Msadeq: صفحه‌ای تازه حاوی «== اشتقاق لفظ صابئین== به عقیده بعضی از علماء لفظ صابئه اسم فاعل از مصدر صباء به معنی میل است و کسی که از دینی به دینی دیگر میل کند صابی نامیده می‌شود به همین مناسبت، مسیحیانی که به ستاره پرستی میل کرده‌اند و بت پرستانی که به مظ...» ایجاد کرد

2023-11-23T07:45:11Z

صفحه‌ای تازه حاوی «== اشتقاق لفظ صابئین== به عقیده بعضی از علماء لفظ صابئه اسم فاعل از مصدر صباء به معنی میل است و کسی که از دینی به دینی دیگر میل کند صابی نامیده می‌شود به همین مناسبت، مسیحیانی که به ستاره پرستی میل کرده‌اند و بت پرستانی که به مظ...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

== اشتقاق لفظ [[صابئین]]==
به [[عقیده]] بعضی از [[علماء]] لفظ [[صابئه]] اسم فاعل از مصدر صباء به معنی میل است و کسی که از [[دینی]] به دینی دیگر میل کند [[صابی]] نامیده می‌شود به همین مناسبت، مسیحیانی که به [[ستاره]] پرستی میل کرده‌اند و [[بت]] پرستانی که به مظاهر مجرد قائل شده‌اند صابئین نامیده می‌شوند. علیهذا می‌‌توان گفت در صورتی که ماده اشتقاق صابئین از صباء باشد این لفظ با «[[حنفاء]]» [[قرابت]] [[معنوی]] دارد و شاید این دو [[ملت]] در اصول با هم مشترک بوده‌اند.

بعضی دیگر صابئین را از مصدر سباحت به معنی شناوری مشتق می‌دانند و معتقدند که صابئین نخست بر ملتی از [[یهودیان]] اطلاق می‌شده که به [[کیش]] [[یحیی بن زکریا]] گرائیده بودند و در [[حقیقت]] کیش ایشان [[برزخ]] میان یهودیان و [[نصرانیت]] بوده است. چون افراد این [[امت]] پس از ولادت تعمید می‌یافتند آنها را سابحین یا شناوران نامیده‌اند سپس با مرور [[زمان]] حرف سین به صاد و حرف حاء به همزه مبدل شده است.

گروه سوم براین عقیده‌اند که این کیش نخست [[دین]] [[مردم]] [[سبا]] بوده و کلمه صابئین از سبا مشتق است.

در مقاله سبا گفته شد که به احتمال [[قوی]] سبا نخست لفظی دینی بوده و طبق [[نص قرآن]] مردم سبا [[خورشید]] را می‌‌پرستیده‌اند بنابراین دور نیست که صابئین و ملت سبا هر دو آئین مهرپرستی داشته باشند.

به هر حال ارباب [[ملل و نحل]]، سابئین را به دو ملت متمایز از یکدیگر منقسم می‌سازند: یکی صابئین [[موحد]] که از [[یهودیت]] یا [[مسیحیت]] به [[پرستش]] کواکب میل کرده‌اند و دیگر صابئین [[مشرک]] که اصولا آئین‌شان ستاره پرستی بوده است.

می‌گویند در [[سوره بقره]] و [[سوره مائده]] مراد از صابئین، ملتی موحد است و از صابئین مسطور در [[سوره حج]]، صابئین مشرک [[اراده]] شده است.

نگارنده [[معتقد]] است که صابئین مذکور در [[قرآن]] در همه موارد بر یک ملت اطلاق شده و آنان عقیده‌ای میان [[توحید]] و [[شرک]] داشته‌اند.<ref>[[محمد خزائلی|خزائلی، محمد]]، [[اعلام قرآن (کتاب)|اعلام قرآن]]، ص 411-412.</ref>

== طبقات صابئین==
چون [[معتقدات]] [[صابئین]]، [[برزخ]] میان [[اعتقادات]] [[اهل]] [[توحید]] و [[عقاید]] اهل [[شرک]] بوده به [[ضرورت]]، به طبقاتی منقسم شده‌اند. از جهت توجه به [[ستارگان]] آنان را ارباب [[ملل و نحل]] به سه دسته تقسیم کرده‌اند: دسته اول [[معتقد]] به [[وجوب وجود]] کواکب بوده‌اند و در نظر ایشان [[خورشید]]، [[خدای بزرگ]] [[جهان]] و [[واجب الوجود]] است. دسته دوم کواکب را [[آلهه]] یا مظاهر خدای جهان می‌پنداشته‌اند بالاخره دسته سوم معتقد بودند که کواکب به [[فرمان خدا]] در کلیه امور جهانی مؤثر و [[متصرف]] هستند.

[[شهرستانی]] درباره صابئین می‌گوید آنان به وجود ارواحی کلی و ارواحی جزئی [[اعتقاد]] داشته‌اند و می‌‌گفتند [[کامل‌ترین]] [[ارواح]]، کواکب را به منزله تن و آلت فعلی خود قرارداده است و صابئین تأثیر ستارگان را در موجودات این جهان به وسیله همین ارواح می‌دانسته‌اند.

