Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = بصیرت | عنوان مدخل = بصیرت | مداخل مرتبط = بصیرت در لغت - بصیرت در قرآن - بصیرت در نهج البلاغه - بصیرت در کلام اسلامی - بصیرت در عرفان اسلامی - بصیرت در معارف و سیره علوی - بصیرت در معارف و سیره حسینی | پرسش مر...» ایجاد کرد

2026-04-29T05:29:23Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = بصیرت | عنوان مدخل = بصیرت | مداخل مرتبط = بصیرت در لغت - بصیرت در قرآن - بصیرت در نهج البلاغه - بصیرت در کلام اسلامی - بصیرت در عرفان اسلامی - بصیرت در معارف و سیره علوی - بصیرت در معارف و سیره حسینی | پرسش مر...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = بصیرت
| عنوان مدخل = بصیرت
| مداخل مرتبط = [[بصیرت در لغت]] - [[بصیرت در قرآن]] - [[بصیرت در نهج البلاغه]] - [[بصیرت در کلام اسلامی]] - [[بصیرت در عرفان اسلامی]] - [[بصیرت در معارف و سیره علوی]] - [[بصیرت در معارف و سیره حسینی]]
| پرسش مرتبط =
}}

==بصیرت، منزل رهایی از حیرت==
[[خدا]] در [[قرآن]] [[خطاب]] به [[حبیب الله]] [[محمد مصطفی]]{{صل}} می‌فرماید: {{متن قرآن|قُلْ هَذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَى بَصِيرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِي وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ}}<ref>«بگو: این راه من است که با بینش به سوی خداوند فرا می‌خوانم، من و (نیز) هر کس که پیرو من است؛ و پاکاکه خداوند است و من از مشرکان نیستم» سوره یوسف، آیه ۱۰۸.</ref>.
بنابراین منزل بصیرت، منزل [[علم حضوری]] و [[شهودی]] مبتنی بر [[حکمت]] عالی و [[فلسفه]] متعالی است که صاحب آن با [[بینایی]] دیگران را به سوی خدایی [[دعوت]] می‌کند که نمی‌توان به منطقه ممنوع [[ذات]] وی نزدیک و به آن دست یافت؛ چراکه آن [[خدای پاک]] و سبحان از هر [[نقص]] و عیبی است که با تصور صفات اثباتی برای [[سالک]] ممکن است پدید آید و او گرفتار نوعی [[شرک خفی]] و اخفی شود و از [[توحید]] محض بیرون رود؛ اما سالک [[بصیر]] از این دو امر رها است و دیگر گرفتار حیرت نیست؛ زیرا توانسته میان تعطیل و [[تشبیه]] منزل [[حق]] را بیابد و در [[مقام]] [[تنزیه]] سبحانی نشیند. پس وقتی به صفات اثباتی [[الله]] می‌نگرد، آن را شبیه صفات موجود در خود به تمام و کمال نمی‌یابد، تا [[اهل]] تشبیه باشد، چنان‌که [[معتقد]] به اشتراک لفظی میان صفات خود و [[صفات خدا]] نیست تا گرفتار تعطیل باشد، بلکه با اشتراک [[معنوی]] به این نکته توجه دارد که میان [[صفات انسانی]] و خدایی مراتب تشکیکی بسیار است. از این‌رو همان صفات و معنا و مفهوم را برای [[صفات الهی]] [[اثبات]] می‌کند، در حالی که قایل به تنزیه از نواقص صفات از خدا است. این همان چیزی است که به صراحت در [[آیه]] بدان اشاره شده است. از همین روست که منزل بصیرت را منزل شهودی دانسته‌اند که با حکمت [[بلیغ]] [[الهی]] از [[علم]] ناقص رسته و به علم حضوری از [[یقین]] شهودی رسیده است، با این تفاوت که هم وضعیت خود را می‌داند و هم نسبت خود را عالم را [[درک]] می‌کند و [[حکیمانه]] به امور هستی می‌نگرد و هم خود را [[مسئول]] می‌یابد تا دستگیر دیگران و عبور ایشان از [[وادی]] [[حیرت]] باشد. از همین روست که [[عارفان]] [[اهل قرآن]] چون [[خواجه عبدالله انصاری]]، [[منزل]] [[بصیرت]] را پس از [[علم یقینی]] و [[حکمت الهی]] دانسته‌اند که میوه و ثمره آن [[فراست]] و [[زیرکی]] است: {{عربی|البَصيرَةُ ما يُخَلِّصُكَ مِنَ الْحَيْرَةِ}}<ref>منازل السائرین انصاری، منزل ۵۴.</ref>؛ «[[بصیرت]] آن چیزی است که تو را از [[حیرت]] برهاند و خلاصی دهد».

