برهان وجوب دفع ضرر محتمل در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* وجوب دفع خطر و ضرر محتمل */

2025-04-13T05:04:44Z

وجوب دفع خطر و ضرر محتمل

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۴
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	==[[وجوب دفع خطر و ضرر محتمل]]==		== وجوب دفع خطر و ضرر محتمل ==
	[[لزوم]] و [[ضرورت]] دوری از خطر محتمل خصوصاً اگر بااهمیت و خطرناک باشد، از [[حکم]] [[عقل عملی]] است که بر دارنده [[عقل]] حکم می‌کند خود را از چنین خطر و ضرر و زیانی مصون نگه دارد. این حکم در برخی [[علوم]] از جمله [[فقه]] و [[کلام]] نیز به عنوان یک قاعده عقلی اخذ و مبنا قرار گرفته است؛ مثلاً در کلام در پرتو همین قاعده احتمال، آموزه‌های [[کلامی]] چون وجود خدا، امکان صدق مدعی نبوت یا [[امامت]] و [[قیامت]] مطرح می‌شود که در صورت تصدیق آنها خطر و ضرر احتمالی دفع می‌شود، اما در صورت عدم تصدیق خطر فوق به قوت خود باقی است و عقل باید به تحقیق و تفحص در [[صدق]] این آموزه بپردازد. افزون بر آن در صورت عدم [[اثبات]] [[قطعی]] از باب دفع خطر محتمل بدان [[ایمان]] بیاورد تا از خطر مصون باشد.		[[لزوم]] و [[ضرورت]] دوری از خطر محتمل خصوصاً اگر بااهمیت و خطرناک باشد، از [[حکم]] [[عقل عملی]] است که بر دارنده [[عقل]] حکم می‌کند خود را از چنین خطر و ضرر و زیانی مصون نگه دارد. این حکم در برخی [[علوم]] از جمله [[فقه]] و [[کلام]] نیز به عنوان یک قاعده عقلی اخذ و مبنا قرار گرفته است؛ مثلاً در کلام در پرتو همین قاعده احتمال، آموزه‌های [[کلامی]] چون وجود خدا، امکان صدق مدعی نبوت یا [[امامت]] و [[قیامت]] مطرح می‌شود که در صورت تصدیق آنها خطر و ضرر احتمالی دفع می‌شود، اما در صورت عدم تصدیق خطر فوق به قوت خود باقی است و عقل باید به تحقیق و تفحص در [[صدق]] این آموزه بپردازد. افزون بر آن در صورت عدم [[اثبات]] [[قطعی]] از باب دفع خطر محتمل بدان [[ایمان]] بیاورد تا از خطر مصون باشد.

	[[قرآن کریم]] به صورت تلویحی به این [[برهان]] کم و بیش اشاره‌ای داشته است؛ مانند: {{متن قرآن\|قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ}}<ref>«بگو به من خبر دهید که اگر (این قرآن) از سوی خداوند باشد آنگاه شما آن را انکار کنید چه کسی گمراه‌تر از (چنین) کسی است که در‌ستیزی ژرف (با خداوند) به سر می‌برد؟» سوره فصلت، آیه ۵۲.</ref>.		[[قرآن کریم]] به صورت تلویحی به این [[برهان]] کم و بیش اشاره‌ای داشته است؛ مانند: {{متن قرآن\|قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ}}<ref>«بگو به من خبر دهید که اگر (این قرآن) از سوی خداوند باشد آنگاه شما آن را انکار کنید چه کسی گمراه‌تر از (چنین) کسی است که در‌ستیزی ژرف (با خداوند) به سر می‌برد؟» سوره فصلت، آیه ۵۲.</ref>.

	[[مشرکان]] و [[کافران]] مخاطب [[پیامبر اسلام]]{{صل}} مرتب به [[انکار]] قرآن کریم می‌‌پرداختند، قرآن از راهکارهای مختلف مثل [[اعجاز]] می‌خواست ایمان کافران را به قرآن جلب کند که بعضاً این راهکار برای [[کفار]] موفقیت‌آمیز نبود، این [[آیه شریفه]] به نوعی از زبان [[تهدید]] و [[ارعاب]] با کفار سخن می‌گوید و خاطرنشان می‌سازد اگر قرآن واقعاً از سوی خداوند باشد ـ که هست ـ اما شما به آن [[کفر]] ورزیدید نتیجه‌ای که عاید شماها می‌شود جز [[ضلالت]]، [[گمراهی]] و [[بدبختی]] نیست. [[آیه]] صورت اول [[برهان]]، یعنی [[نجات]] از [[عذاب]] در صورت [[ایمان]] به آن را به دلیل وضوحش مطرح نکرده است.		[[مشرکان]] و [[کافران]] مخاطب [[پیامبر اسلام]]{{صل}} مرتب به [[انکار]] قرآن کریم می‌‌پرداختند، قرآن از راهکارهای مختلف مثل [[اعجاز]] می‌خواست ایمان کافران را به قرآن جلب کند که بعضاً این راهکار برای [[کفار]] موفقیت‌آمیز نبود، این [[آیه شریفه]] به نوعی از زبان [[تهدید]] و ارعاب با کفار سخن می‌گوید و خاطرنشان می‌سازد اگر قرآن واقعاً از سوی خداوند باشد ـ که هست ـ اما شما به آن [[کفر]] ورزیدید نتیجه‌ای که عاید شماها می‌شود جز [[ضلالت]]، [[گمراهی]] و [[بدبختی]] نیست. [[آیه]] صورت اول [[برهان]]، یعنی [[نجات]] از [[عذاب]] در صورت [[ایمان]] به آن را به دلیل وضوحش مطرح نکرده است.

	[[ابوالفتوح رازی]] این [[آیه شریفه]] را طریقه [[جدل]] برای [[اثبات]] [[قرآن]] و [[معاد]] از باب طریق [[احتیاط]]<ref>حسین بن علی الخزاعی النیشابوری، تفسیر روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۹۰.</ref> و [[فخر رازی]] نیز آن را از باب [[وجوب]] دفع [[عقاب]] محتمل<ref>فخر رازی، تفسیر کبیر، ج۲۷، ص۱۱۹.</ref> توصیف می‌‌کند.		[[ابوالفتوح رازی]] این [[آیه شریفه]] را طریقه [[جدل]] برای [[اثبات]] [[قرآن]] و [[معاد]] از باب طریق [[احتیاط]]<ref>حسین بن علی الخزاعی النیشابوری، تفسیر روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۹۰.</ref> و [[فخر رازی]] نیز آن را از باب [[وجوب]] دفع عقاب محتمل<ref>فخر رازی، تفسیر کبیر، ج۲۷، ص۱۱۹.</ref> توصیف می‌‌کند.

	علامه طباطبایی در توضیح آن می‌‌نویسد: {{عربی\|فَمَفَادُ الآيَةِ أَنَّ القُرآنَ يَدْعُوكُمْ إِلَى اللهِ نَاطِقًا بِأَنَّهُ مِنْ عِنْدِ اللهِ فَلَا أَقَلَّ مِنْ إِحْتِمَالِ صِدْقِهِ فِي دَعْوَاهُ وَ هَذَا يَكْفِي فِي وُجُوبِ النَّظَرِ فِي أَمْرِهِ دَفْعًا لِلضَّرَرِ المُحْتَمَلِ وَ أَيُّ ضَرَرٍ أَقْوَى مِنَ الهَلَاكِ الأَبَدِيِّ فَلَا مَعْنَى لِإِعْرَاضِكُمْ عَنْهُ بِالكُلِّيَّةِ}}<ref>سید محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۱۷، ص۴۰۴.</ref>.		علامه طباطبایی در توضیح آن می‌‌نویسد: {{عربی\|فَمَفَادُ الآيَةِ أَنَّ القُرآنَ يَدْعُوكُمْ إِلَى اللهِ نَاطِقًا بِأَنَّهُ مِنْ عِنْدِ اللهِ فَلَا أَقَلَّ مِنْ إِحْتِمَالِ صِدْقِهِ فِي دَعْوَاهُ وَ هَذَا يَكْفِي فِي وُجُوبِ النَّظَرِ فِي أَمْرِهِ دَفْعًا لِلضَّرَرِ المُحْتَمَلِ وَ أَيُّ ضَرَرٍ أَقْوَى مِنَ الهَلَاكِ الأَبَدِيِّ فَلَا مَعْنَى لِإِعْرَاضِكُمْ عَنْهُ بِالكُلِّيَّةِ}}<ref>سید محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۱۷، ص۴۰۴.</ref>.
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	[[آیه]] دیگر به صورت صریح [[مشرکان]] و [[کفار]] را [[تهدید]] می‌کند که اگر فرضاً [[خداوند]] [[پیامبر]]{{صل}} و [[پیروان]] او را هلاک یا مورد [[رحمت]] خود قرار دهد، پس کیست که [[ملحدان]] را از [[عذاب]] دردناک [[قیامت]] پناه دهد؟!: {{متن قرآن\|قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَمَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنَا فَمَنْ يُجِيرُ الْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ}}<ref>«بگو: به من بگویید اگر خداوند مرا و همراهان مرا هلاک گرداند یا بر ما بخشایش آورد چه کسی کافران را از عذابی دردناک پناه خواهد داد؟» سوره ملک، آیه ۲۸.</ref>.		[[آیه]] دیگر به صورت صریح [[مشرکان]] و [[کفار]] را [[تهدید]] می‌کند که اگر فرضاً [[خداوند]] [[پیامبر]]{{صل}} و [[پیروان]] او را هلاک یا مورد [[رحمت]] خود قرار دهد، پس کیست که [[ملحدان]] را از [[عذاب]] دردناک [[قیامت]] پناه دهد؟!: {{متن قرآن\|قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَمَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنَا فَمَنْ يُجِيرُ الْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ}}<ref>«بگو: به من بگویید اگر خداوند مرا و همراهان مرا هلاک گرداند یا بر ما بخشایش آورد چه کسی کافران را از عذابی دردناک پناه خواهد داد؟» سوره ملک، آیه ۲۸.</ref>.

	آیه در صدد القای [[نجات]] یا حداقل احتمال نجات و [[سعادت]] [[پیامبر اسلام]]{{صل}} و پیروان آن حضرت در [[آخرت]] است، بر عکس کفار که هیچ حامی ندارند. [[آیه شریفه]] با این بیان، دو [[سرنوشت]] متفاوت یکی سرنوشت نجات و رحمت ـ هر چند به صورت احتمالی ـ برای [[مؤمنان]] دومی سرنوشت عذاب برای کفار را پیش‌بینی می‌کند، آیه به صورت صریح و مستقل با چیدن صغرا و کبرا نتیجه‌گیری نمی‌کند که پس ای کفار برای [[امنیت]] از عذاب هرچند احتمالی هم که شده دست‌کم به [[آموزه‌های الهی]] [[ایمان]] بیاورید، بلکه آیه به صورت تلویحی این معنا را القا می‌کند و با دعوت پیامبر اسلام{{صل}} به گفت‌وگو و نوعی [[جدال]] با [[کفار]] و طرح این سؤال که اگر [[مسلمانان]] فرضاً مورد هلاکت یا [[رحمت خدا]] قرار بگیرند، باز آنان [[خدا]] را دارند، اما کفار چه خواهند شد، جز [[عذاب]] دردناک آینده‌ای برای آنان نیست، پس چه کسانی می‌‌توانند کفار را از این وضعیت [[نجات]] دهند؟! این سؤال [[اعتقاد به خدا]] و [[معاد]] را امر معقول و [[کفر]] به آن را فاقد کارکرد مثبت اعلام می‌دارد.		آیه در صدد القای [[نجات]] یا حداقل احتمال نجات و [[سعادت]] [[پیامبر اسلام]]{{صل}} و پیروان آن حضرت در [[آخرت]] است، بر عکس کفار که هیچ حامی ندارند. [[آیه شریفه]] با این بیان، دو [[سرنوشت]] متفاوت یکی سرنوشت نجات و رحمت ـ هر چند به صورت احتمالی ـ برای [[مؤمنان]] دومی سرنوشت عذاب برای کفار را پیش‌بینی می‌کند، آیه به صورت صریح و مستقل با چیدن صغرا و کبرا نتیجه‌گیری نمی‌کند که پس ای کفار برای [[امنیت]] از عذاب هرچند احتمالی هم که شده دست‌کم به آموزه‌های الهی [[ایمان]] بیاورید، بلکه آیه به صورت تلویحی این معنا را القا می‌کند و با دعوت پیامبر اسلام{{صل}} به گفت‌وگو و نوعی [[جدال]] با [[کفار]] و طرح این سؤال که اگر [[مسلمانان]] فرضاً مورد هلاکت یا [[رحمت خدا]] قرار بگیرند، باز آنان [[خدا]] را دارند، اما کفار چه خواهند شد، جز [[عذاب]] دردناک آینده‌ای برای آنان نیست، پس چه کسانی می‌‌توانند کفار را از این وضعیت [[نجات]] دهند؟! این سؤال اعتقاد به خدا و [[معاد]] را امر معقول و [[کفر]] به آن را فاقد کارکرد مثبت اعلام می‌دارد.

	با [[تأمل]] در [[آیات قرآن]] متوجه می‌شویم [[قرآن]] راه [[دعوت]] و [[تبلیغ]] [[پیامبران الهی]] را دو شیوه «بشارت» و «[[انذار]]» معرفی می‌کند. انذار همان [[ترساندن]] و هشدار به [[مردم]] درباره خطر [[آینده]] است که مردم برای مصون ماندن از آن باید به خدا و [[پیامبران]] [[ایمان]] بیاورند<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|قرآن و علم کلام]]، ص ۲۰۹.</ref>.		با [[تأمل]] در [[آیات قرآن]] متوجه می‌شویم [[قرآن]] راه [[دعوت]] و [[تبلیغ]] [[پیامبران الهی]] را دو شیوه «بشارت» و «[[انذار]]» معرفی می‌کند. انذار همان ترساندن و هشدار به [[مردم]] درباره خطر [[آینده]] است که مردم برای مصون ماندن از آن باید به خدا و [[پیامبران]] [[ایمان]] بیاورند<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|قرآن و علم کلام]]، ص ۲۰۹.</ref>.

