بحث:عصمت موهبتی در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'یوسفیان، حسن، شریفی، احمد حسین، یوسفیان، حسن؛ شریفی، احمد حسین، [[پژوهشی'

2023-05-11T17:05:31Z

جایگزینی متن - 'یوسفیان، حسن، شریفی، احمد حسین، [[پژوهشی' به 'یوسفیان، حسن؛ شریفی، احمد حسین، [[پژوهشی'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۲۰:۳۵
خط ۸۶:		خط ۸۶:
	آیا [[علم موهوبی]] منافاتی با [[اختیار]] ندارد؟ با [[عنایت]] به مطالب گفته شده، موارد زیر قابل توجه است:		آیا [[علم موهوبی]] منافاتی با [[اختیار]] ندارد؟ با [[عنایت]] به مطالب گفته شده، موارد زیر قابل توجه است:
	# همه [[مخلوقات]] برای اینکه خود را به کمال برسانند، به طور ذاتی از [[علم]] و [[اراده]] برخوردارند.		# همه [[مخلوقات]] برای اینکه خود را به کمال برسانند، به طور ذاتی از [[علم]] و [[اراده]] برخوردارند.
	# خداوند قبل از [[خلقت]]، [[علم ذاتی]] دارد که تعدادی از مخلوقاتش از علم و اراده‌ای که در حد دیگران به آنها می‌دهد، به اختیار خود در جهت [[رسیدن به کمال]] نهایی، در بالاترین حد ممکن از استعدادشان بهره‌برداری می‌کنند. به همین [[دلیل]] خدا ـ که علم به این [[توانایی]] و وظیفه‌شناسی معصومین دارد ـ برای [[تشویق]]، [[موهبت]] ویژه‌ای به آنها اعطا کرده است که در نتیجه از گناه، [[خطا]] و [[نسیان]]، مصون می‌شوند. این موهبت علاوه بر اینکه پاداشی برای معصومین است، وسیله‌ای برای [[هدایت]] سایر [[انسان‌ها]] به شمار می‌رود. این بخش از [[دعای ندبه]] نیز به همین مطلب اشاره دارد: {{متن حدیث\|الَّذِینَ اسْتَخْلَصْتَهُمْ لِنَفْسِکَ وَ دِینِکَ... بَعْدَ أنْ شَرَطْتَ عَلَیْهِمُ الزُّهْدَ فِی دَرَجَاتِ هَذِهِ الدُّنْیَا الدَّنِیَّهِ وَ زُخْرُفِهَا وَزِبْرِجِهَا فَشَرَطُوا لَکَ ذَلِکَ وَ عَلِمْتَ مِنْهُمُ الْوَفَاءَ بِهِ}}<ref>مفاتیح الجنان.</ref>.<ref>مصنفات شیخ مفید، تصحیح الاعتقاد، ج ۵، ص ۱۲۹ـ۱۲۸.</ref>.<ref>ر. ک: [[حسن یوسفیان\|یوسفیان، حسن]]، [[احمد حسین شریفی\|شریفی، احمد حسین]]، [[پژوهشی در عصمت معصومان (کتاب)\|پژوهشی در عصمت معصومان]]، ص ۶۸ـ۶۶.</ref>		# خداوند قبل از [[خلقت]]، [[علم ذاتی]] دارد که تعدادی از مخلوقاتش از علم و اراده‌ای که در حد دیگران به آنها می‌دهد، به اختیار خود در جهت [[رسیدن به کمال]] نهایی، در بالاترین حد ممکن از استعدادشان بهره‌برداری می‌کنند. به همین [[دلیل]] خدا ـ که علم به این [[توانایی]] و وظیفه‌شناسی معصومین دارد ـ برای [[تشویق]]، [[موهبت]] ویژه‌ای به آنها اعطا کرده است که در نتیجه از گناه، [[خطا]] و [[نسیان]]، مصون می‌شوند. این موهبت علاوه بر اینکه پاداشی برای معصومین است، وسیله‌ای برای [[هدایت]] سایر [[انسان‌ها]] به شمار می‌رود. این بخش از [[دعای ندبه]] نیز به همین مطلب اشاره دارد: {{متن حدیث\|الَّذِینَ اسْتَخْلَصْتَهُمْ لِنَفْسِکَ وَ دِینِکَ... بَعْدَ أنْ شَرَطْتَ عَلَیْهِمُ الزُّهْدَ فِی دَرَجَاتِ هَذِهِ الدُّنْیَا الدَّنِیَّهِ وَ زُخْرُفِهَا وَزِبْرِجِهَا فَشَرَطُوا لَکَ ذَلِکَ وَ عَلِمْتَ مِنْهُمُ الْوَفَاءَ بِهِ}}<ref>مفاتیح الجنان.</ref>.<ref>مصنفات شیخ مفید، تصحیح الاعتقاد، ج ۵، ص ۱۲۹ـ۱۲۸.</ref>.<ref>ر. ک: [[حسن یوسفیان\|یوسفیان، حسن]]؛ [[احمد حسین شریفی\|شریفی، احمد حسین]]، [[پژوهشی در عصمت معصومان (کتاب)\|پژوهشی در عصمت معصومان]]، ص ۶۸ـ۶۶.</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

