلت]] و جایگاه [[مجاهدان در راه خدا]] را تداعی کند.
			جاذبۀ این واژه و امتیاز بزرگ [[الهی]] یعنی در زمره اولیای خدا قرار گرفتن خود، می‌تواند به عنوان یک انگیزۀ مؤثر در [[بسیج نیروها]] به سمت عملی که موجب کسب چنین افتخاری می‌شود به شمار آید؛

			===زیر [[پرچم]] [[جور]]===
			[[نفوذ]] در درون [[دستگاه جور]] می‌تواند تا آن حد متصور باشد که شخص نفوذی در همۀ عرصه‌ها و صحنه‌ها حتی فعالیت‌هایی که منتهی به [[مرگ]] وی شود مشارکت کند، چنانکه پیشفرض [[روایت]] [[امام صادق]]{{ع}} بنابر نقل [[صدوق]] در [[کتاب المقنع]] فی الفقه همان است {{متن حدیث\|فَيُقْتَلُ تَحْتَ رَايَتِهِمْ}}.

			===انگیزۀ [[سیاسی]]===
			عمل سیاسی نیز مانند همه اعمالی که در حوزه [[دین]] انجام می‌شود باید انگیزه‌دار و همراه با [[بینش]] و [[معرفت]] باشد.
			مفاد [[حدیث]] امام صادق{{ع}} در مورد فقرة {{متن حدیث\|يَبْعَثُهُ اللَّهُ عَلَى نِيَّتِهِ}} در [[حقیقت]] همان مفهوم اصل کلی: {{عربی\|إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ}} است که به معنای ارزشیابی عمل براساس [[اندیشه]]، معرفت و [[انگیزه]] است<ref>فقه سیاسی، ج۸، ص۲۸ – ۲۱. </ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۱۹۴.</ref>

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «==شیخ صدوق== محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی، مشهور به شیخ صدوق در سال ۳۰۵ هجری قمری، در خاندان علم و تقوی، در شهر قم دیده به جهان گشوده، شیخ طوسی جریان ولادت وی را اینچنین نقل کرده که علی بن بابویه با دختر عموی خود ازدو...» ایجاد کرد

2023-02-26T05:42:15Z

صفحه‌ای تازه حاوی «==شیخ صدوق== محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی، مشهور به شیخ صدوق در سال ۳۰۵ هجری قمری، در خاندان علم و تقوی، در شهر قم دیده به جهان گشوده، شیخ طوسی جریان ولادت وی را اینچنین نقل کرده که علی بن بابویه با دختر عموی خود ازدو...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

==[[شیخ صدوق]]==
[[محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی]]، مشهور به شیخ صدوق در [[سال ۳۰۵ هجری]] [[قمری]]، در [[خاندان]] [[علم]] و [[تقوی]]، در [[شهر قم]] دیده به [[جهان]] گشوده، [[شیخ طوسی]] جریان ولادت وی را اینچنین نقل کرده که [[علی بن بابویه]] با دختر عموی خود [[ازدواج]] کرده بود؛ ولی از او [[فرزندی]] نصیب وی نشده بود که او در نامه‌ای از حضور شیخ ابوالقاسم، [[حسین بن روح]] تقاضا کرد تا از محضر [[حضرت بقیة الله]]{{ع}} بخواهد برای او [[دعا]] کند تا [[خداوند]] [[اولاد]] [[صالح]] و [[فقیه]] به او عطا کند. پس از گذشت مدتی از ناحیه آن حضرت این گونه جواب رسید: «تو از این همسرت صاحب فرزند نخواهی شد؛ ولی به زودی کنیزی دیلمیه نصیب تو می‌شود که از او دارای دو پسر فقیه خواهی گشت»<ref>اعیان الشیعه، ج۹، ص۱۵۹.</ref>.
