بحر سقا - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پانویس */

2024-04-02T08:36:07Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۲:۰۶
خط ۶۱:		خط ۶۱:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~[[رده:رجال]]~~
	[[رده:طبقه پنجم راویان]]		[[رده:طبقه پنجم راویان]]
	[[رده:اصحاب امام صادق]]		[[رده:اصحاب امام صادق]]

Wasity: جایگزینی متن - ' لیکن ' به ' لکن '

2024-01-02T20:31:50Z

جایگزینی متن - ' لیکن ' به ' لکن '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ ژانویهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۰:۰۱
خط ۴۷:		خط ۴۷:
	برخی از [[رجالیان]]، به استناد طریق [[شیخ صدوق]] به بحر بن کثیر (کنیز) در مشیخه [[من لا یحضره الفقیه]]<ref>{{عربی\|و ما کان فیه عن بحر السقاء فقد رؤیته عن أبی، عن سعد بن عبد الله، عن إبراهیم بن مهزیار، عن أخیه علی، عن حماد بن عیسی، عن حریز، عن بحر السقاء و هو بحر بن کثیر}}. (مشیخة الفقیه، ج۴، ص۴۷۰).</ref>، وی را از [[راویان ممدوح]] به شمار آوردند، به دلیل روایت [[حماد بن عیسی]]<ref>حماد بن عیسی الجهنی از اصحاب اجماع است. (ر.ک: رجال الکشی، ص۳۷۵، ش۷۰۵).</ref> به واسطه [[حریز بن عبدالله]] از بحر بن کثیر و [[اعتماد]] [[شیخ صدوق]] به [[روایات]] [[بحر السقا]]<ref>ر.ک: تعلیقة علی منهج المقال، ص۹۴.</ref>. برخی هم او را از راویانی دانسته‌اند که دارای اصول [[معتمد]] بوده‌اند<ref>ر.ک: مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۶، ش۲۰۳۰.</ref>.		برخی از [[رجالیان]]، به استناد طریق [[شیخ صدوق]] به بحر بن کثیر (کنیز) در مشیخه [[من لا یحضره الفقیه]]<ref>{{عربی\|و ما کان فیه عن بحر السقاء فقد رؤیته عن أبی، عن سعد بن عبد الله، عن إبراهیم بن مهزیار، عن أخیه علی، عن حماد بن عیسی، عن حریز، عن بحر السقاء و هو بحر بن کثیر}}. (مشیخة الفقیه، ج۴، ص۴۷۰).</ref>، وی را از [[راویان ممدوح]] به شمار آوردند، به دلیل روایت [[حماد بن عیسی]]<ref>حماد بن عیسی الجهنی از اصحاب اجماع است. (ر.ک: رجال الکشی، ص۳۷۵، ش۷۰۵).</ref> به واسطه [[حریز بن عبدالله]] از بحر بن کثیر و [[اعتماد]] [[شیخ صدوق]] به [[روایات]] [[بحر السقا]]<ref>ر.ک: تعلیقة علی منهج المقال، ص۹۴.</ref>. برخی هم او را از راویانی دانسته‌اند که دارای اصول [[معتمد]] بوده‌اند<ref>ر.ک: مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۶، ش۲۰۳۰.</ref>.

	در پذیرش هر دو نظر اشکال است؛ زیرا اولاً سبب اعتماد [[صدوق]] به [[احادیث]] یک [[راوی]]، [[وثاقت]] یا [[حسن حال]] وی نبوده، بلکه به جهت قوت متن [[روایت]] است و ثانیاً اگر بحر بن کثیر دارای اصل و کتاب بود، حتماً در [[الفهرست]] [[نجاشی]] و [[شیخ طوسی]] عنوان می‌‌شد، پس عدم ذکر نام وی در این دو کتاب، دلیل است که وی دارای اثر [[علمی]] نبوده است. بلی! احتمال دارد که وی از صاحبان کتاب و اصول بوده؛ ~~لیکن~~ به دست نجاشی و شیخ طوسی نرسیده باشد و از آن اطلاع نداشته باشند؛ اما به قرینه روایت بی‌واسطه [[أبان بن عثمان]] که از [[اصحاب اجماع]] بوده <ref>ر.ک: رجال الکشّی (اختیار معرفة الرجال)، ص۳۷۵، ش۷۰۵.</ref> و به قرینه روایت با واسطه [[حماد بن عیسی]] که وی نیز از اصحاب اجماع است، وثاقت وی ثابت می‌شود.		در پذیرش هر دو نظر اشکال است؛ زیرا اولاً سبب اعتماد [[صدوق]] به [[احادیث]] یک [[راوی]]، [[وثاقت]] یا [[حسن حال]] وی نبوده، بلکه به جهت قوت متن [[روایت]] است و ثانیاً اگر بحر بن کثیر دارای اصل و کتاب بود، حتماً در [[الفهرست]] [[نجاشی]] و [[شیخ طوسی]] عنوان می‌‌شد، پس عدم ذکر نام وی در این دو کتاب، دلیل است که وی دارای اثر [[علمی]] نبوده است. بلی! احتمال دارد که وی از صاحبان کتاب و اصول بوده؛ لکن به دست نجاشی و شیخ طوسی نرسیده باشد و از آن اطلاع نداشته باشند؛ اما به قرینه روایت بی‌واسطه [[أبان بن عثمان]] که از [[اصحاب اجماع]] بوده <ref>ر.ک: رجال الکشّی (اختیار معرفة الرجال)، ص۳۷۵، ش۷۰۵.</ref> و به قرینه روایت با واسطه [[حماد بن عیسی]] که وی نیز از اصحاب اجماع است، وثاقت وی ثابت می‌شود.

	[[محدث نوری]] بعد از یادآوری طریق شیخ صدوق به بحر السقا نوشته است: {{عربی\|"السند صحيح<ref>مقصود از سند، این است: {{عربی\|و إلی بحر السقاء: أبوه، عن سعد بن عبدالله، عن إبراهیم ابن مهزیار، عن أخیه علی، عن حماد بن عیسی، عن حریز، عن بحر السقاء و هو بحر بن کثیر}}. (خاتمة مستدرک الوسائل، ج۴، ص۱۷۸، ش۴۵).</ref> بما مرّ من وثاقة إبراهيم، والباقي من الأجلّاء؛ وأما بحر السقاء فغير مذكور إلا في أصحاب الصادق{{ع}} من رجال الشيخ، وقد مرّ ويأتي استظهار كون من يذكر فيه من الأربعة آلاف الذين ذكرهم ابن عقدة في رجال الصادق{{ع}} ووثقهم؛ ويشير إلى وثاقته أيضاً رواية حمّاد عنه ولو بالواسطة ورواية حريز الذي عدّ كلّ كتبه من الأصول، وعدّ كتابه من الكتب المعتمدة... مع إنّا في غني عن ذكر الامارات بعد وجود حمّاد بن عيسى في الطريق وهو من أصحاب الإجماع، فلا حاجة إلى النظر في حال الذين بعده"}}<ref>خاتمة مستدرک الوسائل، ج۴، ص۱۷۸، ش۴۵.</ref>.		[[محدث نوری]] بعد از یادآوری طریق شیخ صدوق به بحر السقا نوشته است: {{عربی\|"السند صحيح<ref>مقصود از سند، این است: {{عربی\|و إلی بحر السقاء: أبوه، عن سعد بن عبدالله، عن إبراهیم ابن مهزیار، عن أخیه علی، عن حماد بن عیسی، عن حریز، عن بحر السقاء و هو بحر بن کثیر}}. (خاتمة مستدرک الوسائل، ج۴، ص۱۷۸، ش۴۵).</ref> بما مرّ من وثاقة إبراهيم، والباقي من الأجلّاء؛ وأما بحر السقاء فغير مذكور إلا في أصحاب الصادق{{ع}} من رجال الشيخ، وقد مرّ ويأتي استظهار كون من يذكر فيه من الأربعة آلاف الذين ذكرهم ابن عقدة في رجال الصادق{{ع}} ووثقهم؛ ويشير إلى وثاقته أيضاً رواية حمّاد عنه ولو بالواسطة ورواية حريز الذي عدّ كلّ كتبه من الأصول، وعدّ كتابه من الكتب المعتمدة... مع إنّا في غني عن ذكر الامارات بعد وجود حمّاد بن عيسى في الطريق وهو من أصحاب الإجماع، فلا حاجة إلى النظر في حال الذين بعده"}}<ref>خاتمة مستدرک الوسائل، ج۴، ص۱۷۸، ش۴۵.</ref>.

Msadeq در ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۴۱

2023-02-19T09:41:48Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۳:۱۱
خط ۶۲:		خط ۶۲:

	[[رده:رجال]]		[[رده:رجال]]
			[[رده:طبقه پنجم راویان]]
			[[رده:اصحاب امام صادق]]

Msadeq: /* جایگاه حدیثی راوی */

2023-02-12T07:05:27Z

جایگاه حدیثی راوی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۵
خط ۵۱:		خط ۵۱:
	[[محدث نوری]] بعد از یادآوری طریق شیخ صدوق به بحر السقا نوشته است: {{عربی\|"السند صحيح<ref>مقصود از سند، این است: {{عربی\|و إلی بحر السقاء: أبوه، عن سعد بن عبدالله، عن إبراهیم ابن مهزیار، عن أخیه علی، عن حماد بن عیسی، عن حریز، عن بحر السقاء و هو بحر بن کثیر}}. (خاتمة مستدرک الوسائل، ج۴، ص۱۷۸، ش۴۵).</ref> بما مرّ من وثاقة إبراهيم، والباقي من الأجلّاء؛ وأما بحر السقاء فغير مذكور إلا في أصحاب الصادق{{ع}} من رجال الشيخ، وقد مرّ ويأتي استظهار كون من يذكر فيه من الأربعة آلاف الذين ذكرهم ابن عقدة في رجال الصادق{{ع}} ووثقهم؛ ويشير إلى وثاقته أيضاً رواية حمّاد عنه ولو بالواسطة ورواية حريز الذي عدّ كلّ كتبه من الأصول، وعدّ كتابه من الكتب المعتمدة... مع إنّا في غني عن ذكر الامارات بعد وجود حمّاد بن عيسى في الطريق وهو من أصحاب الإجماع، فلا حاجة إلى النظر في حال الذين بعده"}}<ref>خاتمة مستدرک الوسائل، ج۴، ص۱۷۸، ش۴۵.</ref>.		[[محدث نوری]] بعد از یادآوری طریق شیخ صدوق به بحر السقا نوشته است: {{عربی\|"السند صحيح<ref>مقصود از سند، این است: {{عربی\|و إلی بحر السقاء: أبوه، عن سعد بن عبدالله، عن إبراهیم ابن مهزیار، عن أخیه علی، عن حماد بن عیسی، عن حریز، عن بحر السقاء و هو بحر بن کثیر}}. (خاتمة مستدرک الوسائل، ج۴، ص۱۷۸، ش۴۵).</ref> بما مرّ من وثاقة إبراهيم، والباقي من الأجلّاء؛ وأما بحر السقاء فغير مذكور إلا في أصحاب الصادق{{ع}} من رجال الشيخ، وقد مرّ ويأتي استظهار كون من يذكر فيه من الأربعة آلاف الذين ذكرهم ابن عقدة في رجال الصادق{{ع}} ووثقهم؛ ويشير إلى وثاقته أيضاً رواية حمّاد عنه ولو بالواسطة ورواية حريز الذي عدّ كلّ كتبه من الأصول، وعدّ كتابه من الكتب المعتمدة... مع إنّا في غني عن ذكر الامارات بعد وجود حمّاد بن عيسى في الطريق وهو من أصحاب الإجماع، فلا حاجة إلى النظر في حال الذين بعده"}}<ref>خاتمة مستدرک الوسائل، ج۴، ص۱۷۸، ش۴۵.</ref>.

	ولی [[رجالیان]] [[سنّی]]، [[بحر بن کنیز]] را به شدت [[تضعیف]] کرده و با عباراتی همچون {{عربی\|"هو متروك لا يحتج به"}}<ref>تلخیص الحبیر (ابن حجر)، ج۲، ص۲۵.</ref>، {{عربی\|"هو ضعيف"}}<ref>الجرح والتعدیل، ج۲، ص۴۱۸، ش۱۶۵۵.</ref>، {{عربی\|"ضعيف في الرواية"}}<ref>شعب الایمان، ج۳، ص۲۲، ذیل ح۲۷۵۵.</ref>، {{عربی\|"لا يحتج بروايته"}}<ref>نصب الرایه، ص۱۰۴.</ref>، {{عربی\|"مجمع على تركه"}}<ref>کنز العمال، ج۹، ص۸۳، ذیل ح۲۵۰۷۳.</ref>، [[کذاب]]<ref>تذکرة الموضوعات، ص۱۲.</ref>، {{عربی\|"ضعّفوه جداً"}}<ref>خلاصة تذهیب تهذیب الکمال، ص۴۶.</ref>، {{عربی\|"ما كتبت عنه إلا حديثاً واحداً"}}<ref>خلاصة تذهیب تهذیب الکمال، ص۴۶.</ref>، {{عربی\|"اتّفقوا على تركه"}}<ref>فیض القدیر، ج۲، ص۵۴۳، ذیل ح۲۲۱۴.</ref>، {{عربی\|"تركوه"}}<ref>فیض القدیر، ج۳، ص۶۴۹، ذیل ح۴۰۷۱.</ref>، {{عربی\|"ليس عندهم بقوي"}}<ref>التاریخ الکبیر، ج۲، ص۱۲۸، ش۱۹۲۷.</ref>، {{عربی\|"متروك الحديث"}}<ref>الضعفاء والمتروکین، ص۱۶۰، ش۸۲.</ref>، {{عربی\|"كان لا شيئاً"}}<ref>الجرح والتعدیل، ج۲، ص۴۱۸، ش۱۶۵۵.</ref>، {{عربی\|"لا يكتب حديثه"}}<ref>الجرح والتعدیل، ج۲، ص۴۱۸، ش۱۶۵۵.</ref>، {{عربی\|"كان ممّن فحش خطؤه وكثر وهمه حتى استحق الترك"}}<ref>المجروحین (ابن حبان)، ج۱، ص۱۹۲.</ref>، {{عربی\|"كل الناس أحب إلي منه"}}<ref>الکامل (ابن عدی)، ج۲، ص۵۰، ش۲۸۷.</ref>، {{عربی\|"لا ينبغي أن يروي عنه"}}<ref>الموضوعات (ابن جوزی)، ج۱، ص۱۶۷.</ref>، {{عربی\|"لا بأس به"}}<ref>إکمال تهذیب الکمال، ج۲، ص۳۵۰، ش۶۷۵.</ref>، {{عربی\|"تروي عنه مناكير"}}<ref>إکمال تهذیب الکمال، ج۲، ص۳۵۰، ش۶۷۵.</ref>، {{عربی\|"ساقط"}}<ref>الضعفاء والمتروکین، ص۱۶۰، ش۸۲.</ref> و {{~~عرب~~"أنه مجهول"}}<ref>تنزیه الشریعة المرفوعه، ج۱، ص۲۰۲، ذیل ش۶۰.</ref> از وی یاد کرده‌اند.<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۴ (کتاب)\|رجال تفسیری]]، ج۴، ص 432-434.</ref>		ولی [[رجالیان]] [[سنّی]]، [[بحر بن کنیز]] را به شدت [[تضعیف]] کرده و با عباراتی همچون {{عربی\|"هو متروك لا يحتج به"}}<ref>تلخیص الحبیر (ابن حجر)، ج۲، ص۲۵.</ref>، {{عربی\|"هو ضعيف"}}<ref>الجرح والتعدیل، ج۲، ص۴۱۸، ش۱۶۵۵.</ref>، {{عربی\|"ضعيف في الرواية"}}<ref>شعب الایمان، ج۳، ص۲۲، ذیل ح۲۷۵۵.</ref>، {{عربی\|"لا يحتج بروايته"}}<ref>نصب الرایه، ص۱۰۴.</ref>، {{عربی\|"مجمع على تركه"}}<ref>کنز العمال، ج۹، ص۸۳، ذیل ح۲۵۰۷۳.</ref>، [[کذاب]]<ref>تذکرة الموضوعات، ص۱۲.</ref>، {{عربی\|"ضعّفوه جداً"}}<ref>خلاصة تذهیب تهذیب الکمال، ص۴۶.</ref>، {{عربی\|"ما كتبت عنه إلا حديثاً واحداً"}}<ref>خلاصة تذهیب تهذیب الکمال، ص۴۶.</ref>، {{عربی\|"اتّفقوا على تركه"}}<ref>فیض القدیر، ج۲، ص۵۴۳، ذیل ح۲۲۱۴.</ref>، {{عربی\|"تركوه"}}<ref>فیض القدیر، ج۳، ص۶۴۹، ذیل ح۴۰۷۱.</ref>، {{عربی\|"ليس عندهم بقوي"}}<ref>التاریخ الکبیر، ج۲، ص۱۲۸، ش۱۹۲۷.</ref>، {{عربی\|"متروك الحديث"}}<ref>الضعفاء والمتروکین، ص۱۶۰، ش۸۲.</ref>، {{عربی\|"كان لا شيئاً"}}<ref>الجرح والتعدیل، ج۲، ص۴۱۸، ش۱۶۵۵.</ref>، {{عربی\|"لا يكتب حديثه"}}<ref>الجرح والتعدیل، ج۲، ص۴۱۸، ش۱۶۵۵.</ref>، {{عربی\|"كان ممّن فحش خطؤه وكثر وهمه حتى استحق الترك"}}<ref>المجروحین (ابن حبان)، ج۱، ص۱۹۲.</ref>، {{عربی\|"كل الناس أحب إلي منه"}}<ref>الکامل (ابن عدی)، ج۲، ص۵۰، ش۲۸۷.</ref>، {{عربی\|"لا ينبغي أن يروي عنه"}}<ref>الموضوعات (ابن جوزی)، ج۱، ص۱۶۷.</ref>، {{عربی\|"لا بأس به"}}<ref>إکمال تهذیب الکمال، ج۲، ص۳۵۰، ش۶۷۵.</ref>، {{عربی\|"تروي عنه مناكير"}}<ref>إکمال تهذیب الکمال، ج۲، ص۳۵۰، ش۶۷۵.</ref>، {{عربی\|"ساقط"}}<ref>الضعفاء والمتروکین، ص۱۶۰، ش۸۲.</ref> و {{عربی\|"أنه مجهول"}}<ref>تنزیه الشریعة المرفوعه، ج۱، ص۲۰۲، ذیل ش۶۰.</ref> از وی یاد کرده‌اند.<ref>[[عبدالله جوادی آملی\|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۴ (کتاب)\|رجال تفسیری]]، ج۴، ص 432-434.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Msadeq: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == بحر السقا{{عربی|السقا: بفتح أوله و القاف المشددة تلیها ألف ممدودة}}. (توضیح المشتبه، ج۵، ص۱۱۳) ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال البرقی، ص۴۰؛ رجال الطوسی، ص۱۷۲، ش۲...» ایجاد کرد

2023-02-12T06:58:19Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} == آشنایی اجمالی == بحر السقا<ref>{{عربی|السقا: بفتح أوله و القاف المشددة تلیها ألف ممدودة}}. (توضیح المشتبه، ج۵، ص۱۱۳) ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال البرقی، ص۴۰؛ رجال الطوسی، ص۱۷۲، ش۲...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }}
== آشنایی اجمالی ==
[[بحر السقا]]<ref>{{عربی|السقا: بفتح أوله و القاف المشددة تلیها ألف ممدودة}}. (توضیح المشتبه، ج۵، ص۱۱۳)
ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال البرقی، ص۴۰؛ رجال الطوسی، ص۱۷۲، ش۲۰۱۲؛ نقد الرجال، ج۱، ص۲۶۲، ش۶۶۰؛ ج۵، ص۳۵۶؛ جامع الرواة، ج۱، ص۱۱۵؛ الوجیزة فی الرجال، ص۲۲۲، ش۷۳؛ تعلیقة علی منهج المقال، ص۹۴؛ منتهی المقال فی احوال الرجال، ج۲، ص۱۲۴، ش۴۲۵؛ طرائف المقال، ج۱، ص۴۱۲، ش۳۳۳۹؛ خاتمة المستدرک، ج۷، ص۱۸۱، ش۲۶۷؛ أعیان الشیعه، ج۳، ص۵۴۱؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۶، ش۲۰۳۰؛ معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۲۶۹، ش۱۶۲۹، ش۱۶۳۰؛ الفائق فی رواة و اصحاب الإمام الصادق{{ع}}، ج۱، ص۲۱۴.
ب. منابع سنّی: الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۸۴؛ تاریخ ابن معین، ج۲، ص۲۴۴، ش۴۵۶۲؛ التاریخ الکبیر، ج۲، ص۱۲۸، ش۱۹۲۷؛ الضعفاء والمتروکین، ص۱۶۰، ش۸۲؛ ضعفاء العقیلی، ج۱، ص۱۵۴، ش۱۹۵؛ المجروحین، ج۱، ص۱۹۲؛ الکامل (ابن عدی)، ج۲، ص۵۰، ش۲۸۷؛ اکمال الکمال، ج۷، ص۱۶۲؛ الموضوعات (ابن جوزی)، ج۱، ص۱۶۷؛ تهذیب الکمال، ج۴، ص۱۲، ش۶۳۹؛ الکاشف فی معرفة من له روایة فی کتب السته، ج۱، ص۲۶۳، ش۵۳۷؛ المغنی فی الضعفاء، ج۱، ص۱۵۲، ش۸۴۹؛ میزان الاعتدال، ج۱، ص۲۹۸، ش۱۱۲۷؛ الوافی بالوفیات، ج۱۰، ص۵۱؛ إکمال تهذیب الکمال، ج۲، ص۳۵۰، ش۶۷۵؛ توضیح المشتبه، ج۵، ص۱۱۳، ج۷، ص۲۹۸؛ تهذیب التهذیب، ج۱، ص۳۶۶، ش۷۷۳؛ لسان المیزان، ج۷، ص۱۸۲، ش۲۴۰۱؛ خلاصة تذهیب تهذیب الکمال، ص۴۶.</ref>، تنها در سند یک [[روایت]] [[تفسیر کنز الدقائق]] و به گزارش از [[الکافی]] ذکر شده است:

{{متن حدیث|عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ بَحْرٍ اَلسَّقَّاءِ قَالَ قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ : يَا بَحْرُ حُسْنُ اَلْخُلُقِ يُسْرٌ ثُمَّ قَالَ أَ لاَ أُخْبِرُكَ بِحَدِيثٍ مَا هُوَ فِي يَدَيْ أَحَدٍ مِنْ أَهْلِ اَلْمَدِينَةِ قُلْتُ بَلَى قَالَ بَيْنَا رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ذَاتَ يَوْمٍ جَالِسٌ فِي اَلْمَسْجِدِ إِذْ جَاءَتْ جَارِيَةٌ لِبَعْضِ اَلْأَنْصَارِ وَ هُوَ قَائِمٌ فَأَخَذَتْ بِطَرَفِ ثَوْبِهِ فَقَامَ لَهَا اَلنَّبِيُّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَلَمْ تَقُلْ شَيْئاً وَ لَمْ يَقُلْ لَهَا اَلنَّبِيُّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ شَيْئاً حَتَّى فَعَلَتْ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَقَامَ لَهَا اَلنَّبِيُّ فِي اَلرَّابِعَةِ وَ هِيَ خَلْفَهُ فَأَخَذَتْ هُدْبَةً مِنْ ثَوْبِهِ ثُمَّ رَجَعَتْ فَقَالَ لَهَا اَلنَّاسُ فَعَلَ اَللَّهُ بِكِ وَ فَعَلَ حَبَسْتِ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ لاَ تَقُولِينَ لَهُ شَيْئاً وَ لاَ هُوَ يَقُولُ لَكِ شَيْئاً مَا كَانَتْ حَاجَتُكِ إِلَيْهِ قَالَتْ إِنَّ لَنَا مَرِيضاً فَأَرْسَلَنِي أَهْلِي لآِخُذَ هُدْبَةً مِنْ ثَوْبِهِ لِيَسْتَشْفِيَ بِهَا فَلَمَّا أَرَدْتُ أَخْذَهَا رَآنِي فَقَامَ فَاسْتَحْيَيْتُ مِنْهُ أَنْ آخُذَهَا وَ هُوَ يَرَانِي وَ أَكْرَهُ أَنْ أَسْتَأْمِرَهُ فِي أَخْذِهَا فَأَخَذْتُهَا}}<ref>تفسیر کنز الدقائق، ج۱۳، ص۳۷۵ به گزارش از الکافی، ج۲، ص۱۰۲، ح۱۵.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۴ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۴، ص 427-428.</ref>

==شرح حال [[راوی]]==
در ضبط نام راوی در کتاب‌های [[شیعه]] و [[سنّی]] [[اختلاف]] است: در کتاب‌های شیعه با عنوان «کثیر»<ref>{{عربی|بالثاء المثلثة}}.</ref> ثبت شده<ref>{{عربی|و ما کان فیه عن بحر السقاء فقد رؤیته عن أبی، عن سعد بن عبدالله، عن إبراهیم بن مهزیار، عن أخیه علی، عن حماد بن عیسی، عن حریز، عن بحر السقاء و هو بحر بن کثیر}}. (مشیخة الفقیه، ج۴، ص۴۷۰؛ نیز ر.ک: رجال الطوسی، ص۱۷۲، ش۲۰۱۲).</ref> و در کتاب‌های [[اهل سنت]] به صورت [[کنیز]]<ref>{{عربی|بفتح الکاف و کسر النون و آخره زاء}}.</ref><ref>ر.ک: اکمال الکمال، ج۷، ص۱۶۲؛ عمدة القاری، ج۱۹، ص۲۸۴؛ مقدمة فتح الباری، ص۲۱۱.</ref>.

[[محدث نوری]] ضبط کنیز را ترجیح می‌دهد، چون اهل سنت در این امور اضبط هستند<ref>{{عربی|ثم إن الموجود من نسخ الفقیه و المنقول عنه: کثیر بالثاء المثلثة، وقد عرفت المضبوط عندهم (یعنی عند أهل السنة) و الظاهر أنهم أضبط فی أمثال هذه المقامات}}. (خاتمة مستدرک الوسائل، ج۴، ص۱۷۹).</ref>.

[[لقب]] راوی را «السقا» و [[کنیه]] وی را بعضی «ابوالفضل»<ref>الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۸۴.</ref> و برخی «ابوعبدالله» ذکر کردند<ref>معرفة علوم الحدیث (حاکم نیشابوری)، ص۲۰۱.</ref>.

به [[سقا]] لقب یافته؛ زیرا در بیابان‌های خشک به ویژه در [[عرفات]] و مواقعی که حجاج استراحت می‌کردند، به آنها آب می‌داد<ref>ر.ک: المغنی فی الضعفاء، ج۱، ص۱۵۲، ش۸۴۹؛ إکمال تهذیب الکمال، ج۲، ص۳۵۰، ش۶۷۵.</ref>.

[[بحر بن کثیر]] (کنیز) از اهالی [[بصره]]<ref>ر.ک: رجال الطوسی، ص۱۷۲، ش۲۰۱۲ و اکمال الکمال، ابن ماکولا، ج۷، ص۱۶۲.</ref> و منتسب به [[باهلة بن أعصر]] است، از این‌رو وی را «الباهلی»<ref>ر.ک: الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۸۴. {{عربی|الباهلی: بفتح الباء المنقوطة بواحدة و کسر الهاء و اللام، هذه النسبة الی باهلة و هی باهلة بن أعصر و کان العرب یستنکفون من الانتساب إلی باهلة کأنها لیست فیما بینهم من الأشراف}}. (الأنساب ([[سمعانی]])، ج۲، ص۷۰، ش۳۶۶)
برای مطالعه بیشتر، ر.ک: الاعلام ([[زرکلی]])، ج۲، ص۴۲ و جمهرة أنساب العرب، ص۲۴۴.</ref> یا [[مولی]] [[باهله]]<ref>ر.ک: تاریخ مدینة دمشق، ج۲۴، ص۳۱۷.</ref> خوانده‌اند.

در کتاب‌های [[رجالیان]] قدمای [[شیعه]]، تنها در [[رجال البرقی]] و [[رجال طوسی]] از وی نام برده شده و در [[رجال الکشی]]، [[رجال النجاشی]] و [[الفهرست]][[شیخ طوسی]] از وی یاد نشده است؛ شاید چون وی کتاب و اثر [[علمی]] نداشته است؛ ولی رجالیان [[سنّی]] به شرح حال وی پرداختند و در [[کتاب‌های رجالی]] قدیم و پس از آنها شرح حال وی آمده است.

'''یادآوری:''' از [[راوی]]، تنها دو [[روایت]] در [[کتاب‌های حدیثی شیعه]] نقل شده است:
#روایت مورد بحث.
#روایتی که [[شیخ صدوق]]) در [[من لا یحضره الفقیه]] نقل کرده است<ref>{{متن حدیث|و روی بحر السقاء عن أبی عبدالله{{ع}} قال: إن من [[روح الله]] - عز وجل - ثلاثة: التهجد باللیل و إفطار الصائم و [[لقاء]] الإخوان}}. ([[من لا یحضره الفقیه]]، ج۱، ص۴۷۲، ح۱۳۶۱).
یادآوری: این [[حدیث]] را شیخ طوسی با این سند نقل کرده است:
{{متن حدیث|حدثنا أبو عبدالله محمد بن محمد بن النعمان، قال: أخبرنا أبو الحسن أحمد بن محمد بن الحسن بن الولید، عن أبیه محمد بن الحسن، عن محمد بن الحسن الصفار، عن أحمد بن محمد بن عیسی، عن الحسن بن محبوب، عن أبان بن عثمان، عن بحر السقاء، قال: سمعت أبا عبدالله جعفر بن محمد{{ع}} یقول: إن من روح الله (تعالی) ثلاثة: التهجد باللیل، و إفطار الصائم، ولقاء الإخوان}}. (الأمالی (الطوسی)، ص۱۷۲، م۶، ح۲۶۱).</ref>. نقل کرده است.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۴ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۴، ص 428-430.</ref>

==[[طبقه راوی]]==
از [[تاریخ]] ولادت [[بحر بن کنیز]] گزارشی نرسیده است؛ ولی تاریخ وفاتش را سال ۱۶۰ هجری [[قمری]] و در [[زمان]] [[خلافت]] [[مهدی عباسی]] ذکر کرده‌اند<ref>{{عربی|بحر بن کنیز السقاء الباهلی توفی فی سنة ستین و مائة فی خلافة المهدی}}. (الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۸۴).</ref>.

[[برقی]] و [[شیخ طوسی]] از وی در [[اصحاب امام صادق]]{{ع}} نام برده‌اند<ref>ر.ک: رجال البرقی، ص۴۰؛ رجال الطوسی، ص۱۷۲، ش۲۰۱۲.</ref>.

[[آیت‌الله بروجردی]] او را در طبقه پنجم [[راویان]] ذکر می‌کند<ref>ر.ک: طبقات رجال الکافی، ص۷۷.</ref>.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۴ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۴، ص 430-431.</ref>

==[[استادان]] و [[شاگردان راوی]]==
بحر بن کنیز از افراد مختلفی [[روایت]] کرده است؛ مانند [[الحسن البصری]]، [[عبدالعزیز بن أبی بکره]]، [[عثمان بن ساج]]، [[عمرو بن دینار]]، [[عمران القصیر]]، [[قتاده]]، [[الزهری]]، [[الحارث بن منصور الواسطی]]، [[الحارث بن مسلم المروروذی]] و [[علی بن الجعد]]<ref>ر.ک: تهذیب الکمال، ج۴، ص۱۲، ش۶۳۹؛ إکمال الکمال، ج۷، ص۱۶۲.</ref> که از استادان [[حدیثی]] وی به شمار می‌روند.

کسانی نظیر [[سفیان الثوری]]، [[سفیان بن عیینه]]، [[مسلم بن إبراهیم]]، [[مهران بن أبی عمر الرازی]] و [[یزید بن هارون]]<ref>ر.ک: تهذیب الکمال، ج۴، ص۱۲، ش۶۳۹.</ref> نیز از وی روایت کرده‌اند که از [[شاگردان]] حدیثی بحر بن کنیز به شمار می‌روند.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۴ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۴، ص 431.</ref>

==[[مذهب]] [[راوی]]==
ذکر نام بحر بن کثیر در [[صحابه امام صادق]]{{ع}} از سوی [[برقی]]<ref>ر.ک: رجال البرقی، ص۴۰.</ref> گویای [[شیعه]] بودن ایشان است و [[تضعیف]] بحر بن کثیر (کنیز) به دست [[رجالیان اهل سنت]] می‌تواند دلیلی دیگر بر [[صحت]] [[شیعی]] بودن ایشان باشد<ref>در جایگاه حدیثی اشاره خواهد شد.</ref>.

[[علامه مامقانی]] ذکر نام راوی در [[رجال شیخ طوسی]]<ref>رجال الطوسی، ص۱۷۲، ش۲۰۱۲.</ref> را دلیل بر امامی بودن وی دانسته است<ref>{{عربی|و ظاهره کونه إماما}}. (تنقیح المقال، ج۱۲، ص۲۹، ضمن ش۲۸۷۸).</ref> که به نظر ما ناتمام است؛ زیرا موضوع [[رجال شیخ]]، اعمّ از راویان امامی و غیر امامی است.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۴ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۴، ص 431-432.</ref>

==جایگاه حدیثی راوی==
برخی از [[رجالیان]]، به استناد طریق [[شیخ صدوق]] به بحر بن کثیر (کنیز) در مشیخه [[من لا یحضره الفقیه]]<ref>{{عربی|و ما کان فیه عن بحر السقاء فقد رؤیته عن أبی، عن سعد بن عبد الله، عن إبراهیم بن مهزیار، عن أخیه علی، عن حماد بن عیسی، عن حریز، عن بحر السقاء و هو بحر بن کثیر}}. (مشیخة الفقیه، ج۴، ص۴۷۰).</ref>، وی را از [[راویان ممدوح]] به شمار آوردند، به دلیل روایت [[حماد بن عیسی]]<ref>حماد بن عیسی الجهنی از اصحاب اجماع است. (ر.ک: رجال الکشی، ص۳۷۵، ش۷۰۵).</ref> به واسطه [[حریز بن عبدالله]] از بحر بن کثیر و [[اعتماد]] [[شیخ صدوق]] به [[روایات]] [[بحر السقا]]<ref>ر.ک: تعلیقة علی منهج المقال، ص۹۴.</ref>. برخی هم او را از راویانی دانسته‌اند که دارای اصول [[معتمد]] بوده‌اند<ref>ر.ک: مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۶، ش۲۰۳۰.</ref>.

در پذیرش هر دو نظر اشکال است؛ زیرا اولاً سبب اعتماد [[صدوق]] به [[احادیث]] یک [[راوی]]، [[وثاقت]] یا [[حسن حال]] وی نبوده، بلکه به جهت قوت متن [[روایت]] است و ثانیاً اگر بحر بن کثیر دارای اصل و کتاب بود، حتماً در [[الفهرست]] [[نجاشی]] و [[شیخ طوسی]] عنوان می‌‌شد، پس عدم ذکر نام وی در این دو کتاب، دلیل است که وی دارای اثر [[علمی]] نبوده است. بلی! احتمال دارد که وی از صاحبان کتاب و اصول بوده؛ لیکن به دست نجاشی و شیخ طوسی نرسیده باشد و از آن اطلاع نداشته باشند؛ اما به قرینه روایت بی‌واسطه [[أبان بن عثمان]] که از [[اصحاب اجماع]] بوده <ref>ر.ک: رجال الکشّی (اختیار معرفة الرجال)، ص۳۷۵، ش۷۰۵.</ref> و به قرینه روایت با واسطه [[حماد بن عیسی]] که وی نیز از اصحاب اجماع است، وثاقت وی ثابت می‌شود.

[[محدث نوری]] بعد از یادآوری طریق شیخ صدوق به بحر السقا نوشته است: {{عربی|"السند صحيح<ref>مقصود از سند، این است: {{عربی|و إلی بحر السقاء: أبوه، عن سعد بن عبدالله، عن إبراهیم ابن مهزیار، عن أخیه علی، عن حماد بن عیسی، عن حریز، عن بحر السقاء و هو بحر بن کثیر}}. (خاتمة مستدرک الوسائل، ج۴، ص۱۷۸، ش۴۵).</ref> بما مرّ من وثاقة إبراهيم، والباقي من الأجلّاء؛ وأما بحر السقاء فغير مذكور إلا في أصحاب الصادق{{ع}} من رجال الشيخ، وقد مرّ ويأتي استظهار كون من يذكر فيه من الأربعة آلاف الذين ذكرهم ابن عقدة في رجال الصادق{{ع}} ووثقهم؛ ويشير إلى وثاقته أيضاً رواية حمّاد عنه ولو بالواسطة ورواية حريز الذي عدّ كلّ كتبه من الأصول، وعدّ كتابه من الكتب المعتمدة... مع إنّا في غني عن ذكر الامارات بعد وجود حمّاد بن عيسى في الطريق وهو من أصحاب الإجماع، فلا حاجة إلى النظر في حال الذين بعده"}}<ref>خاتمة مستدرک الوسائل، ج۴، ص۱۷۸، ش۴۵.</ref>.

ولی [[رجالیان]] [[سنّی]]، [[بحر بن کنیز]] را به شدت [[تضعیف]] کرده و با عباراتی همچون {{عربی|"هو متروك لا يحتج به"}}<ref>تلخیص الحبیر (ابن حجر)، ج۲، ص۲۵.</ref>، {{عربی|"هو ضعيف"}}<ref>الجرح والتعدیل، ج۲، ص۴۱۸، ش۱۶۵۵.</ref>، {{عربی|"ضعيف في الرواية"}}<ref>شعب الایمان، ج۳، ص۲۲، ذیل ح۲۷۵۵.</ref>، {{عربی|"لا يحتج بروايته"}}<ref>نصب الرایه، ص۱۰۴.</ref>، {{عربی|"مجمع على تركه"}}<ref>کنز العمال، ج۹، ص۸۳، ذیل ح۲۵۰۷۳.</ref>، [[کذاب]]<ref>تذکرة الموضوعات، ص۱۲.</ref>، {{عربی|"ضعّفوه جداً"}}<ref>خلاصة تذهیب تهذیب الکمال، ص۴۶.</ref>، {{عربی|"ما كتبت عنه إلا حديثاً واحداً"}}<ref>خلاصة تذهیب تهذیب الکمال، ص۴۶.</ref>، {{عربی|"اتّفقوا على تركه"}}<ref>فیض القدیر، ج۲، ص۵۴۳، ذیل ح۲۲۱۴.</ref>، {{عربی|"تركوه"}}<ref>فیض القدیر، ج۳، ص۶۴۹، ذیل ح۴۰۷۱.</ref>، {{عربی|"ليس عندهم بقوي"}}<ref>التاریخ الکبیر، ج۲، ص۱۲۸، ش۱۹۲۷.</ref>، {{عربی|"متروك الحديث"}}<ref>الضعفاء والمتروکین، ص۱۶۰، ش۸۲.</ref>، {{عربی|"كان لا شيئاً"}}<ref>الجرح والتعدیل، ج۲، ص۴۱۸، ش۱۶۵۵.</ref>، {{عربی|"لا يكتب حديثه"}}<ref>الجرح والتعدیل، ج۲، ص۴۱۸، ش۱۶۵۵.</ref>، {{عربی|"كان ممّن فحش خطؤه وكثر وهمه حتى استحق الترك"}}<ref>المجروحین (ابن حبان)، ج۱، ص۱۹۲.</ref>، {{عربی|"كل الناس أحب إلي منه"}}<ref>الکامل (ابن عدی)، ج۲، ص۵۰، ش۲۸۷.</ref>، {{عربی|"لا ينبغي أن يروي عنه"}}<ref>الموضوعات (ابن جوزی)، ج۱، ص۱۶۷.</ref>، {{عربی|"لا بأس به"}}<ref>إکمال تهذیب الکمال، ج۲، ص۳۵۰، ش۶۷۵.</ref>، {{عربی|"تروي عنه مناكير"}}<ref>إکمال تهذیب الکمال، ج۲، ص۳۵۰، ش۶۷۵.</ref>، {{عربی|"ساقط"}}<ref>الضعفاء والمتروکین، ص۱۶۰، ش۸۲.</ref> و {{عرب"أنه مجهول"}}<ref>تنزیه الشریعة المرفوعه، ج۱، ص۲۰۲، ذیل ش۶۰.</ref> از وی یاد کرده‌اند.<ref>[[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۴ (کتاب)|رجال تفسیری]]، ج۴، ص 432-434.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده: IM009728.jpg|22px]] [[عبدالله جوادی آملی|جوادی آملی، عبدالله]]، [[رجال تفسیری ج۴ (کتاب)|'''رجال تفسیری ج۴''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:رجال]]