بحث:گستره عصمت در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* قلمرو عصمت با رویکرد نص‌گرایی (صدوق) */

2022-06-14T05:56:19Z

قلمرو عصمت با رویکرد نص‌گرایی (صدوق)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۲۶
خط ۱:		خط ۱:
	== [[قلمرو عصمت]] با رویکرد [[نص‌گرایی]] ([[صدوق]]) ==		== [[قلمرو عصمت]] با رویکرد [[نص‌گرایی]] ([[صدوق]]) ==
	مهم‌ترین شخصیتی که رویکرد نص‌گرایان مدرسه [[قم]] را [[نمایندگی]] می‌کند و درباره [[عصمت]] و قلمروهای آن اظهار نظر نموده، [[ابوجعفر محمد بن علی]] بن [[بابویه]] [[قمی]] معروف به [[شیخ صدوق]] است. گفته شده، با توجه به کثرت آثار، [[نقل روایات]] متفاوت درباره عصمت و قلمروهای آن و تفاوت اظهار نظرهای او نتیجه‌گیری صریح از آرا و آثار او مقداری مشکل مینماید<ref>فاریاب، ~~محمدحسین،~~ عصمت امام در تاریخ تفکر امامیه تا پایان قرن پنجم ~~هجری،~~ ص۲۳۷-۲۴۵.</ref>، اما به نظر می‌رسد مباحث پیش‌رو این مشکل را تا حدودی مرتفع نماید.		مهم‌ترین شخصیتی که رویکرد نص‌گرایان مدرسه [[قم]] را [[نمایندگی]] می‌کند و درباره [[عصمت]] و قلمروهای آن اظهار نظر نموده، [[ابوجعفر محمد بن علی]] بن [[بابویه]] [[قمی]] معروف به [[شیخ صدوق]] است. گفته شده، با توجه به کثرت آثار، [[نقل روایات]] متفاوت درباره عصمت و قلمروهای آن و تفاوت اظهار نظرهای او نتیجه‌گیری صریح از آرا و آثار او مقداری مشکل مینماید<ref>[[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[عصمت امام در تاریخ تفکر امامیه تا پایان قرن پنجم هجری (کتاب)\|عصمت امام در تاریخ تفکر امامیه تا پایان قرن پنجم هجری]]، ص۲۳۷-۲۴۵.</ref>، اما به نظر می‌رسد مباحث پیش‌رو این مشکل را تا حدودی مرتفع نماید.

	بحث قلمرو عصمت را در دو بخش دنبال می‌کنیم: بخش اول مربوط به [[گناه]] می‌شود ـ اعم از [[کبیره]] و [[صغیره]] ـ و بخش دوم مربوط به [[سهو]] و [[نسیان]] ـ یعنی مواردی که در گناه بودن آنها [[اختلاف]] نظر وجود دارد ـ هر کدام از این دو بخش باید قلمرو زمانی‌شان، چه قبل از [[مقام نبوت]] و [[امامت]] و چه بعد از آن، از نگاه هریک از علمای مورد نظر مشخص شود<ref>[[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]]، [[رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید (مقاله) \|رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید]]، ص۱۵۷-۱۷۶.</ref>.		بحث قلمرو عصمت را در دو بخش دنبال می‌کنیم: بخش اول مربوط به [[گناه]] می‌شود ـ اعم از [[کبیره]] و [[صغیره]] ـ و بخش دوم مربوط به [[سهو]] و [[نسیان]] ـ یعنی مواردی که در گناه بودن آنها [[اختلاف]] نظر وجود دارد ـ هر کدام از این دو بخش باید قلمرو زمانی‌شان، چه قبل از [[مقام نبوت]] و [[امامت]] و چه بعد از آن، از نگاه هریک از علمای مورد نظر مشخص شود<ref>[[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]]، [[رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید (مقاله) \|رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید]]، ص۱۵۷-۱۷۶.</ref>.
خط ۷:		خط ۷:
	شیخ صدوق در این‌باره، همانند دیگر [[متکلمان]]، عصمت را پس از مقام نبوت و امامت مطلقاً پذیرفته است<ref>شیخ صدوق، معانی الأخبار، ج۲، ص۳۹۹؛ همو، الهدایة، ص۳۴؛ همو، المقنع، ص۴.</ref>. اما درباره عصمت، قبل از مقام نبوت و امامت، موضع‌گیری‌های متفاوت دارد، از طرفی روایاتی که مثبت عصمت است، بیان کرده است<ref>شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۱۹۶.</ref> و از سویی دیگر، روایاتی که نافی عصمت است<ref>شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۱۹ و۲۵۲.</ref>، همچنین اظهارنظرهای او نیز صراحتی در [[نفی]] و [[اثبات]] ندارد. در هر صورت باید [[تکلیف]] [[عصمت]] در این مقطع زمانی ـ قبل از [[مقام نبوت]] و [[امامت]] ـ از نگاه [[صدوق]] روشن شود.		شیخ صدوق در این‌باره، همانند دیگر [[متکلمان]]، عصمت را پس از مقام نبوت و امامت مطلقاً پذیرفته است<ref>شیخ صدوق، معانی الأخبار، ج۲، ص۳۹۹؛ همو، الهدایة، ص۳۴؛ همو، المقنع، ص۴.</ref>. اما درباره عصمت، قبل از مقام نبوت و امامت، موضع‌گیری‌های متفاوت دارد، از طرفی روایاتی که مثبت عصمت است، بیان کرده است<ref>شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۱۹۶.</ref> و از سویی دیگر، روایاتی که نافی عصمت است<ref>شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۱۹ و۲۵۲.</ref>، همچنین اظهارنظرهای او نیز صراحتی در [[نفی]] و [[اثبات]] ندارد. در هر صورت باید [[تکلیف]] [[عصمت]] در این مقطع زمانی ـ قبل از [[مقام نبوت]] و [[امامت]] ـ از نگاه [[صدوق]] روشن شود.