پدر بزرگوارش، [[علی بن حسین بن بابویه قمی]] مردی عالم [[عابد]] و [[محدث]] [[زاهد]] و [[صاحب کرامات]]، و نیز از برجسته‌ترین [[علما]] و فقهای بزرگ [[زمان]] خود بود، و با آنکه [[عالمان]] و [[محدثان]] بسیاری در [[قم]] می‌زیستند، عهده‌دار [[پرچم هدایت]] و [[مرجعیت]] [[فتوا]] بوده است. با این همه، ایشان با دکۀ کوچکی که در بازار قم داشت که از راه کسب و [[تجارت]] و در نهایت [[زهد]] و [[عفاف]]، امرار معاش می‌کرد و ساعاتی از [[روز]] را نیز در [[منزل]] خود به [[تدریس]] و [[تبلیغ احکام]] و [[نقل روایات]] می‌پرداخت.
ابوجعفر محمد بن علی بن بابویه قمی که بعدها به شیخ صدوق معروف شد، دارای استعدادی عجیب و نبوغی سرشار بوده که از همان اوایل [[کودکی]] در [[شهر مقدس قم]] به [[تحصیل علم]] و فراگیری [[احادیث]] [[معصومین]]{{عم}} مشغول شد ایشان بیش از بیست سال از دوران پر [[برکت]] [[حیات]] پدر را [[درک]] کرده و در این مدت از محضر پدر و سایر علمای قم مانند [[محمد بن حسن بن احمد بن ولید]]، [[حمزة بن محمد بن احمد بن جعفر بن محمد بن زید بن علی]]{{ع}}، [[ابو الحسن محمد بن قاسم]]، [[ابومحمد قاسم بن محمد استرآبادی]]، [[ابومحمد عبدوس بن علی بن عباس گرگانی]] و [[محمد بن علی استرآبادی]] [[کسب علم]] و [[حکمت]] کرد. تا جایی که از بزرگ‌ترین شخصیت‌های [[جهان اسلام]] و از برجسته‌ترین چهره‌های درخشان [[علم]] و [[فضیلت]] شد. [[شیخ صدوق]] در [[نوجوانی]] مدارج [[علمی]] را طی کرده و از همان نوجوانی تألیفات خود را آغاز کرد در [[عهد]] [[جوانی]] آنچنان وزین و عالم شده بود که [[اهالی قم]] [[پیشوایی]] او را پذیرفتند، تا جایی که ایشان در سن ۲۲ یا ۲۳ سالگی پس از در گذشت پدر بزرگوارش وظیفۀ سنگین [[نشر احادیث]] [[آل محمد]]{{صل}} و [[هدایت امت]] را عهده‌دار شد که این آغازگر دوران جدیدی از [[زندگی]] وی بود. ایشان که نزدیک به [[عصر ائمه]]{{عم}} می‌زیسته، با جمع‌آوری [[روایات اهل بیت]]{{عم}} و تألیف کتاب‌های نفیس و با [[ارزش]]، خدمات ارزنده و کم‌نظیری به عالم [[اسلام]] و [[تشیع]] کرد. [[شیخ طوسی]] در معرفی [[شخصیت]] علمی شیخ صدوق می‌گوید:
«او [[دانشمندی]] [[جلیل القدر]] و [[حافظ]] [[احادیث]] بود. از احوال [[رجال]]، کاملا [[آگاه]] و در سلسله احادیث، [[نقادی]] عالی [[مقام]] به شمار می‌آمد. بین بزرگان [[قم]]، از نظر [[حفظ]] احادیث و کثرت معلومات مثل و مانندی نداشت و در حدود سیصد اثر تألیفی از خود به یادگار گذاشته است»<ref>الذریعه، ج۴، ص۵۰۴.</ref>.

رجالی کبیر، [[نجاشی]] نیز چنین می‌نویسد:
«[[ابو جعفر]] (شیخ صدوق) ساکن [[ری]]، [[فقیه]] و چهرۀ برجستۀ [[شیعه]] در [[خراسان]] است، او به [[بغداد]] نیز وارد شد و با این که در سن جوانی بود، همۀ بزرگان شیعه از او [[استماع]] [[حدیث]] می‌کردند». [[علامه]] [[بحرانی]] چنین تصریح می‌کند:
«جمعی از [[اصحاب]] ما، از جمله علامه در «مختلف»، [[شهید]] در «شرح [[ارشاد]]» و [[سید]] [[محقق داماد]]، [[روایات]] مرسله [[صدوق]] را صحیح می‌دانند و به آنها عمل می‌کنند؛ زیرا همان گونه که روایات مرسلۀ [[ابن ابی عمیر]] پذیرفته شده، روایات مرسلۀ صدوق هم مورد قبول واقع شده است»<ref>روضات الجنات، ج۶، ص۲۳.</ref>.