دسته‌ای از صابئین [[نبوت]] را اجمالا و تفصیلا [[انکار]] می‌کرده‌اند و دسته دیگر مجملا به نبوت اعتقاد داشته‌اند و بعضی هم نبوات را اجمالا و تفصیلا پذیرفته بودند. صابئین معتقد به نبوت، [[هرمس]] و آذمون را از جمله [[پیغمبران]] خود می‌شمرده‌اند. (بعضی هرمس را بر [[شیث]] یا [[ادریس]] منطبق کرده‌اند [[رجوع]] شود به مقاله ادریس). در نظر صابئین ارواحی که در کواکب، [[حلول]] کرده‌اند آباء و خود کواکب امهات‌اند و موجودات جهان، موالیدی هستند که از آمیزش آباء و امهات به وجود می‌آیند به علاوه هر یک از ستارگان برای [[روحی]] که در آن جای گرفته هیکلی است.
بنا به گفته شهرستانی بعضی از صابئین مستقیما کواکب را [[پرستش]] نمی‌کردند بلکه برای هریک از ستارگان بتی می‌ساختند و جهت آن [[بت]] معبدی میپرداختند. ماده ساختمانی و [[تزئین]] و شکل [[معبد]] و همچنین صورت و ماده هربت بر حسب ستاره‌ای که به آن تعلق می‌داشت متفاوت می‌بود.
دمشقی خصوصیات [[معابد]] و بتان و قربانی‌های خاص به هر یک از سیارات را شرح داده است.

محتاج به گفتن نیست که کواکب سبعه در نظر صابئین ماه و عطارد و [[زهره]] و خورشید و مشتری و زحل بوده و دور نیست که مهد این [[عقیده]] [[بابل]] باشد. بعضی نوشته‌اند که [[صابئین]] (شاید صابئین [[عربستان]]) [[کعبه]] را [[خانه]] [[زحل]] و یکی از [[معابد]] سبعه [[جهان]] می‌شمرده‌اند.

[[شهرستانی]] نوشته است که صابئین سه بار در [[روز]] [[نماز]] می‌گزاردند و پس از مس میت [[غسل]] می‌کردند از خوردن گوشت خوک و حیوانات چنگال دار [[پرهیز]] داشتند. گوشت کبوتر هم نمی‌خوردند دو [[زن]] [[اختیار]] نمی‌نمودند و [[طلاق]] نزد ایشان جز به [[حکم]] [[قاضی]] میسر نبود. اینان ختان می‌کردند و بنا به گفته بعضی، صابئین از جنابت غسل می‌کرده‌اند و هر سال سی روز [[روزه]] می‌داشتند (به عقیده برخی از مستشرقین [[اعتقاد به فرشتگان]] و همچنین بعضی از [[اعمال عبادی]] که در [[اسلام]] موجود از صابئین اخذ شده است. این عقیده چندان درست نیست. راست است که حضرت [[پیغمبر]] با صابئین مواجه بوده و بسیاری از [[عقاید]] [[خرافی]] آنان در [[قرآن مجید]] رد شده است، لکن [[احکام]] و عقایدی که مبتنی بر [[عدل]] یا مناسبات محیط و یا [[تکامل]] است و در [[دین اسلام]] وجود دارد پیش از آنکه آن را مأخوذ از [[کیش]] صابئین یا [[ادیان]] دیگر بپنداریم باید آنها را موجود [[فطرت]] و محیط تشخیص دهیم.).<ref>[[محمد خزائلی|خزائلی، محمد]]، [[اعلام قرآن (کتاب)|اعلام قرآن]]، ص 412-414.</ref>

==مختصری از [[تاریخ]] صابئین==
مرکز صابئین تا نیمه دوم [[قرن سوم هجری]] در حران بوده صابئین حران مدارسی داشته‌اند و کتب خود را به [[زبان سریانی]] می‌نوشته‌اند و زبان سریانی راه وصول [[تمدن]] و [[فلسفه]] یونان به [[عرب]] بوده است.

در سال دویست و پنجاه و نه [[هجری]] یکی از صابئین به نام «ثابت بن [[قره]]» که با همدینان خود مشاجراتی داشت از حران به بعزه [[مهاجرت]] کرد و مؤسس صابئین بغزه شد. پسر ثابت، [[سنان]] بن ثابت در [[زمان]] «[[القاهر]]» اسلام اختیار کرد و در سال ۳۶۴ که اسحق بن هلال [[صابی]] به [[نویسندگی]] المطیع [[منصوب]] گردید وی برای هم کیشان خویش از [[خلیفه عباسی]] آزادی‌هائی تحصیل کرد و تا حدی محدودیت‌هائی که [[مأمون]] و [[معتصم]] برای [[صابئین]] به وجود آورده بودند مرتفع شد.

در اوائل [[قرن پنجم هجری]] در حران فقط معبدی برای ماه وجود داشت که به دست [[خلفای فاطمی]] ویران گردید. پس از این [[تاریخ]] دیگر اثری از صابئین حران در دست نیست ولی صابئین بغزه تا آخر [[قرن پنجم]] هم روی کار بوده‌اند.

صابئین در خلال پنج [[قرن اول]] [[اسلامی]] حکماء و [[دانشمندان]] بسیاری به عالم [[مشرق]] تحویل داده‌اند.

ثابت بن [[قره]] [[منجم]] و مهندسی والا [[مقام]] بوده و پسرش [[سنان]] از اطباء به نام است.
[[اسحاق بن هلال]] [[صابی]] از نویسندگان زبردست به شمار می‌رود.

بعضی از مستشرقین احتمال می‌دهند که البتانی ([[ابو عبدالله محمد بن سنان]]) و [[جابر بن حیان]] [[شیمی‌دان]] معروف، صابی باشند.

دمشقی در کتاب [[علم]] المعادن خود از [[علماء]] صابئین به تفصیل سخن گفته است.<ref>[[محمد خزائلی|خزائلی، محمد]]، [[اعلام قرآن (کتاب)|اعلام قرآن]]، ص414.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010214.jpg|22px]] [[محمد خزائلی|خزائلی، محمد]]، [[اعلام قرآن (کتاب)|'''اعلام قرآن''']]
{{پایان منابع}}

بحث:صابئه - تاریخچهٔ نسخه‌ها