بغی در تاریخ اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۱۵ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۰۸

2024-10-15T07:08:03Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۳۸
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = بغی		\| موضوع مرتبط = بغی
	\| عنوان مدخل = بغی		\| عنوان مدخل = بغی
	\| مداخل مرتبط = [[بغی در لغت]] - [[بغی در قرآن]] - [[بغی در فقه اسلامی]] - [[بغی در فقه سیاسی]] - [[بغی در تاریخ اسلامی]] - [[بغی در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[بغی در معارف و سیره علوی]] - [[بغی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[بغی در لغت]] - [[بغی در قرآن]] - [[بغی در فقه اسلامی]] - [[بغی در فقه سیاسی]] - [[بغی در تاریخ اسلامی]] - [[بغی در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[بغی در معارف و سیره معصوم]] - [[بغی در معارف و سیره علوی]] - [[بغی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Bahmani: /* نگاهی به پیشینه تاریخی بغی و تمرد */

2024-07-29T07:00:04Z

نگاهی به پیشینه تاریخی بغی و تمرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۳۰
خط ۲۳:		خط ۲۳:
	[[نافرمانی مدنی]] از نظر لغوی ترکیبی است. [[نافرمانی]] در نقطه مقابل [[اطاعت]] یا [[فرمان‌برداری]]، یکی از مفاهیم مناسبات قدرت است و به معنای [[سرپیچی]] از دستور و اطاعت نکردن از [[فرامین]] مورد استفاده قرار می‌گیرد. [[مدنی]] هم به معنای [[شهروندی]] است. نافرمانی مدنی اقدامی است که شهروندی با اتکا به ابزار [[مسالمت‌آمیز]] در راستای سرپیچی علنی و اعلام شده از فرامین که به نام [[هنجار]] و یا آموزه‌های مافوق صادرشده، ولی به نظر [[نامشروع]] می‌آید در مقابل [[قانون]]، [[حکم]] یا فرمانی مقتدرانه صورت می‌دهد<ref>علی‌بابایی، غلامرضا، فرهنگ علوم سیاسی، ص۱۱.</ref>. [[جان]] راولز متفکر و [[فیلسوف]] آمریکایی [[معتقد]] است که نافرمانی مدنی خود را در کنشی علنی، مسالمت‌آمیز و وجدانی، اما مغایر قانون و معمولاً باهدف [[تغییر]] [[قوانین]] و یا تغییر [[سیاست]] [[حکومت]] متجلی می‌سازد<ref>محبی، بهرام، «درباره نافرمانی مدنی - رفع یک ابهام از یک مفهوم»، نشریه راه آزادی، ص۸۹.</ref>؛ لذا هر [[اقدام]] قانون‌شکنانه آشکار و عمدی که باهدف جلب توجه همگان به نامشروع بودن برخی قوانین یا نادرستی آنها از جنبه [[اخلاقی]] و [[عقلانی]] صورت گیرد، نافرمانی [[سرپیچی]] [[مدنی]] یا [[نافرمانی مدنی]] است<ref>محبی، بهرام، «درباره نافرمانی مدنی - رفع یک ابهام از یک مفهوم»، نشریه راه آزادی، ص۸.</ref>.<ref>[[جعفر ناصری\|ناصری]]، [[سید علی رضا حسینی\|حسینی]] و [[علی رضا سلیمی\|سلیمی]]، [[پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی (مقاله)\|پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی]]، ص ۲۱۱.</ref>		[[نافرمانی مدنی]] از نظر لغوی ترکیبی است. [[نافرمانی]] در نقطه مقابل [[اطاعت]] یا [[فرمان‌برداری]]، یکی از مفاهیم مناسبات قدرت است و به معنای [[سرپیچی]] از دستور و اطاعت نکردن از [[فرامین]] مورد استفاده قرار می‌گیرد. [[مدنی]] هم به معنای [[شهروندی]] است. نافرمانی مدنی اقدامی است که شهروندی با اتکا به ابزار [[مسالمت‌آمیز]] در راستای سرپیچی علنی و اعلام شده از فرامین که به نام [[هنجار]] و یا آموزه‌های مافوق صادرشده، ولی به نظر [[نامشروع]] می‌آید در مقابل [[قانون]]، [[حکم]] یا فرمانی مقتدرانه صورت می‌دهد<ref>علی‌بابایی، غلامرضا، فرهنگ علوم سیاسی، ص۱۱.</ref>. [[جان]] راولز متفکر و [[فیلسوف]] آمریکایی [[معتقد]] است که نافرمانی مدنی خود را در کنشی علنی، مسالمت‌آمیز و وجدانی، اما مغایر قانون و معمولاً باهدف [[تغییر]] [[قوانین]] و یا تغییر [[سیاست]] [[حکومت]] متجلی می‌سازد<ref>محبی، بهرام، «درباره نافرمانی مدنی - رفع یک ابهام از یک مفهوم»، نشریه راه آزادی، ص۸۹.</ref>؛ لذا هر [[اقدام]] قانون‌شکنانه آشکار و عمدی که باهدف جلب توجه همگان به نامشروع بودن برخی قوانین یا نادرستی آنها از جنبه [[اخلاقی]] و [[عقلانی]] صورت گیرد، نافرمانی [[سرپیچی]] [[مدنی]] یا [[نافرمانی مدنی]] است<ref>محبی، بهرام، «درباره نافرمانی مدنی - رفع یک ابهام از یک مفهوم»، نشریه راه آزادی، ص۸.</ref>.<ref>[[جعفر ناصری\|ناصری]]، [[سید علی رضا حسینی\|حسینی]] و [[علی رضا سلیمی\|سلیمی]]، [[پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی (مقاله)\|پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی]]، ص ۲۱۱.</ref>

	==نگاهی به پیشینه [[تاریخی]] [[بغی]] و تمرد==		== نگاهی به پیشینه [[تاریخی]] [[بغی]] و تمرد ==
	[[حکومت‌ها]] و [[پادشاهان]] و حکمرانان همواره [[مجرمان]] [[سیاسی]] یعنی همان مخالفان، [[شورشیان]]، مجرمان، [[باغیان]] و... [[حکومت]] خود را از جمله خطرناک‌ترین [[دشمنان]] خود و [[جامعه]] به شمار می‌آورند، به‌طوری‌که نوعاً به منظور [[حفاظت]] از [[قدرت]] و [[حاکمیت]] خود در مقابل این افراد شخصاً می‌ایستند و یا تحت [[نظارت]] مستقیم خود به [[مجازات]] آنها [[اقدام]] می‌کنند. مجازاتی که بعضاً جنبه [[انتقام]] خصوصی دارد تا جنبه عمومی و [[اجتماعی]]. به همین دلیل است که [[مجازات مجرمان]] سیاسی در حکومت‌های غیر [[اسلامی]] و حتی غیر [[دینی]] تا قبل از قرون هجدهم و نوزدهم میلادی به مراتب شدیدتر و وحشیانه‌تر از مجازات مجرمان عادی بوده است و حتی از محدوده [[جسم]] و [[جان]] شخص [[مجرم]] فراتر رفته، [[خانواده]] و بستگان او را نیز دربرمی‌گرفت.		[[حکومت‌ها]] و [[پادشاهان]] و حکمرانان همواره [[مجرمان]] [[سیاسی]] یعنی همان مخالفان، [[شورشیان]]، مجرمان، [[باغیان]] و... [[حکومت]] خود را از جمله خطرناک‌ترین [[دشمنان]] خود و [[جامعه]] به شمار می‌آورند، به‌طوری‌که نوعاً به منظور حفاظت از [[قدرت]] و [[حاکمیت]] خود در مقابل این افراد شخصاً می‌ایستند و یا تحت [[نظارت]] مستقیم خود به [[مجازات]] آنها [[اقدام]] می‌کنند. مجازاتی که بعضاً جنبه [[انتقام]] خصوصی دارد تا جنبه عمومی و [[اجتماعی]]. به همین دلیل است که مجازات مجرمان سیاسی در حکومت‌های غیر [[اسلامی]] و حتی غیر [[دینی]] تا قبل از قرون هجدهم و نوزدهم میلادی به مراتب شدیدتر و وحشیانه‌تر از مجازات مجرمان عادی بوده است و حتی از محدوده جسم و [[جان]] شخص [[مجرم]] فراتر رفته، [[خانواده]] و بستگان او را نیز دربرمی‌گرفت.

	گروهی از [[دانشمندان اسلامی]] که در [[فقه]] جزایی و [[حقوق]] نوین تحقیق و مطالعاتی داشته‌اند، این نظریه را طرح کرده‌اند که در [[اسلام]] عنوان و مفهومی وجود دارد که دقیقاً منعکس‌کننده همان مفهوم [[جرم سیاسی]] است. اینها در واقع بین دو اصطلاح [[فقهی]] بغی و اصطلاح جزای [[عرفی]] جرم سیاسی ترادف قائل شده و معتقدند که بغی همان جرم سیاسی و مجرم سیاسی در اسلام همان [[باغی]] است<ref>عوده، عبدالقادر، التشریع الجنائی الاسلامی مقارنا بالقانون الوضعی، ج۱، ص۱۰۱.</ref>. اگرچه شباهت‌های بسیاری را می‌توان در خصوص شرایط و ضوابط تشخیص و اصول [[حاکم]] بر موارد تحقق بغی به‌طور خاص و عام و [[جرائم]] سیاسی به‌طور عام [[مشاهده]] نمود و آثار و نتایج مشابه و بعضاً یکسانی را در هر دو پدیده، سراغ گرفت. اما نگاهی به پیشینه تاریخی بغی از دوران [[رسول‌الله]] تا [[قرن]] معاصر و دوران حاضر نشانگر این نظریه است که [[شریعت اسلامی]] در [[برخورد با ~~مخالفان]]، [[~~شیوه]] خاصی را ارائه و بر اساس [[نیت]] و نوع [[جرم]] همواره بین حرکت‌های [[مخالفان]] تفکیک قائل بوده است. زمانی که در [[جهان]] [[مجرم]] [[سیاسی]] خطرناک‌ترین مجرم و [[مجازات]] او تا اوایل [[قرن]] نوزدهم؛ [[مرگ]]، [[سوزاندن]] و [[مصادره اموال]] بود و حتی [[خانواده]] وی نیز مجازات می‌شدند [[شریعت مقدس اسلام]] در چهارده قرن پیش بین [[جرم سیاسی]] با عنوان [[بغی]] و جرم عادی تفکیک قائل شده است.		گروهی از [[دانشمندان اسلامی]] که در [[فقه]] جزایی و [[حقوق]] نوین تحقیق و مطالعاتی داشته‌اند، این نظریه را طرح کرده‌اند که در [[اسلام]] عنوان و مفهومی وجود دارد که دقیقاً منعکس‌کننده همان مفهوم [[جرم سیاسی]] است. اینها در واقع بین دو اصطلاح [[فقهی]] بغی و اصطلاح جزای [[عرفی]] جرم سیاسی ترادف قائل شده و معتقدند که بغی همان جرم سیاسی و مجرم سیاسی در اسلام همان [[باغی]] است<ref>عوده، عبدالقادر، التشریع الجنائی الاسلامی مقارنا بالقانون الوضعی، ج۱، ص۱۰۱.</ref>. اگرچه شباهت‌های بسیاری را می‌توان در خصوص شرایط و ضوابط تشخیص و اصول [[حاکم]] بر موارد تحقق بغی به‌طور خاص و عام و جرائم سیاسی به‌طور عام مشاهده نمود و آثار و نتایج مشابه و بعضاً یکسانی را در هر دو پدیده، سراغ گرفت. اما نگاهی به پیشینه تاریخی بغی از دوران [[رسول‌الله]] تا [[قرن]] معاصر و دوران حاضر نشانگر این نظریه است که [[شریعت اسلامی]] در برخورد با مخالفان، شیوه خاصی را ارائه و بر اساس [[نیت]] و نوع [[جرم]] همواره بین حرکت‌های مخالفان تفکیک قائل بوده است. زمانی که در [[جهان]] [[مجرم]] [[سیاسی]] خطرناک‌ترین مجرم و [[مجازات]] او تا اوایل [[قرن]] نوزدهم؛ [[مرگ]]، سوزاندن و مصادره اموال بود و حتی [[خانواده]] وی نیز مجازات می‌شدند [[شریعت مقدس اسلام]] در چهارده قرن پیش بین [[جرم سیاسی]] با عنوان [[بغی]] و جرم عادی تفکیک قائل شده است.

	از سوی دیگر بغی مخصوص [[مسلمانان]] است، یعنی قیامی را می‌توان بغی دانست که توسط گروهی از مسلمانان، صورت گیرد؛ لذا [[شورشیان]] [[غیر مسلمان]] [[باغی]] محسوب نمی‌شوند. این در حالی است که در جرم سیاسی هیچ شرطی مبنی بر وجود [[اعتقاد]] مذهبی خاص جهت تحقق جرم سیاسی، قید نشده و مجرم سیاسی می‌تواند از هر [[مذهب]] یا [[اعتقادی]] که مبنای [[فکری]] او را تشکیل می‌دهد برخوردار باشد؛ لذا به منظور آشنایی هرچه بیشتر با پیشینه [[تاریخی]] بغی، روند تاریخی آن از عصر [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} تا دوران [[خلافت]] [[خلفا]] و [[امامت امیرالمؤمنین]] [[حضرت علی]]{{ع}} و سایر [[ائمه معصومین]]{{ع}} تا دوران معاصر، در این نوشتار مورد بررسی و کنکاش قرار می‌گیرد<ref>[[جعفر ناصری\|ناصری]]، [[سید علی رضا حسینی\|حسینی]] و [[علی رضا سلیمی\|سلیمی]]، [[پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی (مقاله)\|پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی]]، ص ۲۱۴.</ref>.		از سوی دیگر بغی مخصوص [[مسلمانان]] است، یعنی قیامی را می‌توان بغی دانست که توسط گروهی از مسلمانان، صورت گیرد؛ لذا [[شورشیان]] غیر مسلمان [[باغی]] محسوب نمی‌شوند. این در حالی است که در جرم سیاسی هیچ شرطی مبنی بر وجود [[اعتقاد]] مذهبی خاص جهت تحقق جرم سیاسی، قید نشده و مجرم سیاسی می‌تواند از هر [[مذهب]] یا [[اعتقادی]] که مبنای [[فکری]] او را تشکیل می‌دهد برخوردار باشد؛ لذا به منظور آشنایی هرچه بیشتر با پیشینه [[تاریخی]] بغی، روند تاریخی آن از عصر [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} تا دوران [[خلافت]] [[خلفا]] و [[امامت امیرالمؤمنین]] [[حضرت علی]]{{ع}} و سایر [[ائمه معصومین]]{{ع}} تا دوران معاصر، در این نوشتار مورد بررسی و کنکاش قرار می‌گیرد<ref>[[جعفر ناصری\|ناصری]]، [[سید علی رضا حسینی\|حسینی]] و [[علی رضا سلیمی\|سلیمی]]، [[پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی (مقاله)\|پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی]]، ص ۲۱۴.</ref>.

	==بغی و تمرد در دوران [[پیامبر اسلام]]{{صل}}==		==بغی و تمرد در دوران [[پیامبر اسلام]]{{صل}}==

Bahmani در ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۵۷

2024-07-29T06:57:06Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* مقدمه */

2024-07-29T06:55:13Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۵
خط ۷:		خط ۷:

	==مقدمه==		==مقدمه==
	به‌طور سنتی، [[تاریخ‌نگاران]] گزارش‌های مرتبط به گذشته را ضبط می‌کنند؛ هر دو [[سنت]] [[تاریخ‌نگاری]] مکتوب و تاریخ‌نگاری شفاهی، سعی در پاسخ به پرسش‌های [[تاریخی]] از طریق مطالعه [[اسناد]] مکتوب و گزارش‌های شفاهی را دارند. برای آغاز، تاریخ‌نگاران از منابع دیگری همچون آثار باستانی، سنگ‌نوشته‌ها و تصاویر استفاده می‌کنند. به‌طور کلی، منابع [[علمی]] تاریخی را می‌توان به سه رده تقسیم کرد: منابع مکتوب، منابع منقول و منابع مادی. تاریخ‌نگاران اغلب از هر سه مورد استفاده می‌کنند. اما ~~[[نوشتن]]،~~ [[تاریخ]] و آنچه از گذشته آمده است را جدا می‌کند. از جمله موضوعات مهم در تاریخ [[فقه سیاسی]]، نحوه [[رویارویی]] با [~~[مخالفان]]~~ [[حکومت اسلامی]] است که از حیث نظری شامل مباحث مختلفی است؛ ازاین‌رو در [[اندیشه]] و عمل [[فقیهان]] [[شیعه]] می‌توان به مبانی و اصولی دست‌یافت که برای [[حفظ]] [[نظام اجتماع]]، [[اطاعت]] از [[نظم]] [[سیاسی]] [[مشروع]] [[ضرورت]] می‌یابد و مقابله با مخالفان حکومت اسلامی که به دنبال براندازی‌اند، مجاز شمرده می‌شود. [[بغی]] یکی از مسائل مهم [[فقه حکومتی]] است که [[فقها]] در باب [[جهاد]] به بررسی آن پرداخته‌اند. حقوق‌دانان و فقها به [[صراحت]] قائل به این نیستند که بغی همان [[جرم سیاسی]] است و در آن اختلاف‌نظر دارند؛ ولی با توجه به تعاریفی که فقها از بغی، و حقوق‌دانان از جرم سیاسی ارائه کرده‌اند اگر نتوان گفت که بغی همان جرم سیاسی است و همه مصادیق و شرایط آن را داراست، دست‌کم می‌توان گفت که بین آن دو رابطه عموم و خصوص مطلق برقرار است. به بیان دیگر بغی مصداق بارز جرم سیاسی و دربرگیرنده بیشتر [[احکام]] جرم سیاسی خواهد بود<ref>حبیب‌زاده، محمد جعفر، بررسی جرم محاربه و افساد فی الارض، ص۶۳.</ref>. به‌ویژه اینکه [[جرم]] بغی، از [[جرائم]] مطرح شده در [[حقوق]] [[اسلام]] است و با نظم و [[امنیت]] در [[جامعه اسلامی]] [[ارتباط مستقیم]] دارد.		به‌طور سنتی، تاریخ‌نگاران گزارش‌های مرتبط به گذشته را ضبط می‌کنند؛ هر دو [[سنت]] [[تاریخ‌نگاری]] مکتوب و تاریخ‌نگاری شفاهی، سعی در پاسخ به پرسش‌های [[تاریخی]] از طریق مطالعه [[اسناد]] مکتوب و گزارش‌های شفاهی را دارند. برای آغاز، تاریخ‌نگاران از منابع دیگری همچون آثار باستانی، سنگ‌نوشته‌ها و تصاویر استفاده می‌کنند. به‌طور کلی، منابع [[علمی]] تاریخی را می‌توان به سه رده تقسیم کرد: منابع مکتوب، منابع منقول و منابع مادی. تاریخ‌نگاران اغلب از هر سه مورد استفاده می‌کنند. اما نوشتن، [[تاریخ]] و آنچه از گذشته آمده است را جدا می‌کند. از جمله موضوعات مهم در تاریخ [[فقه سیاسی]]، نحوه رویارویی با [خالفان [[حکومت اسلامی]] است که از حیث نظری شامل مباحث مختلفی است؛ ازاین‌رو در [[اندیشه]] و عمل [[فقیهان]] [[شیعه]] می‌توان به مبانی و اصولی دست‌یافت که برای [[حفظ]] [[نظام اجتماع]]، [[اطاعت]] از [[نظم]] [[سیاسی]] [[مشروع]] [[ضرورت]] می‌یابد و مقابله با مخالفان حکومت اسلامی که به دنبال براندازی‌اند، مجاز شمرده می‌شود. [[بغی]] یکی از مسائل مهم [[فقه حکومتی]] است که [[فقها]] در باب [[جهاد]] به بررسی آن پرداخته‌اند. حقوق‌دانان و فقها به صراحت قائل به این نیستند که بغی همان [[جرم سیاسی]] است و در آن اختلاف‌نظر دارند؛ ولی با توجه به تعاریفی که فقها از بغی، و حقوق‌دانان از جرم سیاسی ارائه کرده‌اند اگر نتوان گفت که بغی همان جرم سیاسی است و همه مصادیق و شرایط آن را داراست، دست‌کم می‌توان گفت که بین آن دو رابطه عموم و خصوص مطلق برقرار است. به بیان دیگر بغی مصداق بارز جرم سیاسی و دربرگیرنده بیشتر [[احکام]] جرم سیاسی خواهد بود<ref>حبیب‌زاده، محمد جعفر، بررسی جرم محاربه و افساد فی الارض، ص۶۳.</ref>. به‌ویژه اینکه [[جرم]] بغی، از [[جرائم]] مطرح شده در [[حقوق]] [[اسلام]] است و با نظم و [[امنیت]] در [[جامعه اسلامی]] [[ارتباط مستقیم]] دارد.

	این جرم شامل [[تجاوز]] و [[تعدی]] فرد یا گروهی از [[مسلمانان]] بر فرد یا گروهی دیگر از مسلمانان، و حتی شامل دولتی [[مسلمان]] بر ضد [[دولت]] دیگر می‌شود که ممکن است به صورت مسلحانه یا غیرمسلحانه یا از روی [[شبهه]] یا غیر شبهه صورت گیرد. از طرف دیگر [[جرم]] [[بغی]] از زمره حدودالله است و [[قانون‌گذار]] به [[تبعیت]] از [[نصوص]] معتبر [[شرعی]]، برای [[حاکمیت]] [[حق]] و [[اقتدار]] [[حکومت اسلامی]] و برای دفع خطر احتمالی در درون [[نظام]] به جرم‌انگاری بغی در [[قوانین موضوعه]] [[اقدام]] نموده و [[مبارزه]] با مرتکبین این جرم را در دستور کار قرار داده است. لکن در پاره‌ای از [[احکام]] از جمله ماهیت [[مجازات]] و کیفیت آن گام را فراتر نهاده و از [[فقه]] [[امامیه]] [[عدول]] کرده است. در [[قانون]] مجازات [[اسلامی]] مصوب ۱۳۹۰ در ماده ۲۸۷ در فصل حدود و همچنین در ماده ۱۱۴ قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲ مجازات همه [[جرائم]] حدی، از جمله بغی، [[افساد فی الارض]] و... را، به جز محاربه، به‌وسیله [[توبه]] را قابل اسقاط می‌داند. همچنین در اصل ۱۶۸ [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]] آمده است: «رسیدگی به جرائم [[سیاسی]] و مطبوعاتی علنی است و با حضور هیئت منصفه در محاکم [[دادگستری]] صورت می‌گیرد. [[نحوه انتخاب]]، شرایط، اختیارات هیئت منصفه و تعریف [[جرم سیاسی]] را قانون بر اساس [[موازین اسلامی]] معین می‌کند».		این جرم شامل [[تجاوز]] و [[تعدی]] فرد یا گروهی از [[مسلمانان]] بر فرد یا گروهی دیگر از مسلمانان، و حتی شامل دولتی [[مسلمان]] بر ضد [[دولت]] دیگر می‌شود که ممکن است به صورت مسلحانه یا غیرمسلحانه یا از روی [[شبهه]] یا غیر شبهه صورت گیرد. از طرف دیگر [[جرم]] [[بغی]] از زمره حدودالله است و [[قانون‌گذار]] به [[تبعیت]] از [[نصوص]] معتبر [[شرعی]]، برای [[حاکمیت]] [[حق]] و [[اقتدار]] [[حکومت اسلامی]] و برای دفع خطر احتمالی در درون [[نظام]] به جرم‌انگاری بغی در [[قوانین موضوعه]] [[اقدام]] نموده و [[مبارزه]] با مرتکبین این جرم را در دستور کار قرار داده است. لکن در پاره‌ای از [[احکام]] از جمله ماهیت [[مجازات]] و کیفیت آن گام را فراتر نهاده و از [[فقه]] [[امامیه]] [[عدول]] کرده است. در [[قانون]] مجازات [[اسلامی]] مصوب ۱۳۹۰ در ماده ۲۸۷ در فصل حدود و همچنین در ماده ۱۱۴ قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲ مجازات همه [[جرائم]] حدی، از جمله بغی، [[افساد فی الارض]] و... را، به جز محاربه، به‌وسیله [[توبه]] را قابل اسقاط می‌داند. همچنین در اصل ۱۶۸ [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]] آمده است: «رسیدگی به جرائم [[سیاسی]] و مطبوعاتی علنی است و با حضور هیئت منصفه در محاکم [[دادگستری]] صورت می‌گیرد. [[نحوه انتخاب]]، شرایط، اختیارات هیئت منصفه و تعریف [[جرم سیاسی]] را قانون بر اساس [[موازین اسلامی]] معین می‌کند».

Bahmani در ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۵۴

2024-07-29T06:54:47Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* بغی و تمرد در دوران امامت و حکومت امیرالمؤمنین حضرت علی{{ع}} */

2024-07-29T06:49:48Z

بغی و تمرد در دوران امامت و حکومت امیرالمؤمنین حضرت علی{{ع}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۹
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	آنچه [[آزادی]] عمل [[دستگاه خلافت]] را در سرکوبی [[مخالفان]] زمینه‌ساز شد، [[فتنه]] [[ارتداد]] بود. در هیاهوی [[سیاسی]]، گویی [[گرایش]] محدود به [[ارتداد]] در شماری از قبیله‌های [[عرب]] و [[سرزمین حجاز]] به گونه‌ای بزرگنمایی شد که [[افکار عمومی]] [[مدینه]] [[ضرورت]] سرکوبی آن را پذیرفت. چنین بود که نیروهای [[هوادار]] [[خلافت]] را فرصتی فراهم شد که فراتر از خنثی‌سازی [[توطئه]] و [[فتنه]] ارتداد، با این بهانه هرگونه مخالفتی را [[سرکوب]] کنند. آنچه در این زمینه با [[اجماع]] [[تاریخ‌نگاران]] پذیرفته شده است، [[جنایت]] سهمگین [[خالد بن ولید]] است در کشتن [[مالک بن نویره]] و نمایش تکان‌دهنده‌ترین شکل [[خشونت]] [[آلوده]] به زشت‌ترین [[شهوت]]<ref>معادیخواه، عبدالحمید، تاریخ اسلام - گسترش قلمرو خلافت اسلامی، ص۵۹۳.</ref>. در [[زمان]] خلافت [[خلیفه دوم]] هم خبری به عنوان بحث [[بغی]] و [[باغیان]] مطرح نیست و حادثه‌ای در این خصوص نقل نشده است. اما در [[زمان خلیفه سوم]]؛ [[عثمان]] دست به [[کشتار]] [[مسلمانان]] زد و [[خون]] مسلمانان را ریخت. ضرب‌وجرح [[صحابه]] بزرگ [[رسول‌الله]] همچون [[عبدالله بن مسعود]]، [[تبعید]] شخصیت‌های بزرگی چون [[ابوذر]]، [[بذل و بخشش]] بی‌حدوحساب [[بیت‌المال]] به [[خویشاوندان]]، و از همه آنان خطرناک‌تر مستولی کردن [[بنی‌امیه]] بر [[مردم]] که رسول‌الله بارها از [[دادان]] [[منصب]] به آنها [[نهی]] کرده و فرموده بود که اگر آنها را بر [[منبر]] من دیدید گردن آنها را بزنید. خلفایی چون عثمان نه‌تنها در راه [[پیشرفت]] [[فرهنگ اسلامی]] قدمی برنداشتند، بلکه با روش و [[منش]] خود [[سدی بزرگ]] در مقابل جریان [[تبلیغی]] [[صحابه پیامبر]]{{صل}} گردیدند. آنها با [[هدایت]] [[جامعه]] به سوی ارزش‌های دوران [[جاهلی]]، مشکل بزرگی به نام [[اسلام جاهلی]] فرا روی [[حکومت امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} قرار دادند. [[تعصب]] فامیلی و [[خویشاوندی]] در زمان خلیفه سوم به‌قدری شدت یافت که تمام معیارهای اصولی که یک [[حاکم]] حتی برای [[حفظ حکومت]] باید به آن پایبند باشد، تحت‌الشعاع این تعصب قرار گرفته بود<ref>بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، ج۵، ص١۶.</ref>.<ref>[[جعفر ناصری\|ناصری]]، [[سید علی رضا حسینی\|حسینی]] و [[علی رضا سلیمی\|سلیمی]]، [[پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی (مقاله)\|پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی]]، ص ۲۱۷.</ref>		آنچه [[آزادی]] عمل [[دستگاه خلافت]] را در سرکوبی [[مخالفان]] زمینه‌ساز شد، [[فتنه]] [[ارتداد]] بود. در هیاهوی [[سیاسی]]، گویی [[گرایش]] محدود به [[ارتداد]] در شماری از قبیله‌های [[عرب]] و [[سرزمین حجاز]] به گونه‌ای بزرگنمایی شد که [[افکار عمومی]] [[مدینه]] [[ضرورت]] سرکوبی آن را پذیرفت. چنین بود که نیروهای [[هوادار]] [[خلافت]] را فرصتی فراهم شد که فراتر از خنثی‌سازی [[توطئه]] و [[فتنه]] ارتداد، با این بهانه هرگونه مخالفتی را [[سرکوب]] کنند. آنچه در این زمینه با [[اجماع]] [[تاریخ‌نگاران]] پذیرفته شده است، [[جنایت]] سهمگین [[خالد بن ولید]] است در کشتن [[مالک بن نویره]] و نمایش تکان‌دهنده‌ترین شکل [[خشونت]] [[آلوده]] به زشت‌ترین [[شهوت]]<ref>معادیخواه، عبدالحمید، تاریخ اسلام - گسترش قلمرو خلافت اسلامی، ص۵۹۳.</ref>. در [[زمان]] خلافت [[خلیفه دوم]] هم خبری به عنوان بحث [[بغی]] و [[باغیان]] مطرح نیست و حادثه‌ای در این خصوص نقل نشده است. اما در [[زمان خلیفه سوم]]؛ [[عثمان]] دست به [[کشتار]] [[مسلمانان]] زد و [[خون]] مسلمانان را ریخت. ضرب‌وجرح [[صحابه]] بزرگ [[رسول‌الله]] همچون [[عبدالله بن مسعود]]، [[تبعید]] شخصیت‌های بزرگی چون [[ابوذر]]، [[بذل و بخشش]] بی‌حدوحساب [[بیت‌المال]] به [[خویشاوندان]]، و از همه آنان خطرناک‌تر مستولی کردن [[بنی‌امیه]] بر [[مردم]] که رسول‌الله بارها از [[دادان]] [[منصب]] به آنها [[نهی]] کرده و فرموده بود که اگر آنها را بر [[منبر]] من دیدید گردن آنها را بزنید. خلفایی چون عثمان نه‌تنها در راه [[پیشرفت]] [[فرهنگ اسلامی]] قدمی برنداشتند، بلکه با روش و [[منش]] خود [[سدی بزرگ]] در مقابل جریان [[تبلیغی]] [[صحابه پیامبر]]{{صل}} گردیدند. آنها با [[هدایت]] [[جامعه]] به سوی ارزش‌های دوران [[جاهلی]]، مشکل بزرگی به نام [[اسلام جاهلی]] فرا روی [[حکومت امیرالمؤمنین علی]]{{ع}} قرار دادند. [[تعصب]] فامیلی و [[خویشاوندی]] در زمان خلیفه سوم به‌قدری شدت یافت که تمام معیارهای اصولی که یک [[حاکم]] حتی برای [[حفظ حکومت]] باید به آن پایبند باشد، تحت‌الشعاع این تعصب قرار گرفته بود<ref>بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، ج۵، ص١۶.</ref>.<ref>[[جعفر ناصری\|ناصری]]، [[سید علی رضا حسینی\|حسینی]] و [[علی رضا سلیمی\|سلیمی]]، [[پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی (مقاله)\|پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی]]، ص ۲۱۷.</ref>

	==بغی و [[تمرد]] در دوران [[امامت]] و [[حکومت امیرالمؤمنین]] [[حضرت علی]]{{ع}}==		==بغی و تمرد در دوران [[امامت]] و [[حکومت امیرالمؤمنین]] [[حضرت علی]]{{ع}}==
	حوادثی که در [[زمان عثمان]] اتفاق افتاد، زمینه [[خلافت علی]]{{ع}} و [[بیعت مردم]] با آن حضرت را فراهم ساخت. در [[تاریخ]] [[خلافت اسلامی]] هیچ خلیفه‌ای مانند علی{{ع}} با [[اکثریت]] قریب به اتفاق آراء برگزیده نشده و [[گزینش]] او این‌چنین به آراء [[صحابه]] و [[نیکان]] از [[مهاجر]] و [[انصار]] و [[فقها]] متکی نبوده است. این تنها علی{{ع}} است که [[خلافت]] را به این شکل و به دموکراتیک‌ترین شیوه آن به عهده گرفت<ref>جعفریان، رسول، تاریخ سیاسی اسلام، ص۴۴۱.</ref>. [[امام علی]]{{ع}} در [[ذی‌الحجه]] [[سال ۳۵ق]]، در پی [[اصرار]] و اتفاق‌نظر [[مردم مدینه]] از [[مهاجران]] و انصار، و به‌رغم [[میل باطنی]] خود، زمام خلافت را به دست گرفت، همه جز عده اندکی که [[گرایش]] [[عثمانی]] داشتند، با حضرت [[بیعت]] کردند و عده‌ای از [[مخالفان]] به [[شام]] و [[مکه]] گریختند. [[طلحه بن عبیدالله]] و [[زبیر بن عوام]]، دو تن از سرشناسان صحابه، که خود از نامزدهای [[تصدی]] [[حکومت]] بودند به [[حضرت علی]]{{ع}} دست بیعت دادند. حضرت در دوران خلافتش با سه دسته [[دشمن]] روبه‌رو بود و با آنها به [[پیکار]] برخاست و در مدت پنج ساله خلافت لحظه‌ای از خطر آنان [[ایمنی]] نیافت. این سه گروه عبارت بودند از [[اصحاب جمل]] ([[طلحه]] و [[زبیر]]) که آنان را [[ناکثین]] نامید، [[اصحاب صفین]] ([[معاویه]] و یارانش) که آنان را [[قاسطین]] خواند و [[اصحاب نهروان]] که آنها را [[مارقین]] می‌خواند. سابقه این نام‌گذاری به [[دوران پیامبر]]{{صل}} بازمی‌گشت که به او فرموده بود پس از من با ناکثین و مارقین و قاسطین [[جنگ]] خواهی کرد<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۲۰۱.</ref>.		حوادثی که در زمان عثمان اتفاق افتاد، زمینه [[خلافت علی]]{{ع}} و بیعت مردم با آن حضرت را فراهم ساخت. در [[تاریخ]] خلافت اسلامی هیچ خلیفه‌ای مانند علی{{ع}} با [[اکثریت]] قریب به اتفاق آراء برگزیده نشده و [[گزینش]] او این‌چنین به آراء [[صحابه]] و [[نیکان]] از [[مهاجر]] و [[انصار]] و [[فقها]] متکی نبوده است. این تنها علی{{ع}} است که [[خلافت]] را به این شکل و به دموکراتیک‌ترین شیوه آن به عهده گرفت<ref>جعفریان، رسول، تاریخ سیاسی اسلام، ص۴۴۱.</ref>. [[امام علی]]{{ع}} در [[ذی‌الحجه]] [[سال ۳۵ق]]، در پی [[اصرار]] و اتفاق‌نظر [[مردم مدینه]] از [[مهاجران]] و انصار، و به‌رغم [[میل باطنی]] خود، زمام خلافت را به دست گرفت، همه جز عده اندکی که [[گرایش]] [[عثمانی]] داشتند، با حضرت [[بیعت]] کردند و عده‌ای از [[مخالفان]] به [[شام]] و [[مکه]] گریختند. [[طلحه بن عبیدالله]] و [[زبیر بن عوام]]، دو تن از سرشناسان صحابه، که خود از نامزدهای [[تصدی]] [[حکومت]] بودند به [[حضرت علی]]{{ع}} دست بیعت دادند. حضرت در دوران خلافتش با سه دسته [[دشمن]] روبه‌رو بود و با آنها به [[پیکار]] برخاست و در مدت پنج ساله خلافت لحظه‌ای از خطر آنان [[ایمنی]] نیافت. این سه گروه عبارت بودند از [[اصحاب جمل]] ([[طلحه]] و [[زبیر]]) که آنان را [[ناکثین]] نامید، [[اصحاب صفین]] ([[معاویه]] و یارانش) که آنان را [[قاسطین]] خواند و [[اصحاب نهروان]] که آنها را [[مارقین]] می‌خواند. سابقه این نام‌گذاری به [[دوران پیامبر]]{{صل}} بازمی‌گشت که به او فرموده بود پس از من با ناکثین و مارقین و قاسطین [[جنگ]] خواهی کرد<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۲۰۱.</ref>.
	حضرت علی{{ع}} در [[خطبه شقشقیه]] در مورد این سه گروه می‌فرماید: «پس چون به امر خلافت [[قیام]] کردم طایفه‌ای [[نقض بیعت]] کردند (ناکثین) و جمعیتی از [[دین]] بیرون رفتند(مارقین) و جمعیتی از اول [[سرکشی]] و [[طغیان]] کردند (قاسطین)». به [[اعتقاد شیعیان]]، علی{{ع}} [[جانشین بلافصل]] [[پیامبر]]{{صل}} و نخستین [[امام]] [[امت اسلامی]] پس از [[رسول‌الله]] است. لکن [[اهل سنت]] و دیگر [[مذاهب غیر شیعی]]، علی{{ع}} را چهارمین [[خلیفه]] می‌دانند. علی‌ای‌حال در دوران حکومت و [[امامت]] حضرت، [[بغی]] و باغی‌گری در اوج خود قرار گرفته و به همین جهت در این خصوص [[سیره علوی]] در برخورد با [[باغیان]] مدنظر فقهای [[عامه]] و [[خاصه]] قرار گرفته است. [[شافعی]] [[امام]] [[مذهب]] شافعیه و از فقهای برجسته [[اهل سنت]] [[معتقد]] است که [[سیره]] [[جنگ با مشرکان]] از [[پیامبر اسلام]] اخذ می‌شود، سیره [[جنگ با مرتدان]] از [[خلیفه اول]] و سیره [[جنگ]] با [[بغات]] از [[رفتار]] [[حضرت علی]]{{ع}} گرفته می‌شود<ref>الشربینی، محمد بن احمد، الاقناع فی حل الفاظ ابی شجاع، ج۴، ص۱۲۳.</ref>؛ لذا تمامی فقهای [[فریقین]] که بحث [[بغی]] را در [[کتب فقهی]] خود مطرح کرده‌اند، مستندات آن را از رفتار [[حضرت امیرالمؤمنین]] علی{{ع}} با سه گروه [[باغی]] [[ناکثین]]، [[قاسطین]] و [[مارقین]] اخذ کرده‌اند. بنابراین به اهم وقایع و پیشینه بغی و بغات و جنگ‌های دوران [[امامت]] حضرت به اختصار اشاره می‌شود.<ref>[[جعفر ناصری\|ناصری]]، [[سید علی رضا حسینی\|حسینی]] و [[علی رضا سلیمی\|سلیمی]]، [[پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی (مقاله)\|پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی]]، ص ۲۱۹.</ref>		حضرت علی{{ع}} در [[خطبه شقشقیه]] در مورد این سه گروه می‌فرماید: «پس چون به امر خلافت [[قیام]] کردم طایفه‌ای [[نقض بیعت]] کردند (ناکثین) و جمعیتی از [[دین]] بیرون رفتند(مارقین) و جمعیتی از اول [[سرکشی]] و [[طغیان]] کردند (قاسطین)». به [[اعتقاد شیعیان]]، علی{{ع}} [[جانشین بلافصل]] [[پیامبر]]{{صل}} و نخستین [[امام]] [[امت اسلامی]] پس از [[رسول‌الله]] است. لکن [[اهل سنت]] و دیگر [[مذاهب غیر شیعی]]، علی{{ع}} را چهارمین [[خلیفه]] می‌دانند. علی‌ای‌حال در دوران حکومت و [[امامت]] حضرت، [[بغی]] و باغی‌گری در اوج خود قرار گرفته و به همین جهت در این خصوص [[سیره علوی]] در برخورد با [[باغیان]] مدنظر فقهای [[عامه]] و [[خاصه]] قرار گرفته است. [[شافعی]] [[امام]] [[مذهب]] شافعیه و از فقهای برجسته [[اهل سنت]] [[معتقد]] است که [[سیره]] [[جنگ با مشرکان]] از [[پیامبر اسلام]] اخذ می‌شود، سیره [[جنگ با مرتدان]] از [[خلیفه اول]] و سیره [[جنگ]] با [[بغات]] از [[رفتار]] [[حضرت علی]]{{ع}} گرفته می‌شود<ref>الشربینی، محمد بن احمد، الاقناع فی حل الفاظ ابی شجاع، ج۴، ص۱۲۳.</ref>؛ لذا تمامی فقهای [[فریقین]] که بحث [[بغی]] را در [[کتب فقهی]] خود مطرح کرده‌اند، مستندات آن را از رفتار [[حضرت امیرالمؤمنین]] علی{{ع}} با سه گروه [[باغی]] [[ناکثین]]، [[قاسطین]] و [[مارقین]] اخذ کرده‌اند. بنابراین به اهم وقایع و پیشینه بغی و بغات و جنگ‌های دوران [[امامت]] حضرت به اختصار اشاره می‌شود.<ref>[[جعفر ناصری\|ناصری]]، [[سید علی رضا حسینی\|حسینی]] و [[علی رضا سلیمی\|سلیمی]]، [[پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی (مقاله)\|پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی]]، ص ۲۱۹.</ref>

Bahmani: /* بغی و تمرد در دوران خلافت خلفای سه‌گانه */

2024-07-29T06:49:26Z

بغی و تمرد در دوران خلافت خلفای سه‌گانه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۹
خط ۳۰:		خط ۳۰:
	[[روایات]] مشهور و معروف سخن [[رسول]] خداست به [[عمار یاسر]]، آنجا که [[حضرت محمد]]{{صل}} با کمک [[یاران]] خود [[مسجدالنبی]] را می‌ساخت. گروهی از [[سادگی]] [[عمار]] سوءاستفاده کردند و بیش از [[تحمل]] عادی او بر وی سنگ حمل کردند، که عمار به رسول‌الله عرض کرد: «مرا با حمل این بار سنگین کشتند». پیامبر هم در پاسخ فرمود: «ای عمار تو نخواهی مرد تا اینکه گروه [[تجاوزگر]] [[روی‌گردان از حق]]، تو را می‌کشند و آخرین بهره تو از [[دنیا]] جرعه‌ای شیرست». این سخن در [[جنگ صفین]] [[نشانه]] [[حقانیت]] و ملاک تشخیص [[ظلم]] و [[باغی]] از [[مظلوم]] قرار گرفت و گروهی که [[روایت]] پیامبر{{صل}} در مورد عمار را شنیده بودند با [[شهادت]] عمار در همان عرصه [[پیکار]] موضع خود را عوض کرده و از اردوگاه [[معاویه]] خارج شدند و به [[سپاه علی]]{{ع}} پیوستند. به عنوان نمونه [[زبید بن عبد خولانی]] از [[فرماندهان سپاه معاویه]] در [[جنگ صفین]] بود که با عده‌ای خود را [[تسلیم]] [[مولای متقیان]] علی{{ع}} نمود<ref>ابن اثیر، عزالدین، تاریخ کامل، ترجمه حمیدرضا آژیر، ج۳، ص١۵٧.</ref>.<ref>[[جعفر ناصری\|ناصری]]، [[سید علی رضا حسینی\|حسینی]] و [[علی رضا سلیمی\|سلیمی]]، [[پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی (مقاله)\|پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی]]، ص ۲۱۵.</ref>		[[روایات]] مشهور و معروف سخن [[رسول]] خداست به [[عمار یاسر]]، آنجا که [[حضرت محمد]]{{صل}} با کمک [[یاران]] خود [[مسجدالنبی]] را می‌ساخت. گروهی از [[سادگی]] [[عمار]] سوءاستفاده کردند و بیش از [[تحمل]] عادی او بر وی سنگ حمل کردند، که عمار به رسول‌الله عرض کرد: «مرا با حمل این بار سنگین کشتند». پیامبر هم در پاسخ فرمود: «ای عمار تو نخواهی مرد تا اینکه گروه [[تجاوزگر]] [[روی‌گردان از حق]]، تو را می‌کشند و آخرین بهره تو از [[دنیا]] جرعه‌ای شیرست». این سخن در [[جنگ صفین]] [[نشانه]] [[حقانیت]] و ملاک تشخیص [[ظلم]] و [[باغی]] از [[مظلوم]] قرار گرفت و گروهی که [[روایت]] پیامبر{{صل}} در مورد عمار را شنیده بودند با [[شهادت]] عمار در همان عرصه [[پیکار]] موضع خود را عوض کرده و از اردوگاه [[معاویه]] خارج شدند و به [[سپاه علی]]{{ع}} پیوستند. به عنوان نمونه [[زبید بن عبد خولانی]] از [[فرماندهان سپاه معاویه]] در [[جنگ صفین]] بود که با عده‌ای خود را [[تسلیم]] [[مولای متقیان]] علی{{ع}} نمود<ref>ابن اثیر، عزالدین، تاریخ کامل، ترجمه حمیدرضا آژیر، ج۳، ص١۵٧.</ref>.<ref>[[جعفر ناصری\|ناصری]]، [[سید علی رضا حسینی\|حسینی]] و [[علی رضا سلیمی\|سلیمی]]، [[پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی (مقاله)\|پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی]]، ص ۲۱۵.</ref>

	==[[بغی]] و [[تمرد]] در دوران [[خلافت]] خلفای سه‌گانه==		==[[بغی]] و تمرد در دوران [[خلافت]] خلفای سه‌گانه==
	[[خلفای راشدین]] اصطلاحی است که به [[چهار خلیفه]] بعد از [[پیامبر اسلام]]{{صل}} یعنی [[ابوبکر]] و [[عمر]] و [[عثمان]] و [[علی ابن ابی طالب]]{{ع}} گفته می‌شود. [[اهل سنت]] [[عقیده]] دارند که [[پیامبر]]{{صل}} شخص خاصی را به عنوان [[جانشین]] خود معرفی نکرد و در برابر [[شیعیان]] عقیده دارند پیامبر{{صل}} به [[فرمان خداوند]] بارها علی{{ع}} را به عنوان جانشین خود معرفی کرد از جمله در [[دعوت خویشاوندان]] ([[یوم‌الدار]]) و [[غدیر خم]] بعد از [[رحلت پیامبر اسلام]]{{صل}} درحالی‌که گروهی از [[صحابه]] و علی{{ع}} مشغول [[غسل]] دادن پیکر پیامبر{{صل}} بودند گروه دیگری از صحابه در محلی به نام [[سقیفه]] جمع شده تا [[جانشین پیامبر]] اعظم{{صل}} را تعیین کنند. هنگامی که این خبر به ابوبکر رسید وی به همراه عمر به آن محل رفتند درحالی‌که علی{{ع}} همچنان مشغول [[دفن]] پیکر پیامبر اسلام بود. در محل سقیفه مناقشاتی رخ داد تا اینکه بر اثر سخنان عمر با ابوبکر [[بیعت]] شد و وی به عنوان جانشین پیامبر [[اسلام]] [[انتخاب]] گردید، درحالی‌که بر اساس برخی از کتب [[تاریخی]] مانند [[طبری]] در همان محل عده‌ای به طرفداری از [[علی ابن ابی‌طالب]]{{ع}} پرداختند. بر اساس متون تاریخی تا زمانی که [[فاطمه]] [[زهرا]] دختر پیامبر اسلام زنده بود، نتوانستند از علی{{ع}} برای ابوبکر بیعت بگیرند. در [[دوران ابوبکر]] [[لشکریان]] [[مسلمین]] توانستند [[مدعیان پیامبری]] در شبه‌جزیره را [[سرکوب]] کنند. در دوران [[خلیفه دوم]] لشکریان مسلمین [[سرزمین ایران]] و [[شام]] را فتح کردند. بعد از آنکه خلیفه دوم براثر حادثه‌ای به شدت زخمی شد دستور داد برای [[انتخاب خلیفه]] بعدی شورایی تشکیل شود که اعضای آن شش نفر بودند از جمله عثمان و [[عبدالرحمن]] و [[حضرت علی]]{{ع}}. خلیفه دوم دستور داد اگر نظرات مساوی شد آن کسی [[خلیفه]] بشود که [[عبدالرحمن]] وی را [[تأیید]] کند. عبدالرحمن به [[علی ابن ابی‌طالب]]{{ع}} پیشنهاد [[مقام خلافت]] را با سه شرط داد اول [[پیروی]] از [[سنت پیامبر]] دوم پیروی از [[قرآن]] و سوم پیروی از [[شیوه حکومت]] [[خلیفه اول]] و دوم. علی{{ع}} شرط سوم را قبول نکرد اما [[عثمان]] قبول کرد و به مقام خلافت رسید. در تمامی دوران خلیفه اول و دوم و سوم علی{{ع}} در هیچ‌کدام از [[فتوحات اسلامی]] در مرزها شرکت نکرد. دوران [[خلافت عثمان]] حدود [[دوازده]] سال و دوران [[خلافت امیرالمؤمنین]] علی{{ع}} نزدیک به پنج سال طول کشید.		[[خلفای راشدین]] اصطلاحی است که به چهار خلیفه بعد از [[پیامبر اسلام]]{{صل}} یعنی [[ابوبکر]] و [[عمر]] و [[عثمان]] و [[علی ابن ابی طالب]]{{ع}} گفته می‌شود. [[اهل سنت]] [[عقیده]] دارند که [[پیامبر]]{{صل}} شخص خاصی را به عنوان [[جانشین]] خود معرفی نکرد و در برابر [[شیعیان]] عقیده دارند پیامبر{{صل}} به [[فرمان خداوند]] بارها علی{{ع}} را به عنوان جانشین خود معرفی کرد از جمله در دعوت خویشاوندان ([[یوم‌الدار]]) و [[غدیر خم]] بعد از [[رحلت پیامبر اسلام]]{{صل}} درحالی‌که گروهی از [[صحابه]] و علی{{ع}} مشغول [[غسل]] دادن پیکر پیامبر{{صل}} بودند گروه دیگری از صحابه در محلی به نام [[سقیفه]] جمع شده تا [[جانشین پیامبر]] اعظم{{صل}} را تعیین کنند. هنگامی که این خبر به ابوبکر رسید وی به همراه عمر به آن محل رفتند درحالی‌که علی{{ع}} همچنان مشغول [[دفن]] پیکر پیامبر اسلام بود. در محل سقیفه مناقشاتی رخ داد تا اینکه بر اثر سخنان عمر با ابوبکر [[بیعت]] شد و وی به عنوان جانشین پیامبر [[اسلام]] [[انتخاب]] گردید، درحالی‌که بر اساس برخی از کتب [[تاریخی]] مانند [[طبری]] در همان محل عده‌ای به طرفداری از [[علی ابن ابی‌طالب]]{{ع}} پرداختند. بر اساس متون تاریخی تا زمانی که [[فاطمه]] [[زهرا]] دختر پیامبر اسلام زنده بود، نتوانستند از علی{{ع}} برای ابوبکر بیعت بگیرند. در [[دوران ابوبکر]] [[لشکریان]] [[مسلمین]] توانستند [[مدعیان پیامبری]] در شبه‌جزیره را [[سرکوب]] کنند. در دوران [[خلیفه دوم]] لشکریان مسلمین [[سرزمین ایران]] و [[شام]] را فتح کردند. بعد از آنکه خلیفه دوم براثر حادثه‌ای به شدت زخمی شد دستور داد برای [[انتخاب خلیفه]] بعدی شورایی تشکیل شود که اعضای آن شش نفر بودند از جمله عثمان و [[عبدالرحمن]] و [[حضرت علی]]{{ع}}. خلیفه دوم دستور داد اگر نظرات مساوی شد آن کسی [[خلیفه]] بشود که [[عبدالرحمن]] وی را [[تأیید]] کند. عبدالرحمن به [[علی ابن ابی‌طالب]]{{ع}} پیشنهاد [[مقام خلافت]] را با سه شرط داد اول [[پیروی]] از [[سنت پیامبر]] دوم پیروی از [[قرآن]] و سوم پیروی از [[شیوه حکومت]] [[خلیفه اول]] و دوم. علی{{ع}} شرط سوم را قبول نکرد اما [[عثمان]] قبول کرد و به مقام خلافت رسید. در تمامی دوران خلیفه اول و دوم و سوم علی{{ع}} در هیچ‌کدام از [[فتوحات اسلامی]] در مرزها شرکت نکرد. دوران [[خلافت عثمان]] حدود [[دوازده]] سال و دوران [[خلافت امیرالمؤمنین]] علی{{ع}} نزدیک به پنج سال طول کشید.
	در [[زمان]] [[خلافت]] خلیفه اول حوادثی تحت عنوان [[بغی]] دیده نمی‌شود و تنها داستان [[مالک بن نویره]] نقل شده که پس از [[رحلت]] [[رسول‌الله]] و [[خلافت ابوبکر]] مدتی از دادن [[زکات]] [[مال]] خود [[امتناع]] کرده بود و [[استدلال]] و توجیه [[شرعی]] خود را [[آیه]] ۱۰۳ [[سوره توبه]] می‌دانست که [[خداوند متعال]] در این آیه می‌فرماید: «ای [[رسول خدا]]؛ از [[اموال]] آنها [[صدقه]] بگیر تا آنها را [[پاک]] و [[پاکیزه]] نمایی و برای ایشان [[دعا]] کن که دعای تو مایه [[آرامش]] آنها است». مالک می‌گفت دعای [[ابوبکر]] برای ما آرامش خاطر نمی‌آورد؛ لذا خلیفه دستور داد که زکات را از او بستانند و [[خالد بن ولید]] را برای سرکوبی وی اعزام کرد. خالد با [[قساوت]] تمام او و قبیله‌اش را قتل‌عام کرد و توبه‌اش را نپذیرفت... با شنیدن این خبر موجی از [[اعتراض]] میان [[مؤمنان]] ایجاد شد و همه [[مردم]] عمل او را محکوم و [[مجازات]] خالد را خواستار شدند. خلیفه برای تبرئه او گفت: «خالد [[اجتهاد]] کرده و به [[خطا]] رفته است». علمای [[اهل سنت]] عمل مالک را بغی دانسته و برخورد [[حکومت]] را نیز [[سرکوب]] [[باغیان]] شمرده‌اند<ref>طبری، ابوجعفر محمد، تاریخ الامم والرسل والملوک (تاریخ طبری)، ج۶، ص١۴٠٨.</ref>.		در [[زمان]] [[خلافت]] خلیفه اول حوادثی تحت عنوان [[بغی]] دیده نمی‌شود و تنها داستان [[مالک بن نویره]] نقل شده که پس از [[رحلت]] [[رسول‌الله]] و [[خلافت ابوبکر]] مدتی از دادن [[زکات]] [[مال]] خود [[امتناع]] کرده بود و [[استدلال]] و توجیه [[شرعی]] خود را [[آیه]] ۱۰۳ [[سوره توبه]] می‌دانست که [[خداوند متعال]] در این آیه می‌فرماید: «ای [[رسول خدا]]؛ از [[اموال]] آنها [[صدقه]] بگیر تا آنها را [[پاک]] و [[پاکیزه]] نمایی و برای ایشان [[دعا]] کن که دعای تو مایه [[آرامش]] آنها است». مالک می‌گفت دعای [[ابوبکر]] برای ما آرامش خاطر نمی‌آورد؛ لذا خلیفه دستور داد که زکات را از او بستانند و [[خالد بن ولید]] را برای سرکوبی وی اعزام کرد. خالد با [[قساوت]] تمام او و قبیله‌اش را قتل‌عام کرد و توبه‌اش را نپذیرفت... با شنیدن این خبر موجی از [[اعتراض]] میان [[مؤمنان]] ایجاد شد و همه [[مردم]] عمل او را محکوم و [[مجازات]] خالد را خواستار شدند. خلیفه برای تبرئه او گفت: «خالد [[اجتهاد]] کرده و به [[خطا]] رفته است». علمای [[اهل سنت]] عمل مالک را بغی دانسته و برخورد [[حکومت]] را نیز [[سرکوب]] [[باغیان]] شمرده‌اند<ref>طبری، ابوجعفر محمد، تاریخ الامم والرسل والملوک (تاریخ طبری)، ج۶، ص١۴٠٨.</ref>.

Bahmani: /* بغی و تمرد در دوران پیامبر اسلام{{صل}} */

2024-07-29T06:48:37Z

بغی و تمرد در دوران پیامبر اسلام{{صل}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۸
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	از سوی دیگر بغی مخصوص [[مسلمانان]] است، یعنی قیامی را می‌توان بغی دانست که توسط گروهی از مسلمانان، صورت گیرد؛ لذا [[شورشیان]] [[غیر مسلمان]] [[باغی]] محسوب نمی‌شوند. این در حالی است که در جرم سیاسی هیچ شرطی مبنی بر وجود [[اعتقاد]] مذهبی خاص جهت تحقق جرم سیاسی، قید نشده و مجرم سیاسی می‌تواند از هر [[مذهب]] یا [[اعتقادی]] که مبنای [[فکری]] او را تشکیل می‌دهد برخوردار باشد؛ لذا به منظور آشنایی هرچه بیشتر با پیشینه [[تاریخی]] بغی، روند تاریخی آن از عصر [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} تا دوران [[خلافت]] [[خلفا]] و [[امامت امیرالمؤمنین]] [[حضرت علی]]{{ع}} و سایر [[ائمه معصومین]]{{ع}} تا دوران معاصر، در این نوشتار مورد بررسی و کنکاش قرار می‌گیرد.<ref>[[جعفر ناصری\|ناصری]]، [[سید علی رضا حسینی\|حسینی]] و [[علی رضا سلیمی\|سلیمی]]، [[پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی (مقاله)\|پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی]]، ص ۲۱۴.</ref>		از سوی دیگر بغی مخصوص [[مسلمانان]] است، یعنی قیامی را می‌توان بغی دانست که توسط گروهی از مسلمانان، صورت گیرد؛ لذا [[شورشیان]] [[غیر مسلمان]] [[باغی]] محسوب نمی‌شوند. این در حالی است که در جرم سیاسی هیچ شرطی مبنی بر وجود [[اعتقاد]] مذهبی خاص جهت تحقق جرم سیاسی، قید نشده و مجرم سیاسی می‌تواند از هر [[مذهب]] یا [[اعتقادی]] که مبنای [[فکری]] او را تشکیل می‌دهد برخوردار باشد؛ لذا به منظور آشنایی هرچه بیشتر با پیشینه [[تاریخی]] بغی، روند تاریخی آن از عصر [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} تا دوران [[خلافت]] [[خلفا]] و [[امامت امیرالمؤمنین]] [[حضرت علی]]{{ع}} و سایر [[ائمه معصومین]]{{ع}} تا دوران معاصر، در این نوشتار مورد بررسی و کنکاش قرار می‌گیرد.<ref>[[جعفر ناصری\|ناصری]]، [[سید علی رضا حسینی\|حسینی]] و [[علی رضا سلیمی\|سلیمی]]، [[پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی (مقاله)\|پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی]]، ص ۲۱۴.</ref>

	==بغی و [[تمرد]] در دوران [[پیامبر اسلام]]{{صل}}==		==بغی و تمرد در دوران [[پیامبر اسلام]]{{صل}}==
	از آنجا که در [[زمان]] پیامبر اسلام{{صل}} مسئله بغی اتفاق نیفتاد، مستند اصلی آن بعد از [[آیه]] برای [[شیعیان]] و [[اهل سنت]] [[سیره امام علی]]{{ع}} است. حضرت [[رسول‌الله]] بارها به علی{{ع}} فرموده بود که پس از مرگ من حوادث [[ناگواری]] رخ خواهد داد و [[ناکثین]] و [[قاسطین]] و [[مارقین]] با تو به [[جنگ]] برمی‌خیزند و [[شورش]] و بغی خواهند کرد. حضرت نیز در [[نهج‌البلاغه]] می‌فرماید: «من بین این دو امر قرار گرفتم؛ یا با [[اهل بغی]] [[نبرد]] کنم و یا به آنچه [[پیامبر]] آورده [[کفر]] ورزم». [[ابوایوب انصاری]] [[صحابی پیامبر]] اعظم{{صل}}، بعد از جنگ [[بصره]] و قبل از شروع [[جنگ صفین]]، یعنی در آغاز حرکت به صحنه نبرد در [[عراق]] در جواب سؤالی که چرا با گروه‌های [[مسلمان]] می‌جنگید؟ گفت [[نبی مکرم اسلام]] ما را موظف کرده همراه علی{{ع}} با [[پیمان‌شکنان]] بجنگیم که جنگیدیم؛ با [[بیدادگران]] [[منحرف]] بجنگیم که اینک به [[کارزار]] [[معاویه]] و طرفدارانش روانه‌ایم و [[مأمور]] فرموده همراه علی{{ع}} با از [[دین]] برگشتگان بجنگیم که هنوز آنان را ندیده‌ایم. [[اسناد]] [[تاریخی]] مشابهی نشان می‌دهد که این [[حقیقت]] علاوه بر [[اصحاب]] و [[اهل]] [[بصیرت]] بر [[افکار عمومی]] هم مسلم بوده است. فقهای ادوار بعد نیز همین نظر را داشته‌اند. [[محمد بن حسن شیبانی حنفی]] (۱۸۷ق) و [[امام الحرمین]] در کتاب [[ارشاد]] و [[قاضی ابوبکر بن العربی]] در [[تفسیر آیه]] نهم [[سوره حجرات]]، [[امام علی]]{{ع}} را [[امام عادل]] و حکومتش را قانونی و [[مشروع]] می‌دانند و اصحاب جنگ‌های سه‌گانه را [[اهل بغی]] دانسته و معاویه، [[اصحاب جمل]] و [[نهروان]] را [[شورشی]] و [[باغی]] شمرده‌اند. این گروه‌های سه‌گانه در [[تاریخ اسلام]] به نام‌های [[ناکثین]] (پیمان‌شکنان)، [[قاسطین]] ([[ستمگران]] و [[متجاوزان]] از خط [[حق]]) و [[مارقین]] ([[گمراهان]] و از دین بیرون رفتگان) معروف‌اند. سابقه این نام‌گذاری مربوط به [[عصر پیامبر]]{{صل}} است. آن حضرت خود از این سه گروه چنین توصیفی کرده و به علی{{ع}} و دیگران یادآور شده بود که [[حضرت علی]] با این سه گروه [[نبرد]] خواهد کرد. [[ابن‌کثیر]] آورده است که [[پیامبر اعظم]] وارد [[خانه]] [[ام سلمه]] شد، سپس علی{{ع}} نیز آمد، حضرت رو به همسرش کرد و گفت: «ای ام سلمه، این علی نبرد کننده با [[ناکثان]]، قاسطان و مارقان بعد از من است». مراجعه به [[کتب حدیث]] و [[تاریخ]] [[صحت حدیث]] فوق را ثابت می‌کند و [[علامه امینی]] در [[کتاب الغدیر]] خود قسمتی از [[صور]] و مدارک آن را جمع کرده است<ref>احمدوند، محمد طاهر، حرکت‌های معکوس، ص٣۶.</ref>.		از آنجا که در [[زمان]] پیامبر اسلام{{صل}} مسئله بغی اتفاق نیفتاد، مستند اصلی آن بعد از [[آیه]] برای [[شیعیان]] و [[اهل سنت]] [[سیره امام علی]]{{ع}} است. حضرت [[رسول‌الله]] بارها به علی{{ع}} فرموده بود که پس از مرگ من حوادث ناگواری رخ خواهد داد و [[ناکثین]] و [[قاسطین]] و [[مارقین]] با تو به [[جنگ]] برمی‌خیزند و [[شورش]] و بغی خواهند کرد. حضرت نیز در [[نهج‌البلاغه]] می‌فرماید: «من بین این دو امر قرار گرفتم؛ یا با [[اهل بغی]] [[نبرد]] کنم و یا به آنچه [[پیامبر]] آورده [[کفر]] ورزم». [[ابوایوب انصاری]] [[صحابی پیامبر]] اعظم{{صل}}، بعد از جنگ [[بصره]] و قبل از شروع [[جنگ صفین]]، یعنی در آغاز حرکت به صحنه نبرد در [[عراق]] در جواب سؤالی که چرا با گروه‌های [[مسلمان]] می‌جنگید؟ گفت [[نبی مکرم اسلام]] ما را موظف کرده همراه علی{{ع}} با [[پیمان‌شکنان]] بجنگیم که جنگیدیم؛ با [[بیدادگران]] [[منحرف]] بجنگیم که اینک به [[کارزار]] [[معاویه]] و طرفدارانش روانه‌ایم و [[مأمور]] فرموده همراه علی{{ع}} با از [[دین]] برگشتگان بجنگیم که هنوز آنان را ندیده‌ایم. [[اسناد]] [[تاریخی]] مشابهی نشان می‌دهد که این [[حقیقت]] علاوه بر [[اصحاب]] و [[اهل]] [[بصیرت]] بر [[افکار عمومی]] هم مسلم بوده است. فقهای ادوار بعد نیز همین نظر را داشته‌اند. [[محمد بن حسن شیبانی حنفی]] (۱۸۷ق) و [[امام الحرمین]] در کتاب [[ارشاد]] و [[قاضی ابوبکر بن العربی]] در [[تفسیر آیه]] نهم [[سوره حجرات]]، [[امام علی]]{{ع}} را [[امام عادل]] و حکومتش را قانونی و [[مشروع]] می‌دانند و اصحاب جنگ‌های سه‌گانه را [[اهل بغی]] دانسته و معاویه، [[اصحاب جمل]] و [[نهروان]] را [[شورشی]] و [[باغی]] شمرده‌اند. این گروه‌های سه‌گانه در [[تاریخ اسلام]] به نام‌های [[ناکثین]] (پیمان‌شکنان)، [[قاسطین]] ([[ستمگران]] و [[متجاوزان]] از خط [[حق]]) و [[مارقین]] ([[گمراهان]] و از دین بیرون رفتگان) معروف‌اند. سابقه این نام‌گذاری مربوط به [[عصر پیامبر]]{{صل}} است. آن حضرت خود از این سه گروه چنین توصیفی کرده و به علی{{ع}} و دیگران یادآور شده بود که [[حضرت علی]] با این سه گروه [[نبرد]] خواهد کرد. [[ابن‌کثیر]] آورده است که [[پیامبر اعظم]] وارد [[خانه]] [[ام سلمه]] شد، سپس علی{{ع}} نیز آمد، حضرت رو به همسرش کرد و گفت: «ای ام سلمه، این علی نبرد کننده با [[ناکثان]]، قاسطان و مارقان بعد از من است». مراجعه به [[کتب حدیث]] و [[تاریخ]] [[صحت حدیث]] فوق را ثابت می‌کند و [[علامه امینی]] در [[کتاب الغدیر]] خود قسمتی از [[صور]] و مدارک آن را جمع کرده است<ref>احمدوند، محمد طاهر، حرکت‌های معکوس، ص٣۶.</ref>.