[[انسان]] در [[مقام]] بصیرت، به بینایی می‌رسد که دیگر هیچ عذر و بهانه‌ای با آن باقی نمی‌ماند؛ چون نه تنها [[حقایق]] هستی را به [[رؤیت]] در سه‌گانه [[علم‌الیقین]]، [[عین‌الیقین]] و [[حق‌الیقین]] می‌بیند، بلکه به حکمت الهی، [[ملکوت]] کدح و سعی خود و آنها را یافته که به سوی [[لقای الهی]] می‌روند<ref>سوره انشقاق، آیه ۶.</ref>، بلکه راه سبل‌السلام هر یک را براساس [[استعداد]] و ظرفیت آنها دانسته و آنان را با توجه به همان ظرفیت‌ها و استعداد به سوی [[صراط مستقیم]] [[دعوت]] می‌کند و می‌برد. به سخن دیگر، راه‌های [[خرد]] هر یک را می‌شناسد که از آن به سبل‌السلام یاد می‌شود<ref>سوره مائده، آیه ۱۶.</ref> و می‌تواند آنان را با این راه‌های خاص به بزرگراه [[اسلام]] و صراط مستقیم [[شریعت]] آن وارد کند تا هرگز [[گمراهی]] و [[ضلالت]] و [[غضب]] شامل آنان نشود و هماره از نعمت‌های خاص [[الهی]] برخوردار بوده و از [[ظلمات]] در [[نور ایمان]] و اسلام درآمده باشند<ref>سوره مائده، آیه ۱۶؛ سوره حمد، آیه ۵-۷.</ref>. پس هر کسی در [[منزل]] و مقام بصیرت باید نخست به عنوان [[سالک]] راه‌های خاص درونی خویش را بیابد و آن را به [[صراط]] و بزرگراه متصل سازد و سپس در مقام «[[داعی]] الی [[الله]]» راه‌های خاص درونی دیگران را رؤیت کرده و ببیند و آنان را به آن سمت‌و‌سو [[هدایت]] به ارایه الطریق یا [[ایصال الی المطلوب]] کند. [[خدا]] درباره سبل‌ها و راه‌های رسیدن هر کسی در درون به سوی خدا می‌‌فرماید: {{متن قرآن|فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا}}<ref>«و راه‌های هموار پروردگارت را بپوی!» سوره نحل، آیه ۶۹.</ref>. پس هر سالکی باید فرمان‌بردارانه و [[فروتنانه]] راهی را بپوید و بیماید که در درون خودش به سمت‌وسوی [[پروردگار]] خاص خودش است. وقتی این را به [[درستی]] [[شناخت]] و پویید و بر [[بصیرت]] دست یافت و از [[حیرت]] برون آمد، می‌‌تواند در جایگاه «[[داعی]] الی [[الله]]» جان‌های دیگران را به [[حقایق]] هستی آشنا کرده و عسل [[شفابخش]] تولیدی از گل‌های [[حقیقت]] را به دیگران بخوراند<ref>سوره نحل، آیه ۶۹.</ref>. چنان‌که [[پیامبر]]{{صل}} [[قرآن]] این عسل شفابخش تولیدی از [[ربوبیت]] خدای خود را به عنوان [[داعی]] به دیگران خورانید. [[خدا]] می‌‌فرماید: {{متن قرآن|وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَلَا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَسَارًا}}<ref>«و از قرآن آنچه برای مؤمنان شفا و بخشایش است فرو می‌فرستیم و بر ستمکاران جز زیان نمی‌افزاید» سوره اسراء، آیه ۸۲.</ref>.

