برهان محبت - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۸ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۰۶

2024-03-28T13:06:02Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۶:۳۶
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==[[نفی ربوبیت غیر خدا]] و [[اثبات ربوبیت خدا]] از راه [[محبت]]==		==نفی ربوبیت غیر خدا و [[اثبات ربوبیت خدا]] از راه [[محبت]]==
	[[برهان محبت]] با این عنوان در کتب [[فلسفی]] و [[کلامی]] نیامده؛ ولی از [[براهین]] برگرفته از [[قرآن‌کریم]] در داستان [[حضرت ابراهیم]] است. آن حضرت در برابر [[مشرکان]] [[قوم]] خود به [[محاجّه]] برخاست و از طریق این [[برهان]] به نفی ربوبیت غیر خدا و [[اثبات]] [[توحید ربوبی]] پرداخت: {{متن قرآن\|فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ ٱلَّيْلُ رَءَا كَوْكَبًۭا قَالَ هَـٰذَا رَبِّى فَلَمَّآ أَفَلَ قَالَ لَآ أُحِبُّ ٱلْـَٔافِلِينَ}}<ref>«و چون شب بر او چادر افکند ستاره‌ای دید گفت: این پروردگار من است اما هنگامی که ناپدید شد گفت: ناپدیدشوندگان را دوست نمی‌دارم» سوره انعام، آیه ۷۶.</ref>. برهان مذکور از [[آیات]] ۷۵ - ۷۹ انعام<ref>{{متن قرآن\|وَكَذَٰلِكَ نُرِىٓ إِبْرَٰهِيمَ مَلَكُوتَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ ٱلْمُوقِنِينَ * فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ ٱلَّيْلُ رَءَا كَوْكَبًۭا قَالَ هَـٰذَا رَبِّى فَلَمَّآ أَفَلَ قَالَ لَآ أُحِبُّ ٱلْـَٔافِلِينَ * فَلَمَّا رَءَا ٱلْقَمَرَ بَازِغًۭا قَالَ هَـٰذَا رَبِّى فَلَمَّآ أَفَلَ قَالَ لَئِن لَّمْ يَهْدِنِى رَبِّى لَأَكُونَنَّ مِنَ ٱلْقَوْمِ ٱلضَّآلِّينَ * فَلَمَّا رَءَا ٱلشَّمْسَ بَازِغَةًۭ قَالَ هَـٰذَا رَبِّى هَـٰذَآ أَكْبَرُ فَلَمَّآ أَفَلَتْ قَالَ يَـٰقَوْمِ إِنِّى بَرِىٓءٌۭ مِّمَّا تُشْرِكُونَ * إِنِّى وَجَّهْتُ وَجْهِىَ لِلَّذِى فَطَرَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ حَنِيفًۭا وَمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ}} «و این‌گونه ما گستره آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم می‌نمایانیم و (چنین می‌کنیم) تا از باورداران گردد * و چون شب بر او چادر افکند ستاره‌ای دید گفت: این پروردگار من است اما هنگامی که ناپدید شد گفت: ناپدیدشوندگان را دوست نمی‌دارم * آنگاه چون ماه را تابان دید گفت: این پروردگار من است و چون فرو شد گفت: اگر پروردگارم مرا رهنمایی نکند بی‌گمان از گروه گمراهان خواهم بود * هنگامی که خورشید را درخشان دید گفت: این پروردگار من است، این بزرگ‌تر است و چون غروب کرد گفت: ای قوم من! من از آنچه شریک (خداوند) قرار می‌دهید بیزارم * من با درستی آیین روی خویش به سوی کسی آورده‌ام که آسمان‌ها و زمین را آفریده است و من از مشرکان نیستم» سوره انعام، آیه ۷۵-۷۹.</ref> استفاده می‌شود؛ ولی بیشتر بر [[آیه]] ۷۶ انطباق دارد.