بنیادگرایی در فقه سیاسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* دولت اسلامی و رادیکالیزم اقتصادی */

2025-09-27T09:08:52Z

دولت اسلامی و رادیکالیزم اقتصادی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۳۸
خط ۲۹:		خط ۲۹:
	[[رادیکالیزم]] اقتصادی، دولت اسلامی را به موضعگیری‌های مختلف در زمینه‌های سیاسی، [[فرهنگی]] و حتی نظامی می‌کشاند که تأمین [[اهداف]] عدالت اجتماعی، او را از درگیر شدن با آن مسائل ناگزیر می‌کند. دولت اسلامی برای تضمین [[هدف]] عدالت اجتماعی باید سیاست‌هایی را اتخاذ کند که سرانجام تصمیم‌گیری‌های کلان، بر عهدۀ سرمایه‌داران و حتی آنها که علاقه‌ای به انباشت ثروت دارند، نباشند و این نوع تفکر محدودیت‌هایی را بر سر راه [[احزاب]] و [[انتخابات]] در درون [[جامعه اسلامی]] ایجاد می‌کند.		[[رادیکالیزم]] اقتصادی، دولت اسلامی را به موضعگیری‌های مختلف در زمینه‌های سیاسی، [[فرهنگی]] و حتی نظامی می‌کشاند که تأمین [[اهداف]] عدالت اجتماعی، او را از درگیر شدن با آن مسائل ناگزیر می‌کند. دولت اسلامی برای تضمین [[هدف]] عدالت اجتماعی باید سیاست‌هایی را اتخاذ کند که سرانجام تصمیم‌گیری‌های کلان، بر عهدۀ سرمایه‌داران و حتی آنها که علاقه‌ای به انباشت ثروت دارند، نباشند و این نوع تفکر محدودیت‌هایی را بر سر راه [[احزاب]] و [[انتخابات]] در درون [[جامعه اسلامی]] ایجاد می‌کند.

	اصولاً باید سران چنین نظامی خود از کسانی باشند که فقر چشیده و [[محرومیت]] دیده باشند تا درد [[فقرا]] و [[مستضعفان]] برای آنان قابل [[درک]] باشد. به این ترتیب، رسیدن به درجات بالای [[تصمیم‌گیری]] در [[نظام اسلامی]] برای هر کس ممکن نیست و حتی آنها که [[منزّه]] از [[دنیاپرستی]]، [[مال]] [[دوستی]] و [[ثروت اندوزی]] نیستند، هرگز شانس و امکان صعود به قله‌های [[قدرت]] در [[نظام اسلامی]] را ندارند.		اصولاً باید سران چنین نظامی خود از کسانی باشند که فقر چشیده و [[محرومیت]] دیده باشند تا درد [[فقرا]] و [[مستضعفان]] برای آنان قابل [[درک]] باشد. به این ترتیب، رسیدن به درجات بالای تصمیم‌گیری در [[نظام اسلامی]] برای هر کس ممکن نیست و حتی آنها که [[منزّه]] از [[دنیاپرستی]]، [[مال]] [[دوستی]] و [[ثروت اندوزی]] نیستند، هرگز شانس و امکان صعود به قله‌های [[قدرت]] در [[نظام اسلامی]] را ندارند.

	[[رادیکالیزم]] در اندیشۀ [[عدالت اجتماعی]] [[اسلام]] تنها نوعی راهکار برای توجیه و [[تفسیر]] [[احکام حکومتی]] در تصمیم‌گیری‌های [[دولت]] [[امامت]] است و همانطور که [[اختیارات دولت]] امامت در [[انتخاب]] شیوه‌ها و راهکارهای اجرایی برای رسیدن به اهداف و آرمان‌های راهبردی، ممکن است در شرایط خاص [[اجتماعی]]، [[اقتصادی]] و [[سیاسی]] به رادیکالیزم منتهی شود، همچنین ممکن است به [[توسعه اقتصادی]] و [[تشویق]] بخش خصوصی و حتی اتخاذ [[سیاست]] خصوصی‌سازی بینجامد.		[[رادیکالیزم]] در اندیشۀ [[عدالت اجتماعی]] [[اسلام]] تنها نوعی راهکار برای توجیه و [[تفسیر]] [[احکام حکومتی]] در تصمیم‌گیری‌های [[دولت]] [[امامت]] است و همانطور که [[اختیارات دولت]] امامت در [[انتخاب]] شیوه‌ها و راهکارهای اجرایی برای رسیدن به اهداف و آرمان‌های راهبردی، ممکن است در شرایط خاص [[اجتماعی]]، [[اقتصادی]] و [[سیاسی]] به رادیکالیزم منتهی شود، همچنین ممکن است به [[توسعه اقتصادی]] و [[تشویق]] بخش خصوصی و حتی اتخاذ [[سیاست]] خصوصی‌سازی بینجامد.

Bahmani در ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۸

2025-09-27T09:08:27Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* پانویس */

2025-09-27T08:16:57Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۶
خط ۳۹:		خط ۳۹:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~بنیادگرایی~~]]		[[رده:اصطلاحات سیاسی]]

Jaafari در ‏۲۰ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۴۸

2025-08-20T04:48:29Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۸
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = بنیادگرایی		\| موضوع مرتبط = بنیادگرایی
	\| عنوان مدخل = بنیادگرایی		\| عنوان مدخل = بنیادگرایی
	\| مداخل مرتبط = [[بنیادگرایی در فقه سیاسی]]		\| مداخل مرتبط = [[بنیادگرایی در فقه سیاسی]] - [[بنیادگرایی در فلسفه دین و کلام جدید]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = بنیادگرایی | عنوان مدخل = بنیادگرایی | مداخل مرتبط = بنیادگرایی در فقه سیاسی | پرسش مرتبط = }} ==دولت اسلامی و رادیکالیزم== {{همچنین|حکومت اسلامی|رادیکالیزم}} مناقشات معاصر در زمینه تطبیق نظام سیاسی و دولت در اسلام با...» ایجاد کرد

2023-11-02T06:20:23Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = بنیادگرایی | عنوان مدخل = بنیادگرایی | مداخل مرتبط = بنیادگرایی در فقه سیاسی | پرسش مرتبط = }} ==دولت اسلامی و رادیکالیزم== {{همچنین|حکومت اسلامی|رادیکالیزم}} مناقشات معاصر در زمینه تطبیق نظام سیاسی و دولت در اسلام با...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = بنیادگرایی
| عنوان مدخل = بنیادگرایی
| مداخل مرتبط = [[بنیادگرایی در فقه سیاسی]]
| پرسش مرتبط =
}}

==دولت اسلامی و رادیکالیزم==
{{همچنین|حکومت اسلامی|رادیکالیزم}}
مناقشات معاصر در زمینه تطبیق نظام سیاسی و [[دولت در اسلام]] با نظام‌های معاصر [[غربی]] و امکان برداشت نوعی [[دموکراسی]] در اندیشۀ سیاسی [[اسلام]] سرانجام موجب آن گردیده که مدل‌های متعددی از [[نظام سیاسی اسلام]] به تصویر کشیده شود و در این میان دولت اسلامی رادیکال از جمله مدل‌های قابل بحثی است که در برابر مدل محافظه‌کارانۀ [[دموکراسی اسلامی]] مطرح شده است.
رادیکالیزم در اندیشۀ سیاسی اسلام به گونه‌ها و با برداشت‌های مختلف [[اقتصادی]]، سیاسی و فرهنگی و حتی نظامی تعریف و به تصویر کشیده شده است.
[[سنت]] [[فکری]] رادیکالیسم [[اسلامی]] راهی متفاوت از دیگر سنت‌های فکری اسلامی طی کرد. طرفداران این [[سنت تفسیری]] جدید از [[نصوص]] اسلامی ارائه کردند که در آن به اجرای کامل اصول [[شریعت]] و [[مقاومت]] شدید در برابر رژیمی می‌اندیشیدند که مانع از اجرای آن بود. هیأت‌های مذهبی و برخی از گروه‌های [[اجتماعی]] [[پایگاه اجتماعی]] آنها را شکل می‌داد. این سنت به گفت و گوی دیالکتیکی نیز با دیگر سنت‌های فکری اسلامی و غیراسلامی پرداخت. [[آرمان]] اساسی آن [[تأسیس حکومت اسلامی]] به منظور اجرای کامل [[شریعت اسلام]] و ایجاد [[هراس]] و نابودی افرادی بود که به [[مخالفت]] با این [[هدف]] اساسی می‌پرداختند. پس خواهان اجرای کامل [[احکام]] قهرآمیز [[قرآن]] و [[تعزیرات]] [[شرعی]] در برابر [[مخالفان]] بودند. سال‌های ۱۳۲۴ تا ۱۳۳۴ ش. دهۀ کنش و عمل سیاسی آنها در جغرافیای [[ایران]] بود. این گروه، هر چند هنوز انقلابی نبودند، اما بعدها نقش اساسی در [[تکوین]] اندیشۀ [[اسلام انقلابی]] در [[ایران]] به‌ویژه در میان نیروهای مذهبی ایفاء کرد و با وجود عمری کوتاه، میراثی بزرگ در به دست دادن تعبیر و [[تفسیری]] رادیکال از [[اسلام]] در عرصۀ [[اجتماعی]] ایران به یادگار گذاشتند. این [[سنت]] [[فکری]] از عقلانیتی برخوردار است که می‌توان آن را در [[آیین‌ها]]، [[رفتارها]]، نوع [[پوشش]]، نوشته‌ها و سخنرانی‌های آن [[کاوش]] کرد.

مطابق با [[ادبیات]] [[اجتماع‌گرایی]]، [[عقلانیت]] هر سنت فکری به مرور [[زمان]] شکل می‌گیرد و به تدریج کامل می‌شود. آنها از استدلال‌های خاصی نیز برخوردارند که خود اجتماعی خویش را شکل داده و برای پیشبرد «خیر سنت» خود دستگاه‌های منطقی ایجاد می‌کند. عقلانیت مزبور که از درون زمینه‌های نخستین اجتماعی و طبقاتی شکل می‌گیرد به مثابۀ چیزی است که ریچارد رورتی آن را «واژگان نهایی» می‌نامد: «همۀ افراد وقتی از آنها خواسته شد از [[امید]]، [[عقاید]] و آرزوهایشان تبیین‌هایی ارائه دهند، مجموعه‌ای از کلمات و عبارات دارند که بدان‌ها [[متوسل]] می‌شوند. اینها همان واژگان نهایی هستند و داستان خود را به وسیلۀ این واژگان نقل می‌کنند.
سنت فکری رادیکالیسم [[اسلامی]] نیز از عقلانیتی برخوردار است که در مسیر [[انسجام]] بخشی به آن ویژگی خاصی بخشیده است. این عقلانیت [[جهان‌بینی]] آن را عرضه می‌دارد؛ مرزهای مشترکش را با دیگر [[سنت‌ها]] مشخص و کنش‌های اعضای آن را شکل می‌بخشد. آنها [[فکر]] و روش نوینی عرضه می‌دارند که از تبارهای فکری، متون و منابع خاصی برخوردار بوده و [[شؤون]] و طبقات خاصی آن را بر دوش می‌کشند. این سنت که [[نمایندگان]] و [[مفسران]] خاص خود را داشت، مفاهیم جدید و اساسی را طرح کرد. بر این اساس سازوکارها و تاکتیک‌های خاصی نیز برای عملیاتی کردن این مفاهیم و [[اندیشه‌ها]] اتخاذ کرد<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۶۱.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۵۵.</ref>

==[[دولت اسلامی]] و [[رادیکالیزم]] [[اقتصادی]]==
متفکرانی که به مسائل اقتصادی به ویژه [[فقر‌زدایی]] و [[عدالت اجتماعی]]، اهمیت بیشتری قائل شده‌اند و آن را از اهداف اصلی [[رسالت]] [[دین]] به شمار آورده‌اند، [[دولت]] را نسبت به [[مبارزه]] با [[اختلاف طبقاتی]]، کنترل [[ثروت]]، [[تولید]]، انباشت، [[توزیع]] و [[مصرف]] [[متعهد]] می‌دانند و به این ترتیب حساسیت [[دولت]] نسبت به کنترل‌های [[اقتصادی]] موجب می‌شود که سیاست‌های تند و خشونت‌آمیزی را نسبت به [[سوء]] استفاده کنندگان اقتصادی و [[سرمایه‌داران]] حرفه‌ای در پیش روی داشته باشند. این نوع رادیکالیسم، [[دولت اسلامی]] را به موضعگیری‌های مشابه با نظام‌های سوسیالیزم و احیانا [[مارکسیستی]] می‌کشاند و از این رو در تقسیم‌بندی‌های [[سیاسی]] در ردیف کشورهای رادیکال چپ قرار می‌گیرد.
در این [[تفکر]]، [[عدالت اجتماعی]] با عنصر [[مبارزه]] و حتی [[خشونت]] همراه می‌شود که نمودار بارز آن را می‌توان در استشهادی که این گروه به سخن [[اباذر]] می‌نمایند، به وضوح [[مشاهده]] کرد:
«من از آن کس متعجبم که گرسنه است و برای گرفتن [[حق]] خویش، [[سلاح]] به دست نمی‌گیرد».
[[سخن امام علی]]{{ع}} که می‌فرمودند: «هیچ مستمندی به [[فقر]] دچار نگردید، مگر به این علت که سرمایه‌ای نزد کسی انباشته شد». دست کم مبارزۀ سیاسی را توجیه می‌کند که [[فقیر]] برای به دست آوردن حق از دست دادۀ خود، باید هم با [[سرمایه‌داری]] که حق وی را ربوده، مبارزه کند و هم راه‌های انباشت به ناحق ثروت را ببندد.
[[رادیکالیزم]] اقتصادی، دولت اسلامی را به موضعگیری‌های مختلف در زمینه‌های سیاسی، [[فرهنگی]] و حتی نظامی می‌کشاند که تأمین [[اهداف]] عدالت اجتماعی، او را از درگیر شدن با آن مسائل ناگزیر می‌کند. دولت اسلامی برای تضمین [[هدف]] عدالت اجتماعی باید سیاست‌هایی را اتخاذ کند که سرانجام تصمیم‌گیری‌های کلان، بر عهدۀ سرمایه‌داران و حتی آنها که علاقه‌ای به انباشت ثروت دارند، نباشند و این نوع تفکر محدودیت‌هایی را بر سر راه [[احزاب]] و [[انتخابات]] در درون [[جامعه اسلامی]] ایجاد می‌کند.

اصولاً باید سران چنین نظامی خود از کسانی باشند که فقر چشیده و [[محرومیت]] دیده باشند تا درد [[فقرا]] و [[مستضعفان]] برای آنان قابل [[درک]] باشد. به این ترتیب، رسیدن به درجات بالای [[تصمیم‌گیری]] در [[نظام اسلامی]] برای هر کس ممکن نیست و حتی آنها که [[منزّه]] از [[دنیاپرستی]]، [[مال]] [[دوستی]] و [[ثروت اندوزی]] نیستند، هرگز شانس و امکان صعود به قله‌های [[قدرت]] در [[نظام اسلامی]] را ندارند.
[[رادیکالیزم]] در اندیشۀ [[عدالت اجتماعی]] [[اسلام]] تنها نوعی راهکار برای توجیه و [[تفسیر]] [[احکام حکومتی]] در تصمیم‌گیری‌های [[دولت]] [[امامت]] است و همانطور که [[اختیارات دولت]] امامت در [[انتخاب]] شیوه‌ها و راهکارهای اجرایی برای رسیدن به اهداف و آرمان‌های [[راهبردی]]، ممکن است در شرایط خاص [[اجتماعی]]، [[اقتصادی]] و [[سیاسی]] به رادیکالیزم منتهی شود، همچنین ممکن است به [[توسعه اقتصادی]] و [[تشویق]] بخش خصوصی و حتی اتخاذ [[سیاست]] [[خصوصی‌سازی]] بینجامد.
راهکارها هر چند توسط دولت امامت اتخاذ می‌شوند اما [[تصمیم‌گیری]] در انتخاب نوع آنها به شرایط جاری [[فرهنگی]]، اجتماعی و اقتصادی و سیاسی [[جامعه]] بستگی دارد.
حالت‌های انقلابی در شرایطی که رسیدن به عدالت اجتماعی سخت‌گیری‌ها را ایجاب می‌کند به سران و [[زمامداران]] نیز سرایت می‌کند و [[زندگی]] خصوصی آنان را نیز در معرض [[تهدید]] قرار می‌دهد و [[آزادی]] عمل از آنها نیز سلب می‌شود؛ زیرا آنها موظفند سطح زندگی خصوصی خود را به حداقل زندگی عادی [[مردم]] تنزل دهند<ref>نهج‌البلاغه، خطبه ۲۰۹.</ref>.<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۶۵ - ۲۶۱.</ref><ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۵۶.</ref>

==[[دولت اسلامی]] و [[رادیکالیزم]] [[سیاسی]]==
چنین تعبیری در مورد [[نظام سیاسی]] و [[دولت در اسلام]]، به مفهوم آن است که اصل خبره‌گرایی در تشخیص موضوعات و برنامه‌ها از اصول [[راهبردی]] [[اسلام]] به ویژه در عرصۀ [[سیاست]] است. همانطور که در مسائل [[قضایی]] به هنگام تشخیص موضوعاتی چون [[قتل]]، تخلفات ساختمانی، تصادفات رانندگی، نواقص فنی که [[احکام قضایی]] به آنها بستگی دارد، به کارشناس مربوط ارجاع می‌شود، به طور کلی مفاد اصل: {{متن قرآن|فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ}}<ref>«اگر نمی‌دانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید» سوره نحل، آیه ۴۳.</ref> آن است که معیار، همواره تشخیص [[خبره]] و کارشناس فن است. به این ترتیب در عرصۀ سیاست نیز [[امور سیاسی]] به کسانی واگذار می‌شود که دارای خبرؤیت باشند و [[آگاهی]] و [[بینش]] لازم را در تشخیص آنها داشته باشند. حتی در [[رقابت]] فیمابین [[خبرگان]]، شخص هر چه خبره‌تر باشد، بر دیگران پیشی خواهد گرفت.
اسلام سیاست‌هایی را که امور عمومی را به ناصالحان و فاقدان [[ارزش‌ها]] و صلاحیت‌های لازم می‌سپارند، [[نکوهش]] کرده است: {{عربی|لن یفلح قوم و لو انسائهم}}<ref>مشابه این حدیث: سخن امام علی{{ع}} در نهج البلاغه است: {{متن حدیث|يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ... فَعِنْدَ ذَلِكَ يَكُونُ السُّلْطَانُ بِمَشُورَةِ النِّسَاءِ وَ إِمَارَةِ الصِّبْيَانِ}}؛ نهج البلاغه، کلمات قصار، ص۱۰۲.</ref> جامعه‌ای که زمام امورشان به دست [[زنان]] باشد، هرگز روی [[رستگاری]] و [[موفقیت]] نمی‌بیند. در این [[حدیث نبوی]]{{صل}} «[[زن]]» به عنوان عنصر احساسی و فاقد [[عقلانیت]] لازم که در جامعۀ بازمانده از [[جاهلیت]] [[عرب]] در جنس زن تبلور داشت، به طور [[الگو]] گونه بیانگر نکوهش سپردن امور عمومی [[جامعه]] به دست کسانی است که فاقد [[کارآمدی]] و اهلیت لازم برای [[مدیریت]] متناسب با شرایط عمومی جامعه است<ref>فقه سیاسی، ج۱۰، ص۲۶۶ - ۲۶۵.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص ۵۷.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:1100701.jpg|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۲''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:بنیادگرایی]]