ایشان از [[حشر]] و نشر‌هایی که با [[آل بویه]] داشته نهایت استفاده را برد، به ویژه در آن [[زمان]] که در [[جهان اسلام]] [[مذاهب چهارگانه اهل سنت]] میدان‌دار بودند، [[شیخ صدوق]] با استفاده از موقعیت ایجاده شده توسط [[صاحب بن عباد]]، نه تنها خدمات فراوانی به جهان اسلام کرد بلکه پایۀ [[مکتب تشیع]] و [[تبلیغ]] را بیش از پیش محکم و [[استوار]] کرد.
در سایۀ استفاده از [[استادان]] مبرز شاگردانی را [[تربیت]] نمود که هر کدام مانند ستاره‌ای در [[آسمان]] [[علوم اسلامی]] [[نور افشانی]] می‌کنند که برادرش [[حسین بن علی بن موسی بن بابویه قمی]]، [[شیخ مفید]]، شیخ ثقه الدین حسن بن حسین بن علی بن موسی بن بابویه برادرزاده [[صدوق]]، [[علی بن احمد بن عباس]]، پدر شیخ نجاشی، [[ابوالقاسم علی بن محمد بن علی خزاز]] - [[ابن غضائری]]، [[ابو عبدالله حسین بن عبید الله بن ابراهیم]]، [[ابو الحسن جعفر بن حسین حسکه قمی]]، استاد [[شیخ طوسی]]، شیخ [[ابو جعفر محمد بن احمد بن عباس بن فاخر دوریستی]]، معاصر شیخ طوسی، [[ابو زکریا محمد بن سلیمان حمرانی]]، شیخ [[ابوالبرکات علی بن حسن خوزی]] نمونه‌هایی از آنها است<ref>اعیان الشیعه، ج۹، ص۱۵۹.</ref>.
علاوه بر [[تربیت شاگردان]]، تألیفات فراوان و گوناگون وی در [[علوم]] و [[فنون]] مختلف [[اسلامی]]، هر کدام گوهری تابناک و گنجینه‌ای پایان‌ناپذیر است که هم اکنون نیز با گذشت بیش از هزار سال از [[تاریخ]] تألیف آنها، به جای فرسودگی و بی‌رونقی، [[روز]] به روز بر [[ارزش]] و اعتبار آن افزوده شده و جایگاهی بس رفیع و والا یافته‌اند و در صدر قفسۀ کتابخانه‌ها و در سینۀ [[فقها]] و [[دانشمندان]] جای دارند، که از جملۀ آنهاست:
#من لا یحضره الفقیه؛
#مدینة العلم؛
#کمال الدین و تمام النعمة؛
#التوحید؛
#الخصال؛
#معانی الأخبار؛
#عیون أخبار الرضا{{ع}}؛
#الأمالی؛
#المقنع فی الفقه؛
#الهدایة بالخیر؛
#صفات شیعه؛
#مصادقة الاخوان؛
#علل الشرایع؛
#اثبات ولایت علی{{ع}}؛
#معرفت؛
#مشیخته الفقیه؛
#عیون الاخبار؛
#لایجاز فی الفرائض؛
#مناسک الحج فی مجرد العمل؛
#المسائل الحلبیه فی الفقه؛
#المسائل الجنبلائیه فی الفقه؛
#المسائل الحائریه فی الفقیه؛
#مسئلۀ فی وجوب الجزیه علی الیهود و المنتمین الی الجبابرة؛
#مسئلۀ فی تحریم الفقاع؛
#العدة فی الأصول؛
#مسئله فی العمل بخبر الواحد و بیان حجیة الاخبار؛
#تلخیص الشافعی فی الامه؛
#تهمید الاصول؛
#الاقتصاد الهادی الی راه الرشاد؛
#المفصح فی الأمامه؛
#الغیبه، در مورد غیبت امام زمان؛
#ما یعلل و ما لایعلل؛
#مصباح المتهجد و سلاح المتعبد؛
#انس الوحید؛
#هدایة المسترشد و بصیرة المتعبد فی الادعیه والعبادات.