Bahmani در ‏۸ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۵۹

2023-04-08T09:59:45Z

نمایش تغییرات

فرقانی در ‏۸ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۵:۵۱

2023-04-08T05:51:26Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۲۱
خط ۱:		خط ۱:
	'''عصمت موهبتی''' یا ذاتی، عصمتی است که [[انسان]]، به‌ واسطه وجود نیرویی که [[خداوند]] در او قرار داده، از گناه اجتناب می‌کند. این عصمت در برابر [[عصمت اکتسابی]] یا اختیاری است که در آن [[انسان]] با [[اختیار]] و [[اراده]] خود و با [[مبارزه]] با هوای نفسش، از گناه دوری می‌کند. [[متکلمان]] قائل به [[موهوبی بودن عصمت]] هستند.		'''عصمت موهبتی''' یا ذاتی، عصمتی است که [[انسان]]، به‌ واسطه وجود نیرویی که [[خداوند]] در او قرار داده، از گناه اجتناب می‌کند. این عصمت در برابر [[عصمت اکتسابی]] یا اختیاری است که در آن [[انسان]] با [[اختیار]] و [[اراده]] خود و با [[مبارزه]] با هوای نفسش، از گناه دوری می‌کند. [[متکلمان]] قائل به [[موهوبی بودن عصمت]] هستند چنانچه در [[قرآن]] و [[روایات]] نیز به همین مسأله اشاره شده است. در کتب [[کلامی]] دو ویژگی مهم برای [[عصمت]] موهبتی بیان شده که در قالب دو نظریه [[کلامی]] قابل طرح است. برخی اسباب چهارگانه [[لطف]] را از ویژگی‌های این [[عصمت]] شمرده و برخی هم این [[عصمت]] را نوعی از [[علم موهوب]] [[الهی]] می‌دانند که [[معصوم]] را از [[خطا]] و [[اشتباه]] در [[علم]]، و وقوع در [[معصیت]] باز می‌دارد.

	== معناشناسی [[عصمت]] ==		== معناشناسی [[عصمت]] ==
خط ۲۸:		خط ۲۸:
	# اگر از معصوم [[ترک اولی]] یا نسیانی حاصل شد بلافاصله تنبّه و تعقیب می‌شود و امر بر او ضیق می‌گردد<ref>تلخیص المحصل، ص۳۶۹؛ ارشاد الطالبین الى نهج المسترشدین، ص۳۰۱؛ علامه حلی، کشف المراد، ص۳۶۵.</ref>.		# اگر از معصوم [[ترک اولی]] یا نسیانی حاصل شد بلافاصله تنبّه و تعقیب می‌شود و امر بر او ضیق می‌گردد<ref>تلخیص المحصل، ص۳۶۹؛ ارشاد الطالبین الى نهج المسترشدین، ص۳۰۱؛ علامه حلی، کشف المراد، ص۳۶۵.</ref>.

	==== علم ~~شکست‌ناپذیر~~ ====		==== علم شکست‌ ناپذیر ====
	نظریه دوم در وصف عصمت [[موهوبی]] این است که عصمت، نوعی از [[علم موهوب]] [[الهی]] است که معصوم را از [[خطا]] و [[اشتباه]] در علم، و وقوع در [[معصیت]] باز می‌دارد.		نظریه دوم در وصف عصمت [[موهوبی]] این است که عصمت، نوعی از [[علم موهوب]] [[الهی]] است که معصوم را از [[خطا]] و [[اشتباه]] در علم، و وقوع در [[معصیت]] باز می‌دارد.

