بنی ضبه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: /* ضبه و تعامل با دولت علوی{{ع}} */

2026-04-12T07:52:25Z

ضبه و تعامل با دولت علوی{{ع}}

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۲
خط ۷۲:		خط ۷۲:
	از [[کارگزاران]] بنی ضبه در این دوره، افزون بر اسامی [[فرماندهان نظامی]] -که در سطور پیشین ذکری از ایشان به میان آمد،- می‌توان از [[عمیرة بن یثربی بن بشر]] به عنوان [[قاضی]] [[عمر بن خطاب]] در [[بصره]] نام برد<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۸؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۷-۳۷۸؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۵.</ref>. از عمرو بن یثربی -[[برادر]] عمیره-<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۸؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۸؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۵.</ref> نیز به عنوان قاضی [[انتصابی]] عثمان در بصره نام برده شده است<ref>تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع‌، ج۱۳، ص۲۴۶؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۵، ص۱۲۱؛ زرکلی، الاعلام، ج۵، ص۸۷.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>		از [[کارگزاران]] بنی ضبه در این دوره، افزون بر اسامی [[فرماندهان نظامی]] -که در سطور پیشین ذکری از ایشان به میان آمد،- می‌توان از [[عمیرة بن یثربی بن بشر]] به عنوان [[قاضی]] [[عمر بن خطاب]] در [[بصره]] نام برد<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۸؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۷-۳۷۸؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۵.</ref>. از عمرو بن یثربی -[[برادر]] عمیره-<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۸؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۸؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۵.</ref> نیز به عنوان قاضی [[انتصابی]] عثمان در بصره نام برده شده است<ref>تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع‌، ج۱۳، ص۲۴۶؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۵، ص۱۲۱؛ زرکلی، الاعلام، ج۵، ص۸۷.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

	==[[ضبه]] و تعامل با [[دولت علوی]]{{ع}}==		==ضبه و تعامل با دولت علوی{{ع}}==
	[[رفتار]] [[آل]] ضبه در قبال حوادث ایام [[حکومت امام علی]]{{ع}} -به‌ویژه جنگ‌های دوران آن حضرت- با دو رویه [[همراهی]] و [[رویارویی]] همراه بود. در ماجرای [[جنگ جمل]]، شاخه [[بصری]] ضبه بر ضد [[امام]] [[مسلمین]] با [[ناکثین]] همراه شد و در کنار سایر [[قبایل]] [[رباب]] یعنی [[تیم]]، عدی، ثور، [[عکل]] [[فرزندان]] [[عبدمناة بن اد]]، به [[فرماندهی]] [[منجاب بن راشد]] در [[جمل]] حضور یافت<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۰۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۲۴۱.</ref>. با آغاز [[جنگ]]، [[جنگجویان]] [[ضبی]] در کنار قبایل [[تمیم]] و رباب به فرماندهی [[هلال بن وکیع بن بشر]] در [[جناح چپ]] [[لشکر]] جمل جای گرفتند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۳۹. نیز ر.ک: محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۲.</ref>. با ادامه جنگ و در پی حملات بی‌امان [[سپاه امیرالمؤمنین]]{{ع}} به [[پیروان]] جمل، ضبی‌ها رفته رفته گرد شتر [[عایشه]] فراهم آمدند و همراه با [[ازد]] [[بصره]]، عنوان بیشترین نفراتی را که اطراف شتر عایشه را گرفته بودند، به خود اختصاص دادند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۲؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۲۶۲.</ref>. شدت [[حمایت]] آنان از عایشه در این جنگ به حدی بود که عایشه علت [[شکست]] خود در این جنگ را خاموش شدن صدای آل ضبه و کشته شدن آنان ‌دانست<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۸؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳؛ تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع‌، ج۱۳، ص۲۴۶.</ref>. بنی ضبه اطراف شتر را گرفته بودند و با [[شور]] و [[تعصب]] بسیار، در حالی که [[رجز]] می‌خواندند یکی پس از دیگری عنان شتر را به‌دست می‌گرفتند و به [[دفاع]] از آن می‌پرداختند<ref>ابن اعثم، الفتوح، ج۲، ص۴۷۵-۴۷۶.</ref>؛ به طوری که نقل است در کار مهارداری شتر، علاوه بر کشته شدن ۵۰۰<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۴۸.</ref>، ۷۰۰<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳.</ref>، ۸۰۰<ref>خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۱۱۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۶۴؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۴۵.</ref>، ۱۰۰۰<ref>فتوح۲، ص۴۸۷؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۳۹؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۲۵۶.</ref>، ۲۰۰۰ نفر<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، چ۲، ص۱۸۲.</ref> و حتی بیشتر<ref>مسعودی، التنبیه و الاشراف، ص۲۵۵.</ref> از آنها، هفتاد دست از بنی ضبه قطع شد که دست [[سعد بن سود قاضی]] از آن جمله بود<ref>مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۳۶۶-۳۶۷. نیز ر.ک. ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۷، ص۲۴۲؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۳، ص۴۹۰؛ ابن عماد حنبلی، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، ج۱، ص۲۰۶.</ref>. ضبی‌ها در این [[جنگ]] و پس از آن، به حضور خود در این جنگ می‌بالیدند چندان که اشعار و رجزهای بسیاری که از آنان در این واقعه بر جای مانده است، حاکی از علقه بسیار آنها به عثمان و [[مباهات]] [[مردم]] این [[قوم]] در حضور خود در [[جنگ جمل]] و [[دشمنی]] با [[امیرمؤمنان]]{{ع}} است<ref>از جمله این اشعار می‌توان به ابیات:		[[رفتار]] [[آل]] ضبه در قبال حوادث ایام [[حکومت امام علی]]{{ع}} -به‌ویژه جنگ‌های دوران آن حضرت- با دو رویه [[همراهی]] و [[رویارویی]] همراه بود. در ماجرای [[جنگ جمل]]، شاخه [[بصری]] ضبه بر ضد [[امام]] [[مسلمین]] با [[ناکثین]] همراه شد و در کنار سایر [[قبایل]] [[رباب]] یعنی [[تیم]]، عدی، ثور، [[عکل]] [[فرزندان]] [[عبدمناة بن اد]]، به [[فرماندهی]] [[منجاب بن راشد]] در [[جمل]] حضور یافت<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۰۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۲۴۱.</ref>. با آغاز [[جنگ]]، [[جنگجویان]] [[ضبی]] در کنار قبایل [[تمیم]] و رباب به فرماندهی [[هلال بن وکیع بن بشر]] در [[جناح چپ]] [[لشکر]] جمل جای گرفتند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۳۹. نیز ر.ک: محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۲.</ref>. با ادامه جنگ و در پی حملات بی‌امان [[سپاه امیرالمؤمنین]]{{ع}} به [[پیروان]] جمل، ضبی‌ها رفته رفته گرد شتر [[عایشه]] فراهم آمدند و همراه با [[ازد]] [[بصره]]، عنوان بیشترین نفراتی را که اطراف شتر عایشه را گرفته بودند، به خود اختصاص دادند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۲؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۲۶۲.</ref>. شدت [[حمایت]] آنان از عایشه در این جنگ به حدی بود که عایشه علت [[شکست]] خود در این جنگ را خاموش شدن صدای آل ضبه و کشته شدن آنان ‌دانست<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۸؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳؛ تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع‌، ج۱۳، ص۲۴۶.</ref>. بنی ضبه اطراف شتر را گرفته بودند و با [[شور]] و [[تعصب]] بسیار، در حالی که [[رجز]] می‌خواندند یکی پس از دیگری عنان شتر را به‌دست می‌گرفتند و به [[دفاع]] از آن می‌پرداختند<ref>ابن اعثم، الفتوح، ج۲، ص۴۷۵-۴۷۶.</ref>؛ به طوری که نقل است در کار مهارداری شتر، علاوه بر کشته شدن ۵۰۰<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۴۸.</ref>، ۷۰۰<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳.</ref>، ۸۰۰<ref>خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۱۱۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۶۴؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۴۵.</ref>، ۱۰۰۰<ref>فتوح۲، ص۴۸۷؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۳۹؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۲۵۶.</ref>، ۲۰۰۰ نفر<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، چ۲، ص۱۸۲.</ref> و حتی بیشتر<ref>مسعودی، التنبیه و الاشراف، ص۲۵۵.</ref> از آنها، هفتاد دست از بنی ضبه قطع شد که دست [[سعد بن سود قاضی]] از آن جمله بود<ref>مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۳۶۶-۳۶۷. نیز ر.ک. ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۷، ص۲۴۲؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۳، ص۴۹۰؛ ابن عماد حنبلی، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، ج۱، ص۲۰۶.</ref>. ضبی‌ها در این [[جنگ]] و پس از آن، به حضور خود در این جنگ می‌بالیدند چندان که اشعار و رجزهای بسیاری که از آنان در این واقعه بر جای مانده است، حاکی از علقه بسیار آنها به عثمان و [[مباهات]] [[مردم]] این [[قوم]] در حضور خود در [[جنگ جمل]] و [[دشمنی]] با [[امیرمؤمنان]]{{ع}} است<ref>از جمله این اشعار می‌توان به ابیات:
	{{عربی\|نحن بنى ضبة أصحاب الجمل*** ننعى ابن عفان بأطراف الأَسَلْ		{{عربی\|نحن بنى ضبة أصحاب الجمل*** ننعى ابن عفان بأطراف الأَسَلْ

Jaafari: /* نسب بنی ضبه */

2026-04-12T07:52:09Z

نسب بنی ضبه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۲
خط ۲:		خط ۲:


	==[[نسب]] بنی ضبه==		==نسب بنی ضبه==
	این [[قبیله]] بزرگ [[مُضَری]] که منابع از آنها در شمار «جمرات [[عرب]]» یاد کرده‌اند<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ جوهری، الصحاح، ج۲، ص۶۱۶؛ ابن فارس معجم مقاییس اللغه، ج۱، ص۴۷۸. «جمرات عرب» به قبایلی گفته شده است که ۳۰۰ سوار داشته و به نقلی به قبیله‌ای گفته می‌شد که در نبرد با دشمنان خود، به توانایی‌های افراد قبیله خود متکی بوده، با غیر خودشان متحد و هم‌پیمان نبودند. (ابن فارس، معجم مقاییس اللغه، ج۱، ص۴۷۷. نیز ر.ک: زبیدی، تاج العروس، ج۶، ص۲۰۸) منابع در ذکر تعداد قبایلی که صفت «جمرات عرب» را یدک می‌کشیدند، اختلاف کرده‌اند. برخی تعدادشان را سه قبیله برشمرده، آنها را: بنو نمیر بن عامر بن صعصع، بنی حارث بن کعب بن علة بن جلد و بنی ضبة بن أدّ بن طابخه ذکر کرده‌اند. (ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۱۸؛ جوهری، الصحاح، ج۲، ص۶۱۶؛ ابن فارس معجم مقاییس اللغه، ج۱، ص۴۷۸) بعضی نیز، قبایل حرث بن کعب، بنی نمیر بن عامر، بنی عبس را در شمار جمرات دانستند. برخی هم با افزودن نام بنی ضبه به قول اخیر، آنها را چهار قبیله برشمردند. (ابن منظور، لسان العرب، ج۴، ص۱۴۵) ابن حبیب و ابن حزم هم از ضبه، عبس بن بغیض، حارث بن کعب و یربوع بن حنظله تحت عنوان «جمرات عرب» یاد کرده‌اند. (ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۲۳۴ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۶)</ref>، تیره‌ای از [[اعراب]] عدنانی‌اند که نسب از [[ضبة بن اد بن طابخة بن الیاس بن مضر]] می‌برند<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۱۸۹؛ مبرد، نسب عدنان و قحطان، ص۶؛ سمعانی، الانساب، ج۸، ص۳۸۱.</ref>. [[ضبه]] از [[همسر]] خود [[لیلى بنت لحیان بن هذیل بن مدرکه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۶۲.</ref>، صاحب فرزندانی به اسامی [[سَعد]]، سُعَید و باسِل<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۴؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۶۱؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳.</ref> و عمرو و درج<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۲.</ref> شد. از سُعید بن [[ضبه]]، به جهت کشته شدنش در دوران [[نوجوانی]]، نسلی باقی نماند<ref>برخی منابع از وجود نسلی اندک برای او خبر داده‌اند. (نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۶. نیز ر.ک: عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۵۲۴)</ref>. باسل هم که در پی [[اختلاف]] با پدر، به حالت [[قهر]] به [[دیلم]] رفته بود، در آنجا با دختری از [[دیار]] [[عجم]] [[ازدواج]] کرد و از او صاحب پسری به نام «دیلم» شد<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۲؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۷۴؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۶۱.</ref>. بسیاری از منابع، نژاد دیلم را از [[نسل]] او دانسته‌اند<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۲؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۵؛ مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۴، ص۲۱۷.</ref>؛ این در حالی است که برخی دیگر از منابع -از جمله [[بلاذری]] و [[قلقشندی]]- در گفتاری که به واقع نزدیکتر است، ضمن رد این انتساب، تنها بخشی از [[مردم]] دیلم را از نسل باسل بن [[ضبه]] دانسته‌اند<ref>بلاذری، روایت کلبی و دیگران در انتساب تمامی دیلم به باسل را رد کرده، آن را وهم شمرده، به نقل از نسب‌شناسانی غیر از ابن کلبی، دلیل رفتن باسل به دیلم را نه بخاطر قهر باسل از پدر، بلکه به جهت مشاجره و سپس درگیری او با برادرش سعد عنوان کرده آورده است. مردم دیلم پس از رفتن باسل به این منطقه، او را بزرگ شمردند و وی هم در آنجا منزل کرد..... بلاذری بر اساس این روایت، بعضی از مردم دیلم را از نسل باسل بن ضبه دانسته است. (بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۶۱) قلقشندی هم از باسل به عنوان پدر بخشی از دیالمه -از جمله پادشاهان آل بویه- یاد کرده است. (قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۱۶۹. نیز ر.ک: قلقشندی، صبح الاعشی، ج۴، ص۳۷۹)</ref>. اما از سعد، پسر دیگر ضبه، -که نسل ضبه عمدتاً از طریق او و فرزندانش انتشار یافت،-<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵.</ref> پسرانی به اسامی بکر، [[ثعلبه]] و صُریم متولد گردید<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۳؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۶۲.</ref>. این پسران و [[فرزندان]] آنها، در کنار دیگر فرزندان این [[دودمان]]، به مرور [[زمان]] پایه‌گذار قبیله‌ای شدند که بعدها به نام نیای‌شان، «ضبه» نام گرفت. از ضبه شعب و فروعات بسیاری متفرع شده که از مهمترین آنها می‌توان از: [[بنی سید بن مالک بن بکر]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۶۰؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۴، ص۴۱۹.</ref>، [[بنی شقرة بن ربیعة بن کعب]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۳۳؛ دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۳، ص۱۳۷۰؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۳۰۶.</ref>، [[بنی صبح بن ذهل]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۶۳۰.</ref>، [[بنی عائذة بن مالک بن بکر]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۶. قلقشندی از این طایفه با نام «بنی عائذ بن زید بن مالک» یاد کرده است. (قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۳۱۹)</ref> یا به نقلی [[بنی عائذ الله بن سعد بن ضبه]]<ref>سمعانی، الانساب، ج۹، ص۱۶۹؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۳۰۸.</ref>، [[بنی مبذول بن عامر بن ربیعه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۳۵.</ref>، [[بنی مسعود بن دلجة بن نعیم]] -که تمام مسعودى‌ها بدیشان منسوبند-<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۹۳.</ref>، [[بنی نصر بن عبدالله بن بکر]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۱۸۰.</ref>، [[بنی جارم بن مالک بن بکر]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰؛ سمعانی، الانساب، ج۳، ص۱۶۵؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۲۴۹.</ref> یا همان [[بنی تیم]] الله<ref>دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۲، ص۶۵۹. ابن اثیر «تیم بن مالک بن بکر» را طایفه‌ای جدا بر شمرده است. (ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۲۳۳)</ref>، [[بنی دول بن ثعلبة بن سعد]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۶.</ref>، [[بنی بجالة بن ذهل]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷.</ref>، [[بنی کوز بن کعب بن بجاله]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۵؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>، [[بنی صباح بن طریف بن زید]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰؛ سمعانی، الانساب، ج۸، ص۲۷۲؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۳۱۲.</ref>، [[بنی ذهل]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰.</ref>، [[بنی شییم]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۱.</ref>، [[بنی صریم بن سعد بن ضبه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۳؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳.</ref>، [[بنی هاجر]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ بکری، معجم ما استعجم، ج۳، ص۹۷۷.</ref>، [[بنی دلجة]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۵.</ref>، [[بنی قطن بن مالک بن زید]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۳.</ref>، [[بنی هلال بن عامر بن ربیعه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، [[بنی عبدالحارث بن طریف]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، [[بنی زید مناة بن ربیعة بن کعب]] معروف به «بنی جروه»<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، [[بنی زید بن کعب بن بجاله]]<ref>ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>، [[بنى تیم بن ذهل]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۵.</ref>، [[بنى ثعلبة بن سعد بن ضبه]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۶.</ref> و... یاد کرد. از فروعات [[دیلمی]] این [[قبیله]] بزرگ نیز از [[بنی بجیر بن معاویة بن دیلم]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۶۲.</ref> و [[بنی ابیض بن معاویة بن دیلم]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۴ و ۶۱.</ref> و ریز شاخه‌های آن: بنی بهرام بن ضحاک]]، [[بنی فیروز]]، [[بنی زر بوران]] و [[بنی بریانوس]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷.</ref> نام برده شده است.		این [[قبیله]] بزرگ [[مُضَری]] که منابع از آنها در شمار «جمرات [[عرب]]» یاد کرده‌اند<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ جوهری، الصحاح، ج۲، ص۶۱۶؛ ابن فارس معجم مقاییس اللغه، ج۱، ص۴۷۸. «جمرات عرب» به قبایلی گفته شده است که ۳۰۰ سوار داشته و به نقلی به قبیله‌ای گفته می‌شد که در نبرد با دشمنان خود، به توانایی‌های افراد قبیله خود متکی بوده، با غیر خودشان متحد و هم‌پیمان نبودند. (ابن فارس، معجم مقاییس اللغه، ج۱، ص۴۷۷. نیز ر.ک: زبیدی، تاج العروس، ج۶، ص۲۰۸) منابع در ذکر تعداد قبایلی که صفت «جمرات عرب» را یدک می‌کشیدند، اختلاف کرده‌اند. برخی تعدادشان را سه قبیله برشمرده، آنها را: بنو نمیر بن عامر بن صعصع، بنی حارث بن کعب بن علة بن جلد و بنی ضبة بن أدّ بن طابخه ذکر کرده‌اند. (ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۱۸؛ جوهری، الصحاح، ج۲، ص۶۱۶؛ ابن فارس معجم مقاییس اللغه، ج۱، ص۴۷۸) بعضی نیز، قبایل حرث بن کعب، بنی نمیر بن عامر، بنی عبس را در شمار جمرات دانستند. برخی هم با افزودن نام بنی ضبه به قول اخیر، آنها را چهار قبیله برشمردند. (ابن منظور، لسان العرب، ج۴، ص۱۴۵) ابن حبیب و ابن حزم هم از ضبه، عبس بن بغیض، حارث بن کعب و یربوع بن حنظله تحت عنوان «جمرات عرب» یاد کرده‌اند. (ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۲۳۴ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۶)</ref>، تیره‌ای از [[اعراب]] عدنانی‌اند که نسب از [[ضبة بن اد بن طابخة بن الیاس بن مضر]] می‌برند<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۱۸۹؛ مبرد، نسب عدنان و قحطان، ص۶؛ سمعانی، الانساب، ج۸، ص۳۸۱.</ref>. [[ضبه]] از [[همسر]] خود [[لیلى بنت لحیان بن هذیل بن مدرکه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۶۲.</ref>، صاحب فرزندانی به اسامی [[سَعد]]، سُعَید و باسِل<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۴؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۶۱؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳.</ref> و عمرو و درج<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۲.</ref> شد. از سُعید بن [[ضبه]]، به جهت کشته شدنش در دوران [[نوجوانی]]، نسلی باقی نماند<ref>برخی منابع از وجود نسلی اندک برای او خبر داده‌اند. (نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۶. نیز ر.ک: عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۵۲۴)</ref>. باسل هم که در پی [[اختلاف]] با پدر، به حالت [[قهر]] به [[دیلم]] رفته بود، در آنجا با دختری از [[دیار]] [[عجم]] [[ازدواج]] کرد و از او صاحب پسری به نام «دیلم» شد<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۲؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۷۴؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۶۱.</ref>. بسیاری از منابع، نژاد دیلم را از [[نسل]] او دانسته‌اند<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۲؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۵؛ مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۴، ص۲۱۷.</ref>؛ این در حالی است که برخی دیگر از منابع -از جمله [[بلاذری]] و [[قلقشندی]]- در گفتاری که به واقع نزدیکتر است، ضمن رد این انتساب، تنها بخشی از [[مردم]] دیلم را از نسل باسل بن [[ضبه]] دانسته‌اند<ref>بلاذری، روایت کلبی و دیگران در انتساب تمامی دیلم به باسل را رد کرده، آن را وهم شمرده، به نقل از نسب‌شناسانی غیر از ابن کلبی، دلیل رفتن باسل به دیلم را نه بخاطر قهر باسل از پدر، بلکه به جهت مشاجره و سپس درگیری او با برادرش سعد عنوان کرده آورده است. مردم دیلم پس از رفتن باسل به این منطقه، او را بزرگ شمردند و وی هم در آنجا منزل کرد..... بلاذری بر اساس این روایت، بعضی از مردم دیلم را از نسل باسل بن ضبه دانسته است. (بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۶۱) قلقشندی هم از باسل به عنوان پدر بخشی از دیالمه -از جمله پادشاهان آل بویه- یاد کرده است. (قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۱۶۹. نیز ر.ک: قلقشندی، صبح الاعشی، ج۴، ص۳۷۹)</ref>. اما از سعد، پسر دیگر ضبه، -که نسل ضبه عمدتاً از طریق او و فرزندانش انتشار یافت،-<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵.</ref> پسرانی به اسامی بکر، [[ثعلبه]] و صُریم متولد گردید<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۳؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۶۲.</ref>. این پسران و [[فرزندان]] آنها، در کنار دیگر فرزندان این [[دودمان]]، به مرور [[زمان]] پایه‌گذار قبیله‌ای شدند که بعدها به نام نیای‌شان، «ضبه» نام گرفت. از ضبه شعب و فروعات بسیاری متفرع شده که از مهمترین آنها می‌توان از: [[بنی سید بن مالک بن بکر]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۶۰؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۴، ص۴۱۹.</ref>، [[بنی شقرة بن ربیعة بن کعب]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۳۳؛ دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۳، ص۱۳۷۰؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۳۰۶.</ref>، [[بنی صبح بن ذهل]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۶۳۰.</ref>، [[بنی عائذة بن مالک بن بکر]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۶. قلقشندی از این طایفه با نام «بنی عائذ بن زید بن مالک» یاد کرده است. (قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۳۱۹)</ref> یا به نقلی [[بنی عائذ الله بن سعد بن ضبه]]<ref>سمعانی، الانساب، ج۹، ص۱۶۹؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۳۰۸.</ref>، [[بنی مبذول بن عامر بن ربیعه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۳۵.</ref>، [[بنی مسعود بن دلجة بن نعیم]] -که تمام مسعودى‌ها بدیشان منسوبند-<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۰۹۳.</ref>، [[بنی نصر بن عبدالله بن بکر]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۱۸۰.</ref>، [[بنی جارم بن مالک بن بکر]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰؛ سمعانی، الانساب، ج۳، ص۱۶۵؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۲۴۹.</ref> یا همان [[بنی تیم]] الله<ref>دار قطنی، المؤتلف و المختلف، ج۲، ص۶۵۹. ابن اثیر «تیم بن مالک بن بکر» را طایفه‌ای جدا بر شمرده است. (ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۲۳۳)</ref>، [[بنی دول بن ثعلبة بن سعد]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۶.</ref>، [[بنی بجالة بن ذهل]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷.</ref>، [[بنی کوز بن کعب بن بجاله]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۵؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>، [[بنی صباح بن طریف بن زید]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰؛ سمعانی، الانساب، ج۸، ص۲۷۲؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب ‌العرب، ص۳۱۲.</ref>، [[بنی ذهل]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۰.</ref>، [[بنی شییم]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۱.</ref>، [[بنی صریم بن سعد بن ضبه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۳؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۳.</ref>، [[بنی هاجر]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ بکری، معجم ما استعجم، ج۳، ص۹۷۷.</ref>، [[بنی دلجة]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۵.</ref>، [[بنی قطن بن مالک بن زید]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۳.</ref>، [[بنی هلال بن عامر بن ربیعه]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، [[بنی عبدالحارث بن طریف]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، [[بنی زید مناة بن ربیعة بن کعب]] معروف به «بنی جروه»<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۳۰۰.</ref>، [[بنی زید بن کعب بن بجاله]]<ref>ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۲۹۶؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>، [[بنى تیم بن ذهل]]<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۷۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۱۹۳؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۵.</ref>، [[بنى ثعلبة بن سعد بن ضبه]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۶.</ref> و... یاد کرد. از فروعات [[دیلمی]] این [[قبیله]] بزرگ نیز از [[بنی بجیر بن معاویة بن دیلم]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۶۲.</ref> و [[بنی ابیض بن معاویة بن دیلم]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۴ و ۶۱.</ref> و ریز شاخه‌های آن: بنی بهرام بن ضحاک]]، [[بنی فیروز]]، [[بنی زر بوران]] و [[بنی بریانوس]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۴۷.</ref> نام برده شده است.

Jaafari: /* ضبه و تعامل با دولت اموی */

2026-04-12T07:51:57Z

ضبه و تعامل با دولت اموی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۱
خط ۸۲:		خط ۸۲:
	در برابر این گروه از ضبی‌های [[مخالف]]، ضبی‌های [[کوفه]] بودند که در هواداری از [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در [[پیکار]] جمل حضور یافته بودند. حضرت، آنها را همراه با جمعی از [[مردم قریش]]، [[کنانه]]، اسد، [[تمیم]]، [[رباب]] و [[مزینه]] در یک دسته قرار داد و [[معقل بن قیس ریاحی]] را بر آنان [[امیر]] ساخت<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۳۶.</ref>. ضبی‌ها با همین ترکیب و چینش، در جنگ‌های دیگر [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} یعنی [[صفین]] و [[نهروان]] نیز حضور یافتند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۳۶. نیز ر.ک: نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۱۱۷.</ref>. در [[جنگ صفین]] و در پی تصمیم [[حضرت علی]]{{ع}} جهت مقابله با معاویه، [[امام]]{{ع}}، نامه‌ای به [[عبیدالله بن عباس]] -[[والی]] خود در [[بصره]]- نوشتند و از او خواستند تا نیروهای [[بصری]] را بدین منظور [[بسیج]] نماید. [[ابن عباس]]، [[ابو اسود دوئلى]] را جانشینى خود در بصره کرد و سپس، خود همراه با [[سپاه]] بصره متشکل از [[خالد بن معمر سدوسى]] -سالار [[تیره بکر بن وائل]]- [[عمرو بن مرجوم عبدى]] -[[فرمانده]] [[بنى عبد قیس]]- [[صبرة بن شیمان‌ ازدى]] -سالار بنى ازد- [[احنف بن قیس]] -فرمانده [[قبایل]] [[تمیم]]، ضبّه و [[رباب]]- و [[شریک بن اعور حارثى]] -سالار مردم عالیه- به سوی [[کوفه]] [[حرکت]] کرد و همگى در [[نخیله]] به [[محضر امام]] على{{ع}} رسیدند. پس از رسیدن سپاه بصره، امیرالمؤمنین{{ع}}، [[فرماندهان سپاه]] هفت‌گانه کوفه را نیز مشخص فرمود. بر این اساس ایشان، [[سعد بن مسعود ثقفى]] را به سردارى [[بنى قیس]] و [[بنى عبد قیس]]، [[معقل بن قیس یربوعى]] را به [[فرماندهی]] تمیم، ضبّه، رباب، [[قریش]]، [[بنى کنانه]] و [[بنى اسد]]، [[مخنف بن سلیم]] را به سردارى ‌(بنى) ازد، [[بجیله]]، [[خثعم]]، [[انصار]] و [[خزاعه]]، [[حجر بن عدى کندى]] را به امیرى کنده، حضرموت، [[قضاعه]] و [[مهره]]، [[زیاد بن نضر]] را به فرماندهی [[مذحج]] و [[اشعریان]]، [[سعید بن قیس بن مره همدانى]] را به [[ریاست]] همدان و حمیریانی که با ایشان بودند، و [[عدى بن حاتم]] را به سردارى بنى طی گماشت و برای هر کدام از ایشان پرچمى جداگانه قرار داد<ref>نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۱۱۷-۱۱۸.</ref>. در این [[جنگ]]، تنی چند از ضبی‌ها به [[فیض]] [[شهادت]] رسیدند که از جمله ایشان می‌توان به نام [[عمرو بن یثربی ضبی]]<ref>به نظر می‌رسد در اینجا اشتباهی رخ داده باشد؛ چراکه غالب مؤلفین و مورخین از عمرو بن یثربی در شمار دشمنان حضرت در جنگ جمل یاد کرده، او را قاتل سه تن از خواص یاران امام علی{{ع}} به اسامی: علباء بن هیثم سدوسی، هند بن عمرو جملی و زید بن صوحان معرفی کردند و آورده‌اند که او بواسطه همین جنایت، پس از دستگیری توسط عمار، به فرمان امیرالمؤمنین{{ع}} گردن زده شد. (محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۴۴؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۷، ص۲۴۲)</ref>، [[نضر بن حارث یثربی]]، [[قاسم بن منصور ضبی]] و [[کرز بن عطیه ضبی]] اشاره کرد<ref>نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۵۵۷.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>		در برابر این گروه از ضبی‌های [[مخالف]]، ضبی‌های [[کوفه]] بودند که در هواداری از [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در [[پیکار]] جمل حضور یافته بودند. حضرت، آنها را همراه با جمعی از [[مردم قریش]]، [[کنانه]]، اسد، [[تمیم]]، [[رباب]] و [[مزینه]] در یک دسته قرار داد و [[معقل بن قیس ریاحی]] را بر آنان [[امیر]] ساخت<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۳۶.</ref>. ضبی‌ها با همین ترکیب و چینش، در جنگ‌های دیگر [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} یعنی [[صفین]] و [[نهروان]] نیز حضور یافتند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۳۶. نیز ر.ک: نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۱۱۷.</ref>. در [[جنگ صفین]] و در پی تصمیم [[حضرت علی]]{{ع}} جهت مقابله با معاویه، [[امام]]{{ع}}، نامه‌ای به [[عبیدالله بن عباس]] -[[والی]] خود در [[بصره]]- نوشتند و از او خواستند تا نیروهای [[بصری]] را بدین منظور [[بسیج]] نماید. [[ابن عباس]]، [[ابو اسود دوئلى]] را جانشینى خود در بصره کرد و سپس، خود همراه با [[سپاه]] بصره متشکل از [[خالد بن معمر سدوسى]] -سالار [[تیره بکر بن وائل]]- [[عمرو بن مرجوم عبدى]] -[[فرمانده]] [[بنى عبد قیس]]- [[صبرة بن شیمان‌ ازدى]] -سالار بنى ازد- [[احنف بن قیس]] -فرمانده [[قبایل]] [[تمیم]]، ضبّه و [[رباب]]- و [[شریک بن اعور حارثى]] -سالار مردم عالیه- به سوی [[کوفه]] [[حرکت]] کرد و همگى در [[نخیله]] به [[محضر امام]] على{{ع}} رسیدند. پس از رسیدن سپاه بصره، امیرالمؤمنین{{ع}}، [[فرماندهان سپاه]] هفت‌گانه کوفه را نیز مشخص فرمود. بر این اساس ایشان، [[سعد بن مسعود ثقفى]] را به سردارى [[بنى قیس]] و [[بنى عبد قیس]]، [[معقل بن قیس یربوعى]] را به [[فرماندهی]] تمیم، ضبّه، رباب، [[قریش]]، [[بنى کنانه]] و [[بنى اسد]]، [[مخنف بن سلیم]] را به سردارى ‌(بنى) ازد، [[بجیله]]، [[خثعم]]، [[انصار]] و [[خزاعه]]، [[حجر بن عدى کندى]] را به امیرى کنده، حضرموت، [[قضاعه]] و [[مهره]]، [[زیاد بن نضر]] را به فرماندهی [[مذحج]] و [[اشعریان]]، [[سعید بن قیس بن مره همدانى]] را به [[ریاست]] همدان و حمیریانی که با ایشان بودند، و [[عدى بن حاتم]] را به سردارى بنى طی گماشت و برای هر کدام از ایشان پرچمى جداگانه قرار داد<ref>نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۱۱۷-۱۱۸.</ref>. در این [[جنگ]]، تنی چند از ضبی‌ها به [[فیض]] [[شهادت]] رسیدند که از جمله ایشان می‌توان به نام [[عمرو بن یثربی ضبی]]<ref>به نظر می‌رسد در اینجا اشتباهی رخ داده باشد؛ چراکه غالب مؤلفین و مورخین از عمرو بن یثربی در شمار دشمنان حضرت در جنگ جمل یاد کرده، او را قاتل سه تن از خواص یاران امام علی{{ع}} به اسامی: علباء بن هیثم سدوسی، هند بن عمرو جملی و زید بن صوحان معرفی کردند و آورده‌اند که او بواسطه همین جنایت، پس از دستگیری توسط عمار، به فرمان امیرالمؤمنین{{ع}} گردن زده شد. (محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۴۴؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۷، ص۲۴۲)</ref>، [[نضر بن حارث یثربی]]، [[قاسم بن منصور ضبی]] و [[کرز بن عطیه ضبی]] اشاره کرد<ref>نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۵۵۷.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

	==[[ضبه]] و تعامل با [[دولت اموی]]==		==ضبه و تعامل با دولت اموی==
	چنانچه حضور ضبی‌ها در [[نبرد]] بزرگ [[صفین]] به [[فرماندهی]] [[معقل بن قیس ریاحی]]<ref>نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۱۱۷؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۳۶.</ref> و رودررویی آنان با [[سپاهیان معاویه]] را استثنا کنیم، دیگر [[اخبار]] به‌دست آمده از این [[قوم]]، غالباً بر [[همراهی]] [[مردم]] این [[قبیله]] با دولت اموی در عرصه‌های مختلف [[حکمرانی]] حکایت دارد. عهده‌داری [[منصب]] [[قاضی]] القضاتی معاویه در [[بصره]] توسط [[بشر بن شغاف بن مقطع]]<ref>خلیفة بن خیاط، طبقات، ص۳۳۰.</ref> و [[امین]] قرار گرفتن [[سهم بن منجاب بن راشد]] برای [[زیاد بن ابیه]] -[[فرماندار]] معاویه در [[عراق]]- و قرار گرفتن در شمار یکی از سه [[وصی]] زیاد بن ابیه در هنگام [[مرگ]] او در [[کوفه]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۷؛ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۸.</ref> از جمله این همراهی‌ها است. عمیرة بن یثربی هم از دیگر عمّال [[اموی]] بود که [[منصب قضاء]] بصره را برای معاویة بن [[ابوسفیان]] بر عهده داشت<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۲۸۶؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۲۴۴.</ref>. به نظر می‌رسد، او تا هنگام مرگش (در [[سال ۵۸ هجری]]) همچنان عهده‌دار این منصب بوده است<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۳۱۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۵۲۰.</ref>. ضبی‌ها همراهی‌های خود با دولت اموی را در دوران [[حکومت یزید بن معاویه]] نیز کماکان ادامه دادند؛ چندان که اداره بیت المال سیستان توسط [[محمد بن عمرو بن یثربی]] در [[زمان]] امارت [[طلحة]] الطّلحات بر این منطقه<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۸؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۵.</ref> را می‌توان نمونه‌ای از [[روابط دوستانه]] فی ما بین معرفی کرد. تعاملات ضبی‌ها با [[دولت امویان]] پس از مرگ [[یزید بن معاویه]]، دچار خدشه شد به گونه‌ای که برخی منابع، در ذکر جریانات و تحولات بصره پس از [[مرگ یزید]] که موجب [[فرار]] عبیدالله از این [[شهر]] شد و نیز وقایع پس از آن، بارها از بنی ضبه و مردمانش سخن به میان آورده‌اند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۵۱۵.</ref>. حضور برخی ضبی‌ها در میان [[یمنیان]] [[خراسان]] و [[نبرد]] با [[عبدالله بن خازم]] -[[امیر]] [[اموی]] [[خراسان]]- در [[سال ۶۵ هجری]] نیز از دیگر گزارش‌های ثبت‌شده‌ای است که به نقش‌آفرینی این [[قوم]] در دوران اموی پرداخته است<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۶۲۵.</ref>. آنان همچنین در برخی [[قیام‌های شیعی]] -همچون [[قیام مختار]]،- به [[حمایت]] از [[بنی امیه]] و [[بنو زبیر]] پرداختند و در این راه، کشته‌هایی هم تقدیم کردند که یحیی بن ضمضم از جمله آنهاست. یحیی از ضبی‌های [[بصره]] و مردی بلندقامت بود؛ آن‌سان که به [[وقت]] سواری، پایش به [[زمین]] کشیده می‌شد. او با این هیبت مهیب، اسباب [[وحشت]] [[مردم]] را فراهم آورده بود. وی در [[کوفه]] به [[یاران مختار]] [[حمله]] برد؛ اما به هر که رو می‌کرد، از برابرش می‌گریختند. مختار، متوجه یحیی بن ضمضم شد پس بدو تاخت و چنان ضربتی بر او زد که پیشانی و قسمت بالای سرش رفت و بیجان بر زمین افتاد<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۶، ص۱۰۶؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۶، ص۱۰۶.</ref>.		چنانچه حضور ضبی‌ها در [[نبرد]] بزرگ [[صفین]] به [[فرماندهی]] [[معقل بن قیس ریاحی]]<ref>نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۱۱۷؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۳۶.</ref> و رودررویی آنان با [[سپاهیان معاویه]] را استثنا کنیم، دیگر [[اخبار]] به‌دست آمده از این [[قوم]]، غالباً بر [[همراهی]] [[مردم]] این [[قبیله]] با دولت اموی در عرصه‌های مختلف [[حکمرانی]] حکایت دارد. عهده‌داری [[منصب]] [[قاضی]] القضاتی معاویه در [[بصره]] توسط [[بشر بن شغاف بن مقطع]]<ref>خلیفة بن خیاط، طبقات، ص۳۳۰.</ref> و [[امین]] قرار گرفتن [[سهم بن منجاب بن راشد]] برای [[زیاد بن ابیه]] -[[فرماندار]] معاویه در [[عراق]]- و قرار گرفتن در شمار یکی از سه [[وصی]] زیاد بن ابیه در هنگام [[مرگ]] او در [[کوفه]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۷؛ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۸.</ref> از جمله این همراهی‌ها است. عمیرة بن یثربی هم از دیگر عمّال [[اموی]] بود که [[منصب قضاء]] بصره را برای معاویة بن [[ابوسفیان]] بر عهده داشت<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۲۸۶؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۲۴۴.</ref>. به نظر می‌رسد، او تا هنگام مرگش (در [[سال ۵۸ هجری]]) همچنان عهده‌دار این منصب بوده است<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۳۱۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۵۲۰.</ref>. ضبی‌ها همراهی‌های خود با دولت اموی را در دوران [[حکومت یزید بن معاویه]] نیز کماکان ادامه دادند؛ چندان که اداره بیت المال سیستان توسط [[محمد بن عمرو بن یثربی]] در [[زمان]] امارت [[طلحة]] الطّلحات بر این منطقه<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۸؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۵.</ref> را می‌توان نمونه‌ای از [[روابط دوستانه]] فی ما بین معرفی کرد. تعاملات ضبی‌ها با [[دولت امویان]] پس از مرگ [[یزید بن معاویه]]، دچار خدشه شد به گونه‌ای که برخی منابع، در ذکر جریانات و تحولات بصره پس از [[مرگ یزید]] که موجب [[فرار]] عبیدالله از این [[شهر]] شد و نیز وقایع پس از آن، بارها از بنی ضبه و مردمانش سخن به میان آورده‌اند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۵۱۵.</ref>. حضور برخی ضبی‌ها در میان [[یمنیان]] [[خراسان]] و [[نبرد]] با [[عبدالله بن خازم]] -[[امیر]] [[اموی]] [[خراسان]]- در [[سال ۶۵ هجری]] نیز از دیگر گزارش‌های ثبت‌شده‌ای است که به نقش‌آفرینی این [[قوم]] در دوران اموی پرداخته است<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۶۲۵.</ref>. آنان همچنین در برخی [[قیام‌های شیعی]] -همچون [[قیام مختار]]،- به [[حمایت]] از [[بنی امیه]] و [[بنو زبیر]] پرداختند و در این راه، کشته‌هایی هم تقدیم کردند که یحیی بن ضمضم از جمله آنهاست. یحیی از ضبی‌های [[بصره]] و مردی بلندقامت بود؛ آن‌سان که به [[وقت]] سواری، پایش به [[زمین]] کشیده می‌شد. او با این هیبت مهیب، اسباب [[وحشت]] [[مردم]] را فراهم آورده بود. وی در [[کوفه]] به [[یاران مختار]] [[حمله]] برد؛ اما به هر که رو می‌کرد، از برابرش می‌گریختند. مختار، متوجه یحیی بن ضمضم شد پس بدو تاخت و چنان ضربتی بر او زد که پیشانی و قسمت بالای سرش رفت و بیجان بر زمین افتاد<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۶، ص۱۰۶؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۶، ص۱۰۶.</ref>.