بالاخره این عالم بزرگ و آخرین بازمانده [[خاندان]] [[صدوق]]، در [[سال ۳۸۱ هجری]] دیده از [[جهان]] فانی فرو بست و به سرای باقی شتافت.
[[ابو جعفر]] محمد بن [[علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی]] معروف به [[شیخ صدوق]] ([[ابن بابویه]]) نزد [[استادان]] زیادی از جمله پدرش شاگردی کرد و [[ادب]] و [[فقه]] را فرا گرفت.
پدرش، [[ابو الحسن]] [[علی بن حسین بن موسی قمی]]، نیز از [[فقهای شیعه]] بود که با [[حسین بن روح]]، [[نائب سوم]] [[امام زمان]]، نیز [[ملاقات]] داشت. او به [[دعای امام زمان]] صاحب سه فرزند شد که محمد (شیخ صدوق) بزرگ‌ترین آنها بود.
شیخ صدوق برای ملاقات با [[ابو عبدالله]] [[نعمت]] رقیب به بلخ رفت و کتاب «[[من لا یحضره الفقیه]]» را به نام او نوشت. شیخ در اواخر [[عمر]] در [[شهر]] [[ری]] [[زندگی]] می‌کرد که تحت [[سیطره]] [[آل بویه]] بود و «[[رکن الدوله]]» و [[وزیر]] او، «صاحب ابن عباد»، او را بسیار گرامی می‌داشتند.
ابن بابویه به سال ۳۸۱ هجری [[قمری]] در ری در گذشت و در همان جا مدفون شد. [[مزار]] او تاکنون باقی مانده است<ref>فقه سیاسی، ج۸، ص۳۰ – ۲۰.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۱۹۲.</ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۱۴
خط ۵۹:		خط ۵۹:
	===[[بینش سیاسی]]===		===[[بینش سیاسی]]===
	به [[اعتقاد]] [[صدوق]] در برخورد با این مسئله، نخست باید از [[آگاهی]] و بینش سیاسی لازم برخوردار بود و ماهیت، [[منزلت]] و عملکرد [[نظام حاکم]] و [[مسئولان]] آن را به دقت بررسی کرد {{عربی\|إياك و أعمال السلطان}} این دقت و [[بینش]] هنگامی ضروری‌تر و لازم‌تر جلوه می‌کند که شخص بخواهد به نحوی با دستگاه [[حاکم]] و زمامداران آن ارتباط برقرار کند.		به [[اعتقاد]] [[صدوق]] در برخورد با این مسئله، نخست باید از [[آگاهی]] و بینش سیاسی لازم برخوردار بود و ماهیت، [[منزلت]] و عملکرد [[نظام حاکم]] و [[مسئولان]] آن را به دقت بررسی کرد {{عربی\|إياك و أعمال السلطان}} این دقت و [[بینش]] هنگامی ضروری‌تر و لازم‌تر جلوه می‌کند که شخص بخواهد به نحوی با دستگاه [[حاکم]] و زمامداران آن ارتباط برقرار کند.
	صدوق به نحوۀ ارتباط منفی با نظام حاکم نمی‌پردازد، اما در صورتی که شخص بخواهد رابطه [[همکاری]] برقرار کند وی را از آن منع می‌کند و با جملۀ: {{عربی\|فلا تدخل فيها}} هر نوع مشارکت با دولت جائر را ممنوع می‌شمارد و [[حکم کلی]] و قاعدۀ سیاسی اصلی را در این باره بر ممنوعیت همکاری و عدم [[مشروعیت]] [[نظام]] بیا می‌دارد.		صدوق به نحوۀ ارتباط منفی با نظام حاکم نمی‌پردازد، اما در صورتی که شخص بخواهد رابطه [[همکاری]] برقرار کند وی را از آن منع می‌کند و با جملۀ: {{عربی\|فلا تدخل فيها}} هر نوع مشارکت با دولت جائر را ممنوع می‌شمارد و [[حکم کلی]] و قاعدۀ سیاسی اصلی را در این باره بر ممنوعیت همکاری و عدم [[مشروعیت]] [[نظام]] بیا می‌دارد.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۱۹۵.</ref>

	===[[تحریم]] سیاسی [[دولت‌ها]]===		===[[تحریم]] سیاسی [[دولت‌ها]]===
	این همان اصل [[تحریم]] [[سیاسی]] دولت‌های [[نامشروع]] است که خود نخستین گام در مبارزۀ سیاسی محسوب می‌شود. در [[حقیقت]] می‌توان از این اصل و قاعده سیاسی چنین نتیجه گرفت که در دیدگاه [[صدوق]]، [[عدم همکاری]] با دولت‌های [[جائر]] به معنای [[بی‌طرفی]] و [[بی‌تفاوتی]] نسبت به وضعیت موجود نیست بلکه وی با تأسیس چنین اصلی به رابطۀ منفی نیز اشاره دارد.		این همان اصل [[تحریم]] [[سیاسی]] دولت‌های [[نامشروع]] است که خود نخستین گام در مبارزۀ سیاسی محسوب می‌شود. در [[حقیقت]] می‌توان از این اصل و قاعده سیاسی چنین نتیجه گرفت که در دیدگاه [[صدوق]]، [[عدم همکاری]] با دولت‌های [[جائر]] به معنای [[بی‌طرفی]] و [[بی‌تفاوتی]] نسبت به وضعیت موجود نیست بلکه وی با تأسیس چنین اصلی به رابطۀ منفی نیز اشاره دارد.
	به [[عقیده]] صدوق در اندیشۀ یک [[شیعه]] وقتی جمله {{عربی\|إياك و أعمال السلطان}} شکل می‌گیرد، در واقع این [[اندیشه]] با یک حالت منفی و تحریم نسبت به [[نظام حاکم]] همراه است. تحریمی که از [[آگاهی]] نسبت به دستگاه [[حاکم]] و [[زمامداران]] آن ناشی می‌شود و او اگر با چنین نظامی [[همکاری]] و مشارکت ندارد، به دلیل [[شناختی]] است که از ماهیت، جایگاه و عملکرد آن از دیدگاه [[تفکر شیعی]] دارد؛		به [[عقیده]] صدوق در اندیشۀ یک [[شیعه]] وقتی جمله {{عربی\|إياك و أعمال السلطان}} شکل می‌گیرد، در واقع این [[اندیشه]] با یک حالت منفی و تحریم نسبت به [[نظام حاکم]] همراه است. تحریمی که از [[آگاهی]] نسبت به دستگاه [[حاکم]] و [[زمامداران]] آن ناشی می‌شود و او اگر با چنین نظامی [[همکاری]] و مشارکت ندارد، به دلیل [[شناختی]] است که از ماهیت، جایگاه و عملکرد آن از دیدگاه [[تفکر شیعی]] دارد؛<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۱۹۵.</ref>

	===همکاری و [[مشارکت سیاسی]]===		===همکاری و [[مشارکت سیاسی]]===
خط ۷۰:		خط ۷۰:
	با تجزیه و تحلیل دقیق این نظریه می‌توان به نظریۀ [[دولت در دولت]]، در اندیشۀ [[سیاسی]] [[شیعه]] رسید؛ زیرا این جمله در [[المقنع]] فی الفقه: {{عربی\|فأحسن إلى كل واحد، و لا ترد أحدا من حاجته ما تهيأ لك}} آن است که فرد [[آگاه]] و صاحب [[اندیشه]] [[تحریم]] سیاسی [[نظام حاکم]]، هنگامی که در داخل این [[نظام جور]] قرار می‌گیرد، باید با استفاده از همه امکانات قابل بهره‌برداری در رفع نیاز [[مردم]] بکوشد و چنین عملی جز با [[برنامه‌ریزی]] و [[شناخت کامل]] امکانات، وضعیت موجود و جایگاه فرد در کل نظام حاکم امکان‌پذیر نیست.		با تجزیه و تحلیل دقیق این نظریه می‌توان به نظریۀ [[دولت در دولت]]، در اندیشۀ [[سیاسی]] [[شیعه]] رسید؛ زیرا این جمله در [[المقنع]] فی الفقه: {{عربی\|فأحسن إلى كل واحد، و لا ترد أحدا من حاجته ما تهيأ لك}} آن است که فرد [[آگاه]] و صاحب [[اندیشه]] [[تحریم]] سیاسی [[نظام حاکم]]، هنگامی که در داخل این [[نظام جور]] قرار می‌گیرد، باید با استفاده از همه امکانات قابل بهره‌برداری در رفع نیاز [[مردم]] بکوشد و چنین عملی جز با [[برنامه‌ریزی]] و [[شناخت کامل]] امکانات، وضعیت موجود و جایگاه فرد در کل نظام حاکم امکان‌پذیر نیست.
	بی‌شک مخاطب [[شیخ صدوق]] در جملۀ: {{عربی\|فان دخلت فيها}} کسی است که براساس [[اعتقاد به امامت]] و انحصار [[مشروعیت نظام سیاسی]] به [[نظام]] منسوب به [[امام]]{{ع}} نظام حاکم را [[نامشروع]] دانسته و بنابه [[حکم]] [[صدوق]] {{عربی\|إياك و أعمال السلطان}} آن نظام را با تمامی نهادها و مسئولانش تحریم کرده و [[معتقد]] به زوال و نابودی آن است و هر لحظه [[انتظار]] آن را دارد که با واژگونی نظام حاکم، [[نظام سیاسی]] منسوب به امام{{ع}} [[اقتدار]] و [[حاکمیت]] را در دست گیرد.		بی‌شک مخاطب [[شیخ صدوق]] در جملۀ: {{عربی\|فان دخلت فيها}} کسی است که براساس [[اعتقاد به امامت]] و انحصار [[مشروعیت نظام سیاسی]] به [[نظام]] منسوب به [[امام]]{{ع}} نظام حاکم را [[نامشروع]] دانسته و بنابه [[حکم]] [[صدوق]] {{عربی\|إياك و أعمال السلطان}} آن نظام را با تمامی نهادها و مسئولانش تحریم کرده و [[معتقد]] به زوال و نابودی آن است و هر لحظه [[انتظار]] آن را دارد که با واژگونی نظام حاکم، [[نظام سیاسی]] منسوب به امام{{ع}} [[اقتدار]] و [[حاکمیت]] را در دست گیرد.
	در اصطلاح سیاسی امروز به چنین فرد سیاسی، آگاه و متحرک، انقلابی گفته می‌شود که با تحریم و بایکوت کردن [[رژیم]] [[حاکم]]، [[تشکیلات]] مؤثری را برای رفع [[ستم]] و ارائۀ خدمات به [[آحاد]] [[ملت]] خود سامان می‌بخشد؛		در اصطلاح سیاسی امروز به چنین فرد سیاسی، آگاه و متحرک، انقلابی گفته می‌شود که با تحریم و بایکوت کردن [[رژیم]] [[حاکم]]، [[تشکیلات]] مؤثری را برای رفع [[ستم]] و ارائۀ خدمات به [[آحاد]] [[ملت]] خود سامان می‌بخشد؛<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۱۹۵.</ref>

	===اندیشۀ تعطیل===		===اندیشۀ تعطیل===
	اعطای [[لقب]] «[[اولیاء الله]]» در [[روایت]] [[امام هشتم]]{{ع}} بنابر نقل صدوق در المقنع فی‌الفقه، به کسانی که با وجود تحریم نظام حاکم در درون آن به [[محبت]] و [[دستگیری]] [[اولیای خدا]] می‌پردازند، می‌تواند [[منزلت]] و جایگاه [[مجاهدان در راه خدا]] را تداعی کند.		اعطای [[لقب]] «[[اولیاء الله]]» در [[روایت]] [[امام هشتم]]{{ع}} بنابر نقل صدوق در المقنع فی‌الفقه، به کسانی که با وجود تحریم نظام حاکم در درون آن به [[محبت]] و [[دستگیری]] [[اولیای خدا]] می‌پردازند، می‌تواند [[منزلت]] و جایگاه [[مجاهدان در راه خدا]] را تداعی کند.
	جاذبۀ این واژه و امتیاز بزرگ [[الهی]] یعنی در زمره اولیای خدا قرار گرفتن خود، می‌تواند به عنوان یک انگیزۀ مؤثر در [[بسیج نیروها]] به سمت عملی که موجب کسب چنین افتخاری می‌شود به شمار آید؛		جاذبۀ این واژه و امتیاز بزرگ [[الهی]] یعنی در زمره اولیای خدا قرار گرفتن خود، می‌تواند به عنوان یک انگیزۀ مؤثر در [[بسیج نیروها]] به سمت عملی که موجب کسب چنین افتخاری می‌شود به شمار آید؛<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۱۹۶.</ref>

	===زیر [[پرچم]] [[جور]]===		===زیر [[پرچم]] [[جور]]===
	[[نفوذ]] در درون [[دستگاه جور]] می‌تواند تا آن حد متصور باشد که شخص نفوذی در همۀ عرصه‌ها و صحنه‌ها حتی فعالیت‌هایی که منتهی به [[مرگ]] وی شود مشارکت کند، چنانکه پیشفرض [[روایت]] [[امام صادق]]{{ع}} بنابر نقل [[صدوق]] در [[کتاب المقنع]] فی الفقه همان است {{متن حدیث\|فَيُقْتَلُ تَحْتَ رَايَتِهِمْ}}.		[[نفوذ]] در درون [[دستگاه جور]] می‌تواند تا آن حد متصور باشد که شخص نفوذی در همۀ عرصه‌ها و صحنه‌ها حتی فعالیت‌هایی که منتهی به [[مرگ]] وی شود مشارکت کند، چنانکه پیشفرض [[روایت]] [[امام صادق]]{{ع}} بنابر نقل [[صدوق]] در [[کتاب المقنع]] فی الفقه همان است {{متن حدیث\|فَيُقْتَلُ تَحْتَ رَايَتِهِمْ}}.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۱۹۶.</ref>

	===انگیزۀ [[سیاسی]]===		===انگیزۀ [[سیاسی]]===
	عمل سیاسی نیز مانند همه اعمالی که در حوزه [[دین]] انجام می‌شود باید انگیزه‌دار و همراه با [[بینش]] و [[معرفت]] باشد.		عمل سیاسی نیز مانند همه اعمالی که در حوزه [[دین]] انجام می‌شود باید انگیزه‌دار و همراه با [[بینش]] و [[معرفت]] باشد.
	مفاد [[حدیث]] امام صادق{{ع}} در مورد فقرة {{متن حدیث\|يَبْعَثُهُ اللَّهُ عَلَى نِيَّتِهِ}} در [[حقیقت]] همان مفهوم اصل کلی: {{عربی\|إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ}} است که به معنای ارزشیابی عمل براساس [[اندیشه]]، معرفت و [[انگیزه]] است<ref>فقه سیاسی، ج۸، ص۲۸ – ۲۱. </ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ~~۱۹۴~~.</ref>		مفاد [[حدیث]] امام صادق{{ع}} در مورد فقرة {{متن حدیث\|يَبْعَثُهُ اللَّهُ عَلَى نِيَّتِهِ}} در [[حقیقت]] همان مفهوم اصل کلی: {{عربی\|إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ}} است که به معنای ارزشیابی عمل براساس [[اندیشه]]، معرفت و [[انگیزه]] است<ref>فقه سیاسی، ج۸، ص۲۸ – ۲۱. </ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی\|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۱۹۶.</ref>