از نظر قرآن، حالات و مقامات هر کسی با دیگری فرق‌هایی دارد، هرچند که هیچ فوتی و فتوری نیست تا تفاوتی باشد: {{متن قرآن|الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا مَا تَرَى فِي خَلْقِ الرَّحْمَنِ مِنْ تَفَاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَى مِنْ فُطُورٍ * ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ يَنْقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ خَاسِئًا وَهُوَ حَسِيرٌ}}<ref>«همان که هفت آسمان را تو بر تو آفرید، در آفرینش (خداوند) بخشنده هیچ ناسازواری نمی‌بینی؛ چشم بگردان! آیا هیچ شکاف و رخنه‌ای می‌بینی؟ * سپس بار دیگر چشم بگردان تا چشم، خسته و رنجه به سوی تو بازگردد» سوره ملک، آیه ۳-۴.</ref>. بنابراین، هر موجودی و هر شخص [[انسانی]]، دارای [[سبیل]] و راه‌های [[خرد]] و کوچکی برای خود هستند که تحت ربوبیت [[پروردگار]] خودشان آنان را پرورش می‌دهد و در آن مسیر به سوی کمال می‌کشاند.
این راه‌ها در [[باطن]] هر کسی به شکل [[فطری]] وجود دارد و از آنها به سبل‌السلام و راه‌های [[سلامت]] یاد می‌شود. احوالاتی که [[سالک الی الله]] می‌‌پیماید، با توجه به ظرفیت و [[استعداد]] هر کسی است که تحت پرورش پروردگارش به او دست می‌‌دهد. از این‌رو می‌‌توان گفت با آن‌که احوالات کلی در [[منازل سیر و سلوک]] [[باطنی]] و [[معرفتی]] و عملی مشخص است، ولی هر کسی را حالی و مقامی خاص برای اوست و این حال و [[مقام]] زمانی دست می‌دهد که شخص اقتضای آن را داشته باشد.

همچنین باید دانست که احوال و [[مقامات]] [[عرفانی]] با توجه به همین حالات باطنی [[نفس انسانی]] است. پس کسانی که از هفت [[منزل]] یا چهل منزل یا صد یا هزار منزل سخن گفته‌اند، به [[اجمال]] یا تفصیل این حالات [[باطنی]] [[نفس انسانی]] توجه داده‌اند؛ چراکه نفس انسانی [[مظهر اسم جامع الله]] است. بر این اساس، حالات و [[مقامات]] نفس انسانی می‌تواند با توجه به مظهریت هر یک از [[اسمای الهی]] تحقق یابد.
برخی [[منازل]] را چهار [[زهد]]، [[خوف]]، [[شوق]] [[بهشت]] و [[محبت خدا]] دانسته‌اند و برخی نیز چهار [[منزل]] [[تحیر]] با افتقار، [[سرور]] با اتصال، فنا با انتباه و بقا با [[انتظار]] شمرده و برخی دیگر هفت منزل [[توبه]]، زهد، [[رضا]]، خوف، شوق، [[محبت]] و [[معرفت]] گفته‌اند.
