بنی ملکان بن افصی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'فروعات' به 'فروع'

2025-10-23T20:31:20Z

جایگزینی متن - 'فروعات' به 'فروع'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۱
خط ۷:		خط ۷:

	==[[نسب]] این [[قوم]]==		==[[نسب]] این [[قوم]]==
	این [[طایفه]] را از [[اعراب قحطانی]] و از شاخه‌های [[قبیله خزاعه]] و از ~~فروعات~~ و شعب بزرگ [[ازد]] گفته‌اند که نسب‌شان به مَلَکان بن افصی بن حارثة بن عمرو بن عامر بن حارثة بن إمریءالقیس بن ثَعلبة بن مازن بن ازد می‌رسد<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۲، ص۴۵۶ و ۴۶۰؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۳۳؛ عوتبی صحاری، الانساب، ج۲، ص۶۱۴؛ نویری، نهایه الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۱۸. برخی علما، آنان را در شمار طوایف مضری (از قبایل عدنانی) و از فرزندان أفصی بن عامر بن قُمعَة بن الیاس بن مضر بن نِزِار بن مَعدِ بن عَدنان گفته‌اند. (ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۴۰ و ۲۴۲)</ref>. ملکان [[فرزندی]] به نام بویّ داشت که از او پسرانی به اسامی عمرو، سلیم، مالک و مازن متولد شدند<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۶۰.</ref>. این [[فرزندان]]، در کنار [[اولاد]] دیگری که از این طایفه به [[دنیا]] آمدند، قوم بنی ملکان بن افصی را شکل دادند. این طایفه، خود، به شاخه‌های متعددی تقسیم می‌‌شود که تیره [[بنی بوی بن ملکان]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۴۸۰؛ قلقشندی، نهایه الارب فی معرفة الانساب العرب،ج۱، ص۱۸۳؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۱۱۲.</ref> و [[بنی غبشان بن ملکان]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۱۸؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۸۷۸.</ref> مهمترین آن است.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>		این [[طایفه]] را از [[اعراب قحطانی]] و از شاخه‌های [[قبیله خزاعه]] و از فروع و شعب بزرگ [[ازد]] گفته‌اند که نسب‌شان به مَلَکان بن افصی بن حارثة بن عمرو بن عامر بن حارثة بن إمریءالقیس بن ثَعلبة بن مازن بن ازد می‌رسد<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۲، ص۴۵۶ و ۴۶۰؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۳۳؛ عوتبی صحاری، الانساب، ج۲، ص۶۱۴؛ نویری، نهایه الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۱۸. برخی علما، آنان را در شمار طوایف مضری (از قبایل عدنانی) و از فرزندان أفصی بن عامر بن قُمعَة بن الیاس بن مضر بن نِزِار بن مَعدِ بن عَدنان گفته‌اند. (ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۴۰ و ۲۴۲)</ref>. ملکان [[فرزندی]] به نام بویّ داشت که از او پسرانی به اسامی عمرو، سلیم، مالک و مازن متولد شدند<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۶۰.</ref>. این [[فرزندان]]، در کنار [[اولاد]] دیگری که از این طایفه به [[دنیا]] آمدند، قوم بنی ملکان بن افصی را شکل دادند. این طایفه، خود، به شاخه‌های متعددی تقسیم می‌‌شود که تیره [[بنی بوی بن ملکان]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۴۸۰؛ قلقشندی، نهایه الارب فی معرفة الانساب العرب،ج۱، ص۱۸۳؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۱۱۲.</ref> و [[بنی غبشان بن ملکان]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۱۸؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۸۷۸.</ref> مهمترین آن است.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

	==مواطن و [[مساکن]] بنی ملکان==		==مواطن و [[مساکن]] بنی ملکان==
	موطن اصلی این [[قبیله]] را به مانند [[قبایل]] مادری‌شان ازد و [[خزاعه]]، «[[مأرب]]» در جنوب [[یمن]] دانسته‌اند<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۴.</ref>. گفته شده که در پی آشفتگی‌های [[اقتصادی]] و [[سیاسی]] حاصل از کشمکش‌های [[حمیریان]] و [[قحطانیان]] و [[تغییر]] راه‌های [[تجاری]] یمن که شریان اصلی [[اقتصاد]] یمن بسته بدان بود و سرانجام با تخریب [[سد مأرب]]<ref>ر.ک: احمد امین؛ پرتو اسلام، ص۲۹؛ غلامحسین مصاحب، دائرة المعارف فارسی، جلد اول، ص۱۲۵۶؛ فیلیپ خلیل حتّی، تاریخ عرب، ص۸۳ و...</ref> در حدود [[قرن اول]] و دوم میلادی<ref>احمد پاکتچی، ازد [پیش از اسلام]، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۸، ص۲۴-۲۵.</ref> و وارد شدن آسیب شدید بر شبکه آبیاری [[مأرب]]، [[ازدیان]] از جمله [[خزاعه]] و طوایفش به [[رهبری]] [[عمرو بن عامر مزیقیاء]] جلای وطن کرده، به [[امید]] یافتن زیستگاهی دائمی روی به شمال آوردند، در نجد و تهامه وارد شدند<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۳۲۸-۳۲۹.</ref>. اما دیری نپایید که [[طوایف]] [[ازد]] به چند جانب متفرق شدند و سرنوشتی مستقل در پیش گرفتند. طوایفی از [[قبیله ازد]] -از جمله [[فرزندان]] رَبیعه و أَفصی پسران [[حارثة بن عمرو بن عامر]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۳۹؛ قلقشندی، نهایه الارب فی معرفة الانساب العرب، ص۲۴۴.</ref> و [[قبایل]] منتسب به ایشان یعنی: کعب، فتح، سعد، [[عوف]] و عدیّ فرزندان [[عمرو بن ربیعة بن حارثة بن عمرو بن عامر]] همراه با أسلم و ملکان دو فرزند [[افصی بن حارثة بن عمرو بن عامر]]-<ref>فاسی، شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام، ج‌۲، ص۷۶. نیز ر.ک: ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۴۰؛ عوتبی صحاری، الأنساب، ج‌۲، ص۶۱۴.</ref> که از [[همراهی]] با سایر تیره‌های ازد در [[سفر به شام]] [[امتناع]] ورزیدند و ضمن جدایی از ایشان، در تهامه سکنی گزیدند، جملگی «[[خزاعی]]» خوانده شده‌اند<ref>ابن‌هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۳-۱۴؛ مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۱۷۳.</ref>. [[قبیله]] بنی ملکان به عنوان یکی از این طوایف خزاعی، [[حجاز]] را [[مسکن]] و مأوای خود قرار دادند<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۱۶۷.</ref> و در شهرهای بزرگ آن از جمله [[مکه]]<ref>ر.ک: ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۴۱۳؛ ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۴۲؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۴۹۰.</ref> و [[مدینه]]<ref>ر.ک: ابو نعیم، معرفة الصحابه ج۴، ص۳۲۹.</ref> ساکن شدند. علاوه بر این مناطق، [[شهر کوفه]] هم از دیگر [[مساکن]] بنی ملکان [[پس از ظهور اسلام]] به شمار می‌آمد<ref>ر.ک: خلیفة بن خیاط، الطبقات، ص۱۸۳؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۲، ص۸۲۲؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۳۱۸.</ref>. آنان همراه با دیگر [[ازدیان]] [[کوفه]]، که متشکل از [[قبایل]] [[اوس]]، [[خزرج]] و دیگر ~~فروعات~~ [[قبیله خزاعه]] بودند در کنار گروه‌هایی از [[بارق]]، غافق، ثماله و [[غامد]]، بخشی از [[جمعیت]] «[[اسباع]] کوفه» را تشکیل داده بودند<ref>خلیفة بن خیاط، الطبقات، ص۲۵۲-۲۵۳.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>		موطن اصلی این [[قبیله]] را به مانند [[قبایل]] مادری‌شان ازد و [[خزاعه]]، «[[مأرب]]» در جنوب [[یمن]] دانسته‌اند<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۴.</ref>. گفته شده که در پی آشفتگی‌های [[اقتصادی]] و [[سیاسی]] حاصل از کشمکش‌های [[حمیریان]] و [[قحطانیان]] و [[تغییر]] راه‌های [[تجاری]] یمن که شریان اصلی [[اقتصاد]] یمن بسته بدان بود و سرانجام با تخریب [[سد مأرب]]<ref>ر.ک: احمد امین؛ پرتو اسلام، ص۲۹؛ غلامحسین مصاحب، دائرة المعارف فارسی، جلد اول، ص۱۲۵۶؛ فیلیپ خلیل حتّی، تاریخ عرب، ص۸۳ و...</ref> در حدود [[قرن اول]] و دوم میلادی<ref>احمد پاکتچی، ازد [پیش از اسلام]، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۸، ص۲۴-۲۵.</ref> و وارد شدن آسیب شدید بر شبکه آبیاری [[مأرب]]، [[ازدیان]] از جمله [[خزاعه]] و طوایفش به [[رهبری]] [[عمرو بن عامر مزیقیاء]] جلای وطن کرده، به [[امید]] یافتن زیستگاهی دائمی روی به شمال آوردند، در نجد و تهامه وارد شدند<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۳۲۸-۳۲۹.</ref>. اما دیری نپایید که [[طوایف]] [[ازد]] به چند جانب متفرق شدند و سرنوشتی مستقل در پیش گرفتند. طوایفی از [[قبیله ازد]] -از جمله [[فرزندان]] رَبیعه و أَفصی پسران [[حارثة بن عمرو بن عامر]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۳۹؛ قلقشندی، نهایه الارب فی معرفة الانساب العرب، ص۲۴۴.</ref> و [[قبایل]] منتسب به ایشان یعنی: کعب، فتح، سعد، [[عوف]] و عدیّ فرزندان [[عمرو بن ربیعة بن حارثة بن عمرو بن عامر]] همراه با أسلم و ملکان دو فرزند [[افصی بن حارثة بن عمرو بن عامر]]-<ref>فاسی، شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام، ج‌۲، ص۷۶. نیز ر.ک: ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۴۰؛ عوتبی صحاری، الأنساب، ج‌۲، ص۶۱۴.</ref> که از [[همراهی]] با سایر تیره‌های ازد در [[سفر به شام]] [[امتناع]] ورزیدند و ضمن جدایی از ایشان، در تهامه سکنی گزیدند، جملگی «[[خزاعی]]» خوانده شده‌اند<ref>ابن‌هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۳-۱۴؛ مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۱۷۳.</ref>. [[قبیله]] بنی ملکان به عنوان یکی از این طوایف خزاعی، [[حجاز]] را [[مسکن]] و مأوای خود قرار دادند<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۱۶۷.</ref> و در شهرهای بزرگ آن از جمله [[مکه]]<ref>ر.ک: ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۴۱۳؛ ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۴۲؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۴۹۰.</ref> و [[مدینه]]<ref>ر.ک: ابو نعیم، معرفة الصحابه ج۴، ص۳۲۹.</ref> ساکن شدند. علاوه بر این مناطق، [[شهر کوفه]] هم از دیگر [[مساکن]] بنی ملکان [[پس از ظهور اسلام]] به شمار می‌آمد<ref>ر.ک: خلیفة بن خیاط، الطبقات، ص۱۸۳؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۲، ص۸۲۲؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۳۱۸.</ref>. آنان همراه با دیگر [[ازدیان]] [[کوفه]]، که متشکل از [[قبایل]] [[اوس]]، [[خزرج]] و دیگر فروع [[قبیله خزاعه]] بودند در کنار گروه‌هایی از [[بارق]]، غافق، ثماله و [[غامد]]، بخشی از [[جمعیت]] «[[اسباع]] کوفه» را تشکیل داده بودند<ref>خلیفة بن خیاط، الطبقات، ص۲۵۲-۲۵۳.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

	==تعاملات [[سیاسی]]- [[اجتماعی]] بنی ملکان در [[عصر جاهلی]]==		==تعاملات [[سیاسی]]- [[اجتماعی]] بنی ملکان در [[عصر جاهلی]]==

Wasity: جایگزینی متن - '،-' به ' -'

2025-05-29T20:31:49Z

جایگزینی متن - '،-' به ' -'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۱
خط ۲۶:		خط ۲۶:
	داده‌های [[تاریخی]] و نیز توجه به مناسبات نزدیک و تنگاتنگ میان [[قریش]] و بنی ملکان، ما را به این [[حقیقت]] سوق می‌دهد که ملکانی‌ها از همان دوران آغازین [[بعثت]]، با اسلام آشنا بوده‌اند. بی‌شک [[آگاهی]] آنان از حادثه بعثت به همان سال‌های نخست، حتی ماه‌های نخست [[پیامبری]] [[رسول]] [[ختمی مرتبت]]{{صل}} برمی‌گردد. امّا بر خلاف این آشنایی‌ها، نه تنها از گرویدن ایشان به [[اسلام]] گزارشی در دست نیست، بلکه برخی از ملکانی‌ها، [[قریش]] را در [[مبارزه]] با [[دعوت پیامبر]]{{صل}} [[همراهی]] هم می‌کردند. چندان که برخی از سران ایشان همانند مالک بن طلاطلة بن عمرو بن غبشان از مستهزئین [[رسول خدا]]{{صل}} و همدست قریش در [[آزاررسانی]] و ایجاد مزاحمت برای حضرت در راه [[دعوت]] بزرگشان بودند<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۶۰؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۳۳؛ ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۴۲.</ref>. با [[هجرت]] [[نبی اکرم]]{{صل}} به [[مدینه]]، این [[دشمنی‌ها]] همچنان تداوم یافت تا حدی که برخی از آنان، همگام با [[کفار]] [[مکه]] در نبردهای بزرگ قریش با حضرت، حضور یافتند که [[سباع بن عبدالعزی عمرو بن نضلة بن غبشان]] از جمله ایشان بود. گفته شده: زمانی که [[حمزه سید الشهداء]]{{ع}} در [[احد]] سخت [[نبرد]] می‌کرد و هر که را به نبردش می‌آمد، از پای درمی‌آورد، سباع بن عبدالعزی بدو نزدیک شد. [[حمزه]] گفت: «ای پسر ختنه‌کننده [[زنان]]؛ نزد من آی». در پیکاری که بین آن دو در گرفت، حمزه، ضربتی بر سباع وارد آورد و او را به خاک [[هلاکت]] افکند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۱۲۸ و ج۳، ص۶۹؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۵۱۶؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۱۵۶؛ ابن سید الناس، عیون الاثر، ج۲، ص۱۷.</ref>.		داده‌های [[تاریخی]] و نیز توجه به مناسبات نزدیک و تنگاتنگ میان [[قریش]] و بنی ملکان، ما را به این [[حقیقت]] سوق می‌دهد که ملکانی‌ها از همان دوران آغازین [[بعثت]]، با اسلام آشنا بوده‌اند. بی‌شک [[آگاهی]] آنان از حادثه بعثت به همان سال‌های نخست، حتی ماه‌های نخست [[پیامبری]] [[رسول]] [[ختمی مرتبت]]{{صل}} برمی‌گردد. امّا بر خلاف این آشنایی‌ها، نه تنها از گرویدن ایشان به [[اسلام]] گزارشی در دست نیست، بلکه برخی از ملکانی‌ها، [[قریش]] را در [[مبارزه]] با [[دعوت پیامبر]]{{صل}} [[همراهی]] هم می‌کردند. چندان که برخی از سران ایشان همانند مالک بن طلاطلة بن عمرو بن غبشان از مستهزئین [[رسول خدا]]{{صل}} و همدست قریش در [[آزاررسانی]] و ایجاد مزاحمت برای حضرت در راه [[دعوت]] بزرگشان بودند<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۶۰؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۳۳؛ ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۴۲.</ref>. با [[هجرت]] [[نبی اکرم]]{{صل}} به [[مدینه]]، این [[دشمنی‌ها]] همچنان تداوم یافت تا حدی که برخی از آنان، همگام با [[کفار]] [[مکه]] در نبردهای بزرگ قریش با حضرت، حضور یافتند که [[سباع بن عبدالعزی عمرو بن نضلة بن غبشان]] از جمله ایشان بود. گفته شده: زمانی که [[حمزه سید الشهداء]]{{ع}} در [[احد]] سخت [[نبرد]] می‌کرد و هر که را به نبردش می‌آمد، از پای درمی‌آورد، سباع بن عبدالعزی بدو نزدیک شد. [[حمزه]] گفت: «ای پسر ختنه‌کننده [[زنان]]؛ نزد من آی». در پیکاری که بین آن دو در گرفت، حمزه، ضربتی بر سباع وارد آورد و او را به خاک [[هلاکت]] افکند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۱۲۸ و ج۳، ص۶۹؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۵۱۶؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۱۵۶؛ ابن سید الناس، عیون الاثر، ج۲، ص۱۷.</ref>.

	در مقابل این دسته از بنی ملکانی‌ها، بودند شخصیت‌های انگشت‌شماری از این [[قوم]] که به رسول خدا{{صل}} [[ایمان]] آوردند و در کنار ایشان در وقایع و حوادث پیشامد کرده حضوری فعال داشتند که ذوالشمالین عمیر بن عبدعمرو بن نضله از جمله ایشان است. با توجه به [[هم‌پیمانی]] او با [[بنی زهرة بن کلاب]] –از شاخه‌های قریش-<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۶۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۹۵؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۳، ص۳۱۸.</ref> و نیز ایجاد [[عقد اخوت]] بین او و [[ابن فسحم یزید بن حارث]] توسط [[پیامبر]]{{صل}}<ref>ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۷۲.</ref>، چنین به نظر می‌رسد که او از [[مهاجران]] بوده باشد. وی که از شدت [[تنگدستی]] و [[فقر]] به «[[ذوالشمالین]]» ملقب گردیده بود<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۶۸۱.</ref>، در [[جنگ بدر]] حاضر شد و در همین [[جنگ]] هم به [[فیض]] عظمای [[شهادت]] رسید<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۶۸۱؛ ابن عبد البر، الانباه علی قبائل الرواة، ص۱۰۸؛ ابن کثیر، السیرة النبویه، ج۲، ص۴۹۵.</ref>. ضمن این که از [[عبدالرحمن بن ابزی]] هم، -بنا بر روایتی که از خود او درباره [[واقعه صفین]] نقل شده ~~است،~~- در شمار [[اصحاب]] حاضر در [[بیعت رضوان]] ([[سال ششم هجرت]]) یاد شده است<ref>ر.ک: ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۲، ص۸۲۲؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۳۱۸؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۴، ص۲۳۹.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>		در مقابل این دسته از بنی ملکانی‌ها، بودند شخصیت‌های انگشت‌شماری از این [[قوم]] که به رسول خدا{{صل}} [[ایمان]] آوردند و در کنار ایشان در وقایع و حوادث پیشامد کرده حضوری فعال داشتند که ذوالشمالین عمیر بن عبدعمرو بن نضله از جمله ایشان است. با توجه به [[هم‌پیمانی]] او با [[بنی زهرة بن کلاب]] –از شاخه‌های قریش-<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۶۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۹۵؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۳، ص۳۱۸.</ref> و نیز ایجاد [[عقد اخوت]] بین او و [[ابن فسحم یزید بن حارث]] توسط [[پیامبر]]{{صل}}<ref>ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۷۲.</ref>، چنین به نظر می‌رسد که او از [[مهاجران]] بوده باشد. وی که از شدت [[تنگدستی]] و [[فقر]] به «[[ذوالشمالین]]» ملقب گردیده بود<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۶۸۱.</ref>، در [[جنگ بدر]] حاضر شد و در همین [[جنگ]] هم به [[فیض]] عظمای [[شهادت]] رسید<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۶۸۱؛ ابن عبد البر، الانباه علی قبائل الرواة، ص۱۰۸؛ ابن کثیر، السیرة النبویه، ج۲، ص۴۹۵.</ref>. ضمن این که از [[عبدالرحمن بن ابزی]] هم، -بنا بر روایتی که از خود او درباره [[واقعه صفین]] نقل شده است - در شمار [[اصحاب]] حاضر در [[بیعت رضوان]] ([[سال ششم هجرت]]) یاد شده است<ref>ر.ک: ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۲، ص۸۲۲؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۳۱۸؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۴، ص۲۳۹.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

	==بنی ملکان و مشارکت در وقایع پس از [[رحلت رسول خدا]]{{صل}}==		==بنی ملکان و مشارکت در وقایع پس از [[رحلت رسول خدا]]{{صل}}==

Wasity: جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'

2025-05-29T20:31:20Z

جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۰۱
خط ۱۴:		خط ۱۴:
	==تعاملات [[سیاسی]]- [[اجتماعی]] بنی ملکان در [[عصر جاهلی]]==		==تعاملات [[سیاسی]]- [[اجتماعی]] بنی ملکان در [[عصر جاهلی]]==
	===بنی ملکان و عهده‌داری امور [[کعبه]]===		===بنی ملکان و عهده‌داری امور [[کعبه]]===
	به نظر می‌رسد در [[عهد]] [[زعامت]] [[بنی خزاعه]] بر امور [[مکه]]، بنی ملکان نیز در کنار برخی دیگر از [[طوایف]] [[خزاعه]]، ساکن این [[شهر]] بودند؛ چندان که برخی از [[رجال]] ایشان، [[مقام]] و منزلتی در مکه داشتند. بر اساس [[نقلی]]، حلیل بن حبشیه [[خزاعی]] -آخرین [[امیر]] خزاعی مکه- به هنگام [[مرگ]]، [[کلید کعبه]] و [[سرپرستی]] آن را به یکی از ملکانی‌ها به نام ابوغبشان سلیم (سلیمان) بن عمرو بن بوی بن ملکان سپرد<ref>عوتبی صحاری، الانساب، ج۲، ص۵۷۴.</ref>. ~~لیکن~~ او، آن را همراه با سرپرستی کعبه به ثمن [[بخس]]، به یک خیک شراب و یک شتر و به نقلی یک عود، به [[قصی بن کلاب]] فروخت. این امر، باعث [[اعتراض]] [[خزاعیان]] و [[نبرد]] آنان با قصی و [[قریش]] شد. نبردی که سرانجامش، [[پیروزی]] قصی و در نتیجه به‌دست گرفتن امور [[شهر مکه]] و [[خانه کعبه]] از سوی او بود<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۳۹؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۲۵۶.</ref>. برخی مصادر هم، بی‌هیچ توضیحی، از غبشان یا همان [[حارث بن عبد عمرو بن سلیم]] به عنوان [[حاجب]] کعبه یاد کرده‌اند<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۶۰؛ ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۴۲.</ref>.‌<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>		به نظر می‌رسد در [[عهد]] [[زعامت]] [[بنی خزاعه]] بر امور [[مکه]]، بنی ملکان نیز در کنار برخی دیگر از [[طوایف]] [[خزاعه]]، ساکن این [[شهر]] بودند؛ چندان که برخی از [[رجال]] ایشان، [[مقام]] و منزلتی در مکه داشتند. بر اساس [[نقلی]]، حلیل بن حبشیه [[خزاعی]] -آخرین [[امیر]] خزاعی مکه- به هنگام [[مرگ]]، [[کلید کعبه]] و [[سرپرستی]] آن را به یکی از ملکانی‌ها به نام ابوغبشان سلیم (سلیمان) بن عمرو بن بوی بن ملکان سپرد<ref>عوتبی صحاری، الانساب، ج۲، ص۵۷۴.</ref>. لکن او، آن را همراه با سرپرستی کعبه به ثمن [[بخس]]، به یک خیک شراب و یک شتر و به نقلی یک عود، به [[قصی بن کلاب]] فروخت. این امر، باعث [[اعتراض]] [[خزاعیان]] و [[نبرد]] آنان با قصی و [[قریش]] شد. نبردی که سرانجامش، [[پیروزی]] قصی و در نتیجه به‌دست گرفتن امور [[شهر مکه]] و [[خانه کعبه]] از سوی او بود<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۳۹؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۲۵۶.</ref>. برخی مصادر هم، بی‌هیچ توضیحی، از غبشان یا همان [[حارث بن عبد عمرو بن سلیم]] به عنوان [[حاجب]] کعبه یاد کرده‌اند<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۶۰؛ ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۴۲.</ref>.‌<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

	===بنی ملکان و تنازعات و [[احلاف]] [[جاهلی]]===		===بنی ملکان و تنازعات و [[احلاف]] [[جاهلی]]===

Jaafari: /* منابع */

2024-11-25T06:34:52Z

منابع

@@ خط ۱۸: / خط ۱۸: @@
 ===بنی ملکان و تنازعات و [[احلاف]] [[جاهلی]]===
 هر چند، نبرد بر سر آب و خاک و نیز مقتضیات [[منافع]] قبیلگی که غالباً خالی از [[تعصبات]]، طمع‌ورزی‌ها و غرض‌ورزی‌های جاهلی نبود، بسان دیگر [[قبایل]] جاهلی، بخشی بزرگ از [[تاریخ]] جاهلی قبایل از جمله [[فرزندان]] خزاعه را به خود اختصاص داده بود، اما از بنی ملکان و حضور مستقیم آنها در تنازعات و کشمکش‌های نظامی آن دوران خبری به دست نیامده است. علاوه بر آن، از احلاف و پیمان‌های مستقل بنی ملکان با قبایل همجوار در این دوره، -که بخشی از برنامه‌های هر قبیله‌ای در [[حفظ]] بقاء و صیانت از منافع خود بود- نیز، جز [[پیمان]] [[آل]] عبد عمرو با [[بنی زهره]]<ref>بنی زهرة بن کلاب بن مرة بن کعب بن لؤی از تیره‌های قریش.</ref>-<ref>ابن حبیب بغدادی، المنمق، ص۲۴۵. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۶۰؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۷۰۷؛ خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۲۲.</ref> اطلاعی در دست نیست؛ اما می‌توان به دیگر مؤلفه‌های مهم [[اجتماعی]]، نظیر ازدواج‌های [[جاهلی]] که در واقع کارکردی مشابه پیمان‌های میان قبیلگی داشتند و پشتوانه‌ای برای [[استحکام]] روابط فیما بین [[قبائل]]، محسوب می‌شدند، به عنوان عاملی مهم در فراهم‌سازی زمینه‌های [[امنیت]] و [[آسایش]] خاطر آنان، در دستیابی به اهداف مد نظر، مورد توجه قرار داد. بنی ملکان در کنار دیگر [[طوایف]] [[بنی خزاعه]]، در جهت رفع [[تهدیدها]] و خطرات و نیز پشتوانه‌سازی برای [[قبیله]] خود، کوشیدند تا با برقراری پیوندهای سببی با دیگر تیره‌ها و [[قبایل]] [[حجاز]] همچون [[قریش]] و [[کنانه]]، به استوارسازی جایگاه خود در میان قبایل منطقه بپردازند. چندان که ازدواج‌های متعددی که بنی ملکانی‌ها با [[منسوبان]] [[قبیله قریش]] انجام گرفت، خود می‌تواند دلیلی دیگر برگستردگی تعاملات و بده بستان‌های [[سیاسی]] آنان با این قبایل باشد. [[ازدواج]] عبدعمرو بن نضلة بن مالک بن سلیم بن غبشان با نُعم دختر عبدالحارث بن [[زهره]] از جمله این موارد است<ref>ابن حبیب بغدادی، المنمق، ص۲۴۵.</ref>. از نُعم، علاوه بر پسری به نام [[ذوالشمالین]] بن عبد عمرو، دختری به اسم ریطه متولد شد، که او نیز بعدها به همسری مردی [[قریشی]] به نام [[مظعون بن حبیب بن وهب بن حذافة بن جمح]] در آمد<ref>ابن حبیب بغدادی، المنمق، ص۲۴۵.</ref>. پیمان‌های سببی [[لیلی بنت سلیم بن بویّ بن ملکان بن افصی]] با [[قرط بن رزاح بن عدی بن کعب قریشی]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۱۰۵ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۳۴۶. زبیر بکار از او با نام و نسب «لیلی بنت سلیم بن لؤی بن ملکان» یاد کرده است. زبیر بن بکار، جمهرة نسب قریش، ج۲، ص۷۷۷.</ref> و [[هند بنت بوی بن ملکان]] با [[عبدالدار بن قصی]]<ref>زبیر بن بکار، جمهرة نسب قریش، ج۲، ص۵۰۹؛ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۲۵۰. زبیر بکار در بخش دیگر از کتاب خود از زنی با نام و نسب «هند بنت نوبی بن ملکان» به عنوان همسر جمح بن عمرو بن هصیص بن کعب بن لؤی یاد کرده است. زبیر بن بکار، جمهرة نسب قریش، ج۲، ص۸۷۰.</ref> هم از دیگر ازدواج‌ها بود. ضمن این که قیله یا [[هند بنت ابی قیله]] و [[جز بن غالب بن حارث]] -از جدّات [[رسول خدا]]{{صل}}-<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۵۰؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۳، ص۱۰۰.</ref>، لیلی بنت عامر بن حارث غبشان بن عبد عمرو بن بوی بن ملکان -از مادربزرگ‌های [[امام حسن مجتبی]]{{ع}}-<ref>ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۱۸؛ ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۵۸.</ref> و [[امیمه بنت غبشان بن عبد عمرو بن عمرو بن بوی بن ملکان]] -از جده‌های [[عمر بن خطاب]]-<ref>ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۱۳.</ref> هم، از دیگر [[زنان]] این [[قوم]] بودند که با مردانی از [[قریش]] [[ازدواج]] کردند.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
 == منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2024-11-25T06:27:48Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ نوامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۵۷
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	==مواطن و [[مساکن]] بنی ملکان==		==مواطن و [[مساکن]] بنی ملکان==
	موطن اصلی این [[قبیله]] را به مانند [[قبایل]] مادری‌شان ازد و [[خزاعه]]، «[[مأرب]]» در جنوب [[یمن]] دانسته‌اند<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۴.</ref>. گفته شده که در پی آشفتگی‌های [[اقتصادی]] و [[سیاسی]] حاصل از کشمکش‌های [[حمیریان]] و [[قحطانیان]] و [[تغییر]] راه‌های [[تجاری]] یمن که شریان اصلی [[اقتصاد]] یمن بسته بدان بود و سرانجام با تخریب [[سد مأرب]]<ref>ر.ک: احمد امین؛ پرتو اسلام، ص۲۹؛ غلامحسین مصاحب، دائرة المعارف فارسی، جلد اول، ص۱۲۵۶؛ فیلیپ خلیل حتّی، تاریخ عرب، ص۸۳ و...</ref> در حدود [[قرن اول]] و دوم میلادی<ref>احمد پاکتچی، ازد [پیش از اسلام]، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۸، ص۲۴-۲۵.</ref> و وارد شدن آسیب شدید بر شبکه آبیاری [[مأرب]]، [[ازدیان]] از جمله [[خزاعه]] و طوایفش به [[رهبری]] [[عمرو بن عامر مزیقیاء]] جلای وطن کرده، به [[امید]] یافتن زیستگاهی دائمی روی به شمال آوردند، در نجد و تهامه وارد شدند<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۳۲۸-۳۲۹.</ref>. اما دیری نپایید که [[طوایف]] [[ازد]] به چند جانب متفرق شدند و سرنوشتی مستقل در پیش گرفتند. طوایفی از [[قبیله ازد]] -از جمله [[فرزندان]] رَبیعه و أَفصی پسران [[حارثة بن عمرو بن عامر]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۳۹؛ قلقشندی، نهایه الارب فی معرفة الانساب العرب، ص۲۴۴.</ref> و [[قبایل]] منتسب به ایشان یعنی: کعب، فتح، سعد، [[عوف]] و عدیّ فرزندان [[عمرو بن ربیعة بن حارثة بن عمرو بن عامر]] همراه با أسلم و ملکان دو فرزند [[افصی بن حارثة بن عمرو بن عامر]]-<ref>فاسی، شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام، ج‌۲، ص۷۶. نیز ر.ک: ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۴۰؛ عوتبی صحاری، الأنساب، ج‌۲، ص۶۱۴.</ref> که از [[همراهی]] با سایر تیره‌های ازد در [[سفر به شام]] [[امتناع]] ورزیدند و ضمن جدایی از ایشان، در تهامه سکنی گزیدند، جملگی «[[خزاعی]]» خوانده شده‌اند<ref>ابن‌هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۳-۱۴؛ مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۱۷۳.</ref>. [[قبیله]] بنی ملکان به عنوان یکی از این طوایف خزاعی، [[حجاز]] را [[مسکن]] و مأوای خود قرار دادند<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۱۶۷.</ref> و در شهرهای بزرگ آن از جمله [[مکه]]<ref>ر.ک: ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۴۱۳؛ ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۴۲؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۴۹۰.</ref> و [[مدینه]]<ref>ر.ک: ابو نعیم، معرفة الصحابه ج۴، ص۳۲۹.</ref> ساکن شدند. علاوه بر این مناطق، [[شهر کوفه]] هم از دیگر [[مساکن]] بنی ملکان [[پس از ظهور اسلام]] به شمار می‌آمد<ref>ر.ک: خلیفة بن خیاط، الطبقات، ص۱۸۳؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۲، ص۸۲۲؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۳۱۸.</ref>. آنان همراه با دیگر [[ازدیان]] [[کوفه]]، که متشکل از [[قبایل]] [[اوس]]، [[خزرج]] و دیگر فروعات [[قبیله خزاعه]] بودند در کنار گروه‌هایی از [[بارق]]، غافق، ثماله و [[غامد]]، بخشی از [[جمعیت]] «[[اسباع]] کوفه» را تشکیل داده بودند<ref>خلیفة بن خیاط، الطبقات، ص۲۵۲-۲۵۳.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>		موطن اصلی این [[قبیله]] را به مانند [[قبایل]] مادری‌شان ازد و [[خزاعه]]، «[[مأرب]]» در جنوب [[یمن]] دانسته‌اند<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۴.</ref>. گفته شده که در پی آشفتگی‌های [[اقتصادی]] و [[سیاسی]] حاصل از کشمکش‌های [[حمیریان]] و [[قحطانیان]] و [[تغییر]] راه‌های [[تجاری]] یمن که شریان اصلی [[اقتصاد]] یمن بسته بدان بود و سرانجام با تخریب [[سد مأرب]]<ref>ر.ک: احمد امین؛ پرتو اسلام، ص۲۹؛ غلامحسین مصاحب، دائرة المعارف فارسی، جلد اول، ص۱۲۵۶؛ فیلیپ خلیل حتّی، تاریخ عرب، ص۸۳ و...</ref> در حدود [[قرن اول]] و دوم میلادی<ref>احمد پاکتچی، ازد [پیش از اسلام]، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۸، ص۲۴-۲۵.</ref> و وارد شدن آسیب شدید بر شبکه آبیاری [[مأرب]]، [[ازدیان]] از جمله [[خزاعه]] و طوایفش به [[رهبری]] [[عمرو بن عامر مزیقیاء]] جلای وطن کرده، به [[امید]] یافتن زیستگاهی دائمی روی به شمال آوردند، در نجد و تهامه وارد شدند<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۳۲۸-۳۲۹.</ref>. اما دیری نپایید که [[طوایف]] [[ازد]] به چند جانب متفرق شدند و سرنوشتی مستقل در پیش گرفتند. طوایفی از [[قبیله ازد]] -از جمله [[فرزندان]] رَبیعه و أَفصی پسران [[حارثة بن عمرو بن عامر]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۳۹؛ قلقشندی، نهایه الارب فی معرفة الانساب العرب، ص۲۴۴.</ref> و [[قبایل]] منتسب به ایشان یعنی: کعب، فتح، سعد، [[عوف]] و عدیّ فرزندان [[عمرو بن ربیعة بن حارثة بن عمرو بن عامر]] همراه با أسلم و ملکان دو فرزند [[افصی بن حارثة بن عمرو بن عامر]]-<ref>فاسی، شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام، ج‌۲، ص۷۶. نیز ر.ک: ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۴۰؛ عوتبی صحاری، الأنساب، ج‌۲، ص۶۱۴.</ref> که از [[همراهی]] با سایر تیره‌های ازد در [[سفر به شام]] [[امتناع]] ورزیدند و ضمن جدایی از ایشان، در تهامه سکنی گزیدند، جملگی «[[خزاعی]]» خوانده شده‌اند<ref>ابن‌هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۳-۱۴؛ مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۱۷۳.</ref>. [[قبیله]] بنی ملکان به عنوان یکی از این طوایف خزاعی، [[حجاز]] را [[مسکن]] و مأوای خود قرار دادند<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۱۶۷.</ref> و در شهرهای بزرگ آن از جمله [[مکه]]<ref>ر.ک: ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۴۱۳؛ ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۴۲؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۴۹۰.</ref> و [[مدینه]]<ref>ر.ک: ابو نعیم، معرفة الصحابه ج۴، ص۳۲۹.</ref> ساکن شدند. علاوه بر این مناطق، [[شهر کوفه]] هم از دیگر [[مساکن]] بنی ملکان [[پس از ظهور اسلام]] به شمار می‌آمد<ref>ر.ک: خلیفة بن خیاط، الطبقات، ص۱۸۳؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۲، ص۸۲۲؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۳۱۸.</ref>. آنان همراه با دیگر [[ازدیان]] [[کوفه]]، که متشکل از [[قبایل]] [[اوس]]، [[خزرج]] و دیگر فروعات [[قبیله خزاعه]] بودند در کنار گروه‌هایی از [[بارق]]، غافق، ثماله و [[غامد]]، بخشی از [[جمعیت]] «[[اسباع]] کوفه» را تشکیل داده بودند<ref>خلیفة بن خیاط، الطبقات، ص۲۵۲-۲۵۳.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

			==تعاملات [[سیاسی]]- [[اجتماعی]] بنی ملکان در [[عصر جاهلی]]==
			===بنی ملکان و عهده‌داری امور [[کعبه]]===
			به نظر می‌رسد در [[عهد]] [[زعامت]] [[بنی خزاعه]] بر امور [[مکه]]، بنی ملکان نیز در کنار برخی دیگر از [[طوایف]] [[خزاعه]]، ساکن این [[شهر]] بودند؛ چندان که برخی از [[رجال]] ایشان، [[مقام]] و منزلتی در مکه داشتند. بر اساس [[نقلی]]، حلیل بن حبشیه [[خزاعی]] -آخرین [[امیر]] خزاعی مکه- به هنگام [[مرگ]]، [[کلید کعبه]] و [[سرپرستی]] آن را به یکی از ملکانی‌ها به نام ابوغبشان سلیم (سلیمان) بن عمرو بن بوی بن ملکان سپرد<ref>عوتبی صحاری، الانساب، ج۲، ص۵۷۴.</ref>. لیکن او، آن را همراه با سرپرستی کعبه به ثمن [[بخس]]، به یک خیک شراب و یک شتر و به نقلی یک عود، به [[قصی بن کلاب]] فروخت. این امر، باعث [[اعتراض]] [[خزاعیان]] و [[نبرد]] آنان با قصی و [[قریش]] شد. نبردی که سرانجامش، [[پیروزی]] قصی و در نتیجه به‌دست گرفتن امور [[شهر مکه]] و [[خانه کعبه]] از سوی او بود<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۳۹؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۲۵۶.</ref>. برخی مصادر هم، بی‌هیچ توضیحی، از غبشان یا همان [[حارث بن عبد عمرو بن سلیم]] به عنوان [[حاجب]] کعبه یاد کرده‌اند<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۶۰؛ ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۴۲.</ref>.‌<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

			===بنی ملکان و تنازعات و [[احلاف]] [[جاهلی]]===
			هر چند، نبرد بر سر آب و خاک و نیز مقتضیات [[منافع]] قبیلگی که غالباً خالی از [[تعصبات]]، طمع‌ورزی‌ها و غرض‌ورزی‌های جاهلی نبود، بسان دیگر [[قبایل]] جاهلی، بخشی بزرگ از [[تاریخ]] جاهلی قبایل از جمله [[فرزندان]] خزاعه را به خود اختصاص داده بود، اما از بنی ملکان و حضور مستقیم آنها در تنازعات و کشمکش‌های نظامی آن دوران خبری به دست نیامده است. علاوه بر آن، از احلاف و پیمان‌های مستقل بنی ملکان با قبایل همجوار در این دوره، -که بخشی از برنامه‌های هر قبیله‌ای در [[حفظ]] بقاء و صیانت از منافع خود بود- نیز، جز [[پیمان]] [[آل]] عبد عمرو با [[بنی زهره]]<ref>بنی زهرة بن کلاب بن مرة بن کعب بن لؤی از تیره‌های قریش.</ref>-<ref>ابن حبیب بغدادی، المنمق، ص۲۴۵. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۶۰؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۷۰۷؛ خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۲۲.</ref> اطلاعی در دست نیست؛ اما می‌توان به دیگر مؤلفه‌های مهم [[اجتماعی]]، نظیر ازدواج‌های [[جاهلی]] که در واقع کارکردی مشابه پیمان‌های میان قبیلگی داشتند و پشتوانه‌ای برای [[استحکام]] روابط فیما بین [[قبائل]]، محسوب می‌شدند، به عنوان عاملی مهم در فراهم‌سازی زمینه‌های [[امنیت]] و [[آسایش]] خاطر آنان، در دستیابی به اهداف مد نظر، مورد توجه قرار داد. بنی ملکان در کنار دیگر [[طوایف]] [[بنی خزاعه]]، در جهت رفع [[تهدیدها]] و خطرات و نیز پشتوانه‌سازی برای [[قبیله]] خود، کوشیدند تا با برقراری پیوندهای سببی با دیگر تیره‌ها و [[قبایل]] [[حجاز]] همچون [[قریش]] و [[کنانه]]، به استوارسازی جایگاه خود در میان قبایل منطقه بپردازند. چندان که ازدواج‌های متعددی که بنی ملکانی‌ها با [[منسوبان]] [[قبیله قریش]] انجام گرفت، خود می‌تواند دلیلی دیگر برگستردگی تعاملات و بده بستان‌های [[سیاسی]] آنان با این قبایل باشد. [[ازدواج]] عبدعمرو بن نضلة بن مالک بن سلیم بن غبشان با نُعم دختر عبدالحارث بن [[زهره]] از جمله این موارد است<ref>ابن حبیب بغدادی، المنمق، ص۲۴۵.</ref>. از نُعم، علاوه بر پسری به نام [[ذوالشمالین]] بن عبد عمرو، دختری به اسم ریطه متولد شد، که او نیز بعدها به همسری مردی [[قریشی]] به نام [[مظعون بن حبیب بن وهب بن حذافة بن جمح]] در آمد<ref>ابن حبیب بغدادی، المنمق، ص۲۴۵.</ref>. پیمان‌های سببی [[لیلی بنت سلیم بن بویّ بن ملکان بن افصی]] با [[قرط بن رزاح بن عدی بن کعب قریشی]]<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۱۰۵ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۳۴۶. زبیر بکار از او با نام و نسب «لیلی بنت سلیم بن لؤی بن ملکان» یاد کرده است. زبیر بن بکار، جمهرة نسب قریش، ج۲، ص۷۷۷.</ref> و [[هند بنت بوی بن ملکان]] با [[عبدالدار بن قصی]]<ref>زبیر بن بکار، جمهرة نسب قریش، ج۲، ص۵۰۹؛ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۲۵۰. زبیر بکار در بخش دیگر از کتاب خود از زنی با نام و نسب «هند بنت نوبی بن ملکان» به عنوان همسر جمح بن عمرو بن هصیص بن کعب بن لؤی یاد کرده است. زبیر بن بکار، جمهرة نسب قریش، ج۲، ص۸۷۰.</ref> هم از دیگر ازدواج‌ها بود. ضمن این که قیله یا [[هند بنت ابی قیله]] و [[جز بن غالب بن حارث]] -از جدّات [[رسول خدا]]{{صل}}-<ref>هشام بن محمد کلبی، جمهرة النسب، ص۲۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۵۰؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۳، ص۱۰۰.</ref>، لیلی بنت عامر بن حارث غبشان بن عبد عمرو بن بوی بن ملکان -از مادربزرگ‌های [[امام حسن مجتبی]]{{ع}}-<ref>ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۱۸؛ ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۵۸.</ref> و [[امیمه بنت غبشان بن عبد عمرو بن عمرو بن بوی بن ملکان]] -از جده‌های [[عمر بن خطاب]]-<ref>ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۱۳.</ref> هم، از دیگر [[زنان]] این [[قوم]] بودند که با مردانی از [[قریش]] [[ازدواج]] کردند.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی\|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = ازد | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==نسب این قوم== این طایفه را از اعراب قحطانی و از شاخه‌های قبیله خزاعه و از فروعات و شعب بزرگ ازد گفته‌اند که نسب‌شان به مَلَکان بن افصی بن حارثة بن عمرو...» ایجاد کرد

2024-11-25T06:24:36Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = ازد | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==نسب این قوم== این طایفه را از اعراب قحطانی و از شاخه‌های قبیله خزاعه و از فروعات و شعب بزرگ ازد گفته‌اند که نسب‌شان به مَلَکان بن افصی بن حارثة بن عمرو...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = ازد
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==[[نسب]] این [[قوم]]==
این [[طایفه]] را از [[اعراب قحطانی]] و از شاخه‌های [[قبیله خزاعه]] و از فروعات و شعب بزرگ [[ازد]] گفته‌اند که نسب‌شان به مَلَکان بن افصی بن حارثة بن عمرو بن عامر بن حارثة بن إمریءالقیس بن ثَعلبة بن مازن بن ازد می‌رسد<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۲، ص۴۵۶ و ۴۶۰؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۳۳؛ عوتبی صحاری، الانساب، ج۲، ص۶۱۴؛ نویری، نهایه الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۱۸. برخی علما، آنان را در شمار طوایف مضری (از قبایل عدنانی) و از فرزندان أفصی بن عامر بن قُمعَة بن الیاس بن مضر بن نِزِار بن مَعدِ بن عَدنان گفته‌اند. (ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۴۰ و ۲۴۲)</ref>. ملکان [[فرزندی]] به نام بویّ داشت که از او پسرانی به اسامی عمرو، سلیم، مالک و مازن متولد شدند<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۶۰.</ref>. این [[فرزندان]]، در کنار [[اولاد]] دیگری که از این طایفه به [[دنیا]] آمدند، قوم بنی ملکان بن افصی را شکل دادند. این طایفه، خود، به شاخه‌های متعددی تقسیم می‌‌شود که تیره [[بنی بوی بن ملکان]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۴۸۰؛ قلقشندی، نهایه الارب فی معرفة الانساب العرب،ج۱، ص۱۸۳؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۱۱۲.</ref> و [[بنی غبشان بن ملکان]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۱۸؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۸۷۸.</ref> مهمترین آن است.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

==مواطن و [[مساکن]] بنی ملکان==
موطن اصلی این [[قبیله]] را به مانند [[قبایل]] مادری‌شان ازد و [[خزاعه]]، «[[مأرب]]» در جنوب [[یمن]] دانسته‌اند<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۴.</ref>. گفته شده که در پی آشفتگی‌های [[اقتصادی]] و [[سیاسی]] حاصل از کشمکش‌های [[حمیریان]] و [[قحطانیان]] و [[تغییر]] راه‌های [[تجاری]] یمن که شریان اصلی [[اقتصاد]] یمن بسته بدان بود و سرانجام با تخریب [[سد مأرب]]<ref>ر.ک: احمد امین؛ پرتو اسلام، ص۲۹؛ غلامحسین مصاحب، دائرة المعارف فارسی، جلد اول، ص۱۲۵۶؛ فیلیپ خلیل حتّی، تاریخ عرب، ص۸۳ و...</ref> در حدود [[قرن اول]] و دوم میلادی<ref>احمد پاکتچی، ازد [پیش از اسلام]، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۸، ص۲۴-۲۵.</ref> و وارد شدن آسیب شدید بر شبکه آبیاری [[مأرب]]، [[ازدیان]] از جمله [[خزاعه]] و طوایفش به [[رهبری]] [[عمرو بن عامر مزیقیاء]] جلای وطن کرده، به [[امید]] یافتن زیستگاهی دائمی روی به شمال آوردند، در نجد و تهامه وارد شدند<ref>حسن بن احمد همدانی، صفة جزیرة العرب، ص۳۲۸-۳۲۹.</ref>. اما دیری نپایید که [[طوایف]] [[ازد]] به چند جانب متفرق شدند و سرنوشتی مستقل در پیش گرفتند. طوایفی از [[قبیله ازد]] -از جمله [[فرزندان]] رَبیعه و أَفصی پسران [[حارثة بن عمرو بن عامر]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۴۳۹؛ قلقشندی، نهایه الارب فی معرفة الانساب العرب، ص۲۴۴.</ref> و [[قبایل]] منتسب به ایشان یعنی: کعب، فتح، سعد، [[عوف]] و عدیّ فرزندان [[عمرو بن ربیعة بن حارثة بن عمرو بن عامر]] همراه با أسلم و ملکان دو فرزند [[افصی بن حارثة بن عمرو بن عامر]]-<ref>فاسی، شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام، ج‌۲، ص۷۶. نیز ر.ک: ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۴۰؛ عوتبی صحاری، الأنساب، ج‌۲، ص۶۱۴.</ref> که از [[همراهی]] با سایر تیره‌های ازد در [[سفر به شام]] [[امتناع]] ورزیدند و ضمن جدایی از ایشان، در تهامه سکنی گزیدند، جملگی «[[خزاعی]]» خوانده شده‌اند<ref>ابن‌هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۳-۱۴؛ مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۱۷۳.</ref>. [[قبیله]] بنی ملکان به عنوان یکی از این طوایف خزاعی، [[حجاز]] را [[مسکن]] و مأوای خود قرار دادند<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۱۶۷.</ref> و در شهرهای بزرگ آن از جمله [[مکه]]<ref>ر.ک: ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۴۱۳؛ ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۴۲؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۴۹۰.</ref> و [[مدینه]]<ref>ر.ک: ابو نعیم، معرفة الصحابه ج۴، ص۳۲۹.</ref> ساکن شدند. علاوه بر این مناطق، [[شهر کوفه]] هم از دیگر [[مساکن]] بنی ملکان [[پس از ظهور اسلام]] به شمار می‌آمد<ref>ر.ک: خلیفة بن خیاط، الطبقات، ص۱۸۳؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۲، ص۸۲۲؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۳۱۸.</ref>. آنان همراه با دیگر [[ازدیان]] [[کوفه]]، که متشکل از [[قبایل]] [[اوس]]، [[خزرج]] و دیگر فروعات [[قبیله خزاعه]] بودند در کنار گروه‌هایی از [[بارق]]، غافق، ثماله و [[غامد]]، بخشی از [[جمعیت]] «[[اسباع]] کوفه» را تشکیل داده بودند<ref>خلیفة بن خیاط، الطبقات، ص۲۵۲-۲۵۳.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:13681302.jpg|22px]] [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

{{قبایل عرب}}

[[رده:قبیله‌های عرب]]
[[رده:ازد]]