بنی راسب بن خزرج - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: /* منابع */

2026-05-23T06:03:17Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۳۳
خط ۲۳:		خط ۲۳:

	[[اخبار]] [[علی بن احمد راسبی]] و اخبار او در اواخر [[قرن سوم هجری]] و آغازین سال‌های [[قرن چهارم هجری]] هم از آخرین اخبار این [[قوم]] تا [[سال ۳۰۱ هجری]] است. علی بن احمد از مردان بزرگ بنی راسب بن خزرج و از [[حکمرانان]] بزرگ ایشان در دوران [[خلافت عباسیان]] و مردی متمول بود که ضمن برخورداری از وجهه‌ای بالا در نزد خلفای این سلسله<ref>زرکلی، الاعلام، ج۴، ص۲۵۳.</ref>، منطقه‌ای بزرگ به وسعت واسط تا [[جندی شاپور]] و از [[شوش]] تا شهرزور را تحت [[حکمرانی]] خود داشته است<ref>ابن تغری، بردی النجوم الزاهرة فی ملوک مصر و القاهره، ج۳، ص۱۸۳؛ بامطرف، الجامع (جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۶۲؛ زرکلی، الاعلام، ج۴، ص۲۵۳. «طبری» این حدود را «جندی شاپور، شوش و ماذرایا» (محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۴۵) و «ابن جوزی» سرزمین حاکمیتی علی بن احمد راسبی را «واسط تا شهرزور و مناطق جندی شاپور و سوس و بادرایا و باکسایا» (ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۱۳، ص۱۴۷-۱۴۸) عنوان کرده‌اند.</ref>. از اقدامات مهم او در دوران امارت بر این منطقه وسیع، می‌توان به در بند کردن [[حسین بن منصور حلاج]] -از صوفیان بزرگ [[قرن سوم]] و چهارم [[هجری]]- و فرستادن وی بر شتری انگشت‌نما به [[بغداد]] در [[سال ۳۰۱ هجری]] نزد [[مقتدر بالله]] -[[خلیفه]] [[وقت]] [[عباسی]]- اشاره داشت<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۸۹؛ ابو علی مسکویه، تجارب الامم، ج۵، ص۸۶؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۱۳، ص۲۰۴. بر اساس برخی نقل‌ها، حسین بن منصور حلاج در شوش دستگیر شد و سپس نزد علی بن احمد راسبی فرستاده شد. (محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۲۰۴؛ ابو علی مسکویه، تجارب الامم، ج۵، ص۸۶؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۲۳، ص۸)</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>		[[اخبار]] [[علی بن احمد راسبی]] و اخبار او در اواخر [[قرن سوم هجری]] و آغازین سال‌های [[قرن چهارم هجری]] هم از آخرین اخبار این [[قوم]] تا [[سال ۳۰۱ هجری]] است. علی بن احمد از مردان بزرگ بنی راسب بن خزرج و از [[حکمرانان]] بزرگ ایشان در دوران [[خلافت عباسیان]] و مردی متمول بود که ضمن برخورداری از وجهه‌ای بالا در نزد خلفای این سلسله<ref>زرکلی، الاعلام، ج۴، ص۲۵۳.</ref>، منطقه‌ای بزرگ به وسعت واسط تا [[جندی شاپور]] و از [[شوش]] تا شهرزور را تحت [[حکمرانی]] خود داشته است<ref>ابن تغری، بردی النجوم الزاهرة فی ملوک مصر و القاهره، ج۳، ص۱۸۳؛ بامطرف، الجامع (جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۶۲؛ زرکلی، الاعلام، ج۴، ص۲۵۳. «طبری» این حدود را «جندی شاپور، شوش و ماذرایا» (محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۴۵) و «ابن جوزی» سرزمین حاکمیتی علی بن احمد راسبی را «واسط تا شهرزور و مناطق جندی شاپور و سوس و بادرایا و باکسایا» (ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۱۳، ص۱۴۷-۱۴۸) عنوان کرده‌اند.</ref>. از اقدامات مهم او در دوران امارت بر این منطقه وسیع، می‌توان به در بند کردن [[حسین بن منصور حلاج]] -از صوفیان بزرگ [[قرن سوم]] و چهارم [[هجری]]- و فرستادن وی بر شتری انگشت‌نما به [[بغداد]] در [[سال ۳۰۱ هجری]] نزد [[مقتدر بالله]] -[[خلیفه]] [[وقت]] [[عباسی]]- اشاره داشت<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۸۹؛ ابو علی مسکویه، تجارب الامم، ج۵، ص۸۶؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۱۳، ص۲۰۴. بر اساس برخی نقل‌ها، حسین بن منصور حلاج در شوش دستگیر شد و سپس نزد علی بن احمد راسبی فرستاده شد. (محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۲۰۴؛ ابو علی مسکویه، تجارب الامم، ج۵، ص۸۶؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۲۳، ص۸)</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

			==مشاهیر و معاریف بنی راسب==
			از اعلام و [[رجال]] شهیر این [[قوم]] می‌توان از شخصیت‌های معروفی چون: [[عبدالرحمن بن جابر راسبی]] -[[فرمانده]] [[قضاعیان]] [[سپاه عایشه]] در [[نبرد جمل]]-<ref>ابوحنیفه دینوری، اخبار الطوال، ص۱۴۷. شیخ مفید از او با نام «عبدالله بن جابر راسبی» یاد کرده، وی را فرمانده پیادگان قضاعه در جمل بر شمرده است. (شیخ مفید، الجمل، ص۱۷۴)</ref>، [[نعمان بن صهبان راسبی]] -از [[یاران امام علی]]{{ع}}<ref>شیخ طوسی، رجال الطوسی، ص۸۳-۸۴. نیز ر.ک: ثقفی کوفی، الغارات، ج۱، ص۳۶۰-۳۶۱؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۱۲۷.</ref> و از [[شیعیان]] [[بصره]] و از مقتولین مخالف مختار در [[نبرد]] «[[یوم جبانة السبیع]]»-<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۴۰۱ و ۴۵۴. نیز ر.ک: محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۶، ص۵۰-۵۱.</ref>، [[علی بن احمد راسبی]] -از اشراف، متنفذان و [[امراء]] [[دولت عباسی]]-<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱۱، ص۴۵؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۱۳، ص۱۴۷-۱۴۸؛ ابن تغری بردی، النجوم الزاهرة فی ملوک مصر و القاهره، ج۳، ص۱۸۳</ref>، [[محمد بن حسن بن عبدالله راسبی روقی]] -از [[محدثان]] این قوم-<ref>بامطرف، الجامع (جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۴۶۶. نیز ر.ک: ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۴، ص۶۳؛ سمعانی، الانساب، ج۶، ص۱۹۵؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۴۳.</ref>، [[ابوروح محمد بن عبدالعزیز راسبی جرمی بصری]] -از [[تابعین]]<ref>دارقطنی، ذکر أسماء التابعین و من بعد هم ممن صحت روایته عن الثقات عند البخاری و مسلم، ج‏۲، ص۲۲۶</ref> و [[راویان]] بنی راسب بن خزرج<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۶۶، ص۲۲؛ ابن حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ج۹، ص۲۷۹. نیز ر.ک: ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۹، ص۲۷۸؛ المزی، تهذیب الکمال، ج۳۳، ص۱۱۹. برخی «ابوروح راسبی بصری جرمی» را فردی جدای از «ابوروح محمد بن عبدالعزیز راسبی جرمی بصری» گفته‌اند. (ابن حجر عسقلانی، تهذیب التهذیب، ج۹، ص۳۱۴. نیز ر.ک: دارقطنی، ذکر أسماء التابعین و من بعد هم ممن صحت روایته عن الثقات عند البخاری و مسلم، ج‏۲، ص۲۲۶)</ref>- و از [[موالیان]] آنها به نام [[جهم بن صفوان راسبی سمرقندی]] -[[رییس]] جهمیه مرو<ref>جمهره ابن کلبی، جمهرة النسب، ص۲۶۲؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۸، ص۶۵-۶۶. نیز ر.ک: ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۷.</ref> و [[قاضی]] [[لشکر]] [[حارث بن شریح خارجی]]<ref>ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۲، ص۱۴۲؛ زرکلی، الاعلام، ج۲، ص۱۴۱؛ بامطرف، الجامع (جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۳۰۴-۳۰۵</ref>- اشاره کرد<ref>لازم به ذکر است که منابع رجالی و روایی از افراد بسیاری با نسبت «راسبی» یاد کرده‌اند؛ لیکن به جهت وجود طایفه همنام دیگری به نام راسب بن مالک -از طوایف قبیله بزرگ ازد، که آنها نیز حسب اتفاق، در بصره ساکن بوده‌اند- و نیز به دلیل عدم تفکیک نسبت «راسبی» این معاریف در منابع مورد نظر، اطمینان به انتساب این افراد به قبیله مورد نظر مقاله حاصل نشد، از این‌رو از ذکر آن خودداری کردیم. برای مطالعه بیشتر من باب نمونه رجوع کنید: ابن ابی‌حاتم، الجرح و التعدیل، ج۶، ص۴۶؛ ج۲، ص۴۷۵؛ ابن حبان، الثقات، ج۷، ص۶۶۱؛ ج۴، ص۱۵۲؛ سهمی، تاریخ جرجان، ص۵۵۱؛ سلمی، طبقات الصوفیه، ص۳۸۰؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۳۳ و....</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2026-05-23T05:57:20Z

منابع

@@ خط ۱۳: / خط ۱۳: @@
 ==مساکن و منازل بنی راسب==
 [[مردم]] این [[قوم]]، در نواحی فی ما بین [[بغداد]] و مناطق شمالی [[بصره]]<ref>ابن حائک، صفة جزیرة العرب، ص۱۳۳.</ref>، و نیز [[شهر بصره]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۵۴۵؛ ابن حائک، صفة جزیرة العرب، ص۱۳۳؛ سمعانی، الانساب، ج۵، ص۱۹۱.</ref> و [[خراسان]]<ref>ابن حائک، صفة جزیرة العرب، ص۱۳۳.</ref>[[منزل]] داشتند. تیره [[بنی خمام بن لخوة بن جشم]] از جمله ساکنان راسبی بصره بودند. آنان در این [[شهر]]، خطه‌ای را به خود اختصاص داده بودند و در آن، مسجدی بزرگ با دو [[مناره]] برای خود داشتند<ref>دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۲، ص۷۷۲؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۲، ص۵۳۰؛ سمعانی، الانساب، ج۵، ص۱۹۱.</ref>. علاوه بر این مناطق، از «السَّهل» هم به عنوان [[مسکن]] مشترک مردم راسب و مردمانی از [[قبیله ازد]] نام برده شده است<ref>عوتبی صحاری، الانساب، ج۲، ص۷۰۸. یاقوت حموی «السَّهل» را از مناطق باجه اندلس و یا موضعی در اشبیلیه اندلس برشمرده است. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۲۹۰) این احتمال هم وجود دارد که مراد «عوتبی صحاری» از این واژه، معنای لغوی این کلمه یعنی «دشت» و «سرزمین هموار» باشد. در این صورت، این دشت وسیع که «صحاری» برای آن نامی ذکر نکرده، احتمال دارد همان‌گونه که ابن حائک گفته مناطق پست و کم‌ارتفاع مابین بصره و بغداد باشد.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
 == منابع ==

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = بنی‌قضاعه | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==نسب راسب== این طایفه را از عرب‌های قحطانیقلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۵۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۴۱۱. و از شاخه‌های...» ایجاد کرد

2026-05-23T05:49:41Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = بنی‌قضاعه | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==نسب راسب== این طایفه را از عرب‌های قحطانی<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۵۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۴۱۱.</ref> و از شاخه‌های...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = بنی‌قضاعه
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==نسب راسب==
این [[طایفه]] را از [[عرب‌های قحطانی]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۵۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۴۱۱.</ref> و از شاخه‌های [[قبیله]] بزرگ [[قضاعه]] گفته‌اند که نسب از «راسِب بن خزرج بن جدّة بن جرم بن ربّان بن حلوان بن عمران بن الحاف(الحافی) بن قضاعه» می‌برند<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۲، ص۶۹۹؛ ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۲؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۲۴؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۷. نیز ر.ک: مبرد، نسب عدنان و قحطان، ص۲۴؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۱۰۴. برخی منابع نسب بنی راسب را «راسب بن جدیر بن جرم بن ربّان بن تغلب بن حلوان بن عمران» گفته‌اند، که به نظر اشتباه است. (ر.ک: عوتبی صحاری، الانساب، ج۱، ص۲۶۰.)</ref>. از راسب فرزندانی به اسامی جشم، حارث و [[اوس]] بر جای ماند<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۶۹۹. بسیاری از منابع از «ربیعه» به عنوان یکی از فرزندان راسب نام برده‌اند و جشمی را که ابن کلبی به عنوان یکی از فرزندان راسب بن خزرج نام برده، فرزند وی یاد کردند. (دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۲، ص۷۷۱-۷۷۲؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۲، ص۵۳۰-۵۳۱؛ سمعانی، الانساب، ج۵، ص۱۹۱)</ref> که [[نسل]] او را در [[زمین]] تداوم بخشیدند. این طایفه، از شعب و شاخه‌های متعددی شکل یافته بود که از مهمترین آنها می‌توان از بنی خمام بن لخوة بن جشم یاد کرد<ref>دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۲، ص۷۷۱-۷۷۲؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۲، ص۵۳۰-۵۳۱؛ سمعانی، الانساب، ج۵، ص۱۹۱.</ref>.

علاوه بر این طایفه [[قضاعی]]، برخی منابع، از وجود طایفه همنام دیگری به نام بنی راسب بن مالک خبر داده‌اند. این قبیله که از فروعات قبیله بزرگ [[ازد]] و از [[فرزندان]] «راسِب بن مالک بن مَیدعان بن مالک بن نصر (شنوءه) بن ازد» می‌شدند<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۲، ص۵۰۷؛ ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۸۶.</ref>، همچون [[طایفه]] مورد بحث ما (بنی راسب بن [[خزرج]])، در [[بصره]] ساکن بودند<ref>بامطرف، الجامع (جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۴۴۴. نیز ر.ک: بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۱۲۲؛ ج۵، ص۱۷۶؛ ج۸، ص۲۸۳؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۲۳۷-۲۳۸؛ ج۷، ص۵۲۱ و ۶۲۸؛ خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۱۳۶.</ref>. از این‌رو، عدم خلط مباحث آنها، [[دقت]] دو چندان محققین [[محترم]] را می‌طلبد.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

==مساکن و منازل بنی راسب==
[[مردم]] این [[قوم]]، در نواحی فی ما بین [[بغداد]] و مناطق شمالی [[بصره]]<ref>ابن حائک، صفة جزیرة العرب، ص۱۳۳.</ref>، و نیز [[شهر بصره]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۵۴۵؛ ابن حائک، صفة جزیرة العرب، ص۱۳۳؛ سمعانی، الانساب، ج۵، ص۱۹۱.</ref> و [[خراسان]]<ref>ابن حائک، صفة جزیرة العرب، ص۱۳۳.</ref>[[منزل]] داشتند. تیره [[بنی خمام بن لخوة بن جشم]] از جمله ساکنان راسبی بصره بودند. آنان در این [[شهر]]، خطه‌ای را به خود اختصاص داده بودند و در آن، مسجدی بزرگ با دو [[مناره]] برای خود داشتند<ref>دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۲، ص۷۷۲؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۲، ص۵۳۰؛ سمعانی، الانساب، ج۵، ص۱۹۱.</ref>. علاوه بر این مناطق، از «السَّهل» هم به عنوان [[مسکن]] مشترک مردم راسب و مردمانی از [[قبیله ازد]] نام برده شده است<ref>عوتبی صحاری، الانساب، ج۲، ص۷۰۸. یاقوت حموی «السَّهل» را از مناطق باجه اندلس و یا موضعی در اشبیلیه اندلس برشمرده است. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۲۹۰) این احتمال هم وجود دارد که مراد «عوتبی صحاری» از این واژه، معنای لغوی این کلمه یعنی «دشت» و «سرزمین هموار» باشد. در این صورت، این دشت وسیع که «صحاری» برای آن نامی ذکر نکرده، احتمال دارد همان‌گونه که ابن حائک گفته مناطق پست و کم‌ارتفاع مابین بصره و بغداد باشد.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:13681302.jpg|22px]] [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

{{قبایل عرب}}

[[رده:قبیله‌های عرب]]