	[[شیخ صدوق]] گاه، تنها به [[نقل روایت]] بسنده کرده است و گاه نیز در ذیل روایتی اظهار نظر نموده است. بنابراین اگر او را یک [[محدث]] نص‌گرا بدانیم که می‌دانیم، باید علاوه بر نظرات او، مضمون [[روایات]] ناقله او را به‌منزله نظر او بدانیم و بین نظر او و روایات به یک جمع‌بندی نهایی برسیم. او روایتی را از [[امام رضا]]{{ع}} نقل می‌کند که آن [[حضرت]] درباره [[گناه]] توسط [[حضرت آدم]] فرمودند: "بعضی [[گناهان]] [[صغیره]]، قبل از مقام نبوت، جایز است"<ref>شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۱۹۶.</ref>. و در جای دیگری می‌گوید: [[اعتقاد]] ما این است که آنها در همه احوال کامل‌اند و هیچ‌گاه متصف به [[نقص]] و گناه و [[جهل]] نمی‌شوند، در ذیل روایتی که درباره [[گناه صغیره]]، قبل از [[مقام امامت]] است، می‌گوید: از [[امام]] در [[کودکی]] و [[پیری]] گناهی سر نمی‌زند<ref>شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۱۹.</ref>. طبق این [[روایت]] عصمت از گناه صغیره را قبل از مقام امامت پذیرفته است، همین مضمون در آثار دیگر او نیز آمده است<ref>شیخ صدوق، الهدایة، ص۳؛ همو، أمالی، ص۵۸۳.</ref>. در عبارتی دیگر که ما را به [[هدف]] نزدیک‌تر می‌کند، می‌گوید: [[انبیا]]، [[رسولان]]، [[امامان]] و [[ملائکه]]، [[معصوم]] و از هر [[آلودگی]] [[پاک]] هستند، هرگز گناه نمی‌کنند ـ نه گناه صغیره و نه [[کبیره]] ـ هیچ‌گاه از [[اوامر]] [[خداوند]] [[سرپیچی]] نمی‌کنند و همه اوامرش را انجام می‌دهند، هرکس که عصمت را، حتی در یک امر کوچک، از آنها [[نفی]] کند، در واقع، [[مقام]] آنها را نشناخته است<ref>شیخ صدوق، الهدایة، ص۹۶؛ همو، أمالی، ص۵۸۳.</ref> و سرانجام در کتاب [[من لا یحضره الفقیه]] با [[صراحت]] می‌گوید: امام در خردسالی و بزرگسالی که هنوز به مرحله امامت نرسیده است، پاک و معصوم است<ref>شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۱۹.</ref>، بنابراین جمع این روایات و اظهار نظرها چنین می‌تواند باشد که بین نظر او درباره [[عصمت پیامبران]] قبل از نبوتشان و [[عصمت پیامبر اکرم]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} قبل از [[نبوت]] و امامت‌شان تفاوت قائل نشویم. با توجه به این جمع‌بندی، از نظر [[صدوق]]، [[عصمت]] قبل از [[مقام نبوت]] و [[امامت]] برای [[پیامبر اسلام]] و امامان امری مسلم و پذیرفته شده است<ref>فاریاب، ~~محمدحسین،~~ عصمت امام در تاریخ تفکر امامیه تا پایان قرن پنجم ~~هجری،~~ ص۲۴۰.</ref>.		[[شیخ صدوق]] گاه، تنها به [[نقل روایت]] بسنده کرده است و گاه نیز در ذیل روایتی اظهار نظر نموده است. بنابراین اگر او را یک [[محدث]] نص‌گرا بدانیم که می‌دانیم، باید علاوه بر نظرات او، مضمون [[روایات]] ناقله او را به‌منزله نظر او بدانیم و بین نظر او و روایات به یک جمع‌بندی نهایی برسیم. او روایتی را از [[امام رضا]]{{ع}} نقل می‌کند که آن [[حضرت]] درباره [[گناه]] توسط [[حضرت آدم]] فرمودند: "بعضی [[گناهان]] [[صغیره]]، قبل از مقام نبوت، جایز است"<ref>شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۱۹۶.</ref>. و در جای دیگری می‌گوید: [[اعتقاد]] ما این است که آنها در همه احوال کامل‌اند و هیچ‌گاه متصف به [[نقص]] و گناه و [[جهل]] نمی‌شوند، در ذیل روایتی که درباره [[گناه صغیره]]، قبل از [[مقام امامت]] است، می‌گوید: از [[امام]] در [[کودکی]] و [[پیری]] گناهی سر نمی‌زند<ref>شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۱۹.</ref>. طبق این [[روایت]] عصمت از گناه صغیره را قبل از مقام امامت پذیرفته است، همین مضمون در آثار دیگر او نیز آمده است<ref>شیخ صدوق، الهدایة، ص۳؛ همو، أمالی، ص۵۸۳.</ref>. در عبارتی دیگر که ما را به [[هدف]] نزدیک‌تر می‌کند، می‌گوید: [[انبیا]]، [[رسولان]]، [[امامان]] و [[ملائکه]]، [[معصوم]] و از هر [[آلودگی]] [[پاک]] هستند، هرگز گناه نمی‌کنند ـ نه گناه صغیره و نه [[کبیره]] ـ هیچ‌گاه از [[اوامر]] [[خداوند]] [[سرپیچی]] نمی‌کنند و همه اوامرش را انجام می‌دهند، هرکس که عصمت را، حتی در یک امر کوچک، از آنها [[نفی]] کند، در واقع، [[مقام]] آنها را نشناخته است<ref>شیخ صدوق، الهدایة، ص۹۶؛ همو، أمالی، ص۵۸۳.</ref> و سرانجام در کتاب [[من لا یحضره الفقیه]] با [[صراحت]] می‌گوید: امام در خردسالی و بزرگسالی که هنوز به مرحله امامت نرسیده است، پاک و معصوم است<ref>شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۱۹.</ref>، بنابراین جمع این روایات و اظهار نظرها چنین می‌تواند باشد که بین نظر او درباره [[عصمت پیامبران]] قبل از نبوتشان و [[عصمت پیامبر اکرم]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} قبل از [[نبوت]] و امامت‌شان تفاوت قائل نشویم. با توجه به این جمع‌بندی، از نظر [[صدوق]]، [[عصمت]] قبل از [[مقام نبوت]] و [[امامت]] برای [[پیامبر اسلام]] و امامان امری مسلم و پذیرفته شده است<ref>[[محمد حسین فاریاب\|فاریاب، محمد حسین]]، [[عصمت امام در تاریخ تفکر امامیه تا پایان قرن پنجم هجری (کتاب)\|عصمت امام در تاریخ تفکر امامیه تا پایان قرن پنجم هجری]]، ص۲۴۰.</ref>.