فرقانی: /* اسباب چهارگانه لطف */

2023-04-08T05:48:53Z

اسباب چهارگانه لطف

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۱۸
خط ۲۱:		خط ۲۱:

	==== اسباب چهارگانه [[لطف]] ====		==== اسباب چهارگانه [[لطف]] ====
	[[متکلمان]] اوصاف [[عصمت]] را در چهار چیز می‌دانند:		برخی [[متکلمان]] اوصاف [[عصمت]] را در چهار چیز می‌دانند که همان اسباب چهارگانه لطف است:

	# در نفس یا [[بدن]] [[معصوم]] خاصیتی می‌باشد که اقتضای [[ملکه]] مانعه از [[فسق]] و [[فجور]] را داشته باشد؛		# در نفس یا [[بدن]] [[معصوم]] خاصیتی می‌باشد که اقتضای [[ملکه]] مانعه از [[فسق]] و [[فجور]] را داشته باشد؛

فرقانی: /* ویژگی‌های عصمت موهبتی */

2023-04-08T05:48:10Z

ویژگی‌های عصمت موهبتی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۱۸
خط ۱۸:		خط ۱۸:

	=== ویژگی‌های [[عصمت موهبتی]] ===		=== ویژگی‌های [[عصمت موهبتی]] ===
	[[متکلمان]] اسلامی ویژگی‌هایی را برای عصمت موهبتی برشمرده‌اند که ~~عبارت است از:~~		[[متکلمان]] اسلامی ویژگی‌هایی را برای عصمت موهبتی برشمرده‌اند که در ضمن دو نظریه زیر خلاصه می‌گردد.

	==== اسباب چهارگانه [[لطف]] ====		==== اسباب چهارگانه [[لطف]] ====

فرقانی: /* اسباب چهارگانه لطف */

2023-04-08T05:47:03Z

اسباب چهارگانه لطف

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۱۷
خط ۲۱:		خط ۲۱:

	==== اسباب چهارگانه [[لطف]] ====		==== اسباب چهارگانه [[لطف]] ====
	~~اولین نظریه مربوط به~~ [[~~متکلمین~~]] ~~است که~~ اوصاف [[عصمت]] را در چهار چیز می‌دانند:		[[متکلمان]] اوصاف [[عصمت]] را در چهار چیز می‌دانند:

	# در نفس یا [[بدن]] [[معصوم]] خاصیتی می‌باشد که اقتضای [[ملکه]] مانعه از [[فسق]] و [[فجور]] را داشته باشد؛		# در نفس یا [[بدن]] [[معصوم]] خاصیتی می‌باشد که اقتضای [[ملکه]] مانعه از [[فسق]] و [[فجور]] را داشته باشد؛

فرقانی: /* ویژگی‌های عصمت موهبتی */

2023-04-08T05:46:12Z

ویژگی‌های عصمت موهبتی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۱۶
خط ۱۸:		خط ۱۸:

	=== ویژگی‌های [[عصمت موهبتی]] ===		=== ویژگی‌های [[عصمت موهبتی]] ===
	~~[[اندیشمندان]] و~~ [[متکلمان]] برای ~~[[تبیین]] این سؤال که ویژگی‌های~~ عصمت موهبتی ~~چیست، نظریاتی را مطرح کرده‌اند،~~ که ~~آنها را تحلیل و ارزیابی می‌کنیم.~~		[[متکلمان]] اسلامی ویژگی‌هایی را برای عصمت موهبتی برشمرده‌اند که عبارت است از:

	==== اسباب چهارگانه [[لطف]] ====		==== اسباب چهارگانه [[لطف]] ====
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	# [[تأیید]] این [[علوم]] به تتابع [[وحی]]؛		# [[تأیید]] این [[علوم]] به تتابع [[وحی]]؛
	# اگر از معصوم [[ترک اولی]] یا نسیانی حاصل شد بلافاصله تنبّه و تعقیب می‌شود و امر بر او ضیق می‌گردد<ref>تلخیص المحصل، ص۳۶۹؛ ارشاد الطالبین الى نهج المسترشدین، ص۳۰۱؛ علامه حلی، کشف المراد، ص۳۶۵.</ref>.		# اگر از معصوم [[ترک اولی]] یا نسیانی حاصل شد بلافاصله تنبّه و تعقیب می‌شود و امر بر او ضیق می‌گردد<ref>تلخیص المحصل، ص۳۶۹؛ ارشاد الطالبین الى نهج المسترشدین، ص۳۰۱؛ علامه حلی، کشف المراد، ص۳۶۵.</ref>.

	~~'''نقد'''~~
	# اگر وحی از ویژگی‌های عصمت است، پس چرا [[حضرت زهرا]] {{س}} و [[حضرت مریم]] {{س}} و [[ائمه اطهار]] {{عم}} معصوم‌اند؛ حال اینکه بر آنها وحی نازل نمی‌شد، چون وحی مختص به انبیا بود؟
	# اینکه گفته شده در نفس یا [[جان]] معصوم، خاصیتی است که به صورت ملکه، مانع از فسق و فجور است، تعریف به مبهم است. باید پرسید این خاصیت [[نفسانی]] چیست؟ آیا جبرآور است و همه‌کاره همان ملکه است یا اینکه [[اراده]] معصوم هم دخیل است. در هر حال تعریفی مجهول و مبهم است.

	==== علم شکست‌ناپذیر ====		==== علم شکست‌ناپذیر ====
خط ۳۶:		خط ۳۲:

	از این رو [[علامه طباطبایی]] در تفسیر آیه {{متن قرآن\|وَمَا يَضُرُّونَكَ مِنْ شَيْءٍ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ}}<ref>«و به تو هیچ زیانی نمی‌رسانند و خداوند کتاب و فرزانگی بر تو فرو فرستاد و به تو چیزی آموخت که نمی‌دانستی» سوره نساء، آیه ۱۱۳.</ref> می‌فرماید: این [[آیه]] برای ضرر نرساندن [[مردم]] به [[پیامبر اکرم]] در علم و عمل آمده است و ظاهر آیه این است که عصمت از علم محقق می‌شود و این علم از سنخ سایر علوم اکتسابی نیست. از آیه برمی‌آید که این علم دو نوع است؛ یکی آن [[وحی]] که بر [[پیامبر اکرم]] {{صل}} توسط [[جبرئیل]] نازل می‌شود و دیگری [[الهام]] به [[قلب]] که در [[روایات]] آمده است، پس [[عصمت]] از [[عدالت]] جدا می‌شود<ref>المیزان، ج۵، ص۷۸-۸۰؛ ج۱۱، ص۱۶۰-۱۶۴؛ الالهیات، ج۳، ص۱۵۹-۱۶۳؛ سید محسن خرازی، بدایة المعارف، ج۱، ص۲۵۹.</ref>.		از این رو [[علامه طباطبایی]] در تفسیر آیه {{متن قرآن\|وَمَا يَضُرُّونَكَ مِنْ شَيْءٍ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ}}<ref>«و به تو هیچ زیانی نمی‌رسانند و خداوند کتاب و فرزانگی بر تو فرو فرستاد و به تو چیزی آموخت که نمی‌دانستی» سوره نساء، آیه ۱۱۳.</ref> می‌فرماید: این [[آیه]] برای ضرر نرساندن [[مردم]] به [[پیامبر اکرم]] در علم و عمل آمده است و ظاهر آیه این است که عصمت از علم محقق می‌شود و این علم از سنخ سایر علوم اکتسابی نیست. از آیه برمی‌آید که این علم دو نوع است؛ یکی آن [[وحی]] که بر [[پیامبر اکرم]] {{صل}} توسط [[جبرئیل]] نازل می‌شود و دیگری [[الهام]] به [[قلب]] که در [[روایات]] آمده است، پس [[عصمت]] از [[عدالت]] جدا می‌شود<ref>المیزان، ج۵، ص۷۸-۸۰؛ ج۱۱، ص۱۶۰-۱۶۴؛ الالهیات، ج۳، ص۱۵۹-۱۶۳؛ سید محسن خرازی، بدایة المعارف، ج۱، ص۲۵۹.</ref>.

	~~نقد و بررسی اقوال: در [[کلام]] جناب [[علامه]] اشکال وجود دارد:~~
	# ظاهر کلام علامه این است که عصمت، [[علم موهوب]] [[الهی]] است و این [[علم]] را [[انبیا]] و [[امامان]] داشتند و دیگران از این علم و عصمت بی‌نصیبند، پس عصمت آنها جبری می‌شود، چون هر کسی دارای چنین [[علمی]] باشد [[معصوم]] خواهد بود و این مورد، فخری برای انبیا و امامان به شمار نمی‌آید.
	# کلام علامه را در باب [[عصمت علمی]] که مختص انبیا و امامان است می‌توان از طریق [[قرآن]] و روایات ثابت کرد، ولی در باب [[عصمت عملی]] [[مخالف]] قرآن و روایات است، چون عصمت عملی اختصاصی به قشر یا گروه خاص ندارد.

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

فرقانی: /* نتیجه گیری */

2023-04-08T05:44:45Z

نتیجه گیری

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۱۴
خط ۴۰:		خط ۴۰:
	# ظاهر کلام علامه این است که عصمت، [[علم موهوب]] [[الهی]] است و این [[علم]] را [[انبیا]] و [[امامان]] داشتند و دیگران از این علم و عصمت بی‌نصیبند، پس عصمت آنها جبری می‌شود، چون هر کسی دارای چنین [[علمی]] باشد [[معصوم]] خواهد بود و این مورد، فخری برای انبیا و امامان به شمار نمی‌آید.		# ظاهر کلام علامه این است که عصمت، [[علم موهوب]] [[الهی]] است و این [[علم]] را [[انبیا]] و [[امامان]] داشتند و دیگران از این علم و عصمت بی‌نصیبند، پس عصمت آنها جبری می‌شود، چون هر کسی دارای چنین [[علمی]] باشد [[معصوم]] خواهد بود و این مورد، فخری برای انبیا و امامان به شمار نمی‌آید.
	# کلام علامه را در باب [[عصمت علمی]] که مختص انبیا و امامان است می‌توان از طریق [[قرآن]] و روایات ثابت کرد، ولی در باب [[عصمت عملی]] [[مخالف]] قرآن و روایات است، چون عصمت عملی اختصاصی به قشر یا گروه خاص ندارد.		# کلام علامه را در باب [[عصمت علمی]] که مختص انبیا و امامان است می‌توان از طریق [[قرآن]] و روایات ثابت کرد، ولی در باب [[عصمت عملی]] [[مخالف]] قرآن و روایات است، چون عصمت عملی اختصاصی به قشر یا گروه خاص ندارد.

	~~==== نتیجه گیری ====~~
	اینکه [[عصمت]] موهوب [[الهی]] دارای ویژگی [[حفظ]]، [[هدایت]] و [[علم]] و [[حکمت]] است»<ref>[[ابراهیم صفرزاده\|صفرزاده، ابراهیم]]، [[عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی (کتاب)\|عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی]] ص ۱۱۴-۱۱۹.</ref>.

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

فرقانی: /* قوت عقل محض */

2023-04-08T05:44:02Z

قوت عقل محض

@@ خط ۴۰: / خط ۴۰: @@
 # ظاهر کلام علامه این است که عصمت، [[علم موهوب]] [[الهی]] است و این [[علم]] را [[انبیا]] و [[امامان]] داشتند و دیگران از این علم و عصمت بی‌نصیبند، پس عصمت آنها جبری می‌شود، چون هر کسی دارای چنین [[علمی]] باشد [[معصوم]] خواهد بود و این مورد، فخری برای انبیا و امامان به شمار نمی‌آید.
 # کلام علامه را در باب [[عصمت علمی]] که مختص انبیا و امامان است می‌توان از طریق [[قرآن]] و روایات ثابت کرد، ولی در باب [[عصمت عملی]] [[مخالف]] قرآن و روایات است، چون عصمت عملی اختصاصی به قشر یا گروه خاص ندارد.
 ==== نتیجه گیری ====

فرقانی: /* ویژگی‌های عصمت موهبتی */

2023-04-08T05:40:35Z

ویژگی‌های عصمت موهبتی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۱۰
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	روایاتی که مرحوم صدوق از امامان پاک{{عم}} نقل کرده است، بیانگر این حقیقت‌اند که معصوم با [[اختیار]] خود [[گناه]] نمی‌کند؛ یعنی تا زمانی که معصوم با اختیار خود از [[لطف]] و [[موهبت الهی]] استفاده نکند، نمی‌تواند خود را از گناه برهاند. از این رو، باید گفت که گناه نکردن معصوم، امری جبری و غیراختیاری به شمار نمی‌رود، بلکه از آنجا که استفاده کردن از [[موهبت]] عصمت، منوط به [[انتخاب]] و اختیار معصوم است، او علی‌رغم داشتن [[قدرت]] [[ارتکاب گناه]]، با اختیار خود و استفاده از [[عصمت]] [[خدادادی]]، از آن می‌پرهیزد{{متن حدیث\|عَنْ أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ{{ع}} قَالَ: الْإِمَامُ مِنَّا لَا يَكُونُ إِلَّا مَعْصُوماً وَ لَيْسَتِ الْعِصْمَةُ فِي ظَاهِرِ الْخِلْقَةِ فَيُعْرَفَ بِهَا وَ لِذَلِكَ لَا يَكُونُ إِلَّا مَنْصُوصاً فَقِيلَ لَهُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَمَا مَعْنَى الْمَعْصُومِ فَقَالَ هُوَ الْمُعْتَصِمُ بِحَبْلِ اللَّهِ وَ حَبْلُ اللَّهِ هُوَ الْقُرْآنُ لَا يَفْتَرِقَانِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ الْإِمَامُ يَهْدِي إِلَى الْقُرْآنِ وَ الْقُرْآنُ يَهْدِي إِلَى الْإِمَامِ وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ {{متن قرآن\|إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ}}}}؛ (محمد بن علی بن حسین (شیخ صدوق)، معانی الاخبار، ص۱۳۲).</ref>.<ref>[[ابراهیم صفرزاده\|صفرزاده، ابراهیم]]، [[عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی (کتاب)\|عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی]] ص۱۱۱؛ [[محمد حسین فاریاب\|حسین فاریاب، محمد]]، [[عصمت امام (کتاب)\|عصمت امام]]، ص۲۳۵.</ref> چه اینکه [[قرآن]]<ref>{{متن قرآن\|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}} «جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳؛ {{متن قرآن\|وَلَقَدِ اخْتَرْنَاهُمْ عَلَى عِلْمٍ عَلَى الْعَالَمِينَ * وَآتَيْنَاهُمْ مِنَ الْآيَاتِ مَا فِيهِ بَلَاءٌ مُبِينٌ}} «و به یقین آنان را با دانایی بر جهانیان برگزیدیم * و به آنان از آیات (خویش) آنچه در آن آزمونی آشکار بود بخشیدیم» سوره دخان، آیه ۳۲-۳۳. این [[آیه]] دلالت دارد بر اینکه [[نبوت]] و عصمت از مواهب [[الهی]] است.</ref> و [[روایات]] <ref>[[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: “کسی که به [[تقوای الهی]] [[تمسک]] جوید، [[خداوند]] به او [[عصمت]] [[عطا]] می‌کند (او را [[حفظ]] می‌کند)”{{متن حدیث\|مَنِ اعْتَصَمَ بِاللَّهِ بِتَقْوَاهُ عَصَمَهُ اللَّهُ}}؛ میزان الحکمه، ج۳، ص۱۹۹۷؛ در روایت دیگری [[امام علی]] {{ع}} فرمودند: “خداوندا، راهی برای [[اجتناب از گناه]] نیست، مگر به عصمت و حفظ و نگهداری تو” {{متن حدیث\|إِلَهِي لَا سَبِيلَ إِلَى الِاحْتِرَاسِ مِنَ الذَّنْبِ إِلَّا بِعِصْمَتِكَ}}؛ میزان الحکمه، ج۳، ص۱۹۹۸.</ref> نیز عصمت را موهبت الهی می‌دانند نه کسبی.		روایاتی که مرحوم صدوق از امامان پاک{{عم}} نقل کرده است، بیانگر این حقیقت‌اند که معصوم با [[اختیار]] خود [[گناه]] نمی‌کند؛ یعنی تا زمانی که معصوم با اختیار خود از [[لطف]] و [[موهبت الهی]] استفاده نکند، نمی‌تواند خود را از گناه برهاند. از این رو، باید گفت که گناه نکردن معصوم، امری جبری و غیراختیاری به شمار نمی‌رود، بلکه از آنجا که استفاده کردن از [[موهبت]] عصمت، منوط به [[انتخاب]] و اختیار معصوم است، او علی‌رغم داشتن [[قدرت]] [[ارتکاب گناه]]، با اختیار خود و استفاده از [[عصمت]] [[خدادادی]]، از آن می‌پرهیزد{{متن حدیث\|عَنْ أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ{{ع}} قَالَ: الْإِمَامُ مِنَّا لَا يَكُونُ إِلَّا مَعْصُوماً وَ لَيْسَتِ الْعِصْمَةُ فِي ظَاهِرِ الْخِلْقَةِ فَيُعْرَفَ بِهَا وَ لِذَلِكَ لَا يَكُونُ إِلَّا مَنْصُوصاً فَقِيلَ لَهُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَمَا مَعْنَى الْمَعْصُومِ فَقَالَ هُوَ الْمُعْتَصِمُ بِحَبْلِ اللَّهِ وَ حَبْلُ اللَّهِ هُوَ الْقُرْآنُ لَا يَفْتَرِقَانِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ الْإِمَامُ يَهْدِي إِلَى الْقُرْآنِ وَ الْقُرْآنُ يَهْدِي إِلَى الْإِمَامِ وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ {{متن قرآن\|إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ}}}}؛ (محمد بن علی بن حسین (شیخ صدوق)، معانی الاخبار، ص۱۳۲).</ref>.<ref>[[ابراهیم صفرزاده\|صفرزاده، ابراهیم]]، [[عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی (کتاب)\|عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی]] ص۱۱۱؛ [[محمد حسین فاریاب\|حسین فاریاب، محمد]]، [[عصمت امام (کتاب)\|عصمت امام]]، ص۲۳۵.</ref> چه اینکه [[قرآن]]<ref>{{متن قرآن\|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}} «جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳؛ {{متن قرآن\|وَلَقَدِ اخْتَرْنَاهُمْ عَلَى عِلْمٍ عَلَى الْعَالَمِينَ * وَآتَيْنَاهُمْ مِنَ الْآيَاتِ مَا فِيهِ بَلَاءٌ مُبِينٌ}} «و به یقین آنان را با دانایی بر جهانیان برگزیدیم * و به آنان از آیات (خویش) آنچه در آن آزمونی آشکار بود بخشیدیم» سوره دخان، آیه ۳۲-۳۳. این [[آیه]] دلالت دارد بر اینکه [[نبوت]] و عصمت از مواهب [[الهی]] است.</ref> و [[روایات]] <ref>[[امام صادق]] {{ع}} فرمودند: “کسی که به [[تقوای الهی]] [[تمسک]] جوید، [[خداوند]] به او [[عصمت]] [[عطا]] می‌کند (او را [[حفظ]] می‌کند)”{{متن حدیث\|مَنِ اعْتَصَمَ بِاللَّهِ بِتَقْوَاهُ عَصَمَهُ اللَّهُ}}؛ میزان الحکمه، ج۳، ص۱۹۹۷؛ در روایت دیگری [[امام علی]] {{ع}} فرمودند: “خداوندا، راهی برای [[اجتناب از گناه]] نیست، مگر به عصمت و حفظ و نگهداری تو” {{متن حدیث\|إِلَهِي لَا سَبِيلَ إِلَى الِاحْتِرَاسِ مِنَ الذَّنْبِ إِلَّا بِعِصْمَتِكَ}}؛ میزان الحکمه، ج۳، ص۱۹۹۸.</ref> نیز عصمت را موهبت الهی می‌دانند نه کسبی.

	== ویژگی‌های [[عصمت موهبتی]] ==		=== ویژگی‌های [[عصمت موهبتی]] ===
	[[اندیشمندان]] و [[متکلمان]] برای [[تبیین]] این سؤال که ویژگی‌های عصمت موهبتی چیست، نظریاتی را مطرح کرده‌اند، که آنها را تحلیل و ارزیابی می‌کنیم.		[[اندیشمندان]] و [[متکلمان]] برای [[تبیین]] این سؤال که ویژگی‌های عصمت موهبتی چیست، نظریاتی را مطرح کرده‌اند، که آنها را تحلیل و ارزیابی می‌کنیم.

	=== اسباب چهارگانه [[لطف]] ===		==== اسباب چهارگانه [[لطف]] ====
	اولین نظریه مربوط به [[متکلمین]] است که اوصاف [[عصمت]] را در چهار چیز می‌دانند:		اولین نظریه مربوط به [[متکلمین]] است که اوصاف [[عصمت]] را در چهار چیز می‌دانند:

خط ۳۲:		خط ۳۲:
	# اینکه گفته شده در نفس یا [[جان]] معصوم، خاصیتی است که به صورت ملکه، مانع از فسق و فجور است، تعریف به مبهم است. باید پرسید این خاصیت [[نفسانی]] چیست؟ آیا جبرآور است و همه‌کاره همان ملکه است یا اینکه [[اراده]] معصوم هم دخیل است. در هر حال تعریفی مجهول و مبهم است.		# اینکه گفته شده در نفس یا [[جان]] معصوم، خاصیتی است که به صورت ملکه، مانع از فسق و فجور است، تعریف به مبهم است. باید پرسید این خاصیت [[نفسانی]] چیست؟ آیا جبرآور است و همه‌کاره همان ملکه است یا اینکه [[اراده]] معصوم هم دخیل است. در هر حال تعریفی مجهول و مبهم است.

	=== علم شکست‌ناپذیر ===		==== علم شکست‌ناپذیر ====
	نظریه دوم در وصف عصمت [[موهوبی]] این است که عصمت، نوعی از [[علم موهوب]] [[الهی]] است که معصوم را از [[خطا]] و [[اشتباه]] در علم، و وقوع در [[معصیت]] باز می‌دارد.		نظریه دوم در وصف عصمت [[موهوبی]] این است که عصمت، نوعی از [[علم موهوب]] [[الهی]] است که معصوم را از [[خطا]] و [[اشتباه]] در علم، و وقوع در [[معصیت]] باز می‌دارد.

خط ۴۱:		خط ۴۱:
	# کلام علامه را در باب [[عصمت علمی]] که مختص انبیا و امامان است می‌توان از طریق [[قرآن]] و روایات ثابت کرد، ولی در باب [[عصمت عملی]] [[مخالف]] قرآن و روایات است، چون عصمت عملی اختصاصی به قشر یا گروه خاص ندارد.		# کلام علامه را در باب [[عصمت علمی]] که مختص انبیا و امامان است می‌توان از طریق [[قرآن]] و روایات ثابت کرد، ولی در باب [[عصمت عملی]] [[مخالف]] قرآن و روایات است، چون عصمت عملی اختصاصی به قشر یا گروه خاص ندارد.

	=== [[قوت]] [[عقل]] محض ===		==== [[قوت]] [[عقل]] محض ====
	این نظریه می‌گوید اگر نفس [[انسانی]] به مرحله [[کمال عقل]] نظری و عملی که در آن [[حس]]، [[وهم]] و [[خیال]]، [[مأموم]] [[عقل نظری]] و [[غضب]] و [[شهوت]]، [[مطیع]] [[عقل عملی]] است برسد و به [[مقام]] [[شهود]] و [[ولایت]] که پایان [[سفر]] اول از اسفار چهارگانه است، نائل گردد، [[شایستگی]] [[پیامبر]] یا [[امام]] شدن را دارد و جامع این اوصاف، همان وصف عصمت است.		این نظریه می‌گوید اگر نفس [[انسانی]] به مرحله [[کمال عقل]] نظری و عملی که در آن [[حس]]، [[وهم]] و [[خیال]]، [[مأموم]] [[عقل نظری]] و [[غضب]] و [[شهوت]]، [[مطیع]] [[عقل عملی]] است برسد و به [[مقام]] [[شهود]] و [[ولایت]] که پایان [[سفر]] اول از اسفار چهارگانه است، نائل گردد، [[شایستگی]] [[پیامبر]] یا [[امام]] شدن را دارد و جامع این اوصاف، همان وصف عصمت است.

خط ۵۹:		خط ۵۹:
	## در [[عصمت عملی]]، فرق میان [[معصومین]] و غیر معصومین در این است که، برای [[معصوم]]، وقوع در [[گناه]] و [[معاصی]] [[امتناع]] عادی و وقوعی است، لکن در غیر معصومین، وقوع درگناه و معاصی امتناع عادی و وقوعی نیست.		## در [[عصمت عملی]]، فرق میان [[معصومین]] و غیر معصومین در این است که، برای [[معصوم]]، وقوع در [[گناه]] و [[معاصی]] [[امتناع]] عادی و وقوعی است، لکن در غیر معصومین، وقوع درگناه و معاصی امتناع عادی و وقوعی نیست.

	=== نتیجه گیری ===		==== نتیجه گیری ====
	اینکه [[عصمت]] موهوب [[الهی]] دارای ویژگی [[حفظ]]، [[هدایت]] و [[علم]] و [[حکمت]] است»<ref>[[ابراهیم صفرزاده\|صفرزاده، ابراهیم]]، [[عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی (کتاب)\|عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی]] ص ۱۱۴-۱۱۹.</ref>.		اینکه [[عصمت]] موهوب [[الهی]] دارای ویژگی [[حفظ]]، [[هدایت]] و [[علم]] و [[حکمت]] است»<ref>[[ابراهیم صفرزاده\|صفرزاده، ابراهیم]]، [[عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی (کتاب)\|عصمت امامان از دیدگاه عقل و وحی]] ص ۱۱۴-۱۱۹.</ref>.

	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}