Jaafari: /* منابع */

2026-04-12T07:32:02Z

منابع

نمایش تغییرات

Jaafari در ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۰۸

2026-04-12T07:08:48Z

نمایش تغییرات

Jaafari: /* ضبه و اخبار آخرالزمان */

2026-04-12T07:06:54Z

ضبه و اخبار آخرالزمان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۳۶
خط ۹۳:		خط ۹۳:
	از دیگر حوادث این دوران که از [[بنی ضبه]] و افرادش نامی به میان آمده است می‌توان به [[قیام]] [[إبراهیم بن عبدالله بن حسن]] ([[سال ۱۴۵ هجری]]) در بصره اشاره کرد. [[مفضل بن محمد بن یعلى]] -از [[راویان]] و [[محدثان]] بنام عصر و عالم به [[شعر]] و [[ادب]] و [[ایام العرب]]-<ref>ابن ندیم، فهرست، ص۷۵؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۱۲۲؛ سمعانی، الانساب، ج۸، ص۳۸۵.</ref> را از جمله معاریف شرکت‌کننده ضبی در این قیام گفته‌اند. او از [[کوفه]] به بصره رفت و در [[انتظار]] خروج ابراهیم نشست. پس از وقوع این قیام، وی به جمع قیام‌کنندگان پیوست و همچنان با آنها همراه بود تا این که [[ابراهیم بن عبدالله]] کشته شد. پس از کشته شدن ابراهیم، وی گریخت و از وادی‌ای به [[وادی]] دیگر [[پناهنده]] بود تا این که بدو [[امان]] داده شد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۶؛ ابن ندیم، فهرست، ص۷۵.</ref>. «[[یوم]] الصریف<ref>«الصَّریف» موضعی است در نتاج در ده میلی آن. و آن سرزمین اسیّد بن عمرو بن تمیم و به نقلی از متعلقات بنی حنظله است. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۴۰۳)</ref> را نیز باید از دیگر وقایع مهم دوران [[حکومت]] [[بنی العباس]] برشمرد. این واقعه که در ایام حکومت [[هارون الرشید]] (حک. ۱۷۰-۱۹۳ [[هجری]]) و بین [[بنی ضبه]] و [[بنی حنظله]] اتفاق افتاد، به نظر می‌رسد با [[پیروزی]] بنی ضبه به پایان رسیده است<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۶۶۲. نیز ر.ک: بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۲۳۹.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>		از دیگر حوادث این دوران که از [[بنی ضبه]] و افرادش نامی به میان آمده است می‌توان به [[قیام]] [[إبراهیم بن عبدالله بن حسن]] ([[سال ۱۴۵ هجری]]) در بصره اشاره کرد. [[مفضل بن محمد بن یعلى]] -از [[راویان]] و [[محدثان]] بنام عصر و عالم به [[شعر]] و [[ادب]] و [[ایام العرب]]-<ref>ابن ندیم، فهرست، ص۷۵؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۱۲۲؛ سمعانی، الانساب، ج۸، ص۳۸۵.</ref> را از جمله معاریف شرکت‌کننده ضبی در این قیام گفته‌اند. او از [[کوفه]] به بصره رفت و در [[انتظار]] خروج ابراهیم نشست. پس از وقوع این قیام، وی به جمع قیام‌کنندگان پیوست و همچنان با آنها همراه بود تا این که [[ابراهیم بن عبدالله]] کشته شد. پس از کشته شدن ابراهیم، وی گریخت و از وادی‌ای به [[وادی]] دیگر [[پناهنده]] بود تا این که بدو [[امان]] داده شد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۶؛ ابن ندیم، فهرست، ص۷۵.</ref>. «[[یوم]] الصریف<ref>«الصَّریف» موضعی است در نتاج در ده میلی آن. و آن سرزمین اسیّد بن عمرو بن تمیم و به نقلی از متعلقات بنی حنظله است. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۴۰۳)</ref> را نیز باید از دیگر وقایع مهم دوران [[حکومت]] [[بنی العباس]] برشمرد. این واقعه که در ایام حکومت [[هارون الرشید]] (حک. ۱۷۰-۱۹۳ [[هجری]]) و بین [[بنی ضبه]] و [[بنی حنظله]] اتفاق افتاد، به نظر می‌رسد با [[پیروزی]] بنی ضبه به پایان رسیده است<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۶۶۲. نیز ر.ک: بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۲۳۹.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

	==[[ضبه]] و [[اخبار~~]] [[~~آخرالزمان]]==		==ضبه و اخبار آخرالزمان==
	«ضبه» از جایگاه ویژه‌ای در بین [[احادیث]] آخرالزمان برخوردار است. آنان در برخی اخبار از نقش‌آفرینان مهم وقایع آخرالزمان و [[زمان]] نزدیک به ظهور معرفی شده‌اند. «بنی ضبه» در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}}، در کنار [[قبایل]] «[[بنی غنی]]»، «[[باهله]]» و «[[ازد]]» و نیز ساکنان، [[مکه]]، [[مدینه]]، [[شام]]، [[بصره]]، دَسْتُمِیسان<ref>ناحیه‌ای است بین واسط بصره و اهواز که به اهواز نزدیکتر است و مرکز آن بساسی یا به نقلی ابلّه است. (ابن عبد الحق، مراصد الاطلاع علی اسماء الامکنة و البقاع، ج۲، ص۵۲۶)</ref>، [[ری]] و نیز [[اقوام]] [[کُرد]] و [[اعراب]]، در شمار ۱۳ [[قوم]] و [[قبیله]] و ساکنان بلادی قرار گرفته‌اند که هنگام [[ظهور حضرت مهدی]]{{ع}} بر ضد ایشان به [[نبرد]] بر می‌خیزند<ref>{{متن حدیث\|قال ابا عبدالله{{ع}} «ثَلَاثَ عَشْرَةَ مَدِینَةً وَ طَائِفَةً یحَارِبُ الْقَائِمُ أَهْلَهَا وَ یحَارِبُونَهُ أَهْلُ مَکةَ وَ أَهْلُ الْمَدِینَةِ وَ أَهْلُ الشَّامِ وَ بَنُو أُمَیةَ وَ أَهْلُ الْبَصْرَةِ وَ أَهْلُ دَسْتُمِیسَانَ‌ وَ الْأَکرَادُ وَ الْأَعْرَابُ وَ ضَبَّةُ وَ غَنِی وَ بَاهِلَةُ وَ أَزْدٌ وَ أَهْلُ الرَّی}} (نعمانی، الغیبه، ص۲۹۹؛ مجلسی، بحار الانوار، ج۵۲، ص۳۶۳.)</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>		«ضبه» از جایگاه ویژه‌ای در بین [[احادیث]] آخرالزمان برخوردار است. آنان در برخی اخبار از نقش‌آفرینان مهم وقایع آخرالزمان و [[زمان]] نزدیک به ظهور معرفی شده‌اند. «بنی ضبه» در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}}، در کنار [[قبایل]] «[[بنی غنی]]»، «[[باهله]]» و «[[ازد]]» و نیز ساکنان، [[مکه]]، [[مدینه]]، [[شام]]، [[بصره]]، دَسْتُمِیسان<ref>ناحیه‌ای است بین واسط بصره و اهواز که به اهواز نزدیکتر است و مرکز آن بساسی یا به نقلی ابلّه است. (ابن عبد الحق، مراصد الاطلاع علی اسماء الامکنة و البقاع، ج۲، ص۵۲۶)</ref>، [[ری]] و نیز [[اقوام]] [[کُرد]] و [[اعراب]]، در شمار ۱۳ [[قوم]] و [[قبیله]] و ساکنان بلادی قرار گرفته‌اند که هنگام [[ظهور حضرت مهدی]]{{ع}} بر ضد ایشان به [[نبرد]] بر می‌خیزند<ref>{{متن حدیث\|قال ابا عبدالله{{ع}} «ثَلَاثَ عَشْرَةَ مَدِینَةً وَ طَائِفَةً یحَارِبُ الْقَائِمُ أَهْلَهَا وَ یحَارِبُونَهُ أَهْلُ مَکةَ وَ أَهْلُ الْمَدِینَةِ وَ أَهْلُ الشَّامِ وَ بَنُو أُمَیةَ وَ أَهْلُ الْبَصْرَةِ وَ أَهْلُ دَسْتُمِیسَانَ‌ وَ الْأَکرَادُ وَ الْأَعْرَابُ وَ ضَبَّةُ وَ غَنِی وَ بَاهِلَةُ وَ أَزْدٌ وَ أَهْلُ الرَّی}} (نعمانی، الغیبه، ص۲۹۹؛ مجلسی، بحار الانوار، ج۵۲، ص۳۶۳.)</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

Jaafari: /* منابع */

2026-04-12T07:06:31Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۳۶
خط ۸۶:		خط ۸۶:

	همکاری‌های [[بنی ضبه]] در دوران [[خلافت مروانیان]] نیز در عرصه‌های مختلف تداوم یافت. دوران امارت [[حجاج بن یوسف ثقفی]] -[[حاکم اموی]] [[عراق]] در سال‌های ۷۵-۹۵ [[هجری]]- را می‌توان اوج همراهی‌های ضبی‌ها با این [[دولت]] دانست. در [[زمان]] امارت حجاج، مردمانی از این قوم، نزد او به جایگاه و [[منزلت]] دست یافتند که [[هلال بن هرمی]] و [[مثجور بن غیلان بن خرشه]] را باید از جمله ایشان برشمرد. حجاج، هلال را بر لشکری در «آبی» امیر کرد و او را به غزای قلاع فارس فرستاد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۹۱.</ref>. مثجور بن غیلان هم که از اشراف [[ضبه]] و عالم به [[علم انساب]] و [[ایام العرب]] بود از سوی حجاج به امارت ابن قباذ دست یافت<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۰.</ref>. [[معد بن عوف بن هلال]] نیز از دیگر ضبیانی بود که از او به عنوان «صاحب [[عذاب]]» حجاج نام برده شده است<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۸۱؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۶.</ref>. البته تعاملات [[ضبه]] با [[امویان]] در این برهه زمانی، گاه با ناملایماتی همراه بود که از معدود مخالفت‌های ضبی‌ها در این دوره می‌توان از حضور برخی از ایشان در [[شورش عبدالرحمن بن محمد بن اشعث]] (۸۱-[[۸۳ هجری]]) اشاره کرد. از جمله معاریف [[ضبی]] حاضر در این [[شورش]]، فردی به نام [[بزیع بن خالد]] بود که با [[ابن اشعث]] خروج کرد و همراه با او در [[نبرد]] معروف «[[دیر الجماجم]]» ([[۸۳ هجری]]) در مصاف با نیروهای [[اموی]] به [[فرماندهی]] [[حجاج بن یوسف ثقفی]] کشته شد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۸۶.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>		همکاری‌های [[بنی ضبه]] در دوران [[خلافت مروانیان]] نیز در عرصه‌های مختلف تداوم یافت. دوران امارت [[حجاج بن یوسف ثقفی]] -[[حاکم اموی]] [[عراق]] در سال‌های ۷۵-۹۵ [[هجری]]- را می‌توان اوج همراهی‌های ضبی‌ها با این [[دولت]] دانست. در [[زمان]] امارت حجاج، مردمانی از این قوم، نزد او به جایگاه و [[منزلت]] دست یافتند که [[هلال بن هرمی]] و [[مثجور بن غیلان بن خرشه]] را باید از جمله ایشان برشمرد. حجاج، هلال را بر لشکری در «آبی» امیر کرد و او را به غزای قلاع فارس فرستاد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۹۱.</ref>. مثجور بن غیلان هم که از اشراف [[ضبه]] و عالم به [[علم انساب]] و [[ایام العرب]] بود از سوی حجاج به امارت ابن قباذ دست یافت<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۰.</ref>. [[معد بن عوف بن هلال]] نیز از دیگر ضبیانی بود که از او به عنوان «صاحب [[عذاب]]» حجاج نام برده شده است<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۸۱؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۶.</ref>. البته تعاملات [[ضبه]] با [[امویان]] در این برهه زمانی، گاه با ناملایماتی همراه بود که از معدود مخالفت‌های ضبی‌ها در این دوره می‌توان از حضور برخی از ایشان در [[شورش عبدالرحمن بن محمد بن اشعث]] (۸۱-[[۸۳ هجری]]) اشاره کرد. از جمله معاریف [[ضبی]] حاضر در این [[شورش]]، فردی به نام [[بزیع بن خالد]] بود که با [[ابن اشعث]] خروج کرد و همراه با او در [[نبرد]] معروف «[[دیر الجماجم]]» ([[۸۳ هجری]]) در مصاف با نیروهای [[اموی]] به [[فرماندهی]] [[حجاج بن یوسف ثقفی]] کشته شد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۸۶.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

			==ضبه و دولت بنی عباس==
			وجود [[کارگزاران]] متعدد [[ضبی]] در [[دستگاه عباسی]]، از برقراری مناسبات دوستانه ضبی‌ها، و همراهی‌های [[مردم]] این [[قبیله]] با این [[دولت]] در پس [[سقوط دولت]] [[بنی امیه]] حکایت دارد. از نخستین این همراهی‌ها می‌توان از [[کارگزاری]] افرادی چون [[عبدالله بن شبرمه]] ضبی -[[قاضی]] منصور در [[سواد کوفه]]-<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۴۷۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۶۹؛ شیخ طوسی، رجال الطوسی، ص۱۱۶.</ref> و [[مسیب بن زهیر بن عمرو]] -[[رییس]] پلیس او در [[بغداد]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۳؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۸، ص۵۶</ref> که مناره‌ای در نزدیک باب [[الکوفه]] بغداد بدو منسوب است،-<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۳.</ref> برای [[منصور دوانیقی]] (حک: ۱۳۶-۱۵۸هجری) یاد کرد. منصور در [[سال ۱۵۸ هجری]] بر مسیّب [[خشم]] گرفت و او را به سبب آنکه [[ابان بن بشیر]] [[دبیر]] را به ضرب تازیانه کشته بود، از [[منصب]] [[شرطگی]] خود [[عزل]] کرده، دستور به [[حبس]] او داد<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۵۶-۵۷.</ref>. [[مسیب بن زهیر]] علاوه بر صاحب شرطگی منصور، [[فرمانداری خراسان]] در دوران [[حکومت مهدی عباسی]] (حک. ۱۶۲-۱۶۹ [[هجری]])<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۵؛ ابن قتیبه، المعارف، ص۴۱۳؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۸، ص۱۴۹.</ref> و رییس پلیسی هادی (موسی) عباسی (حک. ۱۵۹-۱۷۰ هجری) را نیز بر عهده داشت<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۴۱۳.</ref>. [[پسران]] او [[عبدالله بن مسیب]]، [[محمد بن مسیب]]، [[عباس بن مسیب]] و [[زهیر بن مسیب]] هم از کارگزاران عباسی به شمار می‌رفتند. عبدالله بن مسیب [[والی مصر]] و فارس و جزیره، محمد بن مسیب رییس پلیس ([[شرطه]]) محمد امین (۱۹۳-۱۹۸ هجری)، عباس بن مسیب رییس پلیس [[مأمون عباسی]] (۱۷۰-۲۱۸هجری) و زهیر بن مسیب [[فرماندار]] [[هارون الرشید]] (حک. ۱۷۰-۱۹۳ هجری) در کرمان را بر عهده داشتند<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۴۱۳.</ref>. زهیر بن مسیب از [[سرداران]] مأمون عباسی بود<ref>زرکلی، الاعلام، ج۳، ص۵۲.</ref> که به نقلی، [[استانداری سیستان]] را نیز برای او بر عهده داشته است<ref>مجهول، تاریخ سیستان، ص۱۷۰.</ref>. وی در دعوای [[خلافت مأمون]] و برادرش [[محمد امین]]، از [[سرداران سپاه]] [[مأمون]] بود و [[سربازان]] او را در فتح کرمان و سپس [[بصره]] [[فرماندهی]] کرد<ref>ابن قتیبه، المعارف، ص۳۸۵.</ref>. زهیر را همچنین، در کنار طاهر ذوالیمنین و [[هرثمة بن اعین]] از محاصره‌کنندگان [[شهر]] [[بغداد]] در سال۱۹۷ [[هجری]] گفته‌اند<ref>خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۳۱۰؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۸، ص۴۴۵؛ ابو علی مسکویه، تجارب الامم، ج۴، ص۸۷.</ref>. در پی فتح بغداد توسط قوای مأمون، [[زهیر بن مسیب]] در این شهر ساکن شد و در کنار [[حسن بن سهل]]، به [[اداره امور]] منطقه پرداخت. در [[سال ۱۹۹ هجری]]، و در پی [[قیام]] محمد بن [[ابراهیم بن اسماعیل]] معروف به «[[ابن طباطبا]]»، وی از سوی حسن بن سهل در رأس سپاهی بزرگ به [[کوفه]] فرستاده شد تا با او و [[ابوالسرایا]] که به کوفه وارد شده و به اخذ [[بیعت]] از [[مردم]] این شهر پرداخته بودند، مقابله نماید. زهیر با ۱۰ هزار سوار و پیاده به کوفه که در آن [[زمان]]، [[سلیمان بن منصور دوانیقی]] عاملش و [[خالد بن محجل ضبی]] [[جانشین]] او در اداره آن بودند، رفت اما در [[جنگی]] که بین او و [[لشکر]] قیام‌کنندگان در گرفت، زهیر و یارانش [[شکست]] یافتند و اموالشان به تاراج رفت<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۸، ص۵۲۹؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۱۰، ص۲۴۴؛ ابن خلدون، تاریخ، ج۳، ص۳۰۴ نیز ر.ک: خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۳۱۱.</ref>. زهیر همچنین در جریان [[فتنه]] [[حربیه]] در [[سال ۲۰۰ هجری]]، جانب حسن بن سهل را گرفت و در [[حمایت]] از او به اقداماتی دست زد<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۸، ص۵۴۳-۵۴۴.</ref>. با از ادامه دار شدن این [[شورش‌ها]] در [[سال ۲۰۱ هجری]]، حربیه و [[محمد بن ابی خالد]] به اتفاق هم، حسن بن سهل -عامل مأمون در بغداد- را از بغداد بیرون کردند و زهیر بن مسیب را به [[اسارت]] گرفتند. [[حسن بن سهل]] که به واسط رفته بود از سوی [[محمد بن ابی خالد]] و [[مردم]] [[حربیه]] تحت تعقیب قرار گرفت. در جنگ‌هایی که بین دو طرف در مناطق مختلف به وقوع پیوست، حسن بن سهل مغلوب میدان بود تا این که سرانجام در [[نبرد]] روستای «ابوقریش»، حربی‌ها هزیمت یافتند. محمد بن ابی خالد در مقابله با [[یاران]] ابن سهل، به شدت زخمی شد و سرانجام بر اثر جراحات وارده، در گذشت. هزیمت یافتگان و پسران محمد بن ابی خالد به [[شهر]] بازگشتند و به [[انتقام]] [[خون]] پدر، [[زهیر بن مسیب]] را سر بریدند و ریسمانی به پای پیکر بی‌سرش بستند و او را در کوچه‌های [[بغداد]] کشاندند<ref>یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، چ۲، ص۴۵۰؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۸، ص۵۴۷؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۶، ص۳۲۲-۳۲۳.</ref>.

			[[حکیم بن عاصم]] -[[امیر]] [[مهدی عباسی]] (حک. ۱۶۲-۱۶۹ هج[[ری]]) در [[سرحدات]] [[ارمنستان]]-<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۹۱.</ref> و [[سلمة بن راشد]] -[[قاضی]] [[هارون الرشید]] در همدان-<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۹۱.</ref> را نیز باید از دیگر [[کارگزاران]] [[ضبی]] [[بنی عباس]] برشمرد. ضمن این که از [[ابوشبرمه عبدالله بن شبرمة بن طفیل]] هم می‌توان به عنوان یکی دیگر از [[سرداران]] بنی عباس، و [[حاکم]] [[متوکل عباسی]] در [[مصر]] یاد کرد<ref>ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۳۸۱.</ref>. [[ابو حاتم عنبسة بن إسحاق بن شمس]] نیز از ساکنان [[بصره]] و از [[فرماندهان]] بزرگ بنی عباس بود که از سوی [[منتصر عباسی]]، در [[زمان]] [[حکومت]] پدرش [[متوکل]] به [[امارت مصر]] برگزیده شد. او بعد از چهار سال و چهار ماه امارت، به [[عراق]] بازگشت<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۴.</ref>.
			از دیگر حوادث این دوران که از [[بنی ضبه]] و افرادش نامی به میان آمده است می‌توان به [[قیام]] [[إبراهیم بن عبدالله بن حسن]] ([[سال ۱۴۵ هجری]]) در بصره اشاره کرد. [[مفضل بن محمد بن یعلى]] -از [[راویان]] و [[محدثان]] بنام عصر و عالم به [[شعر]] و [[ادب]] و [[ایام العرب]]-<ref>ابن ندیم، فهرست، ص۷۵؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۱۲۲؛ سمعانی، الانساب، ج۸، ص۳۸۵.</ref> را از جمله معاریف شرکت‌کننده ضبی در این قیام گفته‌اند. او از [[کوفه]] به بصره رفت و در [[انتظار]] خروج ابراهیم نشست. پس از وقوع این قیام، وی به جمع قیام‌کنندگان پیوست و همچنان با آنها همراه بود تا این که [[ابراهیم بن عبدالله]] کشته شد. پس از کشته شدن ابراهیم، وی گریخت و از وادی‌ای به [[وادی]] دیگر [[پناهنده]] بود تا این که بدو [[امان]] داده شد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۶؛ ابن ندیم، فهرست، ص۷۵.</ref>. «[[یوم]] الصریف<ref>«الصَّریف» موضعی است در نتاج در ده میلی آن. و آن سرزمین اسیّد بن عمرو بن تمیم و به نقلی از متعلقات بنی حنظله است. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۴۰۳)</ref> را نیز باید از دیگر وقایع مهم دوران [[حکومت]] [[بنی العباس]] برشمرد. این واقعه که در ایام حکومت [[هارون الرشید]] (حک. ۱۷۰-۱۹۳ [[هجری]]) و بین [[بنی ضبه]] و [[بنی حنظله]] اتفاق افتاد، به نظر می‌رسد با [[پیروزی]] بنی ضبه به پایان رسیده است<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۶۶۲. نیز ر.ک: بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۲، ص۲۳۹.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

			==[[ضبه]] و [[اخبار]] [[آخرالزمان]]==
			«ضبه» از جایگاه ویژه‌ای در بین [[احادیث]] آخرالزمان برخوردار است. آنان در برخی اخبار از نقش‌آفرینان مهم وقایع آخرالزمان و [[زمان]] نزدیک به ظهور معرفی شده‌اند. «بنی ضبه» در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}}، در کنار [[قبایل]] «[[بنی غنی]]»، «[[باهله]]» و «[[ازد]]» و نیز ساکنان، [[مکه]]، [[مدینه]]، [[شام]]، [[بصره]]، دَسْتُمِیسان<ref>ناحیه‌ای است بین واسط بصره و اهواز که به اهواز نزدیکتر است و مرکز آن بساسی یا به نقلی ابلّه است. (ابن عبد الحق، مراصد الاطلاع علی اسماء الامکنة و البقاع، ج۲، ص۵۲۶)</ref>، [[ری]] و نیز [[اقوام]] [[کُرد]] و [[اعراب]]، در شمار ۱۳ [[قوم]] و [[قبیله]] و ساکنان بلادی قرار گرفته‌اند که هنگام [[ظهور حضرت مهدی]]{{ع}} بر ضد ایشان به [[نبرد]] بر می‌خیزند<ref>{{متن حدیث\|قال ابا عبدالله{{ع}} «ثَلَاثَ عَشْرَةَ مَدِینَةً وَ طَائِفَةً یحَارِبُ الْقَائِمُ أَهْلَهَا وَ یحَارِبُونَهُ أَهْلُ مَکةَ وَ أَهْلُ الْمَدِینَةِ وَ أَهْلُ الشَّامِ وَ بَنُو أُمَیةَ وَ أَهْلُ الْبَصْرَةِ وَ أَهْلُ دَسْتُمِیسَانَ‌ وَ الْأَکرَادُ وَ الْأَعْرَابُ وَ ضَبَّةُ وَ غَنِی وَ بَاهِلَةُ وَ أَزْدٌ وَ أَهْلُ الرَّی}} (نعمانی، الغیبه، ص۲۹۹؛ مجلسی، بحار الانوار، ج۵۲، ص۳۶۳.)</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2026-04-12T06:53:14Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۳
خط ۸۹:		خط ۸۹:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:13681302.jpg\|22px]] سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]		# [[پرونده:13681302.jpg\|22px]] [[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: /* منابع */

2026-04-12T06:53:03Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۳
خط ۸۹:		خط ۸۹:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:~~54567~~.jpg\|22px]] [[علی ~~محمدی یدک~~\|~~محمدی یدک،~~ علی]]، [[~~بنی کنانه (مقاله)\|مقاله «بنی کنانه»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۴ (کتاب)\|'''~~دانشنامه حج و ~~حرمین شریفین ج۴'''~~]]		# [[پرونده:13681302.jpg\|22px]] سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Jaafari: /* منابع */

2026-04-12T06:51:55Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۲۱
خط ۸۱:		خط ۸۱:

	در برابر این گروه از ضبی‌های [[مخالف]]، ضبی‌های [[کوفه]] بودند که در هواداری از [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در [[پیکار]] جمل حضور یافته بودند. حضرت، آنها را همراه با جمعی از [[مردم قریش]]، [[کنانه]]، اسد، [[تمیم]]، [[رباب]] و [[مزینه]] در یک دسته قرار داد و [[معقل بن قیس ریاحی]] را بر آنان [[امیر]] ساخت<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۳۶.</ref>. ضبی‌ها با همین ترکیب و چینش، در جنگ‌های دیگر [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} یعنی [[صفین]] و [[نهروان]] نیز حضور یافتند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۳۶. نیز ر.ک: نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۱۱۷.</ref>. در [[جنگ صفین]] و در پی تصمیم [[حضرت علی]]{{ع}} جهت مقابله با معاویه، [[امام]]{{ع}}، نامه‌ای به [[عبیدالله بن عباس]] -[[والی]] خود در [[بصره]]- نوشتند و از او خواستند تا نیروهای [[بصری]] را بدین منظور [[بسیج]] نماید. [[ابن عباس]]، [[ابو اسود دوئلى]] را جانشینى خود در بصره کرد و سپس، خود همراه با [[سپاه]] بصره متشکل از [[خالد بن معمر سدوسى]] -سالار [[تیره بکر بن وائل]]- [[عمرو بن مرجوم عبدى]] -[[فرمانده]] [[بنى عبد قیس]]- [[صبرة بن شیمان‌ ازدى]] -سالار بنى ازد- [[احنف بن قیس]] -فرمانده [[قبایل]] [[تمیم]]، ضبّه و [[رباب]]- و [[شریک بن اعور حارثى]] -سالار مردم عالیه- به سوی [[کوفه]] [[حرکت]] کرد و همگى در [[نخیله]] به [[محضر امام]] على{{ع}} رسیدند. پس از رسیدن سپاه بصره، امیرالمؤمنین{{ع}}، [[فرماندهان سپاه]] هفت‌گانه کوفه را نیز مشخص فرمود. بر این اساس ایشان، [[سعد بن مسعود ثقفى]] را به سردارى [[بنى قیس]] و [[بنى عبد قیس]]، [[معقل بن قیس یربوعى]] را به [[فرماندهی]] تمیم، ضبّه، رباب، [[قریش]]، [[بنى کنانه]] و [[بنى اسد]]، [[مخنف بن سلیم]] را به سردارى ‌(بنى) ازد، [[بجیله]]، [[خثعم]]، [[انصار]] و [[خزاعه]]، [[حجر بن عدى کندى]] را به امیرى کنده، حضرموت، [[قضاعه]] و [[مهره]]، [[زیاد بن نضر]] را به فرماندهی [[مذحج]] و [[اشعریان]]، [[سعید بن قیس بن مره همدانى]] را به [[ریاست]] همدان و حمیریانی که با ایشان بودند، و [[عدى بن حاتم]] را به سردارى بنى طی گماشت و برای هر کدام از ایشان پرچمى جداگانه قرار داد<ref>نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۱۱۷-۱۱۸.</ref>. در این [[جنگ]]، تنی چند از ضبی‌ها به [[فیض]] [[شهادت]] رسیدند که از جمله ایشان می‌توان به نام [[عمرو بن یثربی ضبی]]<ref>به نظر می‌رسد در اینجا اشتباهی رخ داده باشد؛ چراکه غالب مؤلفین و مورخین از عمرو بن یثربی در شمار دشمنان حضرت در جنگ جمل یاد کرده، او را قاتل سه تن از خواص یاران امام علی{{ع}} به اسامی: علباء بن هیثم سدوسی، هند بن عمرو جملی و زید بن صوحان معرفی کردند و آورده‌اند که او بواسطه همین جنایت، پس از دستگیری توسط عمار، به فرمان امیرالمؤمنین{{ع}} گردن زده شد. (محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۴۴؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۷، ص۲۴۲)</ref>، [[نضر بن حارث یثربی]]، [[قاسم بن منصور ضبی]] و [[کرز بن عطیه ضبی]] اشاره کرد<ref>نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۵۵۷.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>		در برابر این گروه از ضبی‌های [[مخالف]]، ضبی‌های [[کوفه]] بودند که در هواداری از [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در [[پیکار]] جمل حضور یافته بودند. حضرت، آنها را همراه با جمعی از [[مردم قریش]]، [[کنانه]]، اسد، [[تمیم]]، [[رباب]] و [[مزینه]] در یک دسته قرار داد و [[معقل بن قیس ریاحی]] را بر آنان [[امیر]] ساخت<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۳۶.</ref>. ضبی‌ها با همین ترکیب و چینش، در جنگ‌های دیگر [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} یعنی [[صفین]] و [[نهروان]] نیز حضور یافتند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۳۶. نیز ر.ک: نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۱۱۷.</ref>. در [[جنگ صفین]] و در پی تصمیم [[حضرت علی]]{{ع}} جهت مقابله با معاویه، [[امام]]{{ع}}، نامه‌ای به [[عبیدالله بن عباس]] -[[والی]] خود در [[بصره]]- نوشتند و از او خواستند تا نیروهای [[بصری]] را بدین منظور [[بسیج]] نماید. [[ابن عباس]]، [[ابو اسود دوئلى]] را جانشینى خود در بصره کرد و سپس، خود همراه با [[سپاه]] بصره متشکل از [[خالد بن معمر سدوسى]] -سالار [[تیره بکر بن وائل]]- [[عمرو بن مرجوم عبدى]] -[[فرمانده]] [[بنى عبد قیس]]- [[صبرة بن شیمان‌ ازدى]] -سالار بنى ازد- [[احنف بن قیس]] -فرمانده [[قبایل]] [[تمیم]]، ضبّه و [[رباب]]- و [[شریک بن اعور حارثى]] -سالار مردم عالیه- به سوی [[کوفه]] [[حرکت]] کرد و همگى در [[نخیله]] به [[محضر امام]] على{{ع}} رسیدند. پس از رسیدن سپاه بصره، امیرالمؤمنین{{ع}}، [[فرماندهان سپاه]] هفت‌گانه کوفه را نیز مشخص فرمود. بر این اساس ایشان، [[سعد بن مسعود ثقفى]] را به سردارى [[بنى قیس]] و [[بنى عبد قیس]]، [[معقل بن قیس یربوعى]] را به [[فرماندهی]] تمیم، ضبّه، رباب، [[قریش]]، [[بنى کنانه]] و [[بنى اسد]]، [[مخنف بن سلیم]] را به سردارى ‌(بنى) ازد، [[بجیله]]، [[خثعم]]، [[انصار]] و [[خزاعه]]، [[حجر بن عدى کندى]] را به امیرى کنده، حضرموت، [[قضاعه]] و [[مهره]]، [[زیاد بن نضر]] را به فرماندهی [[مذحج]] و [[اشعریان]]، [[سعید بن قیس بن مره همدانى]] را به [[ریاست]] همدان و حمیریانی که با ایشان بودند، و [[عدى بن حاتم]] را به سردارى بنى طی گماشت و برای هر کدام از ایشان پرچمى جداگانه قرار داد<ref>نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۱۱۷-۱۱۸.</ref>. در این [[جنگ]]، تنی چند از ضبی‌ها به [[فیض]] [[شهادت]] رسیدند که از جمله ایشان می‌توان به نام [[عمرو بن یثربی ضبی]]<ref>به نظر می‌رسد در اینجا اشتباهی رخ داده باشد؛ چراکه غالب مؤلفین و مورخین از عمرو بن یثربی در شمار دشمنان حضرت در جنگ جمل یاد کرده، او را قاتل سه تن از خواص یاران امام علی{{ع}} به اسامی: علباء بن هیثم سدوسی، هند بن عمرو جملی و زید بن صوحان معرفی کردند و آورده‌اند که او بواسطه همین جنایت، پس از دستگیری توسط عمار، به فرمان امیرالمؤمنین{{ع}} گردن زده شد. (محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۴، ص۵۱۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۴۴؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۷، ص۲۴۲)</ref>، [[نضر بن حارث یثربی]]، [[قاسم بن منصور ضبی]] و [[کرز بن عطیه ضبی]] اشاره کرد<ref>نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۵۵۷.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

			==[[ضبه]] و تعامل با [[دولت اموی]]==
			چنانچه حضور ضبی‌ها در [[نبرد]] بزرگ [[صفین]] به [[فرماندهی]] [[معقل بن قیس ریاحی]]<ref>نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۱۱۷؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۲۳۶.</ref> و رودررویی آنان با [[سپاهیان معاویه]] را استثنا کنیم، دیگر [[اخبار]] به‌دست آمده از این [[قوم]]، غالباً بر [[همراهی]] [[مردم]] این [[قبیله]] با دولت اموی در عرصه‌های مختلف [[حکمرانی]] حکایت دارد. عهده‌داری [[منصب]] [[قاضی]] القضاتی معاویه در [[بصره]] توسط [[بشر بن شغاف بن مقطع]]<ref>خلیفة بن خیاط، طبقات، ص۳۳۰.</ref> و [[امین]] قرار گرفتن [[سهم بن منجاب بن راشد]] برای [[زیاد بن ابیه]] -[[فرماندار]] معاویه در [[عراق]]- و قرار گرفتن در شمار یکی از سه [[وصی]] زیاد بن ابیه در هنگام [[مرگ]] او در [[کوفه]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۷؛ هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۸.</ref> از جمله این همراهی‌ها است. عمیرة بن یثربی هم از دیگر عمّال [[اموی]] بود که [[منصب قضاء]] بصره را برای معاویة بن [[ابوسفیان]] بر عهده داشت<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۲۸۶؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۲۴۴.</ref>. به نظر می‌رسد، او تا هنگام مرگش (در [[سال ۵۸ هجری]]) همچنان عهده‌دار این منصب بوده است<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۳۱۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۵۲۰.</ref>. ضبی‌ها همراهی‌های خود با دولت اموی را در دوران [[حکومت یزید بن معاویه]] نیز کماکان ادامه دادند؛ چندان که اداره بیت المال سیستان توسط [[محمد بن عمرو بن یثربی]] در [[زمان]] امارت [[طلحة]] الطّلحات بر این منطقه<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹۸؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۵.</ref> را می‌توان نمونه‌ای از [[روابط دوستانه]] فی ما بین معرفی کرد. تعاملات ضبی‌ها با [[دولت امویان]] پس از مرگ [[یزید بن معاویه]]، دچار خدشه شد به گونه‌ای که برخی منابع، در ذکر جریانات و تحولات بصره پس از [[مرگ یزید]] که موجب [[فرار]] عبیدالله از این [[شهر]] شد و نیز وقایع پس از آن، بارها از [[بنی ضبه]] و مردمانش سخن به میان آورده‌اند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۵۱۵.</ref>. حضور برخی ضبی‌ها در میان [[یمنیان]] [[خراسان]] و [[نبرد]] با [[عبدالله بن خازم]] -[[امیر]] [[اموی]] [[خراسان]]- در [[سال ۶۵ هجری]] نیز از دیگر گزارش‌های ثبت‌شده‌ای است که به نقش‌آفرینی این [[قوم]] در دوران اموی پرداخته است<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۶۲۵.</ref>. آنان همچنین در برخی [[قیام‌های شیعی]] -همچون [[قیام مختار]]،- به [[حمایت]] از [[بنی امیه]] و [[بنو زبیر]] پرداختند و در این راه، کشته‌هایی هم تقدیم کردند که یحیی بن ضمضم از جمله آنهاست. یحیی از ضبی‌های [[بصره]] و مردی بلندقامت بود؛ آن‌سان که به [[وقت]] سواری، پایش به [[زمین]] کشیده می‌شد. او با این هیبت مهیب، اسباب [[وحشت]] [[مردم]] را فراهم آورده بود. وی در [[کوفه]] به [[یاران مختار]] [[حمله]] برد؛ اما به هر که رو می‌کرد، از برابرش می‌گریختند. مختار، متوجه یحیی بن ضمضم شد پس بدو تاخت و چنان ضربتی بر او زد که پیشانی و قسمت بالای سرش رفت و بیجان بر زمین افتاد<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۶، ص۱۰۶؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۶، ص۱۰۶.</ref>.

			همکاری‌های [[بنی ضبه]] در دوران [[خلافت مروانیان]] نیز در عرصه‌های مختلف تداوم یافت. دوران امارت [[حجاج بن یوسف ثقفی]] -[[حاکم اموی]] [[عراق]] در سال‌های ۷۵-۹۵ [[هجری]]- را می‌توان اوج همراهی‌های ضبی‌ها با این [[دولت]] دانست. در [[زمان]] امارت حجاج، مردمانی از این قوم، نزد او به جایگاه و [[منزلت]] دست یافتند که [[هلال بن هرمی]] و [[مثجور بن غیلان بن خرشه]] را باید از جمله ایشان برشمرد. حجاج، هلال را بر لشکری در «آبی» امیر کرد و او را به غزای قلاع فارس فرستاد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۹۱.</ref>. مثجور بن غیلان هم که از اشراف [[ضبه]] و عالم به [[علم انساب]] و [[ایام العرب]] بود از سوی حجاج به امارت ابن قباذ دست یافت<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۷۰.</ref>. [[معد بن عوف بن هلال]] نیز از دیگر ضبیانی بود که از او به عنوان «صاحب [[عذاب]]» حجاج نام برده شده است<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۸۱؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۰۶.</ref>. البته تعاملات [[ضبه]] با [[امویان]] در این برهه زمانی، گاه با ناملایماتی همراه بود که از معدود مخالفت‌های ضبی‌ها در این دوره می‌توان از حضور برخی از ایشان در [[شورش عبدالرحمن بن محمد بن اشعث]] (۸۱-[[۸۳ هجری]]) اشاره کرد. از جمله معاریف [[ضبی]] حاضر در این [[شورش]]، فردی به نام [[بزیع بن خالد]] بود که با [[ابن اشعث]] خروج کرد و همراه با او در [[نبرد]] معروف «[[دیر الجماجم]]» ([[۸۳ هجری]]) در مصاف با نیروهای [[اموی]] به [[فرماندهی]] [[حجاج بن یوسف ثقفی]] کشته شد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۸۶.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

	== منابع ==		== منابع ==