	حاصل اینکه با رویکرد نص‌گرای [[شیخ صدوق]]، عصمت در قلمرو زمانی قبل و بعد از مقام نبوت و امامت از [[گناه کبیره]] و [[صغیره]] برای [[نبی]] و [[امام]] به [[اثبات]] می‌رسد، بنابراین از نظر شیخ صدوق، [[پیامبر]]{{صل}} و امام، از ابتدا تا انتها، به گناه کبیره و صغیره [[آلوده]] نمی‌شوند<ref>[[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]]، [[رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید (مقاله) \|رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید]]، ص۱۵۷-۱۷۶.</ref>.		حاصل اینکه با رویکرد نص‌گرای [[شیخ صدوق]]، عصمت در قلمرو زمانی قبل و بعد از مقام نبوت و امامت از [[گناه کبیره]] و [[صغیره]] برای [[نبی]] و [[امام]] به [[اثبات]] می‌رسد، بنابراین از نظر شیخ صدوق، [[پیامبر]]{{صل}} و امام، از ابتدا تا انتها، به گناه کبیره و صغیره [[آلوده]] نمی‌شوند<ref>[[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]]، [[رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید (مقاله) \|رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید]]، ص۱۵۷-۱۷۶.</ref>.

Bahmani: /* سهو و اسهاء */

2022-06-14T05:54:17Z

سهو و اسهاء

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۲۴
خط ۲۲:		خط ۲۲:

	=== [[سهو]] و اسهاء ===		=== [[سهو]] و اسهاء ===
	[[شیخ صدوق]] در تبیین دیدگاه خود، به توضیح واژه سهو و اسهاء پرداخته و این‌گونه می‌گوید: [[سهو پیامبر]] خدا{{صل}} مانند سهو ما نیست؛ زیرا [[فراموشی]] آن حضرت، از جانب [[خداوند متعال]] است و جز این نیست که خداوند متعال، آن حضرت را دچار فراموشی می‌کند تا معلوم شود که اولاً: در [[آفرینش]] [[انسانی]] است مانند سایر [[مردم]]، ثانیاً: صفات خداوندی ندارد تا بشود او را [[پروردگار]] و [[معبود]] خویش قرار داد، ثالثاً: مردم بدانند که چنان‌چه دچار فراموشی شدند، [[حکم]] آن را بدانند. پس [[صدوق]] علاوه بر اینکه سهو پیامبر{{صل}} را از جانب خداوند می‌داند، سهو دیگر [[انسان‌ها]] را از طرف [[شیطان]] می‌داند و به این نکته متوجه میسازد که شیطان بر [[پیامبر خدا]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} تسلطی ندارد: {{متن قرآن\|إِنَّمَا سُلْطَانُهُ ~~عَلَی الَّذِینَ یَتَوَلَّوْنَهُ وَالَّذِینَ~~ هُمْ بِهِ ~~مُشْرِکُونَ~~}}<ref>«چیرگی او تنها بر کسانی است که دوستش می‌دارند و بر کسانی که به او شرک می‌ورزند» سوره نحل، آیه ۱۰۰.</ref>.<ref>شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۳۶۰.</ref>.<ref>[[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]]، [[رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید (مقاله) \|رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید]]، ص۱۵۷-۱۷۶.</ref>		[[شیخ صدوق]] در تبیین دیدگاه خود، به توضیح واژه سهو و اسهاء پرداخته و این‌گونه می‌گوید: [[سهو پیامبر]] خدا{{صل}} مانند سهو ما نیست؛ زیرا [[فراموشی]] آن حضرت، از جانب [[خداوند متعال]] است و جز این نیست که خداوند متعال، آن حضرت را دچار فراموشی می‌کند تا معلوم شود که اولاً: در [[آفرینش]] [[انسانی]] است مانند سایر [[مردم]]، ثانیاً: صفات خداوندی ندارد تا بشود او را [[پروردگار]] و [[معبود]] خویش قرار داد، ثالثاً: مردم بدانند که چنان‌چه دچار فراموشی شدند، [[حکم]] آن را بدانند. پس [[صدوق]] علاوه بر اینکه سهو پیامبر{{صل}} را از جانب خداوند می‌داند، سهو دیگر [[انسان‌ها]] را از طرف [[شیطان]] می‌داند و به این نکته متوجه میسازد که شیطان بر [[پیامبر خدا]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} تسلطی ندارد: {{متن قرآن\|إِنَّمَا سُلْطَانُهُ عَلَى الَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَهُ وَالَّذِينَ هُمْ بِهِ مُشْرِكُونَ}}<ref>«چیرگی او تنها بر کسانی است که دوستش می‌دارند و بر کسانی که به او شرک می‌ورزند» سوره نحل، آیه ۱۰۰.</ref>.<ref>شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۳۶۰.</ref>.<ref>[[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]]، [[رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید (مقاله) \|رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید]]، ص۱۵۷-۱۷۶.</ref>

