Bahmani در ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۱۵

2025-07-21T05:15:03Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۵
خط ۲۱:		خط ۲۱:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:اصطلاحات سیاسی]]

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== «بوروکراسی»، را به دیوان‌سالاری یا دستگاه عریض و طویل اداری که مبتنی بر نظام تقسیم کار بر پایه تخصص و سلسله مراتب و عقلانیت مدرن است، تعریف کرده‌اند. ای...» ایجاد کرد

2023-01-25T07:05:00Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== «بوروکراسی»، را به دیوان‌سالاری یا دستگاه عریض و طویل اداری که مبتنی بر نظام تقسیم کار بر پایه تخصص و سلسله مراتب و عقلانیت مدرن است، تعریف کرده‌اند. ای...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط =
| عنوان مدخل