بسمله در عرفان اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'محمدبن' به 'محمد بن'

2023-06-12T08:54:42Z

جایگزینی متن - 'محمدبن' به 'محمد بن'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۲۴
خط ۱۹:		خط ۱۹:

	== جزء بودن بسم الله در [[سوره‌ها]] ==		== جزء بودن بسم الله در [[سوره‌ها]] ==
	[[مفسران]] و [[اندیشمندان]] در جزء بودن «[[بسمله]]» در سوره‌ها، [[اختلاف]] کرده‌اند ولی بیشتر [[اندیشمندان امامیه]] آن را جزء [[سوره]] می‌دانند<ref>طوسی، ~~محمدبن~~ حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۲۴؛ طبرسی، ج۱، ص۸۹؛ طباطبایی، المیزان ج۱، ص۲۳.</ref> از این رو غالب [[فقهای شیعه]]، تعیین بسمله برای هر سوره را در قرائت سوره [[نماز]] لازم دانسته‌اند<ref>عاملی، سید محمد جواد، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامه، ج۷، ص۶۵؛ یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۲، ص۵۰۲- ۵۰۳.</ref>. [[حقیقت]] [[بسمله]] در [[سوره‌ها]] یکسان نیست و در برخی موارد محیط و شامل‌تر از دیگر موارد است؛ بلکه بسمله‌ای که گوینده‌ای مشخص، آن را در [[کلامی]] معین به کار می‌گیرد، با بسمله دیگرش نیز متفاوت است<ref>سر الصلاة، ص۸۵؛ چهل حدیث، ص۶۵۱ – ۶۵۲.</ref>.		[[مفسران]] و [[اندیشمندان]] در جزء بودن «[[بسمله]]» در سوره‌ها، [[اختلاف]] کرده‌اند ولی بیشتر [[اندیشمندان امامیه]] آن را جزء [[سوره]] می‌دانند<ref>طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۲۴؛ طبرسی، ج۱، ص۸۹؛ طباطبایی، المیزان ج۱، ص۲۳.</ref> از این رو غالب [[فقهای شیعه]]، تعیین بسمله برای هر سوره را در قرائت سوره [[نماز]] لازم دانسته‌اند<ref>عاملی، سید محمد جواد، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامه، ج۷، ص۶۵؛ یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۲، ص۵۰۲- ۵۰۳.</ref>. [[حقیقت]] [[بسمله]] در [[سوره‌ها]] یکسان نیست و در برخی موارد محیط و شامل‌تر از دیگر موارد است؛ بلکه بسمله‌ای که گوینده‌ای مشخص، آن را در [[کلامی]] معین به کار می‌گیرد، با بسمله دیگرش نیز متفاوت است<ref>سر الصلاة، ص۸۵؛ چهل حدیث، ص۶۵۱ – ۶۵۲.</ref>.

	بسمله [[سوره حمد]] مشتمل بر حقایقی است که در بسمله باقی سوره‌ها نیست، بلکه آنها خود نیز از مراتب بسمله در سوره حمد محسوب می‌شوند<ref>دعاء السحر، ص۸۸-۸۹.</ref>.<ref>سید علی احمدی امیری\|احمدی امیری، سید علی]]، [[بسم الله الرحمن الرحیم (مقاله)\| مقاله «بسم الله الرحمن الرحیم»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۶۲۱.</ref>		بسمله [[سوره حمد]] مشتمل بر حقایقی است که در بسمله باقی سوره‌ها نیست، بلکه آنها خود نیز از مراتب بسمله در سوره حمد محسوب می‌شوند<ref>دعاء السحر، ص۸۸-۸۹.</ref>.<ref>سید علی احمدی امیری\|احمدی امیری، سید علی]]، [[بسم الله الرحمن الرحیم (مقاله)\| مقاله «بسم الله الرحمن الرحیم»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۶۲۱.</ref>
خط ۳۴:		خط ۳۴:

	== معانی حروف [[بسم الله]] ==		== معانی حروف [[بسم الله]] ==
	[[مفسران]] برای «باء» معانی متعددی چون [[استعانت]]، ابتداء، سببیت و مانند آن ذکر کرده‌اند<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۹۲؛ فخررازی، ~~محمدبن~~ عمر، مفاتیح الغیب (التفسیر الکبیر)، ج۱، ص۹۹ ـ ۱۰۰؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر، انوارالتنزیل و اسرار التأویل (تفسیر البیضاوی)، ج۱، ص۲۵- ۲۶.</ref>.		[[مفسران]] برای «باء» معانی متعددی چون [[استعانت]]، ابتداء، سببیت و مانند آن ذکر کرده‌اند<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۹۲؛ فخررازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب (التفسیر الکبیر)، ج۱، ص۹۹ ـ ۱۰۰؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر، انوارالتنزیل و اسرار التأویل (تفسیر البیضاوی)، ج۱، ص۲۵- ۲۶.</ref>.

	از بعضی [[روایات]] استفاده می‌شود برخی آن را متعلق به کلمه‌ای مشتق از فعل اَسِمُ می‌دانند<ref>حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۱، ص۱۱.</ref>.		از بعضی [[روایات]] استفاده می‌شود برخی آن را متعلق به کلمه‌ای مشتق از فعل اَسِمُ می‌دانند<ref>حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۱، ص۱۱.</ref>.

Wasity: جایگزینی متن - 'ولایت و خلافت' به 'ولایت و خلافت'

2023-03-15T11:36:13Z

جایگزینی متن - 'ولایت و خلافت' به 'ولایت و خلافت'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۱۵:۰۶
خط ۴۸:		خط ۴۸:

	== جایگاه امیرالمؤمنین{{ع}} در بسم الله ==		== جایگاه امیرالمؤمنین{{ع}} در بسم الله ==
	برخی مبانی [[عرفانی]] را منطبق بر متون [[شریعت]] حقه می‌داند<ref>سر الصلاة، ص۳۸.</ref>؛ از این رو روایاتی که درباره [[ولایت و خلافت]] وارد شده است را به خوبی [[تفسیر]] می‌کند. روایتی است که [[امیرالمؤمنین]]{{ع}}، خود را نقطه باء بسم الله معرفی کرده که همه [[حقایق]] [[قرآن]] در آن جمع است<ref>قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع المودة لذوی القربی، ج۱، ص۲۱۳.</ref>.		برخی مبانی [[عرفانی]] را منطبق بر متون [[شریعت]] حقه می‌داند<ref>سر الصلاة، ص۳۸.</ref>؛ از این رو روایاتی که درباره [[ولایت]] و [[خلافت]] وارد شده است را به خوبی [[تفسیر]] می‌کند. روایتی است که [[امیرالمؤمنین]]{{ع}}، خود را نقطه باء بسم الله معرفی کرده که همه [[حقایق]] [[قرآن]] در آن جمع است<ref>قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع المودة لذوی القربی، ج۱، ص۲۱۳.</ref>.

	روایت یادشده، آن را صادر از [[اهل بیت]]{{عم}} است. نقطه بر امیرالمؤمنین{{ع}} منطبق و به معنای [[باطن]] و سرّ [[ولایت مطلقه]]<ref>امام خمینی، آداب الصلاة، ص۲۷۴.</ref> و سرّ توحید است؛ زیرا از یک سو باء مشتمل بر تمام [[مقاصد قرآن]] ـ که همان [[حقیقت توحید]] است ـ است و از سوی دیگر، [[انسان کامل]] و وجود [[مبارک]] [[علوی]]{{ع}} همان نقطه سرّ توحید است<ref>امام خمینی، آداب الصلاة، ص۲۹۸.</ref>. [[حقیقت]] بسم الله همان [[فیض]] [[مقدس]] و [[مشیت]] مطلقه و [[مظهر]] آن [[انسان کامل]] و خلیفه‌ای است که مربی سلسله وجود از غیب و شهود است<ref>دعاء السحر، ص۸۸-۸۹.</ref>.<ref>[[سید علی احمدی امیری\|احمدی امیری، سید علی]]، [[بسم الله الرحمن الرحیم (مقاله)\| مقاله «بسم الله الرحمن الرحیم»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۶۲۵.</ref>		روایت یادشده، آن را صادر از [[اهل بیت]]{{عم}} است. نقطه بر امیرالمؤمنین{{ع}} منطبق و به معنای [[باطن]] و سرّ [[ولایت مطلقه]]<ref>امام خمینی، آداب الصلاة، ص۲۷۴.</ref> و سرّ توحید است؛ زیرا از یک سو باء مشتمل بر تمام [[مقاصد قرآن]] ـ که همان [[حقیقت توحید]] است ـ است و از سوی دیگر، [[انسان کامل]] و وجود [[مبارک]] [[علوی]]{{ع}} همان نقطه سرّ توحید است<ref>امام خمینی، آداب الصلاة، ص۲۹۸.</ref>. [[حقیقت]] بسم الله همان [[فیض]] [[مقدس]] و [[مشیت]] مطلقه و [[مظهر]] آن [[انسان کامل]] و خلیفه‌ای است که مربی سلسله وجود از غیب و شهود است<ref>دعاء السحر، ص۸۸-۸۹.</ref>.<ref>[[سید علی احمدی امیری\|احمدی امیری، سید علی]]، [[بسم الله الرحمن الرحیم (مقاله)\| مقاله «بسم الله الرحمن الرحیم»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۶۲۵.</ref>

Bahmani در ‏۲ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۷:۴۴

2022-11-02T07:44:24Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۱۴
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	به [[آیه]] {{متن قرآن\|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}} [[آیه تسمیه]] و '''[[بسمله]]''' می‌گویند. [[تسمیه]] به معنای نام‌گذاری و خواندن نام کسی است. در آغاز همه [[سوره‌های قرآن]] به‌جز [[سوره توبه]]، این آیه آمده است. [[الله]] جامع همه صفات و [[اسم اعظم]] [[خداوند]] است. [[رحمان]] و [[رحیم]] هم صفاتی هستند که نشانه فراگیری [[رحمت الهی]] هستند. هر حرف بسمله دارای معنایی است. [[بسم الله]] را به حسب [[روح]] و [[باطن]] صورت تجلیات فعلیه و به حسب سرّ السر، صورت تجلیات اسمائیه، بلکه ذاتیه است. بر اساس روایتی [[امام علی]]{{ع}}، باء بسم الله است که همه [[حقایق]] [[قرآن]] در آن جمع است.		به [[آیه]] {{متن قرآن\|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}} [[آیه تسمیه]] و '''بسمله''' می‌گویند. تسمیه به معنای نام‌گذاری و خواندن نام کسی است. در آغاز همه [[سوره‌های قرآن]] به‌جز [[سوره توبه]]، این آیه آمده است. [[الله]] جامع همه صفات و [[اسم اعظم]] [[خداوند]] است. رحمان و رحیم هم صفاتی هستند که نشانه فراگیری [[رحمت الهی]] هستند. هر حرف بسمله دارای معنایی است. [[بسم الله]] را به حسب [[روح]] و [[باطن]] صورت تجلیات فعلیه و به حسب سرّ السر، صورت تجلیات اسمائیه، بلکه ذاتیه است. بر اساس روایتی [[امام علی]]{{ع}}، باء بسم الله است که همه [[حقایق]] [[قرآن]] در آن جمع است.

	== مقدمه ==		== مقدمه ==

Bahmani در ‏۲ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۷:۴۴

2022-11-02T07:44:04Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۱۴
خط ۵:		خط ۵:
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

			به [[آیه]] {{متن قرآن\|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}} [[آیه تسمیه]] و '''[[بسمله]]''' می‌گویند. [[تسمیه]] به معنای نام‌گذاری و خواندن نام کسی است. در آغاز همه [[سوره‌های قرآن]] به‌جز [[سوره توبه]]، این آیه آمده است. [[الله]] جامع همه صفات و [[اسم اعظم]] [[خداوند]] است. [[رحمان]] و [[رحیم]] هم صفاتی هستند که نشانه فراگیری [[رحمت الهی]] هستند. هر حرف بسمله دارای معنایی است. [[بسم الله]] را به حسب [[روح]] و [[باطن]] صورت تجلیات فعلیه و به حسب سرّ السر، صورت تجلیات اسمائیه، بلکه ذاتیه است. بر اساس روایتی [[امام علی]]{{ع}}، باء بسم الله است که همه [[حقایق]] [[قرآن]] در آن جمع است.

	== مقدمه ==		== مقدمه ==

Bahmani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = بسمله | عنوان مدخل = بسمله | مداخل مرتبط = بسمله در قرآن - بسمله در علوم قرآنی - بسمله در فقه اسلامی - بسمله در عرفان اسلامی - بسمله در معارف و سیره رضوی - بسمله در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی | پرسش مرتبط = }} ==...» ایجاد کرد

2022-11-02T06:56:20Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = بسمله | عنوان مدخل = بسمله | مداخل مرتبط = بسمله در قرآن - بسمله در علوم قرآنی - بسمله در فقه اسلامی - بسمله در عرفان اسلامی - بسمله در معارف و سیره رضوی - بسمله در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی | پرسش مرتبط = }} ==...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = بسمله
| عنوان مدخل = بسمله
| مداخل مرتبط = [[بسمله در قرآن]] - [[بسمله در علوم قرآنی]] - [[بسمله در فقه اسلامی]] - [[بسمله در عرفان اسلامی]] - [[بسمله در معارف و سیره رضوی]] - [[بسمله در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}

== مقدمه ==
اسم از ریشه «سمو» به معنای [[علو]] و بلندی<ref>فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، ص۲۹۰.</ref> و یا «وسم» به معنی علامت<ref>طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، تصحیح سیداحمد حسینی اشکوری، ج۱، ص۲۳۰.</ref> است و در اصطلاح [[عرفانی]] عبارت است از ذات با تعین و تجلی خاص<ref>کاشانی، عبدالرزاق، شرح فصوص الحکم، ص۱۱۳؛ قیصری، داوود بن محمود، شرح فصوص الحکم، ص۴۴؛ امام خمینی، دعاء السحر، ص۷۳.</ref>. [[الله]] در اصل «[[اله]]» بوده که «ال» به آن اضافه شده است و سپس همزه به لام منتقل شده و حذف گردیده است<ref>طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، تصحیح سیداحمد حسینی اشکوری، ج۶، ص۳۴۰.</ref> «الله» در اصطلاح عرفانی عبارت است از ذات دارای همه صفات و [[اسمای الهی]]<ref>قیصری، داوود بن محمود، شرح فصوص الحکم، ص۸۷۳؛ امام خمینی، چهل حدیث، ص۶۴۰.</ref> و آن [[اسم اعظم]] [[الهی]] است<ref>تستری، سهل بن عبدالله، تفسیر التستری، ص۲۲؛ امام خمینی، آداب الصلاة، ص۳۰۸.</ref>.

«[[الرحمن]]» از ریشه «رحم» و به معنای رحمتی است که همه چیز را فرا گرفته است<ref>ازهری، محمد بن احمد، تهذیب اللغه، ج۵، ص۳۳.</ref>. «[[رحیم]]» نیز به معنای کسی است که [[شأن]] او [[رحمت]] است<ref>عسکری، حسن بن عبدالله، الفروق فی اللغه، ص۱۹۰.</ref> و [[مبالغه]] در رحمت است و وصف غیر [[خداوند]] واقع می‌شود<ref>ابن اثیر، مبارک بن محمد، النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، ج۲، ص۲۱۰.</ref>. «رحیم» صفتی خاص است که سبب می‌شود هر یک از اعیان با [[استعداد]] خود متعین شوند<ref>قیصری، داوود بن محمود، شرح فصوص الحکم، ص۹۱۲.</ref> و بسط کمال وجود است<ref>امام خمینی، دعاء السحر، ص۴۳.</ref>.<ref>[[سید علی احمدی امیری|احمدی امیری، سید علی]]، [[بسم الله الرحمن الرحیم (مقاله)| مقاله «بسم الله الرحمن الرحیم»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۶۲۰.</ref>

== پیشینه ==
{{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}} نخستین [[آیه]] از [[قرآن کریم]] است و [[سوره‌های قرآن]] غیر از [[سوره توبه]] با آن آغاز می‌شود. سرچشمه تفسیر بسمله در [[روایات]] است که در آنها به برخی مضامین بلند این آیه اشاره شده است<ref>صدوق، معانی الاخبار، ص۳؛ حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۱، ص۶-۱۱.</ref>.

باء [[بسم الله]] دارای جایگاه ویژه و مشتمل بر [[حقایق]] بسیاری است که [[اهل معرفت]] به آن توجه داشته‌اند و برخی رساله مستقلی در شرح آن نگاشته‌اند؛ مانند: «کتاب الباء» [[محی الدین ابن عربی]]<ref>مجموعة رسائل ابن عربی، ج۱، ص۴۵۵.</ref>، [[رسالة فی بناء البسمله (کتاب)|رسالة فی بناء البسمله]] [[عمر بن محمد بن الیافی]]<ref>زرکلی، خیرالدین، الاعلام، ج۵، ص۶۴.</ref> و [[مفتاح السعاده (کتاب)|مفتاح السعاده]] [[عبدالوحید بن جیلانی]]<ref>آقابزرگ طهرانی، محمد محسن، الذریعة إلی تصانیف الشیعه، ج۲۱، ص۳۳۲.</ref>.<ref>سید علی احمدی امیری|احمدی امیری، سید علی]]، [[بسم الله الرحمن الرحیم (مقاله)| مقاله «بسم الله الرحمن الرحیم»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۶۲۰.</ref>

== جزء بودن بسم الله در [[سوره‌ها]] ==
[[مفسران]] و [[اندیشمندان]] در جزء بودن «[[بسمله]]» در سوره‌ها، [[اختلاف]] کرده‌اند ولی بیشتر [[اندیشمندان امامیه]] آن را جزء [[سوره]] می‌دانند<ref>طوسی، محمدبن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۲۴؛ طبرسی، ج۱، ص۸۹؛ طباطبایی، المیزان ج۱، ص۲۳.</ref> از این رو غالب [[فقهای شیعه]]، تعیین بسمله برای هر سوره را در قرائت سوره [[نماز]] لازم دانسته‌اند<ref>عاملی، سید محمد جواد، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامه، ج۷، ص۶۵؛ یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، ج۲، ص۵۰۲- ۵۰۳.</ref>. [[حقیقت]] [[بسمله]] در [[سوره‌ها]] یکسان نیست و در برخی موارد محیط و شامل‌تر از دیگر موارد است؛ بلکه بسمله‌ای که گوینده‌ای مشخص، آن را در [[کلامی]] معین به کار می‌گیرد، با بسمله دیگرش نیز متفاوت است<ref>سر الصلاة، ص۸۵؛ چهل حدیث، ص۶۵۱ – ۶۵۲.</ref>.

بسمله [[سوره حمد]] مشتمل بر حقایقی است که در بسمله باقی سوره‌ها نیست، بلکه آنها خود نیز از مراتب بسمله در سوره حمد محسوب می‌شوند<ref>دعاء السحر، ص۸۸-۸۹.</ref>.<ref>سید علی احمدی امیری|احمدی امیری، سید علی]]، [[بسم الله الرحمن الرحیم (مقاله)| مقاله «بسم الله الرحمن الرحیم»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۶۲۱.</ref>

== حقیقت بسم الله ==
اسمای الهی تعینات و [[شئون]] [[حق]] هستند<ref>تعلیقات فصوص، ص۲۱۹ و۳۰۰.</ref> که حاصل تجلی [[حق تعالی]] به [[فیض اقدس]] است<ref>چهل حدیث، ص۶۳۴.</ref>. [[اسم اعظم]] «الله» به جهت جامعیت آن نسبت به اسمای دیگر، [[حقایق]] همه اسمای الهی را در خود دارد<ref>آداب الصلاة، ص۳۳۳؛ تقریرات، ج۲، ص۲۴۶.</ref>؛ بلکه از این جهت که همه موجودات ظهور اسم جامع «[[الله]]» هستند، در هر موجودی این [[حقایق]] به صورت ظهور احدیت جمع و سرّ، وجود دارد<ref>آداب الصلاة، ص۲۶۰ -۲۶۱.</ref>؛ اما [[انسان کامل]] به جهت مظهریت اتم آن برای اسم جامع «الله»، جامع حقایق [[اسما]] و [[صفات الهی]] است<ref>چهل حدیث، ص۶۳۵ ـ ۶۳۶.</ref> .

اسم اعظم «الله» نخستین [[مظهر اسم اعظم]]، اسمای ذاتی [[الرحمن]] [[الرحیم]] است<ref>مصباح الهدایه، ص۱۷ – ۱۸.</ref>. اسم اعظم دارای دو وجهه غیبی و ظهوری است: الف) فیض اقدس و تجلی غیبی جهت [[باطنی]] آن بوده و جهت ظهوری آن اسم «الله» از حیث احدیت جمیع اسما است<ref>امام خمینی، تعلیقات فصوص، ص۲۹۱.</ref>؛ ب) اسم اعظم «الله» به حیثیت خارجی خود عبارت است از ظهور [[مشیت]] مطلقه و نفس رحمانی که خود تعین نداشته و سبب تعین و ظهور همه موجودات در خارج است<ref>دعاء السحر، ص۷۸؛ مصباح الهدایه، ص۴۵.</ref>.<ref>[[سید علی احمدی امیری|احمدی امیری، سید علی]]، [[بسم الله الرحمن الرحیم (مقاله)| مقاله «بسم الله الرحمن الرحیم»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۶۲۲.</ref>

== جایگاه رحمان و رحیم ==
[[بسمله]] که [[قرآن کریم]] با آن آغاز می‌شود، مشتمل بر [[رحمت رحمانی]] و رحیمی است. اساس رحمت همان رحمت مطلقه است که سراسر عالم را فراگرفته و هر موجودی را به کمال خود می‌رساند<ref>حدیث جنود، ص۱۸۶ ـ ۱۸۷.</ref> و رحمت مطلقه به [[رحمت رحمانی]] و رحیمی تقسیم می‌شود: [[رحمان]] صفت عامی است که برای همه موجودات است، اما اسم خاص [[حق تعالی]] است؛ زیرا در بسط اصل وجود برای حق تعالی شریکی نیست. [[رحیم]] نیز صفت عامی است که برای [[هدایت مردم]] است که دیگر موجودات نیز از آن [[نصیبی]] دارند و تجلی به [[مقام]] رحیمیت پس از مقام رحمانیت است<ref>آداب الصلاة، ص۲۴۷.</ref>.

رحمانیت و رحیمیت ذاتی عبارت است از تجلی ذات برای ذات و ظهور [[اسما]] و صفات و اعیان ثابته، به ظهور [[علمی]] و [[کشف]] تفصیلی در عین اجمالی در [[حضرت]] واحدیت اما رحمانیت و رحیمیت فعلی عبارت است از تجلی ذات در [[لباس]] [[افعال]] از راه بسط [[فیض]] و کمال آن بر اعیان و اظهار آنها در خارج آن طوری که مطابق [[نظام]] اتم می‌باشد<ref>دعاء السحر، ص۴۴.</ref>.<ref>[[سید علی احمدی امیری|احمدی امیری، سید علی]]، [[بسم الله الرحمن الرحیم (مقاله)| مقاله «بسم الله الرحمن الرحیم»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۶۲۲.</ref>

== معانی حروف [[بسم الله]] ==
[[مفسران]] برای «باء» معانی متعددی چون [[استعانت]]، ابتداء، سببیت و مانند آن ذکر کرده‌اند<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۹۲؛ فخررازی، محمدبن عمر، مفاتیح الغیب (التفسیر الکبیر)، ج۱، ص۹۹ ـ ۱۰۰؛ بیضاوی، عبدالله بن عمر، انوارالتنزیل و اسرار التأویل (تفسیر البیضاوی)، ج۱، ص۲۵- ۲۶.</ref>.

از بعضی [[روایات]] استفاده می‌شود برخی آن را متعلق به کلمه‌ای مشتق از فعل اَسِمُ می‌دانند<ref>حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، ج۱، ص۱۱.</ref>.

در روایتی ، باء به «[[بلاء]] الله» و سین به «سناء الله» و میم به «[[ملک]] الله» تفسیر گشته است<ref>قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، ج۱، ص۱۰۷.</ref>. تفسیر این حروف به [[اسمای الهی]]، به سبب مظهریت این حروف از آن [[اسما]] و [[غلبه]] آن اسم در آن حرف است<ref>خمینی، سیدمصطفی، تفسیر القرآن الکریم، ج۱، ص۱۶۵- ۱۷۰.</ref>.

یکی از علمای معاصر باء را تجلی و ظهور مطلق می‌داند و نخستین تعیین آن مرتبه اعلای وجود است که مرتبه [[ولایت مطلقه]] است<ref>امام خمینی، تفسیر حمد، ص۱۵۳ – ۱۵۴.</ref> و از جهت خلقی، نخستین تعین مشیت مطلق است که از آن به [[فیض]] منبسط اطلاقی نیز تعبیر می‌شود<ref>امام خمینی، مصباح الهدایه، ص۴۵؛ حدیث جنود، ص۲۵ ـ ۲۷.</ref>. این مرتبه که باء به آن اشاره دارد، [[مقام ولایت]] مطلق و [[مقام معنوی]] [[ولایت]] [[احمدی]]{{صل}} و [[علوی]]{{ع}} است<ref>تفسیر حمد، ص۱۵۴.</ref>.