	== تقریری دیگر از [[وجوب دفع خطر]] محتمل ==		== تقریری دیگر از [[وجوب دفع خطر]] محتمل ==

Bahmani در ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۰۳

2025-04-13T05:03:11Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۳
خط ۷:		خط ۷:

	==[[وجوب دفع خطر و ضرر محتمل]]==		==[[وجوب دفع خطر و ضرر محتمل]]==
	[[لزوم]] و [[ضرورت]] دوری از [[خطر محتمل]] خصوصاً اگر آن بااهمیت و خطرناک باشد، از [[حکم]] [[عقل عملی]] است که بر دارنده [[عقل]] حکم می‌کند که خود را از چنین خطر و ضرر و زیانی مصون نگه دارد. این حکم در برخی [[علوم]] از جمله [[فقه]] و [[کلام]] نیز به عنوان یک [[قاعده عقلی]] اخذ و مبنا قرار گرفته است؛ مثلاً در کلام در پرتو همین قاعده ~~احتمال~~ آموزه‌های [[کلامی]] چون [[وجود ~~خدا]]،~~ امکان [[صدق مدعی نبوت]] یا [[امامت]] و [[قیامت]] مطرح می‌شود که در صورت [[تصدیق]] آنها خطر و ضرر احتمالی دفع می‌شود، اما در صورت عدم تصدیق خطر فوق به قوت خود باقی است و عقل باید به تحقیق و تفحص در [[صدق]] این آموزه بپردازد. افزون بر آن در صورت عدم [[اثبات]] [[قطعی]] از باب دفع خطر محتمل بدان [[ایمان]] بیاورد تا از خطر مصون باشد.		[[لزوم]] و [[ضرورت]] دوری از خطر محتمل خصوصاً اگر بااهمیت و خطرناک باشد، از [[حکم]] [[عقل عملی]] است که بر دارنده [[عقل]] حکم می‌کند خود را از چنین خطر و ضرر و زیانی مصون نگه دارد. این حکم در برخی [[علوم]] از جمله [[فقه]] و [[کلام]] نیز به عنوان یک قاعده عقلی اخذ و مبنا قرار گرفته است؛ مثلاً در کلام در پرتو همین قاعده احتمال، آموزه‌های [[کلامی]] چون وجود خدا، امکان صدق مدعی نبوت یا [[امامت]] و [[قیامت]] مطرح می‌شود که در صورت تصدیق آنها خطر و ضرر احتمالی دفع می‌شود، اما در صورت عدم تصدیق خطر فوق به قوت خود باقی است و عقل باید به تحقیق و تفحص در [[صدق]] این آموزه بپردازد. افزون بر آن در صورت عدم [[اثبات]] [[قطعی]] از باب دفع خطر محتمل بدان [[ایمان]] بیاورد تا از خطر مصون باشد.
	[[قرآن کریم]] به صورت تلویحی به این [[برهان]] کم و بیش اشاره‌ای داشته است؛ مانند:
	{{متن قرآن\|قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ}}<ref>«بگو به من خبر دهید که اگر (این قرآن) از سوی خداوند باشد آنگاه شما آن را انکار کنید چه کسی گمراه‌تر از (چنین) کسی است که در‌ستیزی ژرف (با خداوند) به سر می‌برد؟» سوره فصلت، آیه ۵۲.</ref>.		[[قرآن کریم]] به صورت تلویحی به این [[برهان]] کم و بیش اشاره‌ای داشته است؛ مانند: {{متن قرآن\|قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ}}<ref>«بگو به من خبر دهید که اگر (این قرآن) از سوی خداوند باشد آنگاه شما آن را انکار کنید چه کسی گمراه‌تر از (چنین) کسی است که در‌ستیزی ژرف (با خداوند) به سر می‌برد؟» سوره فصلت، آیه ۵۲.</ref>.

			[[مشرکان]] و [[کافران]] مخاطب [[پیامبر اسلام]]{{صل}} مرتب به [[انکار]] قرآن کریم می‌‌پرداختند، قرآن از راهکارهای مختلف مثل [[اعجاز]] می‌خواست ایمان کافران را به قرآن جلب کند که بعضاً این راهکار برای [[کفار]] موفقیت‌آمیز نبود، این [[آیه شریفه]] به نوعی از زبان [[تهدید]] و [[ارعاب]] با کفار سخن می‌گوید و خاطرنشان می‌سازد اگر قرآن واقعاً از سوی خداوند باشد ـ که هست ـ اما شما به آن [[کفر]] ورزیدید نتیجه‌ای که عاید شماها می‌شود جز [[ضلالت]]، [[گمراهی]] و [[بدبختی]] نیست. [[آیه]] صورت اول [[برهان]]، یعنی [[نجات]] از [[عذاب]] در صورت [[ایمان]] به آن را به دلیل وضوحش مطرح نکرده است.

	[[مشرکان]] و [[کافران]] مخاطب [[پیامبر اسلام]]{{صل}} مرتب به [[انکار]] قرآن کریم می‌‌پرداختند، قرآن از راهکارهای مختلف مثل [[اعجاز]] می‌خواست ایمان کافران را به قرآن جلب کند که بعضاً این راهکار برای [[کفار]] موفقیت‌آمیز نبود، این [[آیه شریفه]] به نوعی از زبان [[تهدید]] و [[ارعاب]] با کفار سخن می‌گوید و خاطرنشان می‌سازد که اگر قرآن واقعاً از سوی خداوند باشد - که هست - اما شما به آن [[کفر]] ورزیدید نتیجه‌ای که عاید شماها می‌شود جزء [[ضلالت]]، [[گمراهی]] و [[بدبختی]] نیست. [[آیه]] صورت اول [[برهان]]، یعنی [[نجات]] از [[عذاب]] در صورت [[ایمان]] به آن را به دلیل وضوحش مطرح نکرده است.
	[[ابوالفتوح رازی]] این [[آیه شریفه]] را طریقه [[جدل]] برای [[اثبات]] [[قرآن]] و [[معاد]] از باب طریق [[احتیاط]]<ref>حسین بن علی الخزاعی النیشابوری، تفسیر روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۹۰.</ref> و [[فخر رازی]] نیز آن را از باب [[وجوب]] دفع [[عقاب]] محتمل<ref>فخر رازی، تفسیر کبیر، ج۲۷، ص۱۱۹.</ref> توصیف می‌‌کند.		[[ابوالفتوح رازی]] این [[آیه شریفه]] را طریقه [[جدل]] برای [[اثبات]] [[قرآن]] و [[معاد]] از باب طریق [[احتیاط]]<ref>حسین بن علی الخزاعی النیشابوری، تفسیر روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۹۰.</ref> و [[فخر رازی]] نیز آن را از باب [[وجوب]] دفع [[عقاب]] محتمل<ref>فخر رازی، تفسیر کبیر، ج۲۷، ص۱۱۹.</ref> توصیف می‌‌کند.