	تاریخ مارقین [[گواهی]] می‌دهد که آنها پیوسته بر حکومت‌های [[زمان]] خود پرخاشگر بودند و زیر بار هیچ [[حکومتی]] نمی‌رفتند. نه حاکمی و نه حکومتی را به رسمیت می‌شناختند. [[حاکم عادل]] مانند امام علی{{ع}} و [[حاکم]] منحرفی مانند معاویه در نظر آنان فرقی نمی‌کرد و [[رفتار]] آنها با [[مروان]] و یزید، مثل رفتارشان با [[عمربن‌عبدالعزیز]] بود. سابقه [[تفکر]] [[خارجی‌گری]] به عصر [[رسول‌الله]] برمی‌گردد. گروهی در دوران حضرت ختمی‌مرتبت [[فکر]] و ایده خود را به نحوی اظهار می‌کردند و سخنانی می‌گفتند که [[روحیه]] پرخاشگری در آنها نمایان بود. [[پیامبر]]{{صل}} [[غنائم]] [[جنگ حنین]] را بنابر مصالحی تقسیم کرد و برای [[تألیف قلوب]] [[مشرکان]] تازه‌مسلمان که سالیان درازی با [[اسلام]] در حال [[جنگ]] بودند، به آنان سهم بیشتری داد. در این موقع [[حرقوص بن زهیر]] زبان به [[اعتراض]] گشود و بی‌ادبانه رو به [[پیامبر اسلام]] کرد و گفت: «[[عدالت]] کن». گفتار دور از [[ادب]] وی، حضرت ختمی‌مرتبت را ناراحت کرد و در پاسخ فرمود: «وای بر تو، اگر عدالت نزد من نباشد، در کجا خواهد بود؟». [[عمر]] در این هنگام پیشنهاد کرد گردن او را بزنند ولی پیامبر{{صل}} نپذیرفت و از [[آینده]] خطرناک او خبر داد و فرمود: «او را رها کنید که پیروانی خواهد داشت که در امر [[دین]] بیش از حد [[کنجکاوی]] خواهند کرد و همچون پرتاب تیر از کمان، از دین بیرون خواهند رفت»<ref>معافری حمیری، ابومحمد عبدالملک بن هشام، السیرة النبویة، ج۲، ص۴٩٧.</ref>.		تاریخ مارقین [[گواهی]] می‌دهد که آنها پیوسته بر حکومت‌های [[زمان]] خود پرخاشگر بودند و زیر بار هیچ [[حکومتی]] نمی‌رفتند. نه حاکمی و نه حکومتی را به رسمیت می‌شناختند. [[حاکم عادل]] مانند امام علی{{ع}} و [[حاکم]] منحرفی مانند معاویه در نظر آنان فرقی نمی‌کرد و [[رفتار]] آنها با [[مروان]] و یزید، مثل رفتارشان با [[عمربن‌عبدالعزیز]] بود. سابقه [[تفکر]] [[خارجی‌گری]] به عصر [[رسول‌الله]] برمی‌گردد. گروهی در دوران حضرت ختمی‌مرتبت [[فکر]] و ایده خود را به نحوی اظهار می‌کردند و سخنانی می‌گفتند که [[روحیه]] پرخاشگری در آنها نمایان بود. [[پیامبر]]{{صل}} [[غنائم]] [[جنگ حنین]] را بنابر مصالحی تقسیم کرد و برای [[تألیف قلوب]] [[مشرکان]] تازه‌مسلمان که سالیان درازی با [[اسلام]] در حال [[جنگ]] بودند، به آنان سهم بیشتری داد. در این موقع [[حرقوص بن زهیر]] زبان به [[اعتراض]] گشود و بی‌ادبانه رو به [[پیامبر اسلام]] کرد و گفت: «[[عدالت]] کن». گفتار دور از [[ادب]] وی، حضرت ختمی‌مرتبت را ناراحت کرد و در پاسخ فرمود: «وای بر تو، اگر عدالت نزد من نباشد، در کجا خواهد بود؟». [[عمر]] در این هنگام پیشنهاد کرد گردن او را بزنند ولی پیامبر{{صل}} نپذیرفت و از [[آینده]] خطرناک او خبر داد و فرمود: «او را رها کنید که پیروانی خواهد داشت که در امر [[دین]] بیش از حد [[کنجکاوی]] خواهند کرد و همچون پرتاب تیر از کمان، از دین بیرون خواهند رفت»<ref>معافری حمیری، ابومحمد عبدالملک بن هشام، السیرة النبویة، ج۲، ص۴٩٧.</ref>.

Bahmani: /* نگاهی به پیشینه تاریخی بغی و تمرد */

2024-07-29T06:48:23Z

نگاهی به پیشینه تاریخی بغی و تمرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۸
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	[[نافرمانی مدنی]] از نظر لغوی ترکیبی است. [[نافرمانی]] در نقطه مقابل [[اطاعت]] یا [[فرمان‌برداری]]، یکی از مفاهیم مناسبات قدرت است و به معنای [[سرپیچی]] از دستور و اطاعت نکردن از [[فرامین]] مورد استفاده قرار می‌گیرد. [[مدنی]] هم به معنای [[شهروندی]] است. نافرمانی مدنی اقدامی است که شهروندی با اتکا به ابزار [[مسالمت‌آمیز]] در راستای سرپیچی علنی و اعلام شده از فرامین که به نام [[هنجار]] و یا آموزه‌های مافوق صادرشده، ولی به نظر [[نامشروع]] می‌آید در مقابل [[قانون]]، [[حکم]] یا فرمانی مقتدرانه صورت می‌دهد<ref>علی‌بابایی، غلامرضا، فرهنگ علوم سیاسی، ص۱۱.</ref>. [[جان]] راولز متفکر و [[فیلسوف]] آمریکایی [[معتقد]] است که نافرمانی مدنی خود را در کنشی علنی، مسالمت‌آمیز و وجدانی، اما مغایر قانون و معمولاً باهدف [[تغییر]] [[قوانین]] و یا تغییر [[سیاست]] [[حکومت]] متجلی می‌سازد<ref>محبی، بهرام، «درباره نافرمانی مدنی - رفع یک ابهام از یک مفهوم»، نشریه راه آزادی، ص۸۹.</ref>؛ لذا هر [[اقدام]] قانون‌شکنانه آشکار و عمدی که باهدف جلب توجه همگان به نامشروع بودن برخی قوانین یا نادرستی آنها از جنبه [[اخلاقی]] و [[عقلانی]] صورت گیرد، نافرمانی [[سرپیچی]] [[مدنی]] یا [[نافرمانی مدنی]] است<ref>محبی، بهرام، «درباره نافرمانی مدنی - رفع یک ابهام از یک مفهوم»، نشریه راه آزادی، ص۸.</ref>.<ref>[[جعفر ناصری\|ناصری]]، [[سید علی رضا حسینی\|حسینی]] و [[علی رضا سلیمی\|سلیمی]]، [[پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی (مقاله)\|پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی]]، ص ۲۱۱.</ref>		[[نافرمانی مدنی]] از نظر لغوی ترکیبی است. [[نافرمانی]] در نقطه مقابل [[اطاعت]] یا [[فرمان‌برداری]]، یکی از مفاهیم مناسبات قدرت است و به معنای [[سرپیچی]] از دستور و اطاعت نکردن از [[فرامین]] مورد استفاده قرار می‌گیرد. [[مدنی]] هم به معنای [[شهروندی]] است. نافرمانی مدنی اقدامی است که شهروندی با اتکا به ابزار [[مسالمت‌آمیز]] در راستای سرپیچی علنی و اعلام شده از فرامین که به نام [[هنجار]] و یا آموزه‌های مافوق صادرشده، ولی به نظر [[نامشروع]] می‌آید در مقابل [[قانون]]، [[حکم]] یا فرمانی مقتدرانه صورت می‌دهد<ref>علی‌بابایی، غلامرضا، فرهنگ علوم سیاسی، ص۱۱.</ref>. [[جان]] راولز متفکر و [[فیلسوف]] آمریکایی [[معتقد]] است که نافرمانی مدنی خود را در کنشی علنی، مسالمت‌آمیز و وجدانی، اما مغایر قانون و معمولاً باهدف [[تغییر]] [[قوانین]] و یا تغییر [[سیاست]] [[حکومت]] متجلی می‌سازد<ref>محبی، بهرام، «درباره نافرمانی مدنی - رفع یک ابهام از یک مفهوم»، نشریه راه آزادی، ص۸۹.</ref>؛ لذا هر [[اقدام]] قانون‌شکنانه آشکار و عمدی که باهدف جلب توجه همگان به نامشروع بودن برخی قوانین یا نادرستی آنها از جنبه [[اخلاقی]] و [[عقلانی]] صورت گیرد، نافرمانی [[سرپیچی]] [[مدنی]] یا [[نافرمانی مدنی]] است<ref>محبی، بهرام، «درباره نافرمانی مدنی - رفع یک ابهام از یک مفهوم»، نشریه راه آزادی، ص۸.</ref>.<ref>[[جعفر ناصری\|ناصری]]، [[سید علی رضا حسینی\|حسینی]] و [[علی رضا سلیمی\|سلیمی]]، [[پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی (مقاله)\|پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی]]، ص ۲۱۱.</ref>

	==نگاهی به پیشینه [[تاریخی]] [[بغی]] و [[تمرد]]==		==نگاهی به پیشینه [[تاریخی]] [[بغی]] و تمرد==
	[[حکومت‌ها]] و [[پادشاهان]] و [[حکمرانان]] همواره [[مجرمان]] [[سیاسی]] یعنی همان ~~[[مخالفان]]،~~ [[شورشیان]]، مجرمان، [[باغیان]] و... [[حکومت]] خود را از جمله خطرناک‌ترین [[دشمنان]] خود و [[جامعه]] به شمار می‌آورند، به‌طوری‌که نوعاً به منظور [[حفاظت]] از [[قدرت]] و [[حاکمیت]] خود در مقابل این افراد شخصاً می‌ایستند و یا تحت [[نظارت]] مستقیم خود به [[مجازات]] آنها [[اقدام]] می‌کنند. مجازاتی که بعضاً جنبه [[انتقام]] خصوصی دارد تا جنبه عمومی و [[اجتماعی]]. به همین دلیل است که [[مجازات مجرمان]] سیاسی در حکومت‌های غیر [[اسلامی]] و حتی غیر [[دینی]] تا قبل از قرون هجدهم و نوزدهم میلادی به مراتب شدیدتر و وحشیانه‌تر از مجازات مجرمان عادی بوده است و حتی از محدوده [[جسم]] و [[جان]] شخص [[مجرم]] فراتر رفته، [[خانواده]] و بستگان او را نیز دربرمی‌گرفت.		[[حکومت‌ها]] و [[پادشاهان]] و حکمرانان همواره [[مجرمان]] [[سیاسی]] یعنی همان مخالفان، [[شورشیان]]، مجرمان، [[باغیان]] و... [[حکومت]] خود را از جمله خطرناک‌ترین [[دشمنان]] خود و [[جامعه]] به شمار می‌آورند، به‌طوری‌که نوعاً به منظور [[حفاظت]] از [[قدرت]] و [[حاکمیت]] خود در مقابل این افراد شخصاً می‌ایستند و یا تحت [[نظارت]] مستقیم خود به [[مجازات]] آنها [[اقدام]] می‌کنند. مجازاتی که بعضاً جنبه [[انتقام]] خصوصی دارد تا جنبه عمومی و [[اجتماعی]]. به همین دلیل است که [[مجازات مجرمان]] سیاسی در حکومت‌های غیر [[اسلامی]] و حتی غیر [[دینی]] تا قبل از قرون هجدهم و نوزدهم میلادی به مراتب شدیدتر و وحشیانه‌تر از مجازات مجرمان عادی بوده است و حتی از محدوده [[جسم]] و [[جان]] شخص [[مجرم]] فراتر رفته، [[خانواده]] و بستگان او را نیز دربرمی‌گرفت.
	گروهی از [[دانشمندان اسلامی]] که در [[فقه]] جزایی و [[حقوق]] نوین تحقیق و مطالعاتی داشته‌اند، این نظریه را طرح کرده‌اند که در [[اسلام]] عنوان و مفهومی وجود دارد که دقیقاً منعکس‌کننده همان مفهوم [[جرم سیاسی]] است. اینها در واقع بین دو اصطلاح [[فقهی]] بغی و اصطلاح جزای [[عرفی]] جرم سیاسی ترادف قائل شده و معتقدند که بغی همان جرم سیاسی و مجرم سیاسی در اسلام همان [[باغی]] است<ref>عوده، عبدالقادر، التشریع الجنائی الاسلامی مقارنا بالقانون الوضعی، ج۱، ص۱۰۱.</ref>. اگرچه شباهت‌های بسیاری را می‌توان در خصوص شرایط و ضوابط تشخیص و اصول [[حاکم]] بر موارد تحقق بغی به‌طور خاص و عام و [[جرائم]] سیاسی به‌طور عام [[مشاهده]] نمود و آثار و نتایج مشابه و بعضاً یکسانی را در هر دو پدیده، سراغ گرفت. اما نگاهی به پیشینه تاریخی بغی از دوران [[رسول‌الله]] تا [[قرن]] معاصر و دوران حاضر نشانگر این نظریه است که [[شریعت اسلامی]] در [[برخورد با مخالفان]]، [[شیوه]] خاصی را ارائه و بر اساس [[نیت]] و نوع [[جرم]] همواره بین حرکت‌های [[مخالفان]] تفکیک قائل بوده است. زمانی که در [[جهان]] [[مجرم]] [[سیاسی]] خطرناک‌ترین مجرم و [[مجازات]] او تا اوایل [[قرن]] نوزدهم؛ [[مرگ]]، [[سوزاندن]] و [[مصادره اموال]] بود و حتی [[خانواده]] وی نیز مجازات می‌شدند [[شریعت مقدس اسلام]] در چهارده قرن پیش بین [[جرم سیاسی]] با عنوان [[بغی]] و جرم عادی تفکیک قائل شده است.		گروهی از [[دانشمندان اسلامی]] که در [[فقه]] جزایی و [[حقوق]] نوین تحقیق و مطالعاتی داشته‌اند، این نظریه را طرح کرده‌اند که در [[اسلام]] عنوان و مفهومی وجود دارد که دقیقاً منعکس‌کننده همان مفهوم [[جرم سیاسی]] است. اینها در واقع بین دو اصطلاح [[فقهی]] بغی و اصطلاح جزای [[عرفی]] جرم سیاسی ترادف قائل شده و معتقدند که بغی همان جرم سیاسی و مجرم سیاسی در اسلام همان [[باغی]] است<ref>عوده، عبدالقادر، التشریع الجنائی الاسلامی مقارنا بالقانون الوضعی، ج۱، ص۱۰۱.</ref>. اگرچه شباهت‌های بسیاری را می‌توان در خصوص شرایط و ضوابط تشخیص و اصول [[حاکم]] بر موارد تحقق بغی به‌طور خاص و عام و [[جرائم]] سیاسی به‌طور عام [[مشاهده]] نمود و آثار و نتایج مشابه و بعضاً یکسانی را در هر دو پدیده، سراغ گرفت. اما نگاهی به پیشینه تاریخی بغی از دوران [[رسول‌الله]] تا [[قرن]] معاصر و دوران حاضر نشانگر این نظریه است که [[شریعت اسلامی]] در [[برخورد با مخالفان]]، [[شیوه]] خاصی را ارائه و بر اساس [[نیت]] و نوع [[جرم]] همواره بین حرکت‌های [[مخالفان]] تفکیک قائل بوده است. زمانی که در [[جهان]] [[مجرم]] [[سیاسی]] خطرناک‌ترین مجرم و [[مجازات]] او تا اوایل [[قرن]] نوزدهم؛ [[مرگ]]، [[سوزاندن]] و [[مصادره اموال]] بود و حتی [[خانواده]] وی نیز مجازات می‌شدند [[شریعت مقدس اسلام]] در چهارده قرن پیش بین [[جرم سیاسی]] با عنوان [[بغی]] و جرم عادی تفکیک قائل شده است.
	از سوی دیگر بغی مخصوص [[مسلمانان]] است، یعنی قیامی را می‌توان بغی دانست که توسط گروهی از مسلمانان، صورت گیرد؛ لذا [[شورشیان]] [[غیر مسلمان]] [[باغی]] محسوب نمی‌شوند. این در حالی است که در جرم سیاسی هیچ شرطی مبنی بر وجود [[اعتقاد]] مذهبی خاص جهت تحقق جرم سیاسی، قید نشده و مجرم سیاسی می‌تواند از هر [[مذهب]] یا [[اعتقادی]] که مبنای [[فکری]] او را تشکیل می‌دهد برخوردار باشد؛ لذا به منظور آشنایی هرچه بیشتر با پیشینه [[تاریخی]] بغی، روند تاریخی آن از عصر [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} تا دوران [[خلافت]] [[خلفا]] و [[امامت امیرالمؤمنین]] [[حضرت علی]]{{ع}} و سایر [[ائمه معصومین]]{{ع}} تا دوران معاصر، در این نوشتار مورد بررسی و کنکاش قرار می‌گیرد.<ref>[[جعفر ناصری\|ناصری]]، [[سید علی رضا حسینی\|حسینی]] و [[علی رضا سلیمی\|سلیمی]]، [[پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی (مقاله)\|پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی]]، ص ۲۱۴.</ref>		از سوی دیگر بغی مخصوص [[مسلمانان]] است، یعنی قیامی را می‌توان بغی دانست که توسط گروهی از مسلمانان، صورت گیرد؛ لذا [[شورشیان]] [[غیر مسلمان]] [[باغی]] محسوب نمی‌شوند. این در حالی است که در جرم سیاسی هیچ شرطی مبنی بر وجود [[اعتقاد]] مذهبی خاص جهت تحقق جرم سیاسی، قید نشده و مجرم سیاسی می‌تواند از هر [[مذهب]] یا [[اعتقادی]] که مبنای [[فکری]] او را تشکیل می‌دهد برخوردار باشد؛ لذا به منظور آشنایی هرچه بیشتر با پیشینه [[تاریخی]] بغی، روند تاریخی آن از عصر [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} تا دوران [[خلافت]] [[خلفا]] و [[امامت امیرالمؤمنین]] [[حضرت علی]]{{ع}} و سایر [[ائمه معصومین]]{{ع}} تا دوران معاصر، در این نوشتار مورد بررسی و کنکاش قرار می‌گیرد.<ref>[[جعفر ناصری\|ناصری]]، [[سید علی رضا حسینی\|حسینی]] و [[علی رضا سلیمی\|سلیمی]]، [[پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی (مقاله)\|پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی]]، ص ۲۱۴.</ref>

Bahmani: /* ادبیات نظری و مفهوم‌شناسی بغی و بغات */

2024-07-29T06:48:06Z

ادبیات نظری و مفهوم‌شناسی بغی و بغات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۱۸
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	نگاهی به پیشینه [[تاریخی]] بغی از [[دوران رسول خدا]] تا عصر حاضر مؤید این نظریه است که [[شریعت اسلامی]] در [[برخورد با مخالفان]] [[شیوه]] خاصی را ارائه و بر اساس [[نیت]] و نوع جرم همواره بین حرکت‌های [[مخالفان]] تفکیک قائل بوده است. زمانی که در [[جهان]] [[مجرم]] سیاسی خطرناک‌ترین مجرم، و مجازات او تا اوایل [[قرن]] نوزدهم، [[مرگ]]، [[سوزاندن]] و [[مصادره اموال]] بود و حتی [[خانواده]] وی نیز مجازات می‌شدند [[شریعت مقدس اسلام]] در چهارده قرن پیش، بین جرم سیاسی با عنوان بغی و عادی تفکیک قائل شده است. در این تحقیق تلاش نگارنده بر آن است تا [[پژوهشی]] [[فقهی]] تاریخی در خصوص بغی و [[باغیان]] در [[تاریخ اسلام]] از صدر تاکنون، از دوران [[حکومت پیامبر اسلام]]{{صل}}، خلفای سه‌گانه و [[مولای متقیان]] [[حضرت علی]]{{ع}} و سایر [[امامان معصوم]]{{ع}} تاکنون انجام دهد. [[اهل]] [[جمل]]، [[صفین]] و [[نهروان]] از مصادیق بارز [[اهل بغی]] در [[زمان]] [[حکومت امیرالمؤمنین]] به شمار می‌آیند، در دوران معاصر نیز می‌توان به داعش و گروه‌های تکفیری تروریستی که در [[کشورهای اسلامی]] نظیر [[عراق]] و [[سوریه]] و با [[هدف]] [[براندازی]] [[جمهوری اسلامی ایران]] و [[حکومت ولایت فقیه]] و همچنین گروهک التقاطی [[منافقین]] و سایر گروهک‌های ضدانقلاب که در داخل و خارج علیه [[نظام]] [[مقدس]] جمهوری اسلامی ایران فعال بوده و هستند اشاره کرد، که بعضاً تکرار [[تاریخ]] است و هر کدام به نحوی به [[جدال]] و [[ستیز]] با [[حکومت اسلامی]] [[قیام]] کرده و درصدد براندازی [[حاکمیت اسلامی]] می‌باشند.<ref>[[جعفر ناصری\|ناصری]]، [[سید علی رضا حسینی\|حسینی]] و [[علی رضا سلیمی\|سلیمی]]، [[پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی (مقاله)\|پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی]]، ص ۲۱۰.</ref>		نگاهی به پیشینه [[تاریخی]] بغی از [[دوران رسول خدا]] تا عصر حاضر مؤید این نظریه است که [[شریعت اسلامی]] در [[برخورد با مخالفان]] [[شیوه]] خاصی را ارائه و بر اساس [[نیت]] و نوع جرم همواره بین حرکت‌های [[مخالفان]] تفکیک قائل بوده است. زمانی که در [[جهان]] [[مجرم]] سیاسی خطرناک‌ترین مجرم، و مجازات او تا اوایل [[قرن]] نوزدهم، [[مرگ]]، [[سوزاندن]] و [[مصادره اموال]] بود و حتی [[خانواده]] وی نیز مجازات می‌شدند [[شریعت مقدس اسلام]] در چهارده قرن پیش، بین جرم سیاسی با عنوان بغی و عادی تفکیک قائل شده است. در این تحقیق تلاش نگارنده بر آن است تا [[پژوهشی]] [[فقهی]] تاریخی در خصوص بغی و [[باغیان]] در [[تاریخ اسلام]] از صدر تاکنون، از دوران [[حکومت پیامبر اسلام]]{{صل}}، خلفای سه‌گانه و [[مولای متقیان]] [[حضرت علی]]{{ع}} و سایر [[امامان معصوم]]{{ع}} تاکنون انجام دهد. [[اهل]] [[جمل]]، [[صفین]] و [[نهروان]] از مصادیق بارز [[اهل بغی]] در [[زمان]] [[حکومت امیرالمؤمنین]] به شمار می‌آیند، در دوران معاصر نیز می‌توان به داعش و گروه‌های تکفیری تروریستی که در [[کشورهای اسلامی]] نظیر [[عراق]] و [[سوریه]] و با [[هدف]] [[براندازی]] [[جمهوری اسلامی ایران]] و [[حکومت ولایت فقیه]] و همچنین گروهک التقاطی [[منافقین]] و سایر گروهک‌های ضدانقلاب که در داخل و خارج علیه [[نظام]] [[مقدس]] جمهوری اسلامی ایران فعال بوده و هستند اشاره کرد، که بعضاً تکرار [[تاریخ]] است و هر کدام به نحوی به [[جدال]] و [[ستیز]] با [[حکومت اسلامی]] [[قیام]] کرده و درصدد براندازی [[حاکمیت اسلامی]] می‌باشند.<ref>[[جعفر ناصری\|ناصری]]، [[سید علی رضا حسینی\|حسینی]] و [[علی رضا سلیمی\|سلیمی]]، [[پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی (مقاله)\|پیشینه تاریخی بغی و تمرد در حکومت اسلامی]]، ص ۲۱۰.</ref>

	==[[ادبیات]] نظری و مفهوم‌شناسی [[بغی]] و [[بغات]]==		==ادبیات نظری و مفهوم‌شناسی [[بغی]] و [[بغات]]==
	تاریخ [[تابعی]] از متغیرهای گوناگون است که [[انسان]] فقط در برخی از آنها نقش دارد. [[زمین‌شناسی]] و [[جغرافیا]] از متغیرهای اساسی تاریخ هستند. ضرباهنگ زایش و فرسایش [[کوه‌ها]]، پیشروی متقابل دریا و خشکی، [[طغیان]] و [[تغییر]] مسیر رودها، [[میزان]] بارش نزولات جوی و سایر عوامل طبیعی، بر تاریخ اثرگذار هستند. عوامل [[انسانی]] مانند ~~[[جمعیت]]،~~ [[مهاجرت]]، فناوری و حتی نژاد اثر چشمگیری بر روند فرآیندهای [[تاریخی]] دارند. در شرایط طبیعی تقریباً برابر مانند [[مصر]] و [[آمریکای شمالی]]، نژادهای بشری، تمدن‌های بسیار متفاوتی ایجاد کرده‌اند. بغی ریشه‌ای [[عربی]] دارد و اهل لغت برای آن معانی متعددی ذکر کرده‌اند. [[طلب]]، [[عدول از حق]]، [[تجاوز]]، [[فساد]]، [[تکبر]]، [[دروغ]]، [[ظلم]] و عمل منافی [[عفت]] از آن جمله است و [[حسد]] ورزیدن را اصل معنی واژه بغی دانسته‌اند؛ لذا [[ستمگر]] را [[باغی]] نامیده‌اند که سرانجام [[حسادت]] ورزیدن [[ستمگری]] و ظلم است<ref>ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۴، ص٧٨.</ref>.		تاریخ [[تابعی]] از متغیرهای گوناگون است که [[انسان]] فقط در برخی از آنها نقش دارد. زمین‌شناسی و جغرافیا از متغیرهای اساسی تاریخ هستند. ضرباهنگ زایش و فرسایش [[کوه‌ها]]، پیشروی متقابل دریا و خشکی، [[طغیان]] و [[تغییر]] مسیر رودها، [[میزان]] بارش نزولات جوی و سایر عوامل طبیعی، بر تاریخ اثرگذار هستند. عوامل [[انسانی]] مانند جمعیت، [[مهاجرت]]، فناوری و حتی نژاد اثر چشمگیری بر روند فرآیندهای [[تاریخی]] دارند. در شرایط طبیعی تقریباً برابر مانند [[مصر]] و [[آمریکای شمالی]]، نژادهای بشری، تمدن‌های بسیار متفاوتی ایجاد کرده‌اند. بغی ریشه‌ای [[عربی]] دارد و اهل لغت برای آن معانی متعددی ذکر کرده‌اند. [[طلب]]، [[عدول از حق]]، [[تجاوز]]، [[فساد]]، [[تکبر]]، [[دروغ]]، [[ظلم]] و عمل منافی [[عفت]] از آن جمله است و [[حسد]] ورزیدن را اصل معنی واژه بغی دانسته‌اند؛ لذا [[ستمگر]] را [[باغی]] نامیده‌اند که سرانجام [[حسادت]] ورزیدن [[ستمگری]] و ظلم است<ref>ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۴، ص٧٨.</ref>.
	برخی از لغت شناسان آورده‌اند که لفظ بغی در تجاوز و ظلم کردن [[والی]] نیز به‌کاررفته است. واژه بغی و مشتقات آن در [[آیات قرآن]] نیز نودوپنج بار استعمال شده است. [[خداوند]] در در [[قرآن کریم]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللَّهِ فَإِنْ فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ}}<ref>«و اگر دو دسته از مؤمنان جنگ کنند، میان آنان را آشتی دهید پس اگر یکی از آن دو بر دیگری ستم کرد با آن کس که ستم می‌کند جنگ کنید تا به فرمان خداوند باز گردد و چون بازگشت، میان آن دو با دادگری آشتی دهید و دادگری ورزید که خداوند دادگران را دوست می‌دارد» سوره حجرات، آیه ۹.</ref>؛ لذا با توجه به [[آیه]] [[بغی]]، می‌توان گفت در این مرحله هنوز [[قتال]] به مرحله درگیری، برخورد فیزیکی و [[آشوب]] نرسیده و بر همه [[مردم]] لازم است که مانع از وقوع [[جنگ]] و آشوب شوند.		برخی از لغت شناسان آورده‌اند که لفظ بغی در تجاوز و ظلم کردن [[والی]] نیز به‌کاررفته است. واژه بغی و مشتقات آن در [[آیات قرآن]] نیز نودوپنج بار استعمال شده است. [[خداوند]] در در [[قرآن کریم]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللَّهِ فَإِنْ فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ}}<ref>«و اگر دو دسته از مؤمنان جنگ کنند، میان آنان را آشتی دهید پس اگر یکی از آن دو بر دیگری ستم کرد با آن کس که ستم می‌کند جنگ کنید تا به فرمان خداوند باز گردد و چون بازگشت، میان آن دو با دادگری آشتی دهید و دادگری ورزید که خداوند دادگران را دوست می‌دارد» سوره حجرات، آیه ۹.</ref>؛ لذا با توجه به [[آیه]] [[بغی]]، می‌توان گفت در این مرحله هنوز [[قتال]] به مرحله درگیری، برخورد فیزیکی و [[آشوب]] نرسیده و بر همه [[مردم]] لازم است که مانع از وقوع [[جنگ]] و آشوب شوند.
	در اصطلاح [[فقیهان]] بغی به معنی [[ظلم]] و تجاوزی است که علیه [[امام]] و [[حاکم اسلامی]] صورت پذیرد. [[علمای امامیه]] و [[اهل سنت]] هر کدام طبق [[عقیده]] خود نظرات و تعاریفی آورده‌اند. از منظر فقهای [[خاصه]] یکی از اقسام [[جهاد]]، جهاد علیه [[باغیان]] بر امام است. [[فقها]] تعریف‌های مختلفی از بغی ارائه کرده‌اند که می‌توان گفت، قدر مشترک همه آن تعاریف «[[شورش مسلحانه]] علیه امام» است. بعضی از فقها بغی را به [[خروج بر امام]] [[معصوم]]{{ع}} تعریف کرده و گفته‌اند «کسی که بر امام معصوم از [[ائمه طاهرین]] خروج کند، خواه یک نفر باشد مانند [[ابن‌ملجم]] و یا بیشتر مانند [[اهل]] [[جمل]] و [[صفین]] [[باغی]] است»<ref>عاملی، محمد بن مکی (شهید اول)، اللمعة الدمشقیة، ص۸۳.</ref>. در مقابل، غالب فقها بغی را بر خروج بر [[نایب امام]] معصوم{{ع}} نیز تسری داده و بغی را به [[خروج بر امام عادل]] تعریف کرده‌اند. از جمله مرحوم [[کاشف الغطاء]] گفته است: «هر کس علیه امام معصوم و یا [[نایب]] او خروج کند و از [[فرمان]] او [[سرپیچی]] نماید و امر او را [[اطاعت]] نکند و [[نهی]] او را ترک نکند و یا با او از راه ترک [[زکات]] و یا [[خمس]] [[مخالفت]] ورزد و یا [[حقوق]] [[شرعی]] او را ندهد [[باغی]] است»<ref>کاشف الغطاء، جعفر، کشف الغطاء، ج۴، ص٣۶٧.</ref>. مرحوم [[صاحب جواهر]] نیز در تعریف [[بغی]] آورده است: «[[بغی در لغت]] به معنای [[متجاوز]] از حد و [[ظلم]] و [[استعلا]] و [[طلب]] کردن چیزی است و در عرف متشرعه خروج از [[اطاعت امام]] [[عادل]] است»<ref>نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج٢١، ص۳۲۲.</ref>. [[شیخ طوسی]] در کتاب النهایه می‌فرماید: «هر کس بر [[امام عادل]] خروج کند و [[بیعت]] خود را نقض کند و با [[احکام]] و فرمان‌های او مخالفت کند باغی خواهد بود.»..<ref>طوسی، ابوجعفر، النهایه؛ منقول از سلسله الینابیع الفقهیه، ج۹، ص۵٣.</ref>. همچنین [[ابن ادریس]] در السرائر فرموده است: «هرکس علیه امام عادل خروج کند و بیعت خود را با او بشکند و او را در احکام و فرمان‌هایش مخالفت کند پس او باغی است.»..<ref>ابن ادریس حلی، السرائر، ج۲، ص١۵.</ref>.		در اصطلاح [[فقیهان]] بغی به معنی [[ظلم]] و تجاوزی است که علیه [[امام]] و [[حاکم اسلامی]] صورت پذیرد. [[علمای امامیه]] و [[اهل سنت]] هر کدام طبق [[عقیده]] خود نظرات و تعاریفی آورده‌اند. از منظر فقهای [[خاصه]] یکی از اقسام [[جهاد]]، جهاد علیه [[باغیان]] بر امام است. [[فقها]] تعریف‌های مختلفی از بغی ارائه کرده‌اند که می‌توان گفت، قدر مشترک همه آن تعاریف «[[شورش مسلحانه]] علیه امام» است. بعضی از فقها بغی را به [[خروج بر امام]] [[معصوم]]{{ع}} تعریف کرده و گفته‌اند «کسی که بر امام معصوم از [[ائمه طاهرین]] خروج کند، خواه یک نفر باشد مانند [[ابن‌ملجم]] و یا بیشتر مانند [[اهل]] [[جمل]] و [[صفین]] [[باغی]] است»<ref>عاملی، محمد بن مکی (شهید اول)، اللمعة الدمشقیة، ص۸۳.</ref>. در مقابل، غالب فقها بغی را بر خروج بر [[نایب امام]] معصوم{{ع}} نیز تسری داده و بغی را به [[خروج بر امام عادل]] تعریف کرده‌اند. از جمله مرحوم [[کاشف الغطاء]] گفته است: «هر کس علیه امام معصوم و یا [[نایب]] او خروج کند و از [[فرمان]] او [[سرپیچی]] نماید و امر او را [[اطاعت]] نکند و [[نهی]] او را ترک نکند و یا با او از راه ترک [[زکات]] و یا [[خمس]] [[مخالفت]] ورزد و یا [[حقوق]] [[شرعی]] او را ندهد [[باغی]] است»<ref>کاشف الغطاء، جعفر، کشف الغطاء، ج۴، ص٣۶٧.</ref>. مرحوم [[صاحب جواهر]] نیز در تعریف [[بغی]] آورده است: «[[بغی در لغت]] به معنای [[متجاوز]] از حد و [[ظلم]] و [[استعلا]] و [[طلب]] کردن چیزی است و در عرف متشرعه خروج از [[اطاعت امام]] [[عادل]] است»<ref>نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج٢١، ص۳۲۲.</ref>. [[شیخ طوسی]] در کتاب النهایه می‌فرماید: «هر کس بر [[امام عادل]] خروج کند و [[بیعت]] خود را نقض کند و با [[احکام]] و فرمان‌های او مخالفت کند باغی خواهد بود.»..<ref>طوسی، ابوجعفر، النهایه؛ منقول از سلسله الینابیع الفقهیه، ج۹، ص۵٣.</ref>. همچنین [[ابن ادریس]] در السرائر فرموده است: «هرکس علیه امام عادل خروج کند و بیعت خود را با او بشکند و او را در احکام و فرمان‌هایش مخالفت کند پس او باغی است.»..<ref>ابن ادریس حلی، السرائر، ج۲، ص١۵.</ref>.