از جمله اشارات دیگری که در [[بسم الله]] می‌توان نام برد، اختفای الف در رسم الخط بسم الله است که [[اهل معرفت]]، آن را اشاره به بطون ذات و سریان و [[معیت]] او با اشیا دانسته‌اند<ref>ابن عربی، الفتوحات المکیه، ج۱، ص۱۰۲؛ قونوی، صدرالدین، اعجاز البیان فی تفسیر ام القرآن، ص۱۲۲ ـ ۱۲۳؛ امام خمینی، دعاء السحر، ص۸۸.</ref>.<ref>سید علی احمدی امیری|احمدی امیری، سید علی]]، [[بسم الله الرحمن الرحیم (مقاله)| مقاله «بسم الله الرحمن الرحیم»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۶۲۳.</ref>

== مراتب عالم در بسم الله ==
یکی از اندیشمندان معاصر در یک [[تفسیر]] بسم الله را به حسب [[روح]] و [[باطن]] صورت تجلیات فعلیه و به حسب سرّ السر، صورت تجلیات اسمائیه، بلکه ذاتیه می‌داند که نخستین تجلی به [[اسم الله]] و سپس به [[مقام]] [[رحمان]] و بعد به مقام [[رحیم]] است<ref>امام خمینی، آداب الصلاة، ص۲۴۷ ـ ۲۴۸.</ref> و در تفسیر دیگر بسم الله را تمام دایره وجود و در [[قوس نزول]] و صعود می‌داند که اسم الله اشاره به مقام احدیت ظهور و بطون عالم و رحمان اشاره به مقام بسط و ظهور و قوس نزول عالم و رحیم مقام [[قبض]] و بطون و قوس صعود است<ref>امام خمینی، آداب الصلاة، ص۲۹۶ – ۲۹۷؛ تعلیقات فصوص، ص۱۶؛ تعلیقه فوائد، ص۸۹.</ref>. به [[اعتقاد]] ایشان این مراحل [[نزول]] و صعود، به حسب [[عوالم]] و نشئات و به حسب احوال و تجلیات [[قلوب]] سالکان متفاوت است<ref>دعاء السحر، ص۸۷.</ref>.<ref>سید علی احمدی امیری|احمدی امیری، سید علی]]، [[بسم الله الرحمن الرحیم (مقاله)| مقاله «بسم الله الرحمن الرحیم»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۶۲۴.</ref>

== جایگاه امیرالمؤمنین{{ع}} در بسم الله ==
برخی مبانی [[عرفانی]] را منطبق بر متون [[شریعت]] حقه می‌داند<ref>سر الصلاة، ص۳۸.</ref>؛ از این رو روایاتی که درباره [[ولایت و خلافت]] وارد شده است را به خوبی [[تفسیر]] می‌کند. روایتی است که [[امیرالمؤمنین]]{{ع}}، خود را نقطه باء بسم الله معرفی کرده که همه [[حقایق]] [[قرآن]] در آن جمع است<ref>قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع المودة لذوی القربی، ج۱، ص۲۱۳.</ref>.

روایت یادشده، آن را صادر از [[اهل بیت]]{{عم}} است. نقطه بر امیرالمؤمنین{{ع}} منطبق و به معنای [[باطن]] و سرّ [[ولایت مطلقه]]<ref>امام خمینی، آداب الصلاة، ص۲۷۴.</ref> و سرّ توحید است؛ زیرا از یک سو باء مشتمل بر تمام [[مقاصد قرآن]] ـ که همان [[حقیقت توحید]] است ـ است و از سوی دیگر، [[انسان کامل]] و وجود [[مبارک]] [[علوی]]{{ع}} همان نقطه سرّ توحید است<ref>امام خمینی، آداب الصلاة، ص۲۹۸.</ref>. [[حقیقت]] بسم الله همان [[فیض]] [[مقدس]] و [[مشیت]] مطلقه و [[مظهر]] آن [[انسان کامل]] و خلیفه‌ای است که مربی سلسله وجود از غیب و شهود است<ref>دعاء السحر، ص۸۸-۸۹.</ref>.<ref>[[سید علی احمدی امیری|احمدی امیری، سید علی]]، [[بسم الله الرحمن الرحیم (مقاله)| مقاله «بسم الله الرحمن الرحیم»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۲]] ص ۶۲۵.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM009734.jpg|22px]] [[سید علی احمدی امیری|احمدی امیری، سید علی]]، [[بسم الله الرحمن الرحیم (مقاله)| مقاله «بسم الله الرحمن الرحیم»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه امام خمینی ج۲''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:بسمله]]