	== [[قلمرو عصمت]] با رویکرد عقل‌گرایی (مفید) ==		== [[قلمرو عصمت]] با رویکرد عقل‌گرایی (مفید) ==

Bahmani در ‏۱۴ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۵۳

2022-06-14T05:53:43Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۲۳
خط ۲۲:		خط ۲۲:

	=== [[سهو]] و اسهاء ===		=== [[سهو]] و اسهاء ===
	[[شیخ صدوق]] در تبیین دیدگاه خود، به توضیح واژه سهو و اسهاء پرداخته و این‌گونه می‌گوید: [[سهو پیامبر]] خدا{{صل}} مانند سهو ما نیست؛ زیرا [[فراموشی]] آن حضرت، از جانب [[خداوند متعال]] است و جز این نیست که خداوند متعال، آن حضرت را دچار فراموشی می‌کند تا معلوم شود که اولاً: در [[آفرینش]] [[انسانی]] است مانند سایر [[مردم]]، ثانیاً: صفات خداوندی ندارد تا بشود او را [[پروردگار]] و [[معبود]] خویش قرار داد، ثالثاً: مردم بدانند که چنان‌چه دچار فراموشی شدند، [[حکم]] آن را بدانند. پس [[صدوق]] علاوه بر اینکه سهو پیامبر{{صل}} را از جانب خداوند می‌داند، سهو دیگر [[انسان‌ها]] را از طرف [[شیطان]] می‌داند و به این نکته متوجه میسازد که شیطان بر [[پیامبر خدا]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} تسلطی ندارد: {{متن قرآن\|إِنَّمَا سُلْطَانُهُ عَلَی الَّذِینَ یَتَوَلَّوْنَهُ وَالَّذِینَ هُمْ بِهِ مُشْرِکُونَ}}<ref>«چیرگی او تنها بر کسانی است که دوستش می‌دارند و بر کسانی که به او شرک می‌ورزند» سوره نحل، آیه ۱۰۰.</ref>.<ref>شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۳۶۰.</ref>.<ref>محمد حسن نادم\|نادم، محمد ~~حسن،~~ رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید (مقاله) \|رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ ~~مفید،~~ ص۱۵۷-۱۷۶.</ref>		[[شیخ صدوق]] در تبیین دیدگاه خود، به توضیح واژه سهو و اسهاء پرداخته و این‌گونه می‌گوید: [[سهو پیامبر]] خدا{{صل}} مانند سهو ما نیست؛ زیرا [[فراموشی]] آن حضرت، از جانب [[خداوند متعال]] است و جز این نیست که خداوند متعال، آن حضرت را دچار فراموشی می‌کند تا معلوم شود که اولاً: در [[آفرینش]] [[انسانی]] است مانند سایر [[مردم]]، ثانیاً: صفات خداوندی ندارد تا بشود او را [[پروردگار]] و [[معبود]] خویش قرار داد، ثالثاً: مردم بدانند که چنان‌چه دچار فراموشی شدند، [[حکم]] آن را بدانند. پس [[صدوق]] علاوه بر اینکه سهو پیامبر{{صل}} را از جانب خداوند می‌داند، سهو دیگر [[انسان‌ها]] را از طرف [[شیطان]] می‌داند و به این نکته متوجه میسازد که شیطان بر [[پیامبر خدا]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} تسلطی ندارد: {{متن قرآن\|إِنَّمَا سُلْطَانُهُ عَلَی الَّذِینَ یَتَوَلَّوْنَهُ وَالَّذِینَ هُمْ بِهِ مُشْرِکُونَ}}<ref>«چیرگی او تنها بر کسانی است که دوستش می‌دارند و بر کسانی که به او شرک می‌ورزند» سوره نحل، آیه ۱۰۰.</ref>.<ref>شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۳۶۰.</ref>.<ref>[[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]]، [[رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید (مقاله) \|رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید]]، ص۱۵۷-۱۷۶.</ref>

	== [[قلمرو عصمت]] با رویکرد عقل‌گرایی (مفید) ==		== [[قلمرو عصمت]] با رویکرد عقل‌گرایی (مفید) ==