<ref>[[ابوطالب ربیع‌نیا\|ربیع‌نیا، ابوطالب]]، [[برهان محبت - ربیع‌نیا (مقاله)\|مقاله «برهان محبت»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵، ص ۵۳۸.</ref>		برهان محبت با این عنوان در کتب [[فلسفی]] و [[کلامی]] نیامده؛ ولی از [[براهین]] برگرفته از [[قرآن‌کریم]] در داستان [[حضرت ابراهیم]] است. آن حضرت در برابر [[مشرکان]] [[قوم]] خود به [[محاجّه]] برخاست و از طریق این [[برهان]] به نفی ربوبیت غیر خدا و [[اثبات]] [[توحید ربوبی]] پرداخت: {{متن قرآن\|فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ ٱلَّيْلُ رَءَا كَوْكَبًۭا قَالَ هَـٰذَا رَبِّى فَلَمَّآ أَفَلَ قَالَ لَآ أُحِبُّ ٱلْـَٔافِلِينَ}}<ref>«و چون شب بر او چادر افکند ستاره‌ای دید گفت: این پروردگار من است اما هنگامی که ناپدید شد گفت: ناپدیدشوندگان را دوست نمی‌دارم» سوره انعام، آیه ۷۶.</ref>. برهان مذکور از [[آیات]] ۷۵ - ۷۹ انعام<ref>{{متن قرآن\|وَكَذَٰلِكَ نُرِىٓ إِبْرَٰهِيمَ مَلَكُوتَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ ٱلْمُوقِنِينَ * فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ ٱلَّيْلُ رَءَا كَوْكَبًۭا قَالَ هَـٰذَا رَبِّى فَلَمَّآ أَفَلَ قَالَ لَآ أُحِبُّ ٱلْـَٔافِلِينَ * فَلَمَّا رَءَا ٱلْقَمَرَ بَازِغًۭا قَالَ هَـٰذَا رَبِّى فَلَمَّآ أَفَلَ قَالَ لَئِن لَّمْ يَهْدِنِى رَبِّى لَأَكُونَنَّ مِنَ ٱلْقَوْمِ ٱلضَّآلِّينَ * فَلَمَّا رَءَا ٱلشَّمْسَ بَازِغَةًۭ قَالَ هَـٰذَا رَبِّى هَـٰذَآ أَكْبَرُ فَلَمَّآ أَفَلَتْ قَالَ يَـٰقَوْمِ إِنِّى بَرِىٓءٌۭ مِّمَّا تُشْرِكُونَ * إِنِّى وَجَّهْتُ وَجْهِىَ لِلَّذِى فَطَرَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ حَنِيفًۭا وَمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ}} «و این‌گونه ما گستره آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم می‌نمایانیم و (چنین می‌کنیم) تا از باورداران گردد * و چون شب بر او چادر افکند ستاره‌ای دید گفت: این پروردگار من است اما هنگامی که ناپدید شد گفت: ناپدیدشوندگان را دوست نمی‌دارم * آنگاه چون ماه را تابان دید گفت: این پروردگار من است و چون فرو شد گفت: اگر پروردگارم مرا رهنمایی نکند بی‌گمان از گروه گمراهان خواهم بود * هنگامی که خورشید را درخشان دید گفت: این پروردگار من است، این بزرگ‌تر است و چون غروب کرد گفت: ای قوم من! من از آنچه شریک (خداوند) قرار می‌دهید بیزارم * من با درستی آیین روی خویش به سوی کسی آورده‌ام که آسمان‌ها و زمین را آفریده است و من از مشرکان نیستم» سوره انعام، آیه ۷۵-۷۹.</ref> استفاده می‌شود؛ ولی بیشتر بر [[آیه]] ۷۶ انطباق دارد.<ref>[[ابوطالب ربیع‌نیا\|ربیع‌نیا، ابوطالب]]، [[برهان محبت - ربیع‌نیا (مقاله)\|مقاله «برهان محبت»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵، ص ۵۳۸.</ref>

	==تقریر [[برهان محبت]]==		==تقریر برهان محبت==
	[[حضرت ابراهیم]]{{ع}} با [[حد وسط]] قرار دادن [[محبت]] در قیاسی منطقی در قالب شکل دوم فرمود: [[ربّ]] باید [[محبوب]] باشد و غروب کننده محبوب نیست، پس ربّ غروب کننده نیست.		[[حضرت ابراهیم]]{{ع}} با [[حد وسط]] قرار دادن [[محبت]] در قیاسی منطقی در قالب شکل دوم فرمود: [[ربّ]] باید [[محبوب]] باشد و غروب کننده محبوب نیست، پس ربّ غروب کننده نیست.

خط ۳۰:		خط ۳۰:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده: ~~برهان~~]]		[[رده:براهین خداشناسی]]

Jaafari در ‏۲۸ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۴۴

2024-03-28T09:44:40Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۱۴
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = ~~برهان~~		\| موضوع مرتبط = اثبات ربوبیت خدا
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط =		\| مداخل مرتبط =

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = برهان | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==نفی ربوبیت غیر خدا و اثبات ربوبیت خدا از راه محبت== برهان محبت با این عنوان در کتب فلسفی و کلامی نیامده؛ ولی از براهین برگرفته از قرآن‌کریم در داس...» ایجاد کرد

2024-03-28T09:44:15Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = برهان | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==نفی ربوبیت غیر خدا و اثبات ربوبیت خدا از راه محبت== برهان محبت با این عنوان در کتب فلسفی و کلامی نیامده؛ ولی از براهین برگرفته از قرآن‌کریم در داس...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = برهان
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==[[نفی ربوبیت غیر خدا]] و [[اثبات ربوبیت خدا]] از راه [[محبت]]==
[[برهان محبت]] با این عنوان در کتب [[فلسفی]] و [[کلامی]] نیامده؛ ولی از [[براهین]] برگرفته از [[قرآن‌کریم]] در داستان [[حضرت ابراهیم]] است. آن حضرت در برابر [[مشرکان]] [[قوم]] خود به [[محاجّه]] برخاست و از طریق این [[برهان]] به نفی ربوبیت غیر خدا و [[اثبات]] [[توحید ربوبی]] پرداخت: {{متن قرآن|فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ ٱلَّيْلُ رَءَا كَوْكَبًۭا قَالَ هَـٰذَا رَبِّى فَلَمَّآ أَفَلَ قَالَ لَآ أُحِبُّ ٱلْـَٔافِلِينَ}}<ref>«و چون شب بر او چادر افکند ستاره‌ای دید گفت: این پروردگار من است اما هنگامی که ناپدید شد گفت: ناپدیدشوندگان را دوست نمی‌دارم» سوره انعام، آیه ۷۶.</ref>. برهان مذکور از [[آیات]] ۷۵ - ۷۹ انعام<ref>{{متن قرآن|وَكَذَٰلِكَ نُرِىٓ إِبْرَٰهِيمَ مَلَكُوتَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ ٱلْمُوقِنِينَ * فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ ٱلَّيْلُ رَءَا كَوْكَبًۭا قَالَ هَـٰذَا رَبِّى فَلَمَّآ أَفَلَ قَالَ لَآ أُحِبُّ ٱلْـَٔافِلِينَ * فَلَمَّا رَءَا ٱلْقَمَرَ بَازِغًۭا قَالَ هَـٰذَا رَبِّى فَلَمَّآ أَفَلَ قَالَ لَئِن لَّمْ يَهْدِنِى رَبِّى لَأَكُونَنَّ مِنَ ٱلْقَوْمِ ٱلضَّآلِّينَ * فَلَمَّا رَءَا ٱلشَّمْسَ بَازِغَةًۭ قَالَ هَـٰذَا رَبِّى هَـٰذَآ أَكْبَرُ فَلَمَّآ أَفَلَتْ قَالَ يَـٰقَوْمِ إِنِّى بَرِىٓءٌۭ مِّمَّا تُشْرِكُونَ * إِنِّى وَجَّهْتُ وَجْهِىَ لِلَّذِى فَطَرَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ حَنِيفًۭا وَمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ}} «و این‌گونه ما گستره آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم می‌نمایانیم و (چنین می‌کنیم) تا از باورداران گردد * و چون شب بر او چادر افکند ستاره‌ای دید گفت: این پروردگار من است اما هنگامی که ناپدید شد گفت: ناپدیدشوندگان را دوست نمی‌دارم * آنگاه چون ماه را تابان دید گفت: این پروردگار من است و چون فرو شد گفت: اگر پروردگارم مرا رهنمایی نکند بی‌گمان از گروه گمراهان خواهم بود * هنگامی که خورشید را درخشان دید گفت: این پروردگار من است، این بزرگ‌تر است و چون غروب کرد گفت: ای قوم من! من از آنچه شریک (خداوند) قرار می‌دهید بیزارم * من با درستی آیین روی خویش به سوی کسی آورده‌ام که آسمان‌ها و زمین را آفریده است و من از مشرکان نیستم» سوره انعام، آیه ۷۵-۷۹.</ref> استفاده می‌شود؛ ولی بیشتر بر [[آیه]] ۷۶ انطباق دارد.<ref>[[ابوطالب ربیع‌نیا|ربیع‌نیا، ابوطالب]]، [[برهان محبت - ربیع‌نیا (مقاله)|مقاله «برهان محبت»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵، ص ۵۳۸.</ref>

==تقریر [[برهان محبت]]==
[[حضرت ابراهیم]]{{ع}} با [[حد وسط]] قرار دادن [[محبت]] در قیاسی منطقی در قالب شکل دوم فرمود: [[ربّ]] باید [[محبوب]] باشد و غروب کننده محبوب نیست، پس ربّ غروب کننده نیست.

این [[برهان]] بر دو مقدمه [[استوار]] است:
#ملازم بودن [[ربوبیت]] با [[محبوبیت]]؛ زیرا ربوبیت پیوندی [[حقیقی]] میان ربّ و مربوب است که کشش [[تکوینی]] مربوب به سوی [[رب]] و در نتیجه [[دلدادگی]] مربوب به رب را در پی دارد.
#افول کننده نمی‌تواند محبوب باشد؛ زیرا افول آفل مستلزم آن است که [[انسان]] پس از دستیابی، آن را از دست خواهد داد و انسان هرگز نمی‌تواند در حد [[پرستش]]، دلداده چیزی شود که از دست رفتنی است<ref>المیزان، ج ۷، ص۱۹۱ - ۱۹۳</ref>، بلکه شخص خردورز بهره‌مند از [[فطرت]] [[سلیم]] به چیزی که از او پنهان می‌شود حتی محبت عادی نمی‌یابد، چه رسد به محبت در حد [[عبادت]] که فقط شایسته ربّی است که همواره حاضر باشد<ref>تفسیر المنار، ج ۷، ص۵۵۸ ـ ۵۶۰.</ref>. مقدمات یاد شده نیازمند توضیح بیشتری است؛ انسان ذات خویش را [[دوست]] دارد، ازاین‌رو آنچه را که در بقای ذات او و کمالش مؤثر است دوست می‌دارد، پس اگر انسان دریافت که موجودی ورای خودش وجود دارد که ممدّ [[حیات]] اوست، بلکه حیاتش وابسته به حیات آن موجود [[برتر]] است و هر چیزی که به او می‌رسد از ناحیه اوست فطرتا و طبیعتا به سوی او می‌گراید و طالب او می‌شود و هرچه معرفتش به او بیشتر شود محبتش نیز به او افزون‌تر خواهد شد.

بنابراین، ممکن نیست انسان چیزی را، [[ربّ]] و [[مدبر]] خود بداند؛ ولی [[محبوب]] وی نباشد و نیز ممکن نیست چیزی را که [[انسان]] در حد [[پرستش]] و به صورت مستقل [[دوست]] ندارد ربّ خود بداند، در نتیجه، [[اجرام آسمانی]] بر اثر اینکه همواره در دسترس انسان نیستند و از [[حال]] پرستنده خود بی‌خبر می‌مانند نمی‌توانند به این اندازه محبوب وی باشند، پس اجرام مزبور نمی‌توانند ربّ انسان باشند.

این [[برهان]] نه تنها [[ربوبیت]] اجرام آسمانی را [[باطل]] می‌کند، بلکه برهانی برای [[ابطال]] هر نوع [[شرک]] و [[بت پرستی]] است؛ زیرا معیار ارائه شده در این برهان یعنی «تعلق نگرفتن [[محبت]] به آفل» در همه جسمانیات جاری است، بلکه ربوبیت ارباب انواع و موجودات نوریّه‌ای که برخی [[بت پرستان]] آنان را از ماده، [[طبیعت]]، جسمانیت و [[حرکت]] [[برتر]] و [[منزه]] می‌دانند، نیز با این برهان باطل می‌شود؛ زیرا آنان تصریح می‌کنند که این انواع با همه [[شرافت]] وجود و [[صفا]] و [[نورانیت]]، [[مقهور]] [[خدا]] بوده، در برابر [[نور]] او مستهلک‌اند، به همین سبب اگر در برابر آنان حبّی ابراز شود، این [[حب]] متعلق به مدبر آنهاست؛ نه خود آنها<ref>المیزان، ج ۷، ص۱۹۱.</ref>. قرار داشتن [[آیه]] {{متن قرآن|وَكَذَٰلِكَ نُرِىٓ إِبْرَٰهِيمَ مَلَكُوتَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ ٱلْمُوقِنِينَ}}<ref>«و این‌گونه ما گستره آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم می‌نمایانیم و (چنین می‌کنیم) تا از باورداران گردد» سوره انعام، آیه ۷۵.</ref> در بین [[آیات]] متضمن [[حجت]]، خود دلیل روشنی است، بر اینکه حجت مزبور از مشهودات [[ملکوتی]] ابراهیم، که ملاک [[یقین]] به خدا و آیات اوست گرفته شده است؛ اما آنچه از [[امام رضا]]{{ع}} در [[تفسیر]] جمله «لا اُحِبُّ الاَفِلین» وارد شده که ابراهیم{{ع}} گفت: آفل را دوست ندارم؛ زیرا افول از صفات حادث است، نه از صفات قدیم<ref>عیون اخبار الرضا، ج ۱، ص۴۰۰؛ بحارالانوار، ج ۱۱، ص۷۹.</ref> بدین معنا نیست که پایه [[استدلال]] افول حادث است، بلکه پایه استدلال همان عدم حب است، و در بیان معیار عدم حب فرموده: افول از صفات حادث است و حادث سزاوار آن نیست که متعلق [[حب]] [[انسان]] قرار گیرد<ref>المیزان، ج ۷، ص۱۹۶.</ref>. برخی پایه [[استدلال]] را افول حادث دانسته و وجه دلالت آن بر [[نفی]] [[ربوبیت]] [[اجرام آسمانی]] را دلالت افول بر حدوث و امکان و در نتیجه نیاز آفل به [[محدث]] و [[واجب الوجود بالذات]] دانسته‌اند<ref>کشف‌الاسرار، ج ۳، ص۴۰۹؛ مجمع‌البیان، ج ۴، ص۵۰۰؛ تفسیر قرطبی، ج ۷، ص۱۸؛ التفسیر الکبیر، ج ۱۳، ص۵۲.</ref>؛ زیرا افول [[حرکت]] است و حرکت متوقف بر متحرک و هر متحرک حادث است و هر حادث به قدیم نیاز دارد<ref>التفسیر الکبیر، ج ۱۳، ص۵۲.</ref> یا در بیان وجه دلالت افول بر نفی ربوبیت اجرام گفته‌اند: افول حرکت است و هر حرکتی محرکی دارد و سلسله محرکها به ناچار باید به یک محرک غیر متحرک پایان یابد و آن [[ذات باری تعالی]] است<ref>المیزان، ج ۷، ص۱۸۶.</ref>. به [[اعتقاد]] برخی [[محبت]] در طرز [[تفکر]] [[فلسفی]] و [[عقلی]] محض هرگز [[حد وسط]] قرار نمی‌گیرد؛ زیرا اولاً محبت از [[شئون]] [[عقل عملی]] است و در اسلوب منطقی که از شئون [[عقل نظری]] است نمی‌گنجد. ثانیا [[استعانت]] به محبت قابل عرضه به [[خصم]] نیست؛ زیرا ممکن است آنچه را مستدل [[دوست]] دارد، [[محبوب]] خصم نباشد و او در برابر مستدل بگوید: من آفل را دوست دارم<ref>تفسیر موضوعی، ج ۱۲، ص۲۳۰.</ref>، بنابراین شاید بتوان گفت حد وسط در [[برهان]] مزبور افول است؛ نه محبت؛ زیرا در [[آیات]] روی افول تکیه شده و به واسطه آن ربوبیت از اجرام آسمانی نفی شده است. دلیل [[رب]] نبودن آفل [[غایب شدن]] آن از مربوب است، در حالی که رب باید حاضر باشد. البته در بیان نتیجه از زبان [[دل]] کمک گرفته شده و گفته شده است: من آفلان را دوست ندارم، بر این اساس با توجه به چگونگی بیان نتیجه، می‌توان برهان مورد نظر را [[برهان محبت]] نامید.

