بنی‌رباب - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: /* رباب و خوارج */

2026-05-24T05:45:02Z

رباب و خوارج

نمایش تغییرات

Jaafari: /* منابع */

2026-05-24T05:44:26Z

منابع

نمایش تغییرات

Wasity: /* نسب رباب */

2026-05-23T17:03:45Z

نسب رباب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۳۳
خط ۷:		خط ۷:

	==نسب رباب==		==نسب رباب==
	این [[قبیله]] بزرگ [[مُضَری]] تیره‌ای از [[اعراب]] عدنانی‌اند که نسب از [[اُد بن طابخة بن الیاس بن مضر]] می‌برند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۱؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۲؛ عوتبی صحاری، الانساب، ج۱، ص۳۹۳.</ref>. «رِباب»<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۰؛ جوهری، الصحاح، ج۱، ص۱۳۲؛ سمعانی، الانساب، ج۶، ص۶۷.</ref> -که در برخی مصادر [[فارسی]]، «رُباب» خوانده شده است-<ref>لغتنامه دهخدا، ذیل واژه.</ref>، حاصل جمع پنج قبیله: «[[~~بتی‌تیم~~]]»، «[[بنی‌عدی]]»، «[[بنی‌ثور]]»، «[[بنی‌عوف]]»، «[[بنی اشیب بن عبد مناة بن اد]]» با «[[بنی ضبة بن‏ اد]]» بود<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۱۹۸. منابع در تعداد و ذکر نام قبایل رباب با هم اختلاف کرده‌اند؛ چندان که برخی مصادر با حذف و اضافه بعضی از موارد مذکور از طوایفی چون: «ضَبَّه، ثَوْر، عُکْل، تَیْم و عَدِی» (جوهری، الصحاح، ج۱، ص۱۳۲؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۳۳.) «بنی تمیم، عدیّ، ثور و عکل فرزندان عبد مناة بن ادّ و ضبة بن أد» (نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۸) «ثور، عکل، تمیم و عدی» (ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۲) «تیم، عدی، عکل، مزینه و ضبه» (ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۰) «تیم، عدی، عوف، ثور و عکل و ضبة بن ادّ»، (ابن عبد البر، الانباه علی قبائل الرواة، صبر ۶۱) «تیم الرباب، ثور اطحل، عدی، عکل و مزینه فرزندان عبدمناة بن ادّ و بنی ضبه بن اد» (سمعانی، الانساب، ج۶، ص۶۷؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۱۳-۱۴) و... با عنوان «رباب» یاد کرده‌اند. به علاوه این که ابن کلبی ضمن ذکر معاهده تیم، عدیّ، ثور، عوف، أشیب و ضبّة بن‏ أد، تنها از «تیم» به عنوان «رباب» نام برده است. (هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۷۸) برخی دیگر از منابع نیز تنها از فرزندان عبدمناة بن اد(ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۳۸۰) و بعضی دیگر از فروعات قبیله ضبه (ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۴۰۳. نیز ر.ک: زبیدی، تاج العروس، ج۲، ص۱۱) تحت عنوان رباب نام بردند</ref> که از آنان به جهت [[اجتماع]] با هم (تَرَبَّبُوا) و فرو بردن دستان خود در «رُب» (شیره خرما یا میوه‌های دیگر) و [[هم‌پیمان]] شدن با هم علیه [[تمیم]]، بدین نام خوانده شده‌اند<ref>جوهری، الصحاح، ج۱، ص۱۳۲؛ ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۴۰۳. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۷۸؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۰؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۸.</ref>. ضمن این که در برخی منابع، [[تفرّق]] [[طوایف]] این [[قبیله]] دلیل نامگذاری این [[قوم]] بدین نام عنوان شده است<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۴۰۳. نیز ر.ک: زبیدی، تاج العروس، ج۲، ص۱۱.</ref>. افزون بر [[قبایل]] و طوایف فوق، از دیگر شعب و فروعات [[فروتر]] این قبیله می‌توان از [[بنی ضباری بن نشبه]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۷۷؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۵، ص۲۱۶؛ فیروزآبادی، قاموس المحیط، ج۲، ص۷۵.</ref>، [[بنی فریش بن ضباری]]<ref>دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۴، ص۱۸۸۰؛ سمعانی، الانساب، ج۱۰، ص۲۱۱؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۴۲۹.</ref>، [[بنی جساس بن نشبه]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۵۲؛ دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۳، ص۱۴۱۵؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۱۸۶-۱۸۷.</ref>، [[بنو أقیش]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۹؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۱۹۹؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۴۲.</ref>، [[بنی زهیر بن اقیش]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۹۳؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۰؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۱، ص۱۰۵. نیز ر.ک: ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۱، ص۲۸۲.</ref>، [[بنی وائله]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی صریم بن وائله]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۱؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۱، ص۱۵؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۲۴۱. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی قامشة بن وائله]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۳.</ref>، [[بنی دؤل بن جل بن عدی]]<ref>ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۳، ص۳۴۸؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۲۵، ص۱۸۷؛ فیروزآبادی، قاموس المحیط، ج۳، ص۳۷۸. ابن حبیب هم از نام و نسب این طایفه با عنوان «بنی دؤل بن جل بن عبدمناة» یاد کرده است. (ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۶)</ref>، [[بنو ولاد]] (ولاده)<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی أنس]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنو شعاعه]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنو أیسر]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی نکره]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی ذهل بن تیم]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۰؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۵۶.</ref>، [[بنی رفاعة بن لؤی]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی کاهل بن لؤی]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی ودیعة بن عبدالله]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی عمرو بن عبدالله]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۱.</ref>، [[بنی قهوس بن عمرو]]<ref>ابن کلبی (هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱) و بلاذری (بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۱) از این طایفه با نام «بنی فهوس بن عمرو» یاد کرده، آنان را از پیوستگان به طایفه بنی مرة بن عوف از شعب قبیله بزرگ غطفان بر شمرده‌اند. ابن درید هم از الحاق این قوم به قبیله ازد خبر داده است. (ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۵-۱۸۶)</ref> و... نام برد. ضمن این که شعب بی‌شمار [[بنی‌ضبه]] -یکی از مهمترین [[قبایل]] رباب- هم می‌توان من باب نمونه از: [[بنی سید بن مالک بن بکر]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۶۰؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۴، ص۴۱۹.</ref>، [[بنی شقرة بن ربیعة بن کعب]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۳۳؛ دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۳، ص۱۳۷۰؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۰۶.</ref>، [[بنی ذهل]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰.</ref>، [[بنی بجالة بن ذهل]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷.</ref>، [[بنی صبح بن ذهل]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۶۳۰.</ref>، [[بنی تیم بن ذهل]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۵.</ref>، [[بنی مبذول بن عامر بن ربیعه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۳۵.</ref>، [[بنی مسعود بن دلجة بن نعیم]] -که تمام مسعودی‌ها بدیشان منسوبند-<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۹۳.</ref>، [[بنی نصر بن عبدالله بن بکر]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۱۸۰.</ref>، [[بنی کوز بن کعب بن بجاله]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۵؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>، [[بنی صباح بن طریف بن زید]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰؛ سمعانی، الانساب، ج۸، ص۲۷۲؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۱۲.</ref>، [[بنی شییم]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۱.</ref>، [[بنی هاجر]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ بکری، معجم ما استعجم، ج۳، ص۹۷۷.</ref>، [[بنی هلال بن عامر بن ربیعه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، [[بنی زید مناة بن ربیعة بن کعب]] معروف به «بنی جروه»<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، [[بنی زید بن کعب بن بجاله]]<ref>ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>، [[بنی صریم بن سعد بن ضبه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۳؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳. </ref>، [[بنی ثعلبة بن سعد بن ضبه]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۶.</ref> و... یاد کرد.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>		این [[قبیله]] بزرگ [[مُضَری]] تیره‌ای از [[اعراب]] عدنانی‌اند که نسب از [[اُد بن طابخة بن الیاس بن مضر]] می‌برند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۱؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۲؛ عوتبی صحاری، الانساب، ج۱، ص۳۹۳.</ref>. «رِباب»<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۰؛ جوهری، الصحاح، ج۱، ص۱۳۲؛ سمعانی، الانساب، ج۶، ص۶۷.</ref> -که در برخی مصادر [[فارسی]]، «رُباب» خوانده شده است-<ref>لغتنامه دهخدا، ذیل واژه.</ref>، حاصل جمع پنج قبیله: «[[بنی‌تیم]]»، «[[بنی‌عدی]]»، «[[بنی‌ثور]]»، «[[بنی‌عوف]]»، «[[بنی اشیب بن عبد مناة بن اد]]» با «[[بنی ضبة بن‏ اد]]» بود<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۱۹۸. منابع در تعداد و ذکر نام قبایل رباب با هم اختلاف کرده‌اند؛ چندان که برخی مصادر با حذف و اضافه بعضی از موارد مذکور از طوایفی چون: «ضَبَّه، ثَوْر، عُکْل، تَیْم و عَدِی» (جوهری، الصحاح، ج۱، ص۱۳۲؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۳۳.) «بنی تمیم، عدیّ، ثور و عکل فرزندان عبد مناة بن ادّ و ضبة بن أد» (نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۸) «ثور، عکل، تمیم و عدی» (ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۲) «تیم، عدی، عکل، مزینه و ضبه» (ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۰) «تیم، عدی، عوف، ثور و عکل و ضبة بن ادّ»، (ابن عبد البر، الانباه علی قبائل الرواة، صبر ۶۱) «تیم الرباب، ثور اطحل، عدی، عکل و مزینه فرزندان عبدمناة بن ادّ و بنی ضبه بن اد» (سمعانی، الانساب، ج۶، ص۶۷؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۱۳-۱۴) و... با عنوان «رباب» یاد کرده‌اند. به علاوه این که ابن کلبی ضمن ذکر معاهده تیم، عدیّ، ثور، عوف، أشیب و ضبّة بن‏ أد، تنها از «تیم» به عنوان «رباب» نام برده است. (هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۷۸) برخی دیگر از منابع نیز تنها از فرزندان عبدمناة بن اد(ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۳۸۰) و بعضی دیگر از فروعات قبیله ضبه (ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۴۰۳. نیز ر.ک: زبیدی، تاج العروس، ج۲، ص۱۱) تحت عنوان رباب نام بردند</ref> که از آنان به جهت [[اجتماع]] با هم (تَرَبَّبُوا) و فرو بردن دستان خود در «رُب» (شیره خرما یا میوه‌های دیگر) و [[هم‌پیمان]] شدن با هم علیه [[تمیم]]، بدین نام خوانده شده‌اند<ref>جوهری، الصحاح، ج۱، ص۱۳۲؛ ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۴۰۳. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۷۸؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۰؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۸.</ref>. ضمن این که در برخی منابع، [[تفرّق]] [[طوایف]] این [[قبیله]] دلیل نامگذاری این [[قوم]] بدین نام عنوان شده است<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۴۰۳. نیز ر.ک: زبیدی، تاج العروس، ج۲، ص۱۱.</ref>. افزون بر [[قبایل]] و طوایف فوق، از دیگر شعب و فروعات [[فروتر]] این قبیله می‌توان از [[بنی ضباری بن نشبه]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۷۷؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۵، ص۲۱۶؛ فیروزآبادی، قاموس المحیط، ج۲، ص۷۵.</ref>، [[بنی فریش بن ضباری]]<ref>دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۴، ص۱۸۸۰؛ سمعانی، الانساب، ج۱۰، ص۲۱۱؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۴۲۹.</ref>، [[بنی جساس بن نشبه]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۵۲؛ دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۳، ص۱۴۱۵؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۱۸۶-۱۸۷.</ref>، [[بنو أقیش]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۹؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۱۹۹؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۴۲.</ref>، [[بنی زهیر بن اقیش]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۹۳؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۰؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۱، ص۱۰۵. نیز ر.ک: ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۱، ص۲۸۲.</ref>، [[بنی وائله]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی صریم بن وائله]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۱؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۱، ص۱۵؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۲۴۱. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی قامشة بن وائله]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۳.</ref>، [[بنی دؤل بن جل بن عدی]]<ref>ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۳، ص۳۴۸؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۲۵، ص۱۸۷؛ فیروزآبادی، قاموس المحیط، ج۳، ص۳۷۸. ابن حبیب هم از نام و نسب این طایفه با عنوان «بنی دؤل بن جل بن عبدمناة» یاد کرده است. (ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۶)</ref>، [[بنو ولاد]] (ولاده)<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی أنس]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنو شعاعه]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنو أیسر]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی نکره]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی ذهل بن تیم]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۰؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۵۶.</ref>، [[بنی رفاعة بن لؤی]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی کاهل بن لؤی]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی ودیعة بن عبدالله]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی عمرو بن عبدالله]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۱.</ref>، [[بنی قهوس بن عمرو]]<ref>ابن کلبی (هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱) و بلاذری (بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۱) از این طایفه با نام «بنی فهوس بن عمرو» یاد کرده، آنان را از پیوستگان به طایفه بنی مرة بن عوف از شعب قبیله بزرگ غطفان بر شمرده‌اند. ابن درید هم از الحاق این قوم به قبیله ازد خبر داده است. (ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۵-۱۸۶)</ref> و... نام برد. ضمن این که شعب بی‌شمار [[بنی‌ضبه]] -یکی از مهمترین [[قبایل]] رباب- هم می‌توان من باب نمونه از: [[بنی سید بن مالک بن بکر]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۶۰؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۴، ص۴۱۹.</ref>، [[بنی شقرة بن ربیعة بن کعب]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۳۳؛ دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۳، ص۱۳۷۰؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۰۶.</ref>، [[بنی ذهل]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰.</ref>، [[بنی بجالة بن ذهل]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷.</ref>، [[بنی صبح بن ذهل]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۶۳۰.</ref>، [[بنی تیم بن ذهل]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۵.</ref>، [[بنی مبذول بن عامر بن ربیعه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۳۵.</ref>، [[بنی مسعود بن دلجة بن نعیم]] -که تمام مسعودی‌ها بدیشان منسوبند-<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۹۳.</ref>، [[بنی نصر بن عبدالله بن بکر]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۱۸۰.</ref>، [[بنی کوز بن کعب بن بجاله]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۵؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>، [[بنی صباح بن طریف بن زید]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰؛ سمعانی، الانساب، ج۸، ص۲۷۲؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۱۲.</ref>، [[بنی شییم]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۱.</ref>، [[بنی هاجر]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ بکری، معجم ما استعجم، ج۳، ص۹۷۷.</ref>، [[بنی هلال بن عامر بن ربیعه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، [[بنی زید مناة بن ربیعة بن کعب]] معروف به «بنی جروه»<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، [[بنی زید بن کعب بن بجاله]]<ref>ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>، [[بنی صریم بن سعد بن ضبه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۳؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳. </ref>، [[بنی ثعلبة بن سعد بن ضبه]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۶.</ref> و... یاد کرد.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

	==مواطن و مساکن رباب==		==مواطن و مساکن رباب==

Wasity: /* نسب رباب */

2026-05-23T17:02:27Z

نسب رباب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۰:۳۲
خط ۷:		خط ۷:

	==نسب رباب==		==نسب رباب==
	این [[قبیله]] بزرگ [[مُضَری]] تیره‌ای از [[اعراب]] عدنانی‌اند که نسب از [[اُد بن طابخة بن الیاس بن مضر]] می‌برند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۱؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۲؛ عوتبی صحاری، الانساب، ج۱، ص۳۹۳.</ref>. «رِباب»<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۰؛ جوهری، الصحاح، ج۱، ص۱۳۲؛ سمعانی، الانساب، ج۶، ص۶۷.</ref> -که در برخی مصادر [[فارسی]]، «رُباب» خوانده شده است-<ref>لغتنامه دهخدا، ذیل واژه.</ref>، حاصل جمع پنج قبیله: ~~تَیْم، عَدِیّ، ثَوْر،~~ [[~~عوف~~]]~~، أشیب~~ بن ~~عبدمناة~~ بن ~~ادّ~~ با ~~ضَبَّة~~ بن‏ ~~أدّ~~ بود<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۱۹۸. منابع در تعداد و ذکر نام قبایل رباب با هم اختلاف کرده‌اند؛ چندان که برخی مصادر با حذف و اضافه بعضی از موارد مذکور از طوایفی چون: «ضَبَّه، ثَوْر، عُکْل، تَیْم و عَدِی» (جوهری، الصحاح، ج۱، ص۱۳۲؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۳۳.) «بنی تمیم، عدیّ، ثور و عکل فرزندان عبد مناة بن ادّ و ضبة بن أد» (نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۸) «ثور، عکل، تمیم و عدی» (ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۲) «تیم، عدی، عکل، مزینه و ضبه» (ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۰) «تیم، عدی، عوف، ثور و عکل و ضبة بن ادّ»، (ابن عبد البر، الانباه علی قبائل الرواة، صبر ۶۱) «تیم الرباب، ثور اطحل، عدی، عکل و مزینه فرزندان عبدمناة بن ادّ و بنی ضبه بن اد» (سمعانی، الانساب، ج۶، ص۶۷؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۱۳-۱۴) و... با عنوان «رباب» یاد کرده‌اند. به علاوه این که ابن کلبی ضمن ذکر معاهده تیم، عدیّ، ثور، عوف، أشیب و ضبّة بن‏ أد، تنها از «تیم» به عنوان «رباب» نام برده است. (هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۷۸) برخی دیگر از منابع نیز تنها از فرزندان عبدمناة بن اد(ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۳۸۰) و بعضی دیگر از فروعات قبیله ضبه (ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۴۰۳. نیز ر.ک: زبیدی، تاج العروس، ج۲، ص۱۱) تحت عنوان رباب نام بردند</ref> که از آنان به جهت [[اجتماع]] با هم (تَرَبَّبُوا) و فرو بردن دستان خود در «رُب» (شیره خرما یا میوه‌های دیگر) و [[هم‌پیمان]] شدن با هم علیه [[تمیم]]، بدین نام خوانده شده‌اند<ref>جوهری، الصحاح، ج۱، ص۱۳۲؛ ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۴۰۳. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۷۸؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۰؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۸.</ref>. ضمن این که در برخی منابع، [[تفرّق]] [[طوایف]] این [[قبیله]] دلیل نامگذاری این [[قوم]] بدین نام عنوان شده است<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۴۰۳. نیز ر.ک: زبیدی، تاج العروس، ج۲، ص۱۱.</ref>. افزون بر [[قبایل]] و طوایف فوق، از دیگر شعب و فروعات [[فروتر]] این قبیله می‌توان از [[بنی ضباری بن نشبه]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۷۷؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۵، ص۲۱۶؛ فیروزآبادی، قاموس المحیط، ج۲، ص۷۵.</ref>، [[بنی فریش بن ضباری]]<ref>دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۴، ص۱۸۸۰؛ سمعانی، الانساب، ج۱۰، ص۲۱۱؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۴۲۹.</ref>، [[بنی جساس بن نشبه]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۵۲؛ دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۳، ص۱۴۱۵؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۱۸۶-۱۸۷.</ref>، [[بنو أقیش]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۹؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۱۹۹؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۴۲.</ref>، [[بنی زهیر بن اقیش]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۹۳؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۰؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۱، ص۱۰۵. نیز ر.ک: ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۱، ص۲۸۲.</ref>، [[بنی وائله]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی صریم بن وائله]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۱؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۱، ص۱۵؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۲۴۱. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی قامشة بن وائله]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۳.</ref>، [[بنی دؤل بن جل بن عدی]]<ref>ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۳، ص۳۴۸؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۲۵، ص۱۸۷؛ فیروزآبادی، قاموس المحیط، ج۳، ص۳۷۸. ابن حبیب هم از نام و نسب این طایفه با عنوان «بنی دؤل بن جل بن عبدمناة» یاد کرده است. (ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۶)</ref>، [[بنو ولاد]] (ولاده)<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی أنس]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنو شعاعه]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنو أیسر]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی نکره]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی ذهل بن تیم]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۰؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۵۶.</ref>، [[بنی رفاعة بن لؤی]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی کاهل بن لؤی]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی ودیعة بن عبدالله]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی عمرو بن عبدالله]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۱.</ref>، [[بنی قهوس بن عمرو]]<ref>ابن کلبی (هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱) و بلاذری (بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۱) از این طایفه با نام «بنی فهوس بن عمرو» یاد کرده، آنان را از پیوستگان به طایفه بنی مرة بن عوف از شعب قبیله بزرگ غطفان بر شمرده‌اند. ابن درید هم از الحاق این قوم به قبیله ازد خبر داده است. (ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۵-۱۸۶)</ref> و... نام برد. ضمن این که شعب بی‌شمار [[بنی‌ضبه]] -یکی از مهمترین [[قبایل]] رباب- هم می‌توان من باب نمونه از: [[بنی سید بن مالک بن بکر]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۶۰؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۴، ص۴۱۹.</ref>، [[بنی شقرة بن ربیعة بن کعب]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۳۳؛ دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۳، ص۱۳۷۰؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۰۶.</ref>، [[بنی ذهل]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰.</ref>، [[بنی بجالة بن ذهل]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷.</ref>، [[بنی صبح بن ذهل]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۶۳۰.</ref>، [[بنی تیم بن ذهل]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۵.</ref>، [[بنی مبذول بن عامر بن ربیعه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۳۵.</ref>، [[بنی مسعود بن دلجة بن نعیم]] -که تمام مسعودی‌ها بدیشان منسوبند-<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۹۳.</ref>، [[بنی نصر بن عبدالله بن بکر]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۱۸۰.</ref>، [[بنی کوز بن کعب بن بجاله]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۵؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>، [[بنی صباح بن طریف بن زید]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰؛ سمعانی، الانساب، ج۸، ص۲۷۲؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۱۲.</ref>، [[بنی شییم]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۱.</ref>، [[بنی هاجر]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ بکری، معجم ما استعجم، ج۳، ص۹۷۷.</ref>، [[بنی هلال بن عامر بن ربیعه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، [[بنی زید مناة بن ربیعة بن کعب]] معروف به «بنی جروه»<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، [[بنی زید بن کعب بن بجاله]]<ref>ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>، [[بنی صریم بن سعد بن ضبه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۳؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳. </ref>، [[بنی ثعلبة بن سعد بن ضبه]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۶.</ref> و... یاد کرد.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>		این [[قبیله]] بزرگ [[مُضَری]] تیره‌ای از [[اعراب]] عدنانی‌اند که نسب از [[اُد بن طابخة بن الیاس بن مضر]] می‌برند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۱؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۲؛ عوتبی صحاری، الانساب، ج۱، ص۳۹۳.</ref>. «رِباب»<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۰؛ جوهری، الصحاح، ج۱، ص۱۳۲؛ سمعانی، الانساب، ج۶، ص۶۷.</ref> -که در برخی مصادر [[فارسی]]، «رُباب» خوانده شده است-<ref>لغتنامه دهخدا، ذیل واژه.</ref>، حاصل جمع پنج قبیله: «[[بتی‌تیم]]»، «[[بنی‌عدی]]»، «[[بنی‌ثور]]»، «[[بنی‌عوف]]»، «[[بنی اشیب بن عبد مناة بن اد]]» با «[[بنی ضبة بن‏ اد]]» بود<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۱۹۸. منابع در تعداد و ذکر نام قبایل رباب با هم اختلاف کرده‌اند؛ چندان که برخی مصادر با حذف و اضافه بعضی از موارد مذکور از طوایفی چون: «ضَبَّه، ثَوْر، عُکْل، تَیْم و عَدِی» (جوهری، الصحاح، ج۱، ص۱۳۲؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۳۳.) «بنی تمیم، عدیّ، ثور و عکل فرزندان عبد مناة بن ادّ و ضبة بن أد» (نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۸) «ثور، عکل، تمیم و عدی» (ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۲) «تیم، عدی، عکل، مزینه و ضبه» (ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۰) «تیم، عدی، عوف، ثور و عکل و ضبة بن ادّ»، (ابن عبد البر، الانباه علی قبائل الرواة، صبر ۶۱) «تیم الرباب، ثور اطحل، عدی، عکل و مزینه فرزندان عبدمناة بن ادّ و بنی ضبه بن اد» (سمعانی، الانساب، ج۶، ص۶۷؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۱۳-۱۴) و... با عنوان «رباب» یاد کرده‌اند. به علاوه این که ابن کلبی ضمن ذکر معاهده تیم، عدیّ، ثور، عوف، أشیب و ضبّة بن‏ أد، تنها از «تیم» به عنوان «رباب» نام برده است. (هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۷۸) برخی دیگر از منابع نیز تنها از فرزندان عبدمناة بن اد(ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۳۸۰) و بعضی دیگر از فروعات قبیله ضبه (ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۴۰۳. نیز ر.ک: زبیدی، تاج العروس، ج۲، ص۱۱) تحت عنوان رباب نام بردند</ref> که از آنان به جهت [[اجتماع]] با هم (تَرَبَّبُوا) و فرو بردن دستان خود در «رُب» (شیره خرما یا میوه‌های دیگر) و [[هم‌پیمان]] شدن با هم علیه [[تمیم]]، بدین نام خوانده شده‌اند<ref>جوهری، الصحاح، ج۱، ص۱۳۲؛ ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۴۰۳. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۷۸؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۰؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۸.</ref>. ضمن این که در برخی منابع، [[تفرّق]] [[طوایف]] این [[قبیله]] دلیل نامگذاری این [[قوم]] بدین نام عنوان شده است<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۴۰۳. نیز ر.ک: زبیدی، تاج العروس، ج۲، ص۱۱.</ref>. افزون بر [[قبایل]] و طوایف فوق، از دیگر شعب و فروعات [[فروتر]] این قبیله می‌توان از [[بنی ضباری بن نشبه]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۷۷؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۵، ص۲۱۶؛ فیروزآبادی، قاموس المحیط، ج۲، ص۷۵.</ref>، [[بنی فریش بن ضباری]]<ref>دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۴، ص۱۸۸۰؛ سمعانی، الانساب، ج۱۰، ص۲۱۱؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۴۲۹.</ref>، [[بنی جساس بن نشبه]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۵۲؛ دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۳، ص۱۴۱۵؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۱۸۶-۱۸۷.</ref>، [[بنو أقیش]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۹؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۱۹۹؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۴۲.</ref>، [[بنی زهیر بن اقیش]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۹۳؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۰؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۱، ص۱۰۵. نیز ر.ک: ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۱، ص۲۸۲.</ref>، [[بنی وائله]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی صریم بن وائله]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۱؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۱، ص۱۵؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۲۴۱. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی قامشة بن وائله]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۳.</ref>، [[بنی دؤل بن جل بن عدی]]<ref>ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۳، ص۳۴۸؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۲۵، ص۱۸۷؛ فیروزآبادی، قاموس المحیط، ج۳، ص۳۷۸. ابن حبیب هم از نام و نسب این طایفه با عنوان «بنی دؤل بن جل بن عبدمناة» یاد کرده است. (ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۶)</ref>، [[بنو ولاد]] (ولاده)<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی أنس]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنو شعاعه]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنو أیسر]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی نکره]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی ذهل بن تیم]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۰؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۵۶.</ref>، [[بنی رفاعة بن لؤی]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی کاهل بن لؤی]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی ودیعة بن عبدالله]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی عمرو بن عبدالله]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۱.</ref>، [[بنی قهوس بن عمرو]]<ref>ابن کلبی (هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱) و بلاذری (بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۱) از این طایفه با نام «بنی فهوس بن عمرو» یاد کرده، آنان را از پیوستگان به طایفه بنی مرة بن عوف از شعب قبیله بزرگ غطفان بر شمرده‌اند. ابن درید هم از الحاق این قوم به قبیله ازد خبر داده است. (ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۵-۱۸۶)</ref> و... نام برد. ضمن این که شعب بی‌شمار [[بنی‌ضبه]] -یکی از مهمترین [[قبایل]] رباب- هم می‌توان من باب نمونه از: [[بنی سید بن مالک بن بکر]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۶۰؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۴، ص۴۱۹.</ref>، [[بنی شقرة بن ربیعة بن کعب]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۳۳؛ دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۳، ص۱۳۷۰؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۰۶.</ref>، [[بنی ذهل]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰.</ref>، [[بنی بجالة بن ذهل]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷.</ref>، [[بنی صبح بن ذهل]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۶۳۰.</ref>، [[بنی تیم بن ذهل]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۵.</ref>، [[بنی مبذول بن عامر بن ربیعه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۳۵.</ref>، [[بنی مسعود بن دلجة بن نعیم]] -که تمام مسعودی‌ها بدیشان منسوبند-<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۹۳.</ref>، [[بنی نصر بن عبدالله بن بکر]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۱۸۰.</ref>، [[بنی کوز بن کعب بن بجاله]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۵؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>، [[بنی صباح بن طریف بن زید]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰؛ سمعانی، الانساب، ج۸، ص۲۷۲؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۱۲.</ref>، [[بنی شییم]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۱.</ref>، [[بنی هاجر]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ بکری، معجم ما استعجم، ج۳، ص۹۷۷.</ref>، [[بنی هلال بن عامر بن ربیعه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، [[بنی زید مناة بن ربیعة بن کعب]] معروف به «بنی جروه»<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، [[بنی زید بن کعب بن بجاله]]<ref>ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>، [[بنی صریم بن سعد بن ضبه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۳؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳. </ref>، [[بنی ثعلبة بن سعد بن ضبه]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۶.</ref> و... یاد کرد.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

	==مواطن و مساکن رباب==		==مواطن و مساکن رباب==

Wasity: /* نسب رباب */

2026-05-23T13:48:06Z

نسب رباب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۱۸
خط ۷:		خط ۷:

	==نسب رباب==		==نسب رباب==
	این [[قبیله]] بزرگ [[مُضَری]] تیره‌ای از [[اعراب]] عدنانی‌اند که نسب از [[اُد بن طابخة بن الیاس بن مضر]] می‌برند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۱؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۲؛ عوتبی صحاری، الانساب، ج۱، ص۳۹۳.</ref>. «رِباب»<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۰؛ جوهری، الصحاح، ج۱، ص۱۳۲؛ سمعانی، الانساب، ج۶، ص۶۷.</ref> -که در برخی مصادر [[فارسی]]، «رُباب» خوانده شده است-<ref>لغتنامه دهخدا، ذیل واژه.</ref>، حاصل جمع پنج قبیله: تَیْم، عَدِیّ، ثَوْر، [[عوف]]، أشیب بن عبدمناة بن ادّ با ضَبَّة بن‏ أدّ بود<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۱۹۸. منابع در تعداد و ذکر نام قبایل رباب با هم اختلاف کرده‌اند؛ چندان که برخی مصادر با حذف و اضافه بعضی از موارد مذکور از طوایفی چون: «ضَبَّه، ثَوْر، عُکْل، تَیْم و عَدِی» (جوهری، الصحاح، ج۱، ص۱۳۲؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۳۳.) «بنی تمیم، عدیّ، ثور و عکل فرزندان عبد مناة بن ادّ و ضبة بن أد» (نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۸) «ثور، عکل، تمیم و عدی» (ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۲) «تیم، عدی، عکل، مزینه و ضبه» (ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۰) «تیم، عدی، عوف، ثور و عکل و ضبة بن ادّ»، (ابن عبد البر، الانباه علی قبائل الرواة، صبر ۶۱) «تیم الرباب، ثور اطحل، عدی، عکل و مزینه فرزندان عبدمناة بن ادّ و بنی ضبه بن اد» (سمعانی، الانساب، ج۶، ص۶۷؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۱۳-۱۴) و... با عنوان «رباب» یاد کرده‌اند. به علاوه این که ابن کلبی ضمن ذکر معاهده تیم، عدیّ، ثور، عوف، أشیب و ضبّة بن‏ أد، تنها از «تیم» به عنوان «رباب» نام برده است. (هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۷۸) برخی دیگر از منابع نیز تنها از فرزندان عبدمناة بن اد(ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۳۸۰) و بعضی دیگر از فروعات قبیله ضبه (ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۴۰۳. نیز ر.ک: زبیدی، تاج العروس، ج۲، ص۱۱) تحت عنوان رباب نام بردند</ref> که از آنان به جهت [[اجتماع]] با هم (تَرَبَّبُوا) و فرو بردن دستان خود در «رُب» (شیره خرما یا میوه‌های دیگر) و [[هم‌پیمان]] شدن با هم علیه [[تمیم]]، بدین نام خوانده شده‌اند<ref>جوهری، الصحاح، ج۱، ص۱۳۲؛ ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۴۰۳. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۷۸؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۰؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۸.</ref>. ضمن این که در برخی منابع، [[تفرّق]] [[طوایف]] این [[قبیله]] دلیل نامگذاری این [[قوم]] بدین نام عنوان شده است<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۴۰۳. نیز ر.ک: زبیدی، تاج العروس، ج۲، ص۱۱.</ref>. افزون بر [[قبایل]] و طوایف فوق، از دیگر شعب و فروعات [[فروتر]] این قبیله می‌توان از [[بنی ضباری بن نشبه]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۷۷؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۵، ص۲۱۶؛ فیروزآبادی، قاموس المحیط، ج۲، ص۷۵.</ref>، [[بنی فریش بن ضباری]]<ref>دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۴، ص۱۸۸۰؛ سمعانی، الانساب، ج۱۰، ص۲۱۱؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۴۲۹.</ref>، [[بنی جساس بن نشبه]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۵۲؛ دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۳، ص۱۴۱۵؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۱۸۶-۱۸۷.</ref>، [[بنو أقیش]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۹؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۱۹۹؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۴۲.</ref>، [[بنی زهیر بن اقیش]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۹۳؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۰؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۱، ص۱۰۵. نیز ر.ک: ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۱، ص۲۸۲.</ref>، [[بنی وائله]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی صریم بن وائله]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۱؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۱، ص۱۵؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۲۴۱. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی قامشة بن وائله]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۳.</ref>، [[بنی دؤل بن جل بن عدی]]<ref>ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۳، ص۳۴۸؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۲۵، ص۱۸۷؛ فیروزآبادی، قاموس المحیط، ج۳، ص۳۷۸. ابن حبیب هم از نام و نسب این طایفه با عنوان «بنی دؤل بن جل بن عبدمناة» یاد کرده است. (ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۶)</ref>، [[بنو ولاد]] (ولاده)<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی أنس]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنو شعاعه]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنو أیسر]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی نکره]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی ذهل بن تیم]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۰؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۵۶.</ref>، [[بنی رفاعة بن لؤی]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی کاهل بن لؤی]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی ودیعة بن عبدالله]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی عمرو بن عبدالله]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۱.</ref>، [[بنی قهوس بن عمرو]]<ref>ابن کلبی (هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱) و بلاذری (بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۱) از این طایفه با نام «بنی فهوس بن عمرو» یاد کرده، آنان را از پیوستگان به طایفه بنی مرة بن عوف از شعب قبیله بزرگ غطفان بر شمرده‌اند. ابن درید هم از الحاق این قوم به قبیله ازد خبر داده است. (ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۵-۱۸۶)</ref> و... نام برد. ضمن این که شعب بی‌شمار [[~~ضبه~~]] -یکی از مهمترین [[قبایل]] رباب- هم می‌توان من باب نمونه از: [[بنی سید بن مالک بن بکر]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۶۰؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۴، ص۴۱۹.</ref>، [[بنی شقرة بن ربیعة بن کعب]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۳۳؛ دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۳، ص۱۳۷۰؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۰۶.</ref>، [[بنی ذهل]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰.</ref>، [[بنی بجالة بن ذهل]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷.</ref>، [[بنی صبح بن ذهل]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۶۳۰.</ref>، [[بنی تیم بن ذهل]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۵.</ref>، [[بنی مبذول بن عامر بن ربیعه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۳۵.</ref>، [[بنی مسعود بن دلجة بن نعیم]] -که تمام مسعودی‌ها بدیشان منسوبند-<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۹۳.</ref>، [[بنی نصر بن عبدالله بن بکر]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۱۸۰.</ref>، [[بنی کوز بن کعب بن بجاله]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۵؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>، [[بنی صباح بن طریف بن زید]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰؛ سمعانی، الانساب، ج۸، ص۲۷۲؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۱۲.</ref>، [[بنی شییم]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۱.</ref>، [[بنی هاجر]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ بکری، معجم ما استعجم، ج۳، ص۹۷۷.</ref>، [[بنی هلال بن عامر بن ربیعه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، [[بنی زید مناة بن ربیعة بن کعب]] معروف به «بنی جروه»<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، [[بنی زید بن کعب بن بجاله]]<ref>ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>، [[بنی صریم بن سعد بن ضبه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۳؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳. </ref>، [[بنی ثعلبة بن سعد بن ضبه]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۶.</ref> و... یاد کرد.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>		این [[قبیله]] بزرگ [[مُضَری]] تیره‌ای از [[اعراب]] عدنانی‌اند که نسب از [[اُد بن طابخة بن الیاس بن مضر]] می‌برند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۱؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۲؛ عوتبی صحاری، الانساب، ج۱، ص۳۹۳.</ref>. «رِباب»<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۰؛ جوهری، الصحاح، ج۱، ص۱۳۲؛ سمعانی، الانساب، ج۶، ص۶۷.</ref> -که در برخی مصادر [[فارسی]]، «رُباب» خوانده شده است-<ref>لغتنامه دهخدا، ذیل واژه.</ref>، حاصل جمع پنج قبیله: تَیْم، عَدِیّ، ثَوْر، [[عوف]]، أشیب بن عبدمناة بن ادّ با ضَبَّة بن‏ أدّ بود<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۱۹۸. منابع در تعداد و ذکر نام قبایل رباب با هم اختلاف کرده‌اند؛ چندان که برخی مصادر با حذف و اضافه بعضی از موارد مذکور از طوایفی چون: «ضَبَّه، ثَوْر، عُکْل، تَیْم و عَدِی» (جوهری، الصحاح، ج۱، ص۱۳۲؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۳۳.) «بنی تمیم، عدیّ، ثور و عکل فرزندان عبد مناة بن ادّ و ضبة بن أد» (نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۸) «ثور، عکل، تمیم و عدی» (ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۲) «تیم، عدی، عکل، مزینه و ضبه» (ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۰) «تیم، عدی، عوف، ثور و عکل و ضبة بن ادّ»، (ابن عبد البر، الانباه علی قبائل الرواة، صبر ۶۱) «تیم الرباب، ثور اطحل، عدی، عکل و مزینه فرزندان عبدمناة بن ادّ و بنی ضبه بن اد» (سمعانی، الانساب، ج۶، ص۶۷؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۱۳-۱۴) و... با عنوان «رباب» یاد کرده‌اند. به علاوه این که ابن کلبی ضمن ذکر معاهده تیم، عدیّ، ثور، عوف، أشیب و ضبّة بن‏ أد، تنها از «تیم» به عنوان «رباب» نام برده است. (هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۷۸) برخی دیگر از منابع نیز تنها از فرزندان عبدمناة بن اد(ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۳۸۰) و بعضی دیگر از فروعات قبیله ضبه (ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۴۰۳. نیز ر.ک: زبیدی، تاج العروس، ج۲، ص۱۱) تحت عنوان رباب نام بردند</ref> که از آنان به جهت [[اجتماع]] با هم (تَرَبَّبُوا) و فرو بردن دستان خود در «رُب» (شیره خرما یا میوه‌های دیگر) و [[هم‌پیمان]] شدن با هم علیه [[تمیم]]، بدین نام خوانده شده‌اند<ref>جوهری، الصحاح، ج۱، ص۱۳۲؛ ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۴۰۳. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۷۸؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۰؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۸.</ref>. ضمن این که در برخی منابع، [[تفرّق]] [[طوایف]] این [[قبیله]] دلیل نامگذاری این [[قوم]] بدین نام عنوان شده است<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۴۰۳. نیز ر.ک: زبیدی، تاج العروس، ج۲، ص۱۱.</ref>. افزون بر [[قبایل]] و طوایف فوق، از دیگر شعب و فروعات [[فروتر]] این قبیله می‌توان از [[بنی ضباری بن نشبه]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۷۷؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۵، ص۲۱۶؛ فیروزآبادی، قاموس المحیط، ج۲، ص۷۵.</ref>، [[بنی فریش بن ضباری]]<ref>دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۴، ص۱۸۸۰؛ سمعانی، الانساب، ج۱۰، ص۲۱۱؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۴۲۹.</ref>، [[بنی جساس بن نشبه]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۵۲؛ دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۳، ص۱۴۱۵؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۱۸۶-۱۸۷.</ref>، [[بنو أقیش]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۹؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۱۹۹؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۴۲.</ref>، [[بنی زهیر بن اقیش]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۹۳؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۰؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۱، ص۱۰۵. نیز ر.ک: ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۱، ص۲۸۲.</ref>، [[بنی وائله]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی صریم بن وائله]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۱؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۱، ص۱۵؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۲۴۱. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی قامشة بن وائله]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۳.</ref>، [[بنی دؤل بن جل بن عدی]]<ref>ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۳، ص۳۴۸؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۲۵، ص۱۸۷؛ فیروزآبادی، قاموس المحیط، ج۳، ص۳۷۸. ابن حبیب هم از نام و نسب این طایفه با عنوان «بنی دؤل بن جل بن عبدمناة» یاد کرده است. (ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۶)</ref>، [[بنو ولاد]] (ولاده)<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی أنس]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنو شعاعه]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنو أیسر]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی نکره]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۴.</ref>، [[بنی ذهل بن تیم]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۸۱؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۰؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۵۶.</ref>، [[بنی رفاعة بن لؤی]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی کاهل بن لؤی]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی ودیعة بن عبدالله]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱.</ref>، [[بنی عمرو بن عبدالله]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۱.</ref>، [[بنی قهوس بن عمرو]]<ref>ابن کلبی (هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۱) و بلاذری (بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۱) از این طایفه با نام «بنی فهوس بن عمرو» یاد کرده، آنان را از پیوستگان به طایفه بنی مرة بن عوف از شعب قبیله بزرگ غطفان بر شمرده‌اند. ابن درید هم از الحاق این قوم به قبیله ازد خبر داده است. (ابن درید، الاشتقاق، ص۱۸۵-۱۸۶)</ref> و... نام برد. ضمن این که شعب بی‌شمار [[بنی‌ضبه]] -یکی از مهمترین [[قبایل]] رباب- هم می‌توان من باب نمونه از: [[بنی سید بن مالک بن بکر]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۶۰؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۴، ص۴۱۹.</ref>، [[بنی شقرة بن ربیعة بن کعب]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۳۳؛ دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۳، ص۱۳۷۰؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۰۶.</ref>، [[بنی ذهل]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰.</ref>، [[بنی بجالة بن ذهل]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷.</ref>، [[بنی صبح بن ذهل]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۶۳۰.</ref>، [[بنی تیم بن ذهل]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۵.</ref>، [[بنی مبذول بن عامر بن ربیعه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۳۵.</ref>، [[بنی مسعود بن دلجة بن نعیم]] -که تمام مسعودی‌ها بدیشان منسوبند-<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۹۳.</ref>، [[بنی نصر بن عبدالله بن بکر]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۱۸۰.</ref>، [[بنی کوز بن کعب بن بجاله]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۵؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>، [[بنی صباح بن طریف بن زید]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰؛ سمعانی، الانساب، ج۸، ص۲۷۲؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۱۲.</ref>، [[بنی شییم]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۱.</ref>، [[بنی هاجر]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ بکری، معجم ما استعجم، ج۳، ص۹۷۷.</ref>، [[بنی هلال بن عامر بن ربیعه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، [[بنی زید مناة بن ربیعة بن کعب]] معروف به «بنی جروه»<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، [[بنی زید بن کعب بن بجاله]]<ref>ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>، [[بنی صریم بن سعد بن ضبه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۳؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳. </ref>، [[بنی ثعلبة بن سعد بن ضبه]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۶.</ref> و... یاد کرد.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

	==مواطن و مساکن رباب==		==مواطن و مساکن رباب==

Wasity در ‏۲۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۴۱

2026-05-23T13:41:16Z

نمایش تغییرات

Jaafari: /* منابع */

2026-05-23T08:00:06Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۳۰
خط ۱۱۸:		خط ۱۱۸:

	[[قیام]] [[إبراهیم بن عبدالله بن حسن]] معروف به «[[ابراهیم باخمرا]]» ([[سال ۱۴۵ هجری]]) در بصره هم از دیگر حوادث این دوران است که از [[رباب]] و [[بنی ضبه]] نامی به میان آمده است. [[مفضل بن محمد بن یعلی ضبی]] -از [[راویان]] و [[محدثان]] بنام عصر و عالم به [[شعر]] و [[ادب]] و [[ایام العرب]]-<ref>ابن ندیم، فهرست، ص۷۵؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۱۲۲؛ سمعانی، الانساب، ج۸، ص۳۸۵.</ref> را از جمله معاریف شرکت‌کننده در این [[قیام]] گفته‌اند. او از [[کوفه]] به [[بصره]] رفت و در [[انتظار]] خروج ابراهیم نشست. پس از وقوع این قیام، وی به جمع قیام‌کنندگان پیوست و همچنان با آنها همراه بود تا این که [[ابراهیم بن عبدالله]] کشته شد. پس از کشته شدن ابراهیم، وی گریخت و از وادی‌ای به [[وادی]] دیگر [[پناهنده]] بود تا این که بدو [[امان]] داده شد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۶؛ ابن ندیم، فهرست، ص۷۵.</ref>. «[[یوم]] الصریف»<ref>«الصَّریف» موضعی است در نتاج در ده میلی آن. و آن سرزمین اسید بن عمرو بن تمیم و به نقلی از متعلقات بنی حنظله است. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۴۰۳)</ref> را نیز باید از دیگر وقایع مهم دوران [[حکومت]] [[بنی العباس]] برشمرد. این واقعه که در ایام حکومت [[هارون الرشید]] (حک. ۱۷۰-۱۹۳ [[هجری]])، بین [[بنی ضبه]] و بنی حنظله اتفاق افتاد، به نظر می‌رسد با [[پیروزی]] بنی ضبه به پایان رسیده است<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۶۶۲. نیز ر.ک: بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۲۳۹.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>		[[قیام]] [[إبراهیم بن عبدالله بن حسن]] معروف به «[[ابراهیم باخمرا]]» ([[سال ۱۴۵ هجری]]) در بصره هم از دیگر حوادث این دوران است که از [[رباب]] و [[بنی ضبه]] نامی به میان آمده است. [[مفضل بن محمد بن یعلی ضبی]] -از [[راویان]] و [[محدثان]] بنام عصر و عالم به [[شعر]] و [[ادب]] و [[ایام العرب]]-<ref>ابن ندیم، فهرست، ص۷۵؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۱۲۲؛ سمعانی، الانساب، ج۸، ص۳۸۵.</ref> را از جمله معاریف شرکت‌کننده در این [[قیام]] گفته‌اند. او از [[کوفه]] به [[بصره]] رفت و در [[انتظار]] خروج ابراهیم نشست. پس از وقوع این قیام، وی به جمع قیام‌کنندگان پیوست و همچنان با آنها همراه بود تا این که [[ابراهیم بن عبدالله]] کشته شد. پس از کشته شدن ابراهیم، وی گریخت و از وادی‌ای به [[وادی]] دیگر [[پناهنده]] بود تا این که بدو [[امان]] داده شد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۶؛ ابن ندیم، فهرست، ص۷۵.</ref>. «[[یوم]] الصریف»<ref>«الصَّریف» موضعی است در نتاج در ده میلی آن. و آن سرزمین اسید بن عمرو بن تمیم و به نقلی از متعلقات بنی حنظله است. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۴۰۳)</ref> را نیز باید از دیگر وقایع مهم دوران [[حکومت]] [[بنی العباس]] برشمرد. این واقعه که در ایام حکومت [[هارون الرشید]] (حک. ۱۷۰-۱۹۳ [[هجری]])، بین [[بنی ضبه]] و بنی حنظله اتفاق افتاد، به نظر می‌رسد با [[پیروزی]] بنی ضبه به پایان رسیده است<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۶۶۲. نیز ر.ک: بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۲۳۹.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

			==رباب و خوارج==
			پس از پایان [[نبرد صفین]]، برخی از مردان رباب به همراه شمار زیادی از [[مردم]] [[بنی تمیم]] از [[سپاه امیرالمؤمنین]]{{ع}} جدا شدند و از خوارج، بلکه از سران ایشان گردیدند. این گروه که [[مستورد بن علفه تیمی]]، [[شجنة بن عدی]] و پسرش [[اخضر بن شجنه تیمی]] -پدر و [[برادر]] [[قطام]] از [[قاتلین]] [[امام علی]]{{ع}}-<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۸؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۰.</ref> از جمله ایشان بودند، در [[نبرد نهروان]] در برابر [[مولای متقیان]]{{ع}} صف کشیدند. این [[جنگ]]، هر چند پایانش با [[شکست]] خوارج و کشته شدن جمع زیادی از ایشان از جمله شجنه و اخضر همراه بود<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۸۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۷۸؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۰.</ref>، اما ریشه‌های [[تفکر]] خارجی همچنان در میان مردم [[تمیم]] و رباب باقی ماند و سرانجام بقایای همین [[فرقه]] [[منحرف]]، اسباب [[شهادت امیرالمؤمنین]]{{ع}} را فراهم آوردند. [[عبدالرحمن بن ملجم مرادی]] -که از جمله خوارج بود- در دیداری که با دو تن دیگر از [[خوارج در مکه]] داشت، به این نتیجه رسیده بودند که علی{{ع}}، معاویه و [[عمرو بن عاص]] به عنوان باعث و [[بانی]] همه گرفتاری‌های [[مسلمین]]، مستحق مرگ‌اند. از این رو، بر [[قتل]] این سه تن همپیمان شدند. [[ابن ملجم]] -که عهده دار [[ترور]] [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} گردیده بود،- خود را به [[کوفه]] رساند. وی در این [[شهر]]، پس از دیدار با زنی خارجیه<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۰</ref> از [[قبیله]] [[تیم الرباب]] به نام قطام بنت شجنه -که پدر و برادرش در [[نهروان]] به‌دست سپاه امیرالمؤمنین{{ع}} کشته شده بودند،- [[مفتون]] [[زیبایی]] او شد و با قبول شروط ازدواجش -که [[شهادت امام علی]]{{ع}} از جمله آن بود،- مصمم‌تر از گذشته، [[عزم]] خود را در برای [[شهادت]] رساندن [[وصی رسول خدا]]{{صل}} جزم نمود. پس به کمک [[وردان بن مجالد بن علفه تیمی]] -که او نیز پدر و عموی خارجی‌اش - [[هلال بن علفه تیمی]] - را در [[نبرد]] با [[یاران امیرالمؤمنین]]{{ع}} در ماسَبَذان از دست داده بود- اقدام به [[ترور]] آن حضرت کردند و سرانجام آن حضرت را در ۲۱ [[رمضان]] [[سال ۴۰ هجری]] به [[شهادت]] رساندند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۱۴۴-۱۴۵؛ شیخ مفید، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ج۱، ص۱۸-۱۹؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۳۸۹-۳۹۰.</ref>.

			البته [[خوارج]] در دوران [[حکومت امام علی]]{{ع}} پیش از [[شهادت امیرالمؤمنین]]{{ع}} و در فاصله بین [[نهروان]] و [[شهادت]] آن حضرت، به اقدامات دیگری هم دست زده بودند که [[شورش]] [[هلال بن علفه تیمی]] در [[سال ۳۸ هجری]] از آن جمله است. هلال -که از زعمای [[اباضیه]] و از [[شجاعان]] عصر خود بود،-<ref>زرکلی، الاعلام، ج۸، ص۹۱.</ref> بعد از نهروان سر به [[عصیان]] نهاد و همراه با برادرش مجالد و ۲۰۰ تن از یارانش به ماسَبَذان -در [[مدائن]]- رفت. [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} سپاهی را به [[فرماندهی]] [[معقل بن قیس ریاحی]] به [[جنگ]] آنها فرستاد. در نبردی که بین این دو گروه، در [[جمادی الاولی]] سال ۳۸ هجری در آن منطقه اتفاق افتاد، هلال و مجالد همراه با دویست تن از [[یاران]] خارجی خود کشته شدند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۴۸۲؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۳۷۲؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲۰، ص۱۸۰.</ref>.

			جریان خوارج پس از شهادت امیرالمؤمنین{{ع}} نیز همچنان استمرار یافت و روند رو به رشدی به خود گرفت؛ چندان که اندکی پس از شهادت آن حضرت، در [[زمان]] امارت [[مغیرة بن شعبه]] -[[فرماندار]] [[معاویة بن ابوسفیان]] در [[عراق]]- [[خوارج کوفه]] نخستین شورش بزرگ خود را علیه [[بنی امیه]] به راه انداختند. این [[جنبش]] که در [[سال ۴۳ هجری]] و در دوران [[حکومت معاویه]]، و به [[رهبری]] مُسْتَوْرِد بن عُلَّفَه تیمی انجام گرفت، از بزرگ‌ترین [[شورش‌های خوارج]] محسوب می‌شود. نقل است که «[[حیان بن ظبیان]] (ضبیان)» -از معدود خوارج به جای مانده از [[جنگ نهروان]]- پس از [[گفتگو]] با یاران خود، بر آن شدند تا به [[کوفه]] بروند و مقدمات یک [[قیام]] را فراهم آورند. در این زمان، مغیرة بن شعبه، از سوی معاویه عهده دار [[امارت کوفه]] بود. [[مغیره]] مردی [[مسامحه]] گر بود و با صاحبان [[عقاید]] [[باطل]] کاری نداشت. با ورود [[خوارج]] به [[کوفه]]، چهار صد تن از آنان، در [[خانه]] [[حیان بن ظبیان]] جمع شدند تا برای خود [[رهبری]] برگزینند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ترجمه، ج۷، ص۲۷۳۰؛ ابن خلدون، تاریخ، ترجمه، ج۲، ص۲۲۹.</ref>. آنها بر [[انتخاب]] [[مستورد بن علفه تیمی]] از [[تیم الرباب]] و [[حیان بن ظبیان سلمی]] و [[معاذ بن جوین طائی]] برای [[رهبری]] و [[فرماندهی]] خود متفق شدند<ref>این سه نفر، از بقایای لشکر نهروان بودند که خود را میان کشتگان انداخته بودند و بدین ترتیب، از آن معرکه جان سالم بدر برده بودند. (ابن خلدون، تاریخ، ج۳، ص۱۷۹)</ref>. بعد از رایزنی‌های متعدد، سرانجام تصمیم بر این شد که [[مستورد بن علفه]] را که از همه آنان مسن‌تر بود، به عنوان [[رهبر]] خود برگزینند. آن‌گاه همگی [[وعده]] کردند که لوازم [[قیام]] را فراهم کرده و در اول [[شعبان]] [[سال ۴۳ هجری]] خروج کنند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ترجمه، ج۷، ص۲۷۳۱-۲۷۳۲.</ref>. خبر این [[اجتماع]] و قیام قریب الوقوع آنان به [[مغیره]] رسید. پس به [[سرعت]] دست به کار شد و جمعی از آنان را دستگیر و [[زندانی]] کرد. [[تغییر]] [[سیاست]] مغیره در قبال این گروه و [[دستگیری]] شماری از آنان همچون حیان بن ظبیان و معاذ بن جوین، [[خوارج کوفه]] را به [[فرار]] از این [[شهر]] وا داشت. از جمله این فراریان، مستورد بن علفه بود که سوی [[حیره]] رفت<ref>ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ترجمه، ج‌۱۰، ص۲۸۴.</ref>. وی به دنبال [[یاران]] خود فرستاد و به آنها پیغام داد تا از [[قبایل]] خود فاصله بگیرند و به سمت «سوراء» [[حرکت]] کنند. سیصد تن از [[خوارج]] به سمت سوراء روان شدند و خود را به [[مستورد]] رساندند. در این حال، مغیره از حرکت آنها با خبر شد و [[معقل بن قیس ریاحی]] را [[مأمور]] متفرق کردن آنها کرد و به [[رئیس شرطه]] خود دستور داد تا [[شیعیان علی]]{{ع}} را هم همراه [[معقل]] بفرستد؛ زیرا [[شیعیان]]، [[خون]] خوارج را [[مباح]] می‌دانستند، پیش از این هم با خوارج جنگیده بودند، آنها را فرقه‌ای [[گمراه]] می‌دانستند، از آنها [[کینه]] داشتند و در [[جنگ]] با آنها [[قوی]] و [[استوار]] بودند<ref>پر واضح است که این گفته، بهانه ای بیش نبود تا شیعه را به جنگ خوارج بفرستد و بدین ترتیب هم از شر شیعیان عراق خلاصی یابد هم از دست خوارج. مغیره بیش از همه بر کوفه و جریان‌های حاکم آن آگاه بود. او از دشمنی میان خوارج و شیعیان و طرفداران علی{{ع}} به خوبی آگاه بود و می‌دانست، مهمترین رقیب بنی‌امیه در امر حکومت همین دو گروه است از این روی از درگیری این دو گروه، به شدت استقبال می‌کرد. این امر، سیاست یک تیر و دو نشان بود.؛ چراکه دو دشمن بنی امیه را به سود دولت امویان با هم مشغول می‌کرد. نتیجه چنین جنگی، چه شکست شیعیان و چه پیروزی ایشان، دولت اموی را متنفع می‌ساخت.؛ چراکه دشمنی، بواسطه دشمن دیگر بدون کوچکترین هزینه ای برای دولت اموی، از بین می‌رفت و سپاه مقابل هم با تلفاتی که در این جنگ و جنگ‌های دیگر می‌دید، دچار صدمه و ضعف می‌شد. این همان مطلوب امویان بود تا راحت‌تر به قلع و قمع آنان بپردازد. در راستای همین برنامه‌های شیعه ستیزانه مغیره بود که وی با این بهانه که آنها تجربه جنگ با خوارج را در نهروان دارند و... از رییس شرطه خود خواست، در این نبرد، تنها شیعیان را در این جنگ با معقل بن قیس فرستد.</ref>. [[معقل]] با سه هزار سوار به سوی سوراء [[حرکت]] کرد و در طول راه افراد دیگری نیز به او ملحق شدند. [[مستورد]] به همراه یارانش از هر شهری که عبور داشت، [[والیان]] [[شهر]] از ورود او جلوگیری می‌کردند و به او [[اجازه]] نمی‌دادند. هنگامی که مستورد از حرکت سپاه معقل [[آگاهی]] یافت، با [[یاران]] خود به [[شور]] پرداخت و به این نتیجه رسیدند که به حرکت خود ادامه دهند تا سپاه معقل با تعقیب آنها خسته شوند؛ آنگاه بر معقل و یارانش بتازند و ایشان را در هم بشکنند. پس با این نقشه، به حرکت خود ادامه دادند تا به شهر [[مذار]] رسیدند و در آنجا مستقر شدند. هنگامی که خبر مستورد به [[عبدالله بن عامر]] -[[حاکم فارس]]- رسید، به [[پیروی]] از مغیره که شیعیان را به جنگ [[خوارج]] فرستاده بود، سه هزار مرد از شیعیان فارس را که اغلب آنها از [[قبیله ربیعه]]، ساکن فارس بودند برگزید و به [[فرماندهی]] [[شریک بن اعور حارثی]] که یکی از [[شیعیان علی]]{{ع}} بود، به جنگ [[مستورد]] فرستاد. [[شریک]]، راه [[مذار]] را پیش گرفت. [[معقل]] نیز که به دنبال مستورد [[شهر]] به شهر [[حرکت]] می‌کرد، چون از [[خستگی]] [[سپاه]] خود [[آگاه]] شد، ابوالرواغ شاکری را به عنوان جلودار سپاه با سیصد سوار راهی کرد. ابوالرواغ هم راه مذار را پیش گرفت و در آنجا به مستورد رسید. ابوالرواغ با سپاهیانش به [[نبرد]] با مستورد پرداخت؛ اما [[سپاهیان]] او [[شکست]] خوردند و گریختند. ابورواغ نیز [[منتظر]] ماند تا [[معقل]] به همراه لشکریانش به آنها ملحق شوند<ref>ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ترجمه، ج۱۰، ص۲۹۲-۲۸۲.</ref>.-<ref>دانشنامه امامت و ولایت، مقاله مستورد بن علفه.</ref> با آمدن معقل، بین طرفین [[جنگ]] و درگیری به پا شد و دو سپاه به یکدیگر [[هجوم]] می‌بردند که جز کشته شدن عده‌ای از دو طرف، هیچ نتیجه‌ای در بر نداشت. مستورد پس از دریافت گزارشی مبنی بر در [[حرکت]] بودن سپاهی به [[فرماندهی]] [[شریک بن اعور]] از [[بصره]] به سمت آنها، همراه با یارانش شب هنگام از این منطقه کوچ کردند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ترجمه، ج۷، ص۲۷۶۱.</ref>.-<ref>دانشنامه امامت و ولایت، مقاله مستورد بن علفه.</ref>

			[[مستورد خارجی]] به همراه یارانش به سمت [[مدائن]] رفتند؛ اما [[مردم]] [[مداین]] بر در [[شهر]] ایستادند و گروهی [[تیرانداز]] را بر حصار شهر قرار دادند. پس [[خوارج]] که اوضاع را این‌گونه دیدند، به سوی [[ساباط]] رفتند و در آنجا فرود آمدند. ابوالرواغ که پیشاپیش سپاه معقل در حرکت بود با یارانش که شش صد نفر بودند، در تعقیب مستورد به ساباط وارد شدند و به دنبال آنها معقل وارد ساباط شد<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ترجمه، ج۷، ص۲۷۶۷.</ref>.-<ref>دانشنامه امامت و ولایت، مقاله مستورد بن علفه؛ حسینی، سید امیر، بصره و نقش آن در تحولات قرن اول هجری، ص۲۰۰.</ref>جنگ [[سختی]] میان دو [[لشکر]] درگرفت. طرفین مدتی از [[روز]] با هم جنگیدند. در این حین، مستورد، معقل را به [[مبارزه]] تن به تن [[دعوت]] نمود. معقل هم برای مبارزه درنگ نکرد و علی‌رغم ممانعت [[یاران]]، به [[پیکار]] او رفت<ref>ابن-اثیر، الکامل فی التاریخ، ترجمه، ج۱۰، ص۲۹۶.</ref>. به هنگام رو در رویی، [[مستورد بن علفه]] نیزه به دست داشت و معقل هم با [[شمشیر]] به [[نبرد]] آمد. [[مستورد]] با نیزه‌اش ضربتی به سینه معقل زد چندان که سر نیزه از پشت وی در آمد، معقل نیز با شمشیر به سر او زد چنان که شمشیر در [[مغز]] او فرو رفت و هر دو بی‌جان بر [[زمین]] افتادند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ترجمه، ج‌۷، ص۲۷۷۲. برای مطالعه منابع و متون عربی این شورش ر.ک: بلاذری، انساب الاشراف، ج۵، ص۱۶۹-۱۷۰؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۱۷۵-۱۸۳ و ص۱۸۱-۲۰۹؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۴۲۱-۴۳۶؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲۰، ص۲۷۸-۲۸۳.</ref>.

			پر واضح است که مواجهه ربابی‌ها با [[خوارج]] را صرفاً نباید در [[همراهی]] آنان با این [[فرقه]] خلاصه کرد. گزارش‌هایی از حضور ربابی‌ها و [[مردم]] طوایفش در [[نبرد]] با خارجی‌ها در دست است که مقابله با خیزش [[مسعود بن ابی زینب عبدی]] در آغازین سال‌های [[قرن دوم هجری]] از آن جمله است. مسعود بن ابی زینب از [[مردمان]] تیره [[بنی محارب بن عبدالقیس]] بود. او در [[سال ۱۰۵ هجری]] در [[بحرین]] [قدیم] علیه [[حاکم]] این سامان -[[اشعث بن عبدالله بن جارود]]- سر به [[شورش]] نهاد و اشعث که در خود توان مقابله با [[ابن ابی زینب]] را نمی‌دید، به ناچار از بحرین گریخت و این [[سرزمین]] را بدو واگذاشت. مسعود پس از [[تسلط]] بر بحرین، رو سوی یمامه آورد. [[سفیان بن عمرو عقیلی]] که از سوی [[عمرو بن هبیره فزاری]] -[[فرماندار]] [[یزید بن عبدالملک بن مروان]] (حک. ۱۰۱-۱۰۵ [[هجری]]) در [[عراق]]- به [[حکمرانی]] یمامه دست یافته بود، همراه با مردم این منطقه به مصاف او رفتند و در منطقه ای به نام خِضرِمَه<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۸، ص۳۵۴. نیز ر.ک: ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۵، ص۱۱۸-۱۱۹.</ref> با وی رو در رو شدند. با آغاز [[جنگ]] و در پی حملات مکرر و بی‌امان دو طرف، مسعود بن ابی زینب به‌دست یکی از سپاهیان عدوی یمامه به نام [[عضاض بن تمیم بن محلم عدوی]] کشته شد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۸، ص۳۵۴. نیز ر.ک: ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۵، ص۱۱۸-۱۱۹.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==نسب رباب== این قبیله بزرگ مُضَری تیره‌ای از اعراب عدنانی‌اند که نسب از اُد بن طابخة بن الیاس بن مضر می‌برندبلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۱؛ ابن عبد ربه، ا...» ایجاد کرد

2026-05-23T07:46:46Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==نسب رباب== این قبیله بزرگ مُضَری تیره‌ای از اعراب عدنانی‌اند که نسب از اُد بن طابخة بن الیاس بن مضر می‌برند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۲۶۱؛ ابن عبد ربه، ا...» ایجاد کرد

نمایش تغییرات