	علامه طباطبایی در توضیح آن می‌‌نویسد:		علامه طباطبایی در توضیح آن می‌‌نویسد: {{عربی\|فَمَفَادُ الآيَةِ أَنَّ القُرآنَ يَدْعُوكُمْ إِلَى اللهِ نَاطِقًا بِأَنَّهُ مِنْ عِنْدِ اللهِ فَلَا أَقَلَّ مِنْ إِحْتِمَالِ صِدْقِهِ فِي دَعْوَاهُ وَ هَذَا يَكْفِي فِي وُجُوبِ النَّظَرِ فِي أَمْرِهِ دَفْعًا لِلضَّرَرِ المُحْتَمَلِ وَ أَيُّ ضَرَرٍ أَقْوَى مِنَ الهَلَاكِ الأَبَدِيِّ فَلَا مَعْنَى لِإِعْرَاضِكُمْ عَنْهُ بِالكُلِّيَّةِ}}<ref>سید محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۱۷، ص۴۰۴.</ref>.
	{{عربی\|فَمَفَادُ الآيَةِ أَنَّ القُرآنَ يَدْعُوكُمْ إِلَى اللهِ نَاطِقًا بِأَنَّهُ مِنْ عِنْدِ اللهِ فَلَا أَقَلَّ مِنْ إِحْتِمَالِ صِدْقِهِ فِي دَعْوَاهُ وَ هَذَا يَكْفِي فِي وُجُوبِ النَّظَرِ فِي أَمْرِهِ دَفْعًا لِلضَّرَرِ المُحْتَمَلِ وَ أَيُّ ضَرَرٍ أَقْوَى مِنَ الهَلَاكِ الأَبَدِيِّ فَلَا مَعْنَى لِإِعْرَاضِكُمْ عَنْهُ بِالكُلِّيَّةِ}}<ref>سید محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۱۷، ص۴۰۴.</ref>.
	[[آیه]] دیگر به صورت صریح [[مشرکان]] و [[کفار]] را [[تهدید]] می‌کند که اگر فرضاً [[خداوند]] [[پیامبر]]{{صل}} و [[پیروان]] او را هلاک یا مورد [[رحمت]] خود قرار دهد، پس کیست که [[ملحدان]] را از [[عذاب]] دردناک [[قیامت]] [[پناه]] دهد؟!		[[آیه]] دیگر به صورت صریح [[مشرکان]] و [[کفار]] را [[تهدید]] می‌کند که اگر فرضاً [[خداوند]] [[پیامبر]]{{صل}} و [[پیروان]] او را هلاک یا مورد [[رحمت]] خود قرار دهد، پس کیست که [[ملحدان]] را از [[عذاب]] دردناک [[قیامت]] پناه دهد؟!: {{متن قرآن\|قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَمَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنَا فَمَنْ يُجِيرُ الْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ}}<ref>«بگو: به من بگویید اگر خداوند مرا و همراهان مرا هلاک گرداند یا بر ما بخشایش آورد چه کسی کافران را از عذابی دردناک پناه خواهد داد؟» سوره ملک، آیه ۲۸.</ref>.
	{{متن قرآن\|قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَمَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنَا فَمَنْ يُجِيرُ الْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ}}<ref>«بگو: به من بگویید اگر خداوند مرا و همراهان مرا هلاک گرداند یا بر ما بخشایش آورد چه کسی کافران را از عذابی دردناک پناه خواهد داد؟» سوره ملک، آیه ۲۸.</ref>.
			آیه در صدد القای [[نجات]] یا حداقل احتمال نجات و [[سعادت]] [[پیامبر اسلام]]{{صل}} و پیروان آن حضرت در [[آخرت]] است، بر عکس کفار که هیچ حامی ندارند. [[آیه شریفه]] با این بیان، دو [[سرنوشت]] متفاوت یکی سرنوشت نجات و رحمت ـ هر چند به صورت احتمالی ـ برای [[مؤمنان]] دومی سرنوشت عذاب برای کفار را پیش‌بینی می‌کند، آیه به صورت صریح و مستقل با چیدن صغرا و کبرا نتیجه‌گیری نمی‌کند که پس ای کفار برای [[امنیت]] از عذاب هرچند احتمالی هم که شده دست‌کم به [[آموزه‌های الهی]] [[ایمان]] بیاورید، بلکه آیه به صورت تلویحی این معنا را القا می‌کند و با دعوت پیامبر اسلام{{صل}} به گفت‌وگو و نوعی [[جدال]] با [[کفار]] و طرح این سؤال که اگر [[مسلمانان]] فرضاً مورد هلاکت یا [[رحمت خدا]] قرار بگیرند، باز آنان [[خدا]] را دارند، اما کفار چه خواهند شد، جز [[عذاب]] دردناک آینده‌ای برای آنان نیست، پس چه کسانی می‌‌توانند کفار را از این وضعیت [[نجات]] دهند؟! این سؤال [[اعتقاد به خدا]] و [[معاد]] را امر معقول و [[کفر]] به آن را فاقد کارکرد مثبت اعلام می‌دارد.

	آیه در صدد القای [[نجات]] یا حداقل احتمال نجات و [[سعادت]] [[پیامبر اسلام]]{{صل}} و پیروان آن حضرت در [[آخرت]] است، بر عکس کفار که هیچ حامی ندارند. [[آیه شریفه]] با این بیان، دو [[سرنوشت]] متفاوت یکی سرنوشت نجات و رحمت - هر چند به صورت احتمالی - برای [[مؤمنان]] دومی سرنوشت عذاب برای کفار را [[پیش‌بینی]] می‌کند، آیه به صورت صریح و مستقل با چیدن صغرا و کبرا نتیجه‌گیری نمی‌کند که پس ای کفار برای [[امنیت]] از عذاب هرچند احتمالی هم که شده دست‌کم به [[آموزه‌های الهی]] [[ایمان]] بیاورید، بلکه آیه به صورت تلویحی این معنا را [[القا]] می‌کند و با [[دعوت پیامبر اسلام]]{{صل}} به [[گفت‌وگو]] و نوعی [[جدال]] با [[کفار]] و طرح این سؤال که اگر [[مسلمانان]] فرضاً مورد [[هلاکت]] یا [[رحمت خدا]] قرار بگیرند، باز آنان [[خدا]] را دارند، اما کفار چه خواهند شد، جز [[عذاب]] دردناک آینده‌ای برای آنان نیست، پس چه کسانی می‌‌توانند کفار را از این وضعیت [[نجات]] دهند؟! این سؤال [[اعتقاد به خدا]] و [[معاد]] را امر معقول و [[کفر]] به آن را فاقد کارکرد مثبت اعلام می‌دارد.
	با [[تأمل]] در [[آیات قرآن]] متوجه می‌شویم [[قرآن]] راه [[دعوت]] و [[تبلیغ]] [[پیامبران الهی]] را دو شیوه «بشارت» و «[[انذار]]» معرفی می‌کند. انذار همان [[ترساندن]] و هشدار به [[مردم]] درباره خطر [[آینده]] است که مردم برای مصون ماندن از آن باید به خدا و [[پیامبران]] [[ایمان]] بیاورند<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|قرآن و علم کلام]]، ص ۲۰۹.</ref>.		با [[تأمل]] در [[آیات قرآن]] متوجه می‌شویم [[قرآن]] راه [[دعوت]] و [[تبلیغ]] [[پیامبران الهی]] را دو شیوه «بشارت» و «[[انذار]]» معرفی می‌کند. انذار همان [[ترساندن]] و هشدار به [[مردم]] درباره خطر [[آینده]] است که مردم برای مصون ماندن از آن باید به خدا و [[پیامبران]] [[ایمان]] بیاورند<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|قرآن و علم کلام]]، ص ۲۰۹.</ref>.

	== [[وجوب دفع خطر]] محتمل==		== تقریری دیگر از [[وجوب دفع خطر]] محتمل ==
	دفع خطر احتمالی در غرب به «شرط پاسکال» معروف است. حاصل آن این است که اگر فرضاً [[براهین اثبات خدا]] از جهت منطقی اعتبار لازم را نداشته باشند، ما درباره [[باور]] و [[ایمان به خداوند]] و [[رستاخیز]] دو گزینه در پیش روی خود داریم: گزینه اول عدم اعتنا به [[اخبار]] و گزارش‌های صدها، بلکه هزاران [[انسان]] [[راستگو]] و سلیم النفس در طول [[تاریخ]] [[بشریت]] به نام «[[پیامبران]]» است که از وجود خدا و رستاخیز خبر موثق و متواتر داده‌اند، اگر به اخبار و پیام‌های آنان اعتنا نکنیم ممکن است گزاره‌های وجود «[[خدا]]» و «[[قیامت]]» صادق و در [[آینده]] متحقق گردند، در این صورت منکران آنها دچار [[خسران]] عظیم و گرفتار عذاب ابدی خواهند شد.		دفع خطر احتمالی در غرب به «شرط پاسکال» معروف است. حاصل آن این است که اگر فرضاً [[براهین اثبات خدا]] از جهت منطقی اعتبار لازم را نداشته باشند، ما درباره [[باور]] و [[ایمان به خداوند]] و [[رستاخیز]] دو گزینه در پیش روی خود داریم: گزینه اول عدم اعتنا به [[اخبار]] و گزارش‌های صدها، بلکه هزاران [[انسان]] [[راستگو]] و سلیم النفس در طول [[تاریخ]] [[بشریت]] به نام «[[پیامبران]]» است که از وجود خدا و رستاخیز خبر موثق و متواتر داده‌اند، اگر به اخبار و پیام‌های آنان اعتنا نکنیم ممکن است گزاره‌های وجود «[[خدا]]» و «[[قیامت]]» صادق و در [[آینده]] متحقق گردند، در این صورت منکران آنها دچار [[خسران]] عظیم و گرفتار عذاب ابدی خواهند شد.

Bahmani در ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۰۳

2025-04-12T17:03:11Z

@@ خط ۲۰: / خط ۲۰: @@
 آیه در صدد القای [[نجات]] یا حداقل احتمال نجات و [[سعادت]] [[پیامبر اسلام]]{{صل}} و پیروان آن حضرت در [[آخرت]] است، بر عکس کفار که هیچ حامی ندارند. [[آیه شریفه]] با این بیان، دو [[سرنوشت]] متفاوت یکی سرنوشت نجات و رحمت - هر چند به صورت احتمالی - برای [[مؤمنان]] دومی سرنوشت عذاب برای کفار را [[پیش‌بینی]] می‌کند، آیه به صورت صریح و مستقل با چیدن صغرا و کبرا نتیجه‌گیری نمی‌کند که پس ای کفار برای [[امنیت]] از عذاب هرچند احتمالی هم که شده دست‌کم به [[آموزه‌های الهی]] [[ایمان]] بیاورید، بلکه آیه به صورت تلویحی این معنا را [[القا]] می‌کند و با [[دعوت پیامبر اسلام]]{{صل}} به [[گفت‌وگو]] و نوعی [[جدال]] با [[کفار]] و طرح این سؤال که اگر [[مسلمانان]] فرضاً مورد [[هلاکت]] یا [[رحمت خدا]] قرار بگیرند، باز آنان [[خدا]] را دارند، اما کفار چه خواهند شد، جز [[عذاب]] دردناک آینده‌ای برای آنان نیست، پس چه کسانی می‌‌توانند کفار را از این وضعیت [[نجات]] دهند؟! این سؤال [[اعتقاد به خدا]] و [[معاد]] را امر معقول و [[کفر]] به آن را فاقد کارکرد مثبت اعلام می‌دارد.
-با [[تأمل]] در [[آیات قرآن]] متوجه می‌شویم [[قرآن]] راه [[دعوت]] و [[تبلیغ]] [[پیامبران الهی]] را دو شیوه «بشارت» و «[[انذار]]» معرفی می‌کند. انذار همان [[ترساندن]] و هشدار به [[مردم]] درباره خطر [[آینده]] است که مردم برای مصون ماندن از آن باید به خدا و [[پیامبران]] [[ایمان]] بیاورند.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۲۰۹</ref>
+با [[تأمل]] در [[آیات قرآن]] متوجه می‌شویم [[قرآن]] راه [[دعوت]] و [[تبلیغ]] [[پیامبران الهی]] را دو شیوه «بشارت» و «[[انذار]]» معرفی می‌کند. انذار همان [[ترساندن]] و هشدار به [[مردم]] درباره خطر [[آینده]] است که مردم برای مصون ماندن از آن باید به خدا و [[پیامبران]] [[ایمان]] بیاورند<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۲۰۹.</ref>.
 == منابع ==

Jaafari: /* وجوب دفع خطر و ضرر محتمل */

2025-03-13T08:58:19Z

وجوب دفع خطر و ضرر محتمل

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۸
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	{{متن قرآن\|قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ}}<ref>«بگو به من خبر دهید که اگر (این قرآن) از سوی خداوند باشد آنگاه شما آن را انکار کنید چه کسی گمراه‌تر از (چنین) کسی است که در‌ستیزی ژرف (با خداوند) به سر می‌برد؟» سوره فصلت، آیه ۵۲.</ref>.		{{متن قرآن\|قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ}}<ref>«بگو به من خبر دهید که اگر (این قرآن) از سوی خداوند باشد آنگاه شما آن را انکار کنید چه کسی گمراه‌تر از (چنین) کسی است که در‌ستیزی ژرف (با خداوند) به سر می‌برد؟» سوره فصلت، آیه ۵۲.</ref>.

	بگو به من خبر دهید اگر این [[قرآن]] از سوی [[خداوند]] باشد و شما به آن [[کافر]] شوید، چه کسی گمراه‌تر خواهد بود از کسی که در مخالف شدیدی قرار دارد؟!
	[[مشرکان]] و [[کافران]] مخاطب [[پیامبر اسلام]]{{صل}} مرتب به [[انکار]] قرآن کریم می‌‌پرداختند، قرآن از راهکارهای مختلف مثل [[اعجاز]] می‌خواست ایمان کافران را به قرآن جلب کند که بعضاً این راهکار برای [[کفار]] موفقیت‌آمیز نبود، این [[آیه شریفه]] به نوعی از زبان [[تهدید]] و [[ارعاب]] با کفار سخن می‌گوید و خاطرنشان می‌سازد که اگر قرآن واقعاً از سوی خداوند باشد - که هست - اما شما به آن [[کفر]] ورزیدید نتیجه‌ای که عاید شماها می‌شود جزء [[ضلالت]]، [[گمراهی]] و [[بدبختی]] نیست. [[آیه]] صورت اول [[برهان]]، یعنی [[نجات]] از [[عذاب]] در صورت [[ایمان]] به آن را به دلیل وضوحش مطرح نکرده است.		[[مشرکان]] و [[کافران]] مخاطب [[پیامبر اسلام]]{{صل}} مرتب به [[انکار]] قرآن کریم می‌‌پرداختند، قرآن از راهکارهای مختلف مثل [[اعجاز]] می‌خواست ایمان کافران را به قرآن جلب کند که بعضاً این راهکار برای [[کفار]] موفقیت‌آمیز نبود، این [[آیه شریفه]] به نوعی از زبان [[تهدید]] و [[ارعاب]] با کفار سخن می‌گوید و خاطرنشان می‌سازد که اگر قرآن واقعاً از سوی خداوند باشد - که هست - اما شما به آن [[کفر]] ورزیدید نتیجه‌ای که عاید شماها می‌شود جزء [[ضلالت]]، [[گمراهی]] و [[بدبختی]] نیست. [[آیه]] صورت اول [[برهان]]، یعنی [[نجات]] از [[عذاب]] در صورت [[ایمان]] به آن را به دلیل وضوحش مطرح نکرده است.
	[[ابوالفتوح رازی]] این [[آیه شریفه]] را طریقه [[جدل]] برای [[اثبات]] [[قرآن]] و [[معاد]] از باب طریق [[احتیاط]]<ref>حسین بن علی الخزاعی النیشابوری، تفسیر روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۹۰.</ref> و [[فخر رازی]] نیز آن را از باب [[وجوب]] دفع [[عقاب]] محتمل<ref>فخر رازی، تفسیر کبیر، ج۲۷، ص۱۱۹.</ref> توصیف می‌‌کند.		[[ابوالفتوح رازی]] این [[آیه شریفه]] را طریقه [[جدل]] برای [[اثبات]] [[قرآن]] و [[معاد]] از باب طریق [[احتیاط]]<ref>حسین بن علی الخزاعی النیشابوری، تفسیر روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۹۰.</ref> و [[فخر رازی]] نیز آن را از باب [[وجوب]] دفع [[عقاب]] محتمل<ref>فخر رازی، تفسیر کبیر، ج۲۷، ص۱۱۹.</ref> توصیف می‌‌کند.
خط ۲۰:		خط ۱۹:
	{{متن قرآن\|قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَمَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنَا فَمَنْ يُجِيرُ الْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ}}<ref>«بگو: به من بگویید اگر خداوند مرا و همراهان مرا هلاک گرداند یا بر ما بخشایش آورد چه کسی کافران را از عذابی دردناک پناه خواهد داد؟» سوره ملک، آیه ۲۸.</ref>.		{{متن قرآن\|قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَمَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنَا فَمَنْ يُجِيرُ الْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ}}<ref>«بگو: به من بگویید اگر خداوند مرا و همراهان مرا هلاک گرداند یا بر ما بخشایش آورد چه کسی کافران را از عذابی دردناک پناه خواهد داد؟» سوره ملک، آیه ۲۸.</ref>.

	بگو: به من خبر دهید اگر خداوند مرا و تمام کسانی را که با من هستند هلاک کند، یا مورد [[ترحم]] قرار دهد، چه کسی [[کافران]] را از عذاب دردناک پناه می‌دهد؟!
	آیه در صدد القای [[نجات]] یا حداقل احتمال نجات و [[سعادت]] [[پیامبر اسلام]]{{صل}} و پیروان آن حضرت در [[آخرت]] است، بر عکس کفار که هیچ حامی ندارند. [[آیه شریفه]] با این بیان، دو [[سرنوشت]] متفاوت یکی سرنوشت نجات و رحمت - هر چند به صورت احتمالی - برای [[مؤمنان]] دومی سرنوشت عذاب برای کفار را [[پیش‌بینی]] می‌کند، آیه به صورت صریح و مستقل با چیدن صغرا و کبرا نتیجه‌گیری نمی‌کند که پس ای کفار برای [[امنیت]] از عذاب هرچند احتمالی هم که شده دست‌کم به [[آموزه‌های الهی]] [[ایمان]] بیاورید، بلکه آیه به صورت تلویحی این معنا را [[القا]] می‌کند و با [[دعوت پیامبر اسلام]]{{صل}} به [[گفت‌وگو]] و نوعی [[جدال]] با [[کفار]] و طرح این سؤال که اگر [[مسلمانان]] فرضاً مورد [[هلاکت]] یا [[رحمت خدا]] قرار بگیرند، باز آنان [[خدا]] را دارند، اما کفار چه خواهند شد، جز [[عذاب]] دردناک آینده‌ای برای آنان نیست، پس چه کسانی می‌‌توانند کفار را از این وضعیت [[نجات]] دهند؟! این سؤال [[اعتقاد به خدا]] و [[معاد]] را امر معقول و [[کفر]] به آن را فاقد کارکرد مثبت اعلام می‌دارد.		آیه در صدد القای [[نجات]] یا حداقل احتمال نجات و [[سعادت]] [[پیامبر اسلام]]{{صل}} و پیروان آن حضرت در [[آخرت]] است، بر عکس کفار که هیچ حامی ندارند. [[آیه شریفه]] با این بیان، دو [[سرنوشت]] متفاوت یکی سرنوشت نجات و رحمت - هر چند به صورت احتمالی - برای [[مؤمنان]] دومی سرنوشت عذاب برای کفار را [[پیش‌بینی]] می‌کند، آیه به صورت صریح و مستقل با چیدن صغرا و کبرا نتیجه‌گیری نمی‌کند که پس ای کفار برای [[امنیت]] از عذاب هرچند احتمالی هم که شده دست‌کم به [[آموزه‌های الهی]] [[ایمان]] بیاورید، بلکه آیه به صورت تلویحی این معنا را [[القا]] می‌کند و با [[دعوت پیامبر اسلام]]{{صل}} به [[گفت‌وگو]] و نوعی [[جدال]] با [[کفار]] و طرح این سؤال که اگر [[مسلمانان]] فرضاً مورد [[هلاکت]] یا [[رحمت خدا]] قرار بگیرند، باز آنان [[خدا]] را دارند، اما کفار چه خواهند شد، جز [[عذاب]] دردناک آینده‌ای برای آنان نیست، پس چه کسانی می‌‌توانند کفار را از این وضعیت [[نجات]] دهند؟! این سؤال [[اعتقاد به خدا]] و [[معاد]] را امر معقول و [[کفر]] به آن را فاقد کارکرد مثبت اعلام می‌دارد.
	با [[تأمل]] در [[آیات قرآن]] متوجه می‌شویم [[قرآن]] راه [[دعوت]] و [[تبلیغ]] [[پیامبران الهی]] را دو شیوه «بشارت» و «[[انذار]]» معرفی می‌کند. انذار همان [[ترساندن]] و هشدار به [[مردم]] درباره خطر [[آینده]] است که مردم برای مصون ماندن از آن باید به خدا و [[پیامبران]] [[ایمان]] بیاورند.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|قرآن و علم کلام]]، ص ۲۰۹</ref>		با [[تأمل]] در [[آیات قرآن]] متوجه می‌شویم [[قرآن]] راه [[دعوت]] و [[تبلیغ]] [[پیامبران الهی]] را دو شیوه «بشارت» و «[[انذار]]» معرفی می‌کند. انذار همان [[ترساندن]] و هشدار به [[مردم]] درباره خطر [[آینده]] است که مردم برای مصون ماندن از آن باید به خدا و [[پیامبران]] [[ایمان]] بیاورند.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی\|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)\|قرآن و علم کلام]]، ص ۲۰۹</ref>

Jaafari: /* پانویس */

2025-03-13T07:45:46Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۵
خط ۳۲:		خط ۳۲:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~امام صادق~~]]		[[رده:براهین خداشناسی]]

Jaafari در ‏۱۳ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۴۵

2025-03-13T07:45:29Z

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 ==[[وجوب دفع خطر و ضرر محتمل]]==
 [[لزوم]] و [[ضرورت]] دوری از [[خطر محتمل]] خصوصاً اگر آن بااهمیت و خطرناک باشد، از [[حکم]] [[عقل عملی]] است که بر دارنده [[عقل]] حکم می‌کند که خود را از چنین خطر و ضرر و زیانی مصون نگه دارد. این حکم در برخی [[علوم]] از جمله [[فقه]] و [[کلام]] نیز به عنوان یک [[قاعده عقلی]] اخذ و مبنا قرار گرفته است؛ مثلاً در کلام در پرتو همین قاعده احتمال آموزه‌های [[کلامی]] چون [[وجود خدا]]، امکان [[صدق مدعی نبوت]] یا [[امامت]] و [[قیامت]] مطرح می‌شود که در صورت [[تصدیق]] آنها خطر و ضرر احتمالی دفع می‌شود، اما در صورت عدم تصدیق خطر فوق به قوت خود باقی است و عقل باید به تحقیق و تفحص در [[صدق]] این آموزه بپردازد. افزون بر آن در صورت عدم [[اثبات]] [[قطعی]] از باب دفع خطر محتمل بدان [[ایمان]] بیاورد تا از خطر مصون باشد.
@@ خط ۱۶: / خط ۲۳: @@
 آیه در صدد القای [[نجات]] یا حداقل احتمال نجات و [[سعادت]] [[پیامبر اسلام]]{{صل}} و پیروان آن حضرت در [[آخرت]] است، بر عکس کفار که هیچ حامی ندارند. [[آیه شریفه]] با این بیان، دو [[سرنوشت]] متفاوت یکی سرنوشت نجات و رحمت - هر چند به صورت احتمالی - برای [[مؤمنان]] دومی سرنوشت عذاب برای کفار را [[پیش‌بینی]] می‌کند، آیه به صورت صریح و مستقل با چیدن صغرا و کبرا نتیجه‌گیری نمی‌کند که پس ای کفار برای [[امنیت]] از عذاب هرچند احتمالی هم که شده دست‌کم به [[آموزه‌های الهی]] [[ایمان]] بیاورید، بلکه آیه به صورت تلویحی این معنا را [[القا]] می‌کند و با [[دعوت پیامبر اسلام]]{{صل}} به [[گفت‌وگو]] و نوعی [[جدال]] با [[کفار]] و طرح این سؤال که اگر [[مسلمانان]] فرضاً مورد [[هلاکت]] یا [[رحمت خدا]] قرار بگیرند، باز آنان [[خدا]] را دارند، اما کفار چه خواهند شد، جز [[عذاب]] دردناک آینده‌ای برای آنان نیست، پس چه کسانی می‌‌توانند کفار را از این وضعیت [[نجات]] دهند؟! این سؤال [[اعتقاد به خدا]] و [[معاد]] را امر معقول و [[کفر]] به آن را فاقد کارکرد مثبت اعلام می‌دارد.
 با [[تأمل]] در [[آیات قرآن]] متوجه می‌شویم [[قرآن]] راه [[دعوت]] و [[تبلیغ]] [[پیامبران الهی]] را دو شیوه «بشارت» و «[[انذار]]» معرفی می‌کند. انذار همان [[ترساندن]] و هشدار به [[مردم]] درباره خطر [[آینده]] است که مردم برای مصون ماندن از آن باید به خدا و [[پیامبران]] [[ایمان]] بیاورند.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۲۰۹</ref>

Wasity: صفحه‌ای تازه حاوی «==وجوب دفع خطر و ضرر محتمل== لزوم و ضرورت دوری از خطر محتمل خصوصاً اگر آن بااهمیت و خطرناک باشد، از حکم عقل عملی است که بر دارنده عقل حکم می‌کند که خود را از چنین خطر و ضرر و زیانی مصون نگه دارد. این حکم در برخی علوم از جمله فقه...» ایجاد کرد

2025-03-13T06:54:56Z

صفحه‌ای تازه حاوی «==وجوب دفع خطر و ضرر محتمل== لزوم و ضرورت دوری از خطر محتمل خصوصاً اگر آن بااهمیت و خطرناک باشد، از حکم عقل عملی است که بر دارنده عقل حکم می‌کند که خود را از چنین خطر و ضرر و زیانی مصون نگه دارد. این حکم در برخی علوم از جمله فقه...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

==[[وجوب دفع خطر و ضرر محتمل]]==
[[لزوم]] و [[ضرورت]] دوری از [[خطر محتمل]] خصوصاً اگر آن بااهمیت و خطرناک باشد، از [[حکم]] [[عقل عملی]] است که بر دارنده [[عقل]] حکم می‌کند که خود را از چنین خطر و ضرر و زیانی مصون نگه دارد. این حکم در برخی [[علوم]] از جمله [[فقه]] و [[کلام]] نیز به عنوان یک [[قاعده عقلی]] اخذ و مبنا قرار گرفته است؛ مثلاً در کلام در پرتو همین قاعده احتمال آموزه‌های [[کلامی]] چون [[وجود خدا]]، امکان [[صدق مدعی نبوت]] یا [[امامت]] و [[قیامت]] مطرح می‌شود که در صورت [[تصدیق]] آنها خطر و ضرر احتمالی دفع می‌شود، اما در صورت عدم تصدیق خطر فوق به قوت خود باقی است و عقل باید به تحقیق و تفحص در [[صدق]] این آموزه بپردازد. افزون بر آن در صورت عدم [[اثبات]] [[قطعی]] از باب دفع خطر محتمل بدان [[ایمان]] بیاورد تا از خطر مصون باشد.
[[قرآن کریم]] به صورت تلویحی به این [[برهان]] کم و بیش اشاره‌ای داشته است؛ مانند:
{{متن قرآن|قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ}}<ref>«بگو به من خبر دهید که اگر (این قرآن) از سوی خداوند باشد آنگاه شما آن را انکار کنید چه کسی گمراه‌تر از (چنین) کسی است که در‌ستیزی ژرف (با خداوند) به سر می‌برد؟» سوره فصلت، آیه ۵۲.</ref>.

بگو به من خبر دهید اگر این [[قرآن]] از سوی [[خداوند]] باشد و شما به آن [[کافر]] شوید، چه کسی گمراه‌تر خواهد بود از کسی که در مخالف شدیدی قرار دارد؟!
[[مشرکان]] و [[کافران]] مخاطب [[پیامبر اسلام]]{{صل}} مرتب به [[انکار]] قرآن کریم می‌‌پرداختند، قرآن از راهکارهای مختلف مثل [[اعجاز]] می‌خواست ایمان کافران را به قرآن جلب کند که بعضاً این راهکار برای [[کفار]] موفقیت‌آمیز نبود، این [[آیه شریفه]] به نوعی از زبان [[تهدید]] و [[ارعاب]] با کفار سخن می‌گوید و خاطرنشان می‌سازد که اگر قرآن واقعاً از سوی خداوند باشد - که هست - اما شما به آن [[کفر]] ورزیدید نتیجه‌ای که عاید شماها می‌شود جزء [[ضلالت]]، [[گمراهی]] و [[بدبختی]] نیست. [[آیه]] صورت اول [[برهان]]، یعنی [[نجات]] از [[عذاب]] در صورت [[ایمان]] به آن را به دلیل وضوحش مطرح نکرده است.
[[ابوالفتوح رازی]] این [[آیه شریفه]] را طریقه [[جدل]] برای [[اثبات]] [[قرآن]] و [[معاد]] از باب طریق [[احتیاط]]<ref>حسین بن علی الخزاعی النیشابوری، تفسیر روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۹۰.</ref> و [[فخر رازی]] نیز آن را از باب [[وجوب]] دفع [[عقاب]] محتمل<ref>فخر رازی، تفسیر کبیر، ج۲۷، ص۱۱۹.</ref> توصیف می‌‌کند.

علامه طباطبایی در توضیح آن می‌‌نویسد:
{{عربی|فَمَفَادُ الآيَةِ أَنَّ القُرآنَ يَدْعُوكُمْ إِلَى اللهِ نَاطِقًا بِأَنَّهُ مِنْ عِنْدِ اللهِ فَلَا أَقَلَّ مِنْ إِحْتِمَالِ صِدْقِهِ فِي دَعْوَاهُ وَ هَذَا يَكْفِي فِي وُجُوبِ النَّظَرِ فِي أَمْرِهِ دَفْعًا لِلضَّرَرِ المُحْتَمَلِ وَ أَيُّ ضَرَرٍ أَقْوَى مِنَ الهَلَاكِ الأَبَدِيِّ فَلَا مَعْنَى لِإِعْرَاضِكُمْ عَنْهُ بِالكُلِّيَّةِ}}<ref>سید محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۱۷، ص۴۰۴.</ref>.
[[آیه]] دیگر به صورت صریح [[مشرکان]] و [[کفار]] را [[تهدید]] می‌کند که اگر فرضاً [[خداوند]] [[پیامبر]]{{صل}} و [[پیروان]] او را هلاک یا مورد [[رحمت]] خود قرار دهد، پس کیست که [[ملحدان]] را از [[عذاب]] دردناک [[قیامت]] [[پناه]] دهد؟!
{{متن قرآن|قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَمَنْ مَعِيَ أَوْ رَحِمَنَا فَمَنْ يُجِيرُ الْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ}}<ref>«بگو: به من بگویید اگر خداوند مرا و همراهان مرا هلاک گرداند یا بر ما بخشایش آورد چه کسی کافران را از عذابی دردناک پناه خواهد داد؟» سوره ملک، آیه ۲۸.</ref>.

بگو: به من خبر دهید اگر خداوند مرا و تمام کسانی را که با من هستند هلاک کند، یا مورد [[ترحم]] قرار دهد، چه کسی [[کافران]] را از عذاب دردناک پناه می‌دهد؟!
آیه در صدد القای [[نجات]] یا حداقل احتمال نجات و [[سعادت]] [[پیامبر اسلام]]{{صل}} و پیروان آن حضرت در [[آخرت]] است، بر عکس کفار که هیچ حامی ندارند. [[آیه شریفه]] با این بیان، دو [[سرنوشت]] متفاوت یکی سرنوشت نجات و رحمت - هر چند به صورت احتمالی - برای [[مؤمنان]] دومی سرنوشت عذاب برای کفار را [[پیش‌بینی]] می‌کند، آیه به صورت صریح و مستقل با چیدن صغرا و کبرا نتیجه‌گیری نمی‌کند که پس ای کفار برای [[امنیت]] از عذاب هرچند احتمالی هم که شده دست‌کم به [[آموزه‌های الهی]] [[ایمان]] بیاورید، بلکه آیه به صورت تلویحی این معنا را [[القا]] می‌کند و با [[دعوت پیامبر اسلام]]{{صل}} به [[گفت‌وگو]] و نوعی [[جدال]] با [[کفار]] و طرح این سؤال که اگر [[مسلمانان]] فرضاً مورد [[هلاکت]] یا [[رحمت خدا]] قرار بگیرند، باز آنان [[خدا]] را دارند، اما کفار چه خواهند شد، جز [[عذاب]] دردناک آینده‌ای برای آنان نیست، پس چه کسانی می‌‌توانند کفار را از این وضعیت [[نجات]] دهند؟! این سؤال [[اعتقاد به خدا]] و [[معاد]] را امر معقول و [[کفر]] به آن را فاقد کارکرد مثبت اعلام می‌دارد.
با [[تأمل]] در [[آیات قرآن]] متوجه می‌شویم [[قرآن]] راه [[دعوت]] و [[تبلیغ]] [[پیامبران الهی]] را دو شیوه «بشارت» و «[[انذار]]» معرفی می‌کند. انذار همان [[ترساندن]] و هشدار به [[مردم]] درباره خطر [[آینده]] است که مردم برای مصون ماندن از آن باید به خدا و [[پیامبران]] [[ایمان]] بیاورند.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۲۰۹</ref>