[[ابوالحسین نوری]] (م ۲۹۵ق) در رساله «مقامات القلوب» با استناد به آیاتی از [[قرآن کریم]]، مقامات نفس انسانی را چهار [[مقام]] دانسته و می‌گوید: [[خداوند]] در قرآن کریم، نفس انسانی [[رشید]] [[سالک الی الله]] را با چهار حالت و مقام اصلی یاد می‌کند که عبارتند از: صدر، [[قلب]]، فؤاد و لب. پس صدر جایگاه [[اسلام]] است؛ زیرا خدای [[متعال]] می‌‌فرماید: {{متن قرآن|أَفَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ فَهُوَ عَلَى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ}}<ref>«آیا کسی که خداوند دلش را برای اسلام گشاده داشته است و او از پروردگار خویش با خود فروغی دارد (چون سنگدلان بی‌فروغ است)؟» سوره زمر، آیه ۲۲.</ref>؛ و قلب نیز [[معدن]] [[ایمان]] است؛ زیرا [[قرآن]] می‌‌فرماید: {{متن قرآن|وَلَكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمَانَ وَزَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ}}<ref>«امّا خداوند ایمان را در نظر شما محبوب ساخت و آن را در دل‌های شما آراست» سوره حجرات، آیه ۷.</ref>؛ اما فؤاد سرچشمه معرفت است؛ زیرا قرآن می‌‌فرماید: {{متن قرآن|مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى}}<ref>«دل، آنچه می‌دید، دروغ نگفت» سوره نجم، آیه ۱۱.</ref>؛ چنان‌که لبّ معدن [[توحید]] است. قرآن می‌‌گوید: {{متن قرآن|إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِأُولِي الْأَلْبَابِ}}<ref>«بی‌گمان در آفرینش آسمان‌ها و زمین و پیاپی آمدن شب و روز نشانه‌هایی برای خردمندان است» سوره آل عمران، آیه ۱۹۰.</ref>.

البته نفس انسانی، حالات گوناگونی به خود میگیرد که «نفس مسواه»، «[[نفس اماره]]»، «[[نفس لوامه]]»، «[[نفس مطمئنه]]»، «قلب»، «[[روح]]»، «سرّ»، «خفی» و «اخفی» و مانند آنها است. برخی از این مراتب مانند نفس اماره برای [[سالک]] نیست، بلکه برای نفس غیر سالک الی الله است.
[[عبدالرزاق کاشانی]] مراتب را به هفت درجه و در اصطلاح، «بطون سبعه» دانسته چینش و ترتیب این درجات طولی، را این صورت دانسته است: ۱. «[[غیب]] الجن» یا «غیب [[القوی]]»؛ ۲. «النفس»؛ ۳. «القلب»؛ ۴. «السّر»؛ ۵. «الروح»؛ ۶. «الخفی»؛ ۷. «[[غیب الغیوب]]» یا همان «اخفی».
به هر حال، هر یک با توجه به احوالات و [[مقامات]] جزئی و کلی نفس به بیان این مراتب پرداختند. بنابراین، باید گفت که [[یقین]]، [[علم]]، [[حکمت]] و [[بصیرت]] شاید تفصیل یک [[حقیقت]] باشد که همان [[مقام]] [[شهود]] است؛ زیرا شهود خود دارای مراتب بسیاری است که دست کم سه‌گانه آن معروف است. اصولاً امور [[باطنی]] تشکیکی هستند و مراتب طولی آنها چنان است که گاه [[انسان]] [[گمان]] می‌کند که یک حقیقت نیست بلکه حقایقی است؛ در حالی که مراتب یک حقیقت است. به عنوان نمونه در [[قرآن]]، از اتمام [[نور]] سخن به میان آمده است: {{متن قرآن|وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا}}<ref>«و مؤمنان همراه او را خوار نمی‌گذارد، فروغ آنان پیشاپیش و در سوی راستشان می‌شتابد، می‌گویند: پروردگارا! فروغ ما را برای ما کامل گردان» سوره تحریم، آیه ۸.</ref>