Bahmani: /* جواز غلبه خواب بر پیامبر{{صل}} از نظر شیخ مفید */

2022-06-14T05:52:39Z

جواز غلبه خواب بر پیامبر{{صل}} از نظر شیخ مفید

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۲۲
خط ۴۵:		خط ۴۵:
	[[شیخ مفید]] می‌گوید: اگر ممکن باشد که پیامبر{{صل}} در نمازش سهو کند، (در حالی که [[امام جماعت]] است) و پیش از اتمام نماز، روی برگرداند و [[مردم]] ببینند و به او گوشزد کنند، باید ممکن باشد در [[روزه]] نیز سهو کند و در [[روز]] [[ماه مبارک رمضان]]، در میان مردم به [[خوردن و آشامیدن]] بپردازد و مردم نیز به او بنگرند و [[ماه رمضان]] بودن را به یاد او آورند، به او بگویند این چه خلافی است که انجام میدهی؟ دست از این خلاف بردار... و در هنگام [[مناسک حج]] و در [[احرام]]، مجامعت کند و سعی را قبل از [[طواف]] انجام دهد و نداند چگونه [[رمی]] جمرات کند؛ بلکه باید ممکن باشد در همه [[اعمال]] [[شریعت]]، سهو کند و [[عیب]] نباشد اگر از روی [[فراموشی]] [[شرب خمر]] کرده یا به نظرش آید که شرابی [[حلال]] است، بخورد و سپس امر بر او روشن شود، و... همه اینها، چیزهایی است که نه هیچ [[مسلمان]] و نه هیچ غالی و نه هیچ موحدی، آن را اجازه نمی‌دهد. بنابراین، کسی که [[سهو النبی]] را تجویز می‌کند، از حد [[اعتدال]] خارج شده، و.... علاوه بر نقدهای گذشته [[شیخ مفید]] می‌گوید: [[راوی]] این [[روایات]] شخصی به نام ذوالیدین است که شناخته‌شده نیست، در اصول و در جمع [[راویان]]، نه [[حدیثی]] از او یافته‌ایم و نه یادی از او به میان آمده است<ref>شیخ مفید، عدم سهو النبی{{صل}}، ص۲۹.</ref>.<ref>[[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]]، [[رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید (مقاله) \|رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید]]، ص۱۵۷-۱۷۶.</ref>		[[شیخ مفید]] می‌گوید: اگر ممکن باشد که پیامبر{{صل}} در نمازش سهو کند، (در حالی که [[امام جماعت]] است) و پیش از اتمام نماز، روی برگرداند و [[مردم]] ببینند و به او گوشزد کنند، باید ممکن باشد در [[روزه]] نیز سهو کند و در [[روز]] [[ماه مبارک رمضان]]، در میان مردم به [[خوردن و آشامیدن]] بپردازد و مردم نیز به او بنگرند و [[ماه رمضان]] بودن را به یاد او آورند، به او بگویند این چه خلافی است که انجام میدهی؟ دست از این خلاف بردار... و در هنگام [[مناسک حج]] و در [[احرام]]، مجامعت کند و سعی را قبل از [[طواف]] انجام دهد و نداند چگونه [[رمی]] جمرات کند؛ بلکه باید ممکن باشد در همه [[اعمال]] [[شریعت]]، سهو کند و [[عیب]] نباشد اگر از روی [[فراموشی]] [[شرب خمر]] کرده یا به نظرش آید که شرابی [[حلال]] است، بخورد و سپس امر بر او روشن شود، و... همه اینها، چیزهایی است که نه هیچ [[مسلمان]] و نه هیچ غالی و نه هیچ موحدی، آن را اجازه نمی‌دهد. بنابراین، کسی که [[سهو النبی]] را تجویز می‌کند، از حد [[اعتدال]] خارج شده، و.... علاوه بر نقدهای گذشته [[شیخ مفید]] می‌گوید: [[راوی]] این [[روایات]] شخصی به نام ذوالیدین است که شناخته‌شده نیست، در اصول و در جمع [[راویان]]، نه [[حدیثی]] از او یافته‌ایم و نه یادی از او به میان آمده است<ref>شیخ مفید، عدم سهو النبی{{صل}}، ص۲۹.</ref>.<ref>[[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]]، [[رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید (مقاله) \|رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید]]، ص۱۵۷-۱۷۶.</ref>

	=== جواز [[غلبه]] [[خواب]] بر [[پیامبر]]{{صل}} از نظر شیخ مفید ===		=== جواز غلبه [[خواب]] بر [[پیامبر]]{{صل}} از نظر شیخ مفید ===
	البته توجه به این نکته باید داشت که شیخ مفید اگر چه سهو النبی{{صل}} [[صدوق]] را در [[نماز]] به شدت مورد [[نقد]] قرار داده اما غلبه خواب و [[قضا شدن نماز]] صبح را، خلاف [[عصمت]] ندانسته و وقوع آن را جایز می‌داند<ref>شیخ مفید، عدم سهو النبی{{صل}}، ص۲۸.</ref>.		البته توجه به این نکته باید داشت که شیخ مفید اگر چه سهو النبی{{صل}} [[صدوق]] را در [[نماز]] به شدت مورد [[نقد]] قرار داده اما غلبه خواب و [[قضا شدن نماز]] صبح را، خلاف [[عصمت]] ندانسته و وقوع آن را جایز می‌داند<ref>شیخ مفید، عدم سهو النبی{{صل}}، ص۲۸.</ref>.

Bahmani: /* نقد مفید بر صدوق درباره سهو و نسیان در امور شخصی */

2022-06-14T05:52:31Z

نقد مفید بر صدوق درباره سهو و نسیان در امور شخصی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۲۲
خط ۴۰:		خط ۴۰:
	# عصمت از سهو و نسیان در امور شخصی: شیخ مفید در سهو و نسیان در امور شخصی و عادی که حتی [[ارتباط]] با دین و عمل به دین ندارد و خللی به مقام نبوت و امامت وارد نمی‌کند، نیز حساسیت نشان داده و در همین باره با [[شیخ صدوق]] [[مخالفت]] کرده است<ref>[[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]]، [[رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید (مقاله) \|رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید]]، ص۱۵۷-۱۷۶.</ref>.		# عصمت از سهو و نسیان در امور شخصی: شیخ مفید در سهو و نسیان در امور شخصی و عادی که حتی [[ارتباط]] با دین و عمل به دین ندارد و خللی به مقام نبوت و امامت وارد نمی‌کند، نیز حساسیت نشان داده و در همین باره با [[شیخ صدوق]] [[مخالفت]] کرده است<ref>[[محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن]]، [[رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید (مقاله) \|رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید]]، ص۱۵۷-۱۷۶.</ref>.

	=== [[نقد]] مفید بر [[صدوق]] درباره سهو و نسیان در امور شخصی ===		=== نقد مفید بر [[صدوق]] درباره سهو و نسیان در امور شخصی ===
	شیخ مفید رساله‌ای در نقد نظر صدوق نوشته، ابتدا سخنان شیخ صدوق را آورده و سپس نقد کرده است، در بخشی از این رساله، روایت‌هایی را که [[شیخ صدوق]] از آنها بر [[اثبات]] سهوالنبی استفاده کرده از [[دشمنان اهل بیت]]{{عم}} و مقلدان [[شیعی]] آنان دانسته است؛ [[اختلاف]] در اینکه، آن [[نماز]] مورد بحث، [[نماز ظهر]] یا عصر بوده یا عشا، دلیل بر [[سستی]] این [[حدیث]] و [[سقوط]] آن از [[حجیت]] دانسته و گفته است ترک عمل به این حدیث، [[واجب]] است<ref>شیخ مفید، عدم سهو النبی{{صل}}، ص۲۰.</ref>. وی در قسمت دیگری از رساله، می‌نویسد: «سستی این [[روایت]] (روایت ذوالیدین)، مانند سستی خبری است که می‌گوید: [[پیامبر]]{{صل}} در [[نماز صبح]] [[سهو]] کرد و در رکعت اول، [[سوره نجم]] را تا [[آیات]] {{متن قرآن\|أَفَرَأَیْتُمُ اللَّاتَ وَالْعُزَّی * وَمَنَاةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرَی}}<ref>«آیا بت‌های «لات» و «عزّی» را (شایسته پرستش) دیده‌اید؟ * و آن سومین بت دیگر «منات» را؟» سوره نجم، آیه ۱۹-۲۰.</ref>[[تلاوت]] فرمود؛ آنگاه [[شیطان]] جمله {{عربی\|تِلْکَ الْغَرَانِیقُ الْعُلَی * وَ إِنَّ شَفَاعَتَهُنَّ لَتُرْتَجَی}} را بر زبانش جاری کرد، سپس پیامبر{{صل}} متوجه شد. از این‌رو، به [[سجده]] افتاد و [[مسلمانان]] نیز به [[پیروی]] او سجده کردند. [[مشرکان]] نیز از روی [[خوشحالی]] و [[شادمانی]] سجده کردند و پنداشتند پیامبر{{صل}} به [[دین]] آنان داخل شده است!		شیخ مفید رساله‌ای در نقد نظر صدوق نوشته، ابتدا سخنان شیخ صدوق را آورده و سپس نقد کرده است، در بخشی از این رساله، روایت‌هایی را که [[شیخ صدوق]] از آنها بر [[اثبات]] سهوالنبی استفاده کرده از [[دشمنان اهل بیت]]{{عم}} و مقلدان [[شیعی]] آنان دانسته است؛ [[اختلاف]] در اینکه، آن [[نماز]] مورد بحث، [[نماز ظهر]] یا عصر بوده یا عشا، دلیل بر [[سستی]] این [[حدیث]] و [[سقوط]] آن از [[حجیت]] دانسته و گفته است ترک عمل به این حدیث، [[واجب]] است<ref>شیخ مفید، عدم سهو النبی{{صل}}، ص۲۰.</ref>. وی در قسمت دیگری از رساله، می‌نویسد: «سستی این [[روایت]] (روایت ذوالیدین)، مانند سستی خبری است که می‌گوید: [[پیامبر]]{{صل}} در [[نماز صبح]] [[سهو]] کرد و در رکعت اول، [[سوره نجم]] را تا [[آیات]] {{متن قرآن\|أَفَرَأَیْتُمُ اللَّاتَ وَالْعُزَّی * وَمَنَاةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرَی}}<ref>«آیا بت‌های «لات» و «عزّی» را (شایسته پرستش) دیده‌اید؟ * و آن سومین بت دیگر «منات» را؟» سوره نجم، آیه ۱۹-۲۰.</ref>[[تلاوت]] فرمود؛ آنگاه [[شیطان]] جمله {{عربی\|تِلْکَ الْغَرَانِیقُ الْعُلَی * وَ إِنَّ شَفَاعَتَهُنَّ لَتُرْتَجَی}} را بر زبانش جاری کرد، سپس پیامبر{{صل}} متوجه شد. از این‌رو، به [[سجده]] افتاد و [[مسلمانان]] نیز به [[پیروی]] او سجده کردند. [[مشرکان]] نیز از روی [[خوشحالی]] و [[شادمانی]] سجده کردند و پنداشتند پیامبر{{صل}} به [[دین]] آنان داخل شده است!

Bahmani: /* قلمرو عصمت با رویکرد عقل‌گرایی (مفید) */

2022-06-14T05:52:21Z

قلمرو عصمت با رویکرد عقل‌گرایی (مفید)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۲۲
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	[[شیخ صدوق]] در تبیین دیدگاه خود، به توضیح واژه سهو و اسهاء پرداخته و این‌گونه می‌گوید: [[سهو پیامبر]] خدا{{صل}} مانند سهو ما نیست؛ زیرا [[فراموشی]] آن حضرت، از جانب [[خداوند متعال]] است و جز این نیست که خداوند متعال، آن حضرت را دچار فراموشی می‌کند تا معلوم شود که اولاً: در [[آفرینش]] [[انسانی]] است مانند سایر [[مردم]]، ثانیاً: صفات خداوندی ندارد تا بشود او را [[پروردگار]] و [[معبود]] خویش قرار داد، ثالثاً: مردم بدانند که چنان‌چه دچار فراموشی شدند، [[حکم]] آن را بدانند. پس [[صدوق]] علاوه بر اینکه سهو پیامبر{{صل}} را از جانب خداوند می‌داند، سهو دیگر [[انسان‌ها]] را از طرف [[شیطان]] می‌داند و به این نکته متوجه میسازد که شیطان بر [[پیامبر خدا]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} تسلطی ندارد: {{متن قرآن\|إِنَّمَا سُلْطَانُهُ عَلَی الَّذِینَ یَتَوَلَّوْنَهُ وَالَّذِینَ هُمْ بِهِ مُشْرِکُونَ}}<ref>«چیرگی او تنها بر کسانی است که دوستش می‌دارند و بر کسانی که به او شرک می‌ورزند» سوره نحل، آیه ۱۰۰.</ref>.<ref>شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۳۶۰.</ref>.<ref>محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن، رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید (مقاله) \|رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید، ص۱۵۷-۱۷۶.</ref>		[[شیخ صدوق]] در تبیین دیدگاه خود، به توضیح واژه سهو و اسهاء پرداخته و این‌گونه می‌گوید: [[سهو پیامبر]] خدا{{صل}} مانند سهو ما نیست؛ زیرا [[فراموشی]] آن حضرت، از جانب [[خداوند متعال]] است و جز این نیست که خداوند متعال، آن حضرت را دچار فراموشی می‌کند تا معلوم شود که اولاً: در [[آفرینش]] [[انسانی]] است مانند سایر [[مردم]]، ثانیاً: صفات خداوندی ندارد تا بشود او را [[پروردگار]] و [[معبود]] خویش قرار داد، ثالثاً: مردم بدانند که چنان‌چه دچار فراموشی شدند، [[حکم]] آن را بدانند. پس [[صدوق]] علاوه بر اینکه سهو پیامبر{{صل}} را از جانب خداوند می‌داند، سهو دیگر [[انسان‌ها]] را از طرف [[شیطان]] می‌داند و به این نکته متوجه میسازد که شیطان بر [[پیامبر خدا]]{{صل}} و [[امامان]]{{عم}} تسلطی ندارد: {{متن قرآن\|إِنَّمَا سُلْطَانُهُ عَلَی الَّذِینَ یَتَوَلَّوْنَهُ وَالَّذِینَ هُمْ بِهِ مُشْرِکُونَ}}<ref>«چیرگی او تنها بر کسانی است که دوستش می‌دارند و بر کسانی که به او شرک می‌ورزند» سوره نحل، آیه ۱۰۰.</ref>.<ref>شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۳۶۰.</ref>.<ref>محمد حسن نادم\|نادم، محمد حسن، رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید (مقاله) \|رویکرد کلامی محدثان و متکلمان در تبیین قلمرو عصمت با تأکید بر آرای شیخ صدوق و شیخ مفید، ص۱۵۷-۱۷۶.</ref>

	== [[قلمرو عصمت]] با رویکرد [[عقل‌گرایی]] (مفید) ==		== [[قلمرو عصمت]] با رویکرد عقل‌گرایی (مفید) ==
	از دیگر چهره‌های شاخص و تحول‌آفرین در [[تاریخ کلام امامیه]] که با رویکرد عقل‌گرای خود، این جریان را [[نمایندگی]] کرد و با این رویکرد بحث [[قلمرو عصمت]] را مورد توجه خاص قرار داد، [[محمد بن محمد]] بن نعمان معروف به [[شیخ مفید]] است. او از [[متکلمین]] برجسته مدرسه [[بغداد]] بود که ـ با توجه به شرایط زمانی و مدرسه‌اش که در [[تقابل]] [[فکری]] با [[پیروان]] [[مذاهب اسلامی]] و جریان‌های مختلف وضعیت استثنایی داشت ـ با حساسیت بیشتری بحث‌های [[کلامی]] از جمله [[عصمت]] را دنبال کرده است.		از دیگر چهره‌های شاخص و تحول‌آفرین در [[تاریخ کلام امامیه]] که با رویکرد عقل‌گرای خود، این جریان را [[نمایندگی]] کرد و با این رویکرد بحث [[قلمرو عصمت]] را مورد توجه خاص قرار داد، [[محمد بن محمد]] بن نعمان معروف به [[شیخ مفید]] است. او از [[متکلمین]] برجسته مدرسه [[بغداد]] بود که ـ با توجه به شرایط زمانی و مدرسه‌اش که در [[تقابل]] [[فکری]] با [[پیروان]] [[مذاهب اسلامی]] و جریان‌های مختلف وضعیت استثنایی داشت ـ با حساسیت بیشتری بحث‌های [[کلامی]] از جمله [[عصمت]] را دنبال کرده است.

	=== عصمت از [[گناه کبیره]] و [[صغیره]] ===		=== عصمت از [[گناه کبیره]] و صغیره ===
	شیخ مفید همانند دیگر [[متکلمان]] درباره [[عصمت از گناهان]] [[کبیره]] و صغیره، پس از [[مقام نبوت]] و [[امامت]]، نظر صریح و [[قاطع]] دارد<ref>شیخ مفید، تصحیح الاعتقاد، ص۱۲۹.</ref>، اما درباره عصمت قبل از مقام نبوت و امامت او نیز مانند [[صدوق]] موضع‌گیری‌هایی متفاوت دارد، یک‌جا می‌گوید: روایاتی وجود دارد که حاکی از کمال [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]] حتی قبل از [[مکلف]] شدن و در حالت [[کودکی]] آنهاست و وجهی برای [[انکار]] این [[روایات]] وجود ندارد و عقلاً داشتن کمال قبل از مقام نبوت و امامت [[نفی]] نمی‌شود، اما بهتر آن است که این روایات را حمل بر کمال آنها پس از مقام نبوت و امامت که عصمت [[ضرورت]] دارد کنیم و درباره عصمت قبل از مقام نبوت و امامت توقف نماییم<ref>شیخ مفید، تصحیح الاعتقاد، ص۱۳۰.</ref>، در جای دیگر درباره [[گناه]] قبل از مقام نبوت و امامت بین گناه کبیره و صغیره تفاوت قائل شده، عصمت از گناه کبیره را ـ چه قبل و چه بعد از مقام نبوت و امامت ـ ضروری دانسته اما [[گناه صغیره]] را هم بر [[انبیا]] و هم بر امامان با شرایطی جایز دانسته است<ref>شیخ مفید، أوائل المقالات، ص۶۵.</ref>، گفته به شرط اینکه گناه صغیره به وهن فاعل آن منجر نشود و از روی عمد هم نباشد، جایز است<ref>شیخ مفید، أوائل المقالات، ص۶۲.</ref>. بنابراین شیخ مفید قلمرو عصمت از گناه را به قبل از مقام نبوت و امامت نیز توسعه داده است، عصمت از کبیره را فرض دانسته و در [[عصمت]] از [[صغیره]] تردید کرده است، در یک جا گفته باید در این‌باره توقف کرد و در جای دیگر گفته انجام صغیره بلامانع است به شرط اینکه وهن و عمد در کار نباشد.		شیخ مفید همانند دیگر [[متکلمان]] درباره [[عصمت از گناهان]] [[کبیره]] و صغیره، پس از [[مقام نبوت]] و [[امامت]]، نظر صریح و [[قاطع]] دارد<ref>شیخ مفید، تصحیح الاعتقاد، ص۱۲۹.</ref>، اما درباره عصمت قبل از مقام نبوت و امامت او نیز مانند [[صدوق]] موضع‌گیری‌هایی متفاوت دارد، یک‌جا می‌گوید: روایاتی وجود دارد که حاکی از کمال [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان]] حتی قبل از [[مکلف]] شدن و در حالت [[کودکی]] آنهاست و وجهی برای [[انکار]] این [[روایات]] وجود ندارد و عقلاً داشتن کمال قبل از مقام نبوت و امامت [[نفی]] نمی‌شود، اما بهتر آن است که این روایات را حمل بر کمال آنها پس از مقام نبوت و امامت که عصمت [[ضرورت]] دارد کنیم و درباره عصمت قبل از مقام نبوت و امامت توقف نماییم<ref>شیخ مفید، تصحیح الاعتقاد، ص۱۳۰.</ref>، در جای دیگر درباره [[گناه]] قبل از مقام نبوت و امامت بین گناه کبیره و صغیره تفاوت قائل شده، عصمت از گناه کبیره را ـ چه قبل و چه بعد از مقام نبوت و امامت ـ ضروری دانسته اما [[گناه صغیره]] را هم بر [[انبیا]] و هم بر امامان با شرایطی جایز دانسته است<ref>شیخ مفید، أوائل المقالات، ص۶۵.</ref>، گفته به شرط اینکه گناه صغیره به وهن فاعل آن منجر نشود و از روی عمد هم نباشد، جایز است<ref>شیخ مفید، أوائل المقالات، ص۶۲.</ref>. بنابراین شیخ مفید قلمرو عصمت از گناه را به قبل از مقام نبوت و امامت نیز توسعه داده است، عصمت از کبیره را فرض دانسته و در [[عصمت]] از [[صغیره]] تردید کرده است، در یک جا گفته باید در این‌باره توقف کرد و در جای دیگر گفته انجام صغیره بلامانع است به شرط اینکه وهن و عمد در کار نباشد.

Bahmani: صفحه‌ای تازه حاوی «== قلمرو عصمت با رویکرد نص‌گرایی (صدوق) == مهم‌ترین شخصیتی که رویکرد نص‌گرایان مدرسه قم را نمایندگی می‌کند و درباره عصمت و قلمروهای آن اظهار نظر نموده، ابوجعفر محمد بن علی بن بابویه قمی معروف به شیخ صدوق است. گفته شده، با...» ایجاد کرد

2022-06-14T05:52:03Z

صفحه‌ای تازه حاوی «== قلمرو عصمت با رویکرد نص‌گرایی (صدوق) == مهم‌ترین شخصیتی که رویکرد نص‌گرایان مدرسه قم را نمایندگی می‌کند و درباره عصمت و قلمروهای آن اظهار نظر نموده، ابوجعفر محمد بن علی بن بابویه قمی معروف به شیخ صدوق است. گفته شده، با...» ایجاد کرد

نمایش تغییرات