به گفته‌ای دیگر برهان محبت یکی از دو گونه تقریر [[برهان فطرت]] است. برهان فطرت آن بخش از [[واقعیت]] [[انسان]] را که حقیقتی ذات اضافه و دارای دو طرف است، مورد استفاده قرار می‌دهد و با توجه به تضایفی که بین دو طرف [[حقایق]] اضافی برقرار است، از تحقق یکی از دو طرف بر تحقق طرف دیگر [[استدلال]] می‌کند. [[محبت]] نیز حقیقتی اضافی و طرف مقابل آن [[محبوب]] بودن است. اوصاف و حالاتی که در برهان فطرت [[حد وسط]] قرار می‌گیرد، اوصاف اضافی است؛ مانند [[امید]] و محبت، بنابراین حد وسط برهان فطرت، وصف محبت نیز می‌تواند باشد؛ زیرا محبت وصفی وجودی است و بدون محبوب نمی‌تواند موجود باشد. قوام برهان فطرت در هنگام استفاده از محبت به این است که محبوب [[حقیقی]] انسان هیچ یک از کمالهای [[دنیوی]]، بلکه هیچ یک از امور محدود و [[مقید]] [[جهان]] نیست، بلکه انسانْ [[دوستدار]] [[حقیقت]] مطلق و نامحدود بوده و اگر در پی کمالهای محدود می‌رود به سبب نشانه‌ای است که این امور به راست یا [[دروغ]] از حقیقت نامحدود دارند<ref>تبیین براهین اثبات خدا، ص۲۸۶.</ref> بنابراین خداوندی که در این [[برهان]] ثابت می‌شود همان حقیقتی است که محبوب و دلپذیر است. این دیدگاه مؤیَّد به روایتی از [[امام صادق]]{{ع}} است که فرمود: «هل الدین إلاّ الحُبّ = مگر [[دین]] جز [[دوستی]] و محبت چیز دیگری است». [[حضرت ابراهیم]] در این برهان از محبوب نبودن هر چیز غیر [[ازلی]] و محدود و افول‌پذیر، بر [[نفی]] [[الوهیت]] ماه و [[ستارگان]] و از طرف دیگر از محبت و عشقی که دارد، بر وجود خداوندی که زنده و بی‌زوال بوده، آفریننده [[آسمانها]] و [[زمین]] است استدلال کرده است<ref>تبیین براهین اثبات خدا، ص۲۹۴.</ref>، در نتیجه [[انبیا]] [[خداوند]] را به عنوان یک فرضیه یا بحث نظری خشک ثابت نمی‌کنند، بلکه آنان [[توحید]] را با [[تربیت]] در کنار هم برای [[مردم]] مطرح، و [[ربّ]] را به عنوان محبوب به مردم معرفی می‌کنند<ref>تفسیر موضوعی، ج ۱، ص۳۲۷.</ref>. در پایان بحث پاسخ به این [[پرسش]] نیز لازم است که آیا موضوع [[احتجاج]] و [[برهان]] [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} [[ابطال]] «[[خالقیت]]» [[اجرام آسمانی]] و [[اثبات]] آن برای [[خداوند]] است یا ابطال «[[تدبیر]] و کارگردانی» اجرام آسمانی؟ از برخی نظریات چنین برمی‌آید که گزینه نخست مورد نظر است؛ یعنی [[قوم ابراهیم]] چنین می‌پنداشتند که این اجرام آسمانی همان [[واجب الوجود]] و آفریدگارند<ref>التفسیر الکبیر، ج ۱۴، ص۴۹.</ref>، در حالی که شیوه برهان حضرت ابراهیم برخلاف آن است؛ زیرا آن حضرت بر عنوان «[[ربّ]]» تکیه کرده است<ref>منشور جاوید، ج ۱۱، ص۲۲۵.</ref> و مقصود از ربّ در جمله «هذا رَبّی» [[خالق هستی]] نیست، بلکه [[زمامدار]] امر تدبیر موجودات به شمار می‌رود<ref>المیزان، ج ۷، ص۱۸۱.</ref>.<ref>[[ابوطالب ربیع‌نیا|ربیع‌نیا، ابوطالب]]، [[برهان محبت - ربیع‌نیا (مقاله)|مقاله «برهان محبت»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۵، ص ۵۳۸.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:000056.jpg|22px]] [[ابوطالب ربیع‌نیا|ربیع‌نیا، ابوطالب]]، [[برهان محبت - ربیع‌نیا (مقاله)|مقاله «برهان محبت»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۵''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده: برهان]]