پس صاحب بصیرت هم [[اهل یقین]]، [[رؤیت]] و شهود است و هم [[اهل]] حکمت و [[آگاهی]] به اهداف و [[فلسفه وجودی]] چیزی و هم [[دانا]] و توانا برای [[دعوت]] و [[ولایت]] [[رهبری]]. [[خداوند]] درباره مفهوم درست بصیرت به عنوان نمونه می‌‌فرماید: {{متن قرآن|بَلِ الْإِنْسَانُ عَلَى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ * وَلَوْ أَلْقَى مَعَاذِيرَهُ}}<ref>«آری، (آن روز) آدمی بر خویشتن گواهی بیناست * هر چند بهانه‌هایش را پیش آورد» سوره قیامه، آیه ۱۴-۱۵.</ref>. پس این علم [[شهودی]] نسبت به خود و دیگران جایی برای [[بهانه‌جویی]] نمی‌گذارد؛ چون حقیقت چنان روشن است که هیچ [[تاریکی]] و ظلمتی نیست تا احتمال [[شک]] و شبهه‌ای در آن باشد؛ زیرا در مقام بصیرت هر چیزی چون {{عربی|أَظْهَرُ مِنَ الشَّمْسِ فِي رابِعَةِ النَّهارِ}} و روشن‌تر از [[خورشید]] در چهارمین [[زمان]] [[روز]] یعنی ظهر هنگام است.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)|عرفان در قرآن]]، ص ۲۸۱.</ref>

==آثار بصیرت از نظر قرآن==
باید توجه داشت که بصیرت، در لغت به معنای [[عقیده]] [[قلبی]]، [[شناخت]]، یقین، [[زیرکی]] و [[عبرت]] آمده است<ref>لسان العرب، ج۲، ص۴۱۸، «بصر».</ref>؛ اما در اصطلاح [[قرآنی]]، عبارت است از قوه‌ای در [[قلب]] شخص، که به [[نور]] قدسی منوّر بوده، به وسیله آن [[حقایق]] اشیا و امور را [[درک]] می‌کند، همان‌گونه که شخص، به وسیله چشم، [[صور]] و [[ظواهر]] اشیا را می‌بیند<ref>موسوعة کشاف اصطلاحات الفنون.</ref>. هرچند برخی دیگر در تبیین معنای اصطلاحی [[بصیرت]] آن را از جایگاه نوری فروکاسته و گفته‌اند: بصیرت، [[معرفت]] و [[اعتقاد]] حاصل شده در قلب، نسبت به [[امور دینی]] و حقایق امور است<ref>ترتیب العین، ج۱، ص۱۶۶، «بصر».</ref>.
به هر حال، بصیرت که در [[قرآن]] برای [[سالکان]] الی [[الله]] بیان شده است، آثاری دارد که می‌‌توان از آن به [[سادگی]] اهمیت و [[ارزش]] والای آن را دریافت. از جمله آثاری که قرآن بیان کرده است می‌‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
# [[توحید]] محض: از نظر قرآن مهم‌ترین ویژگی صاحب بصیرت آن است که از هرگونه [[شرک جلی]]، خفی و اخفی رسته است. پس نه گرفتار تعطیل است که مدعی آن می‌‌گوید [[خدا]] را نمی‌توان شناخت و مجهول محض است؛ و نه گرفتار [[تشبیه]] است که مدعی آن می‌گوید [[صفات خدا]] همان صفاتی است که ما برای خود و دیگران [[اثبات]] می‌کنیم؛ بلکه از این [[حیرت]] بیرون آمده و خدای را چنان توصیف می‌کند که [[امیر مؤمنان]] [[امام علی]]{{ع}} در [[خطبه]] نخست [[نهج‌البلاغه]] بیان کرده است. پس ضمن [[حفظ]] توحید محض، خدا را به [[تسبیح]]، [[تحمید]]، [[تهلیل]] و [[تکبیر]] می‌‌ستاید، بی‌آن‌که گرفتار تعطیل و تشبیه شود و شرکی را برای خدا اثبات کند<ref>سوره رعد، آیه ۱۶؛ سوره قصص، آیه ۷۲.</ref>.
# [[معرفت نفس]]: از نظر قرآن، [[اهل]] بصیرت وقتی به هستی و حقایق آن می‌‌نگرد، در [[مقام]] [[رؤیت]] و دیدن حقایق [[ملکوتی]] درمی‌‌یابند که همه هستی تحت [[ربوبیت الهی]] قرار دارد و این [[پروردگار]] است که همه هستی را به سوی [[هدف غایی]] و لقای نهایی<ref>سوره نجم، آیه ۴۲؛ سوره انشقاق، آیه ۶.</ref> [[سوق]] می‌‌دهد. چنین بصیرتی نسبت به هستی او را بصیرتی نسبت به نفس خویش می‌رساند و جایگاه خود را در هستی می‌یابد و به سوی آن [[حرکت]] می‌کند. خدا می‌‌فرماید: {{متن قرآن|قَدْ جَاءَكُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ}}<ref>«بی‌گمان بینش‌هایی از (سوی) پروردگارتان به شما رسیده است پس هر کس بینا شد به سود خود اوست» سوره انعام، آیه ۱۰۴.</ref>. پس [[اهل]] [[بصیرت]] با [[پروردگار]] خاص خود آشنا می‌شود همان پروردگاری که برای او تجلی می‌کند و [[مسئولیت]] پرورش او را براساس [[استعداد]] و ظرفیت خاص او به عهده دارد و او را به سوی پروردگاری می‌برد که پروردگار [[پیامبر]]{{صل}} است؛ زیرا پروردگار او رب‌العالمین و جامع و [[مظهر]] همه پروردگارها است؛ چراکه پیامبر{{صل}} مظهر خدای رحمانی است که این [[رحمان]] اسم جامع همانند [[الله]] است. [[خدا]] می‌‌فرماید: {{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ}}<ref>«و تو را جز رحمتی برای جهانیان، نفرستاده‌ایم» سوره انبیاء، آیه ۱۰۷.</ref>. از همین روست که [[صراط مستقیم]] پیامبر{{صل}} همان بزرگراهی است که به سبب مظهریت رب‌العالمین، هر کسی باید پروردگارش را به همان پروردگار پیامبر{{صل}} متصل کند تا این‌گونه از پرورش عام و در برگیرنده همه مظاهر [[اسمای الهی]] بهره‌مند شود. از همین روست که [[رجعت]] و بازگشت به سوی پروردگار پیامبر{{صل}} و نهایت و منتهای [[سیر و سلوک]] نفس [[بشر]] در صیرورت‌ها الی الله و [[انقلاب]] الی الله<ref>سوره زخرف، آیه ۱۴.</ref> به سوی پروردگار محمد المصطفی{{صل}} این مظهر تمام و [[کمال الهی]] است<ref>سوره علق، آیه ۸؛ سوره نجم، آیه ۴۲.</ref>.

بر اساس [[آیات قرآنی]] برای بصیرت آثاری دیگر نیز بیان شده است. از جمله آن‌که وقتی بصیرت به [[حقایق]] هستی یافت، از حکمت‌های [[الهی]] نسبت به هر چیزی [[آگاه]] می‌‌شود و دیگر در جاده [[ضلالت]] نمی‌افتد و هماره در [[مسیر حق]] گام بر می‌‌دارد و با [[بینش]] روشن به مسائل می‌‌نگرد و به [[مشیت الهی]] [[رضایت]] تمام دارد. پس مجذوب جذبه‌های الهی می‌شود و جذبه‌های الهی را به چشم خود می‌بیند. پس در این حالت به [[مشاهده]] [[قلبی]] و [[شهود]] [[یقینی]] در می‌‌یابد که [[خداوند]] برای وصال خودش، طناب و رشته‌ها و راهی برایش قرار داده است. پس چشمه‌های [[معرفت]] در دلش می‌‌جوشد و رموزی الهامی و [[وحیانی]] را در می‌‌یابد و به [[فراست]] می‌رسد. از همین روست که پیامبر{{صل}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|اتَّقُوا فِرَاسَةَ الْمُؤْمِنِ فَإِنَّهُ يَنْظُرُ بِنُورِ اللَّهِ وَ يَنْطِقُ بِتَوْفِيقِ اللهِ}}<ref>بحارالانوار، کتاب ایمان و کفر، باب ان المؤمن ینظر بنور الله، ج۶۷، ص۷۳.</ref>؛ «از فراست [[مؤمن]] بپرهیزید؛ زیرا او به [[نور خدا]] می‌‌نگرد و به [[توفیق الهی]] سخن می‌گوید».<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)|عرفان در قرآن]]، ص ۲۸۶.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM011028.jpg|22px]] [[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)|'''عرفان در قرآن''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:بصیرت]]

بصیرت در عرفان اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها