Bahmani: صفحه‌ای تازه حاوی «== مقدمه == عدالت و برخورد یکسان با مردم از سوی دستگاه حکومتی و مراعات حقوق انسان‌ها و پرهیز از ستم و تبعیض از نشانه‌های عادلانه بودن یک حکومت است. عدل علی در دورۀ خلافتش از بارزترین ویژگی‌های ارزشمند حکومت علوی بود که در هم...» ایجاد کرد

2024-06-09T05:13:04Z

صفحه‌ای تازه حاوی «== مقدمه == عدالت و برخورد یکسان با مردم از سوی دستگاه حکومتی و مراعات حقوق انسان‌ها و پرهیز از ستم و تبعیض از نشانه‌های عادلانه بودن یک حکومت است. عدل علی در دورۀ خلافتش از بارزترین ویژگی‌های ارزشمند حکومت علوی بود که در هم...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

== مقدمه ==
[[عدالت]] و برخورد یکسان با [[مردم]] از سوی دستگاه [[حکومتی]] و مراعات [[حقوق انسان‌ها]] و پرهیز از [[ستم]] و [[تبعیض]] از نشانه‌های عادلانه بودن یک [[حکومت]] است. [[عدل علی]] در دورۀ خلافتش از بارزترین ویژگی‌های ارزشمند [[حکومت علوی]] بود که در همۀ ادوار [[تاریخ]] ضرب‌المثل و [[الگو]] گشته است.

این عدالت، در زمینۀ محاکمه و [[داوری]]، [[کیفر]] [[مجرمان]]، [[تقسیم بیت‌المال]]، [[اجرای حدود الهی]] و تأمین رفاه برای مردم مشهود بود. سخنان آن حضرت و سیرۀ حکومتی وی، ترسیم‌کنندۀ این عدالت است. در [[عهدنامۀ مالک اشتر]]، حاکمیت عدل را مایۀ چشم‌روشنی والیان و [[حاکمان]] می‌شمارد: ({{متن حدیث|انّ أفضل قرّة عین الولاة إستقامة العدل فی البلاد...}}) و به رفع زمینه‌های سوءاستفادۀ [[نزدیکان]] و خلوت‌نشینان [[فرمان]] می‌دهد: ({{متن حدیث|ثمّ إنّ للوالی خاصّة...}}) و به مراعات حال و رعایت حقوق طبقات [[مستضعف]] و [[محروم]] و درماندۀ [[جامعه]] توصیه می‌کند ({{متن حدیث|اللّه اللّه فی الطّبقة السّفلی...}})<ref>نهج البلاغه، نامۀ ۵۳.</ref>. در اولین سخنرانی خویش پس از بیعت مردم با وی، بر [[مساوات]] همگان در برابر [[حق]] و اجرای عدالت تأکید دارد {{متن حدیث|و إنّما أنا رجل منکم...}}<ref>شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج ۷ ص۳۶.</ref> و اعلام می‌کند که همۀ ثروت‌های به ناحق گرفته شده را به [[بیت‌المال]] باز خواهد گرداند {{متن حدیث|الا و انّ کلّ قطیعة اقطعها عثمان...}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۵.</ref> و از [[تبعیض‌ها]] و [[بی‌عدالتی‌ها]] و غارت بیت‌المال در دورۀ حکومت [[عثمان]] بشدّت [[انتقاد]] می‌کند<ref>نهج البلاغه، خطبه ۳.</ref> و اعلام می‌کند که [[حکم خدا]] را بدون تفاوت بین خویش و [[بیگانه]] و دور و نزدیک، اجرا خواهد کرد، هرچند [[مجرم]]، فرزندان خودش باشند: {{متن حدیث|و اللّه لو انّ الحسن و الحسین...}}<ref>نهج البلاغه، نامه ۴۱.</ref>. ایشان، بی‌تفاوت نبودن در برابر طبقاتی بودن جامعه را عهدی می‌داند که [[خداوند]] از آگاهان گرفته است: {{متن حدیث|و ما أخذ اللّه علی العلماء...}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۳، خطبه ۳.</ref> و در طول [[زمامداری]] هم با تلاش و قاطعیّت برای ایجاد توازن و [[تعادل]] در سطح [[معیشت]] افراد و تأمین رفاه نسبی برای همگان می‌کوشد و این را از نتایج [[عدل علوی]] می‌شمارد. در توصیف جامعۀ [[علوی]] در [[کوفه]] می‌فرماید: در کوفه کسی نیست مگر آنکه [[خانه]] و سرپناهی دارد و آب و خوراکش تأمین است و از سطح مطلوب معیشت برخوردار است: {{متن حدیث|ما أصبح بالکوفة أحد إلاّ ناعما...}}<ref>بحار الأنوار، ج ۴۰ ص۳۲۷.</ref>. اینکه حضرت به افزون‌خواهی برادرش [[عقیل]] توجّهی نمی‌کند<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۲۴.</ref> و به [[عبد اللّه بن زمعه]] که به [[امید]] سود نزد آن حضرت رفته بود، پاسخ منفی می‌دهد و [[بیت‌المال]] را متعلّق به عموم می‌داند: {{متن حدیث|انّ هذا المال لیس لی و لا لک...}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۳۲.</ref> و خود را در سطح معیشت [[مردم]]، بلکه پایین‌تر قرار داده و در سختی‌های زندگی با آنان [[شریک]] می‌سازد: {{متن حدیث|أ أقنع من نفسی بأن یقال أمیر المؤمنین و لا اشارکهم فی مکاره الدّهر...}}<ref>نهج البلاغه، نامه ۴۵.</ref> نشانۀ [[عدل علی]]{{ع}} است، نتیجه‌اش هم تحمّل‌ناپذیری چنین روشی برای [[دنیاطلبان]] و امتیازخواهان و پیوستن آنان به کیسه‌های زر و سفره‌های چرب معاویه‌هاست. خود [[امام]] می‌فرماید: آنان وقتی [[عدالت]] را شناختند و دیدند و شنیدند و فهمیدند و دانستند که مردم در برابر [[حق]]، پیش من یکسانند، به جایی گریختند که بتوانند به امتیازها و برخورداری‌ها برسند: {{متن حدیث|و قد عرفوا العدل و رأوه و سمعوه...}}<ref>نهج البلاغه، نامه ۷۰.</ref>. در [[تاریخ]] آمده است که رأی‌دهندگان به [[عثمان]] در شورای شش‌نفرۀ خلافت، وقتی سخنان روشن و [[دلایل]] منطقی علی{{ع}} را شنیدند، باهم به [[رایزنی]] و [[مشورت]] و اشاره پرداختند و گفتند: ما فضل و [[دانش علی]]{{ع}} را می‌دانیم و به شایسته‌تر بودن او به [[خلافت]] آگاهیم، ولی او کسی است که شخصی را بر دیگری ترجیح نمی‌دهد. اگر او را به [[حکومت]] برسانید، شما و همۀ مردم را یکسان قرار خواهد داد. ولی اگر عثمان را بر سر کار آورید، او متمایل و هواخواه کسانی است که مورد علاقه و دلخواه شماست<ref>احتجاج طبرسی، ج ۱ ص۳۲۰.</ref>. علی{{ع}} در دوران حکومتش همانگونه عمل کرد که پیش‌بینی می‌کردند، گرچه عدل علوی عده‌ای را رنجاند و زمینه‌ساز برخی معارضه‌ها و [[دشمنی‌ها]] و گسستن‌ها گشت، ولی معیار روشنی برای [[حکومت اسلامی]] ارائه کرد و نکاتی همچون: تبعیض‌زدایی، مصادرۀ [[اموال]] حیف و میل شده، جلوگیری از پیدایش [[ثروتمندان]] [[نامشروع]] و ثروت‌های بادآورده، [[توسعه]] و [[آبادانی]] و [[عمران]] [[کشور]]، تأمین [[عدالت اجتماعی]]، [[مساوات]] [[حقوق]] [[شهروندان]]، مراعات صلاحیت و [[تقوا]] در [[گزینش]] مسؤولان و... رهاورد چنین سیاستی بود<ref>در این زمینه، از جمله ر.ک: «ویژه‌نامۀ حکومت علوی» (فصلنامه حکومت اسلامی) دفتر دوّم، مقالۀ عدالت اجتماعی در حکومت علوی و مقالات دیگر این مجموعه، فصلنامۀ «فرهنگ جهاد»، شمارۀ ۲۱ و ۲۲ ص۱۰۹ مقالۀ عدالت علوی. نیز کتاب «سیاست‌نامۀ امام علی» که ترجمۀ جلد پنجم از کتاب «موسوعة الامام علی بن ابی طالب» از محمّدی ری‌شهری است.</ref>. [[عدالت]] آن حضرت چنان جاذبه‌ای داشته که جرج جرداق [[مسیحی]] در کتابی که پیرامون [[شخصیّت]] آن حضرت نوشته، آن را در عنوان کتاب آورده و نامش را "الإمام علیّ، صوت العدالة الإنسانیّة" گذاشته است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۳۸۸.</ref>.

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1368987.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|'''فرهنگ غدیر''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

بحث:عدل در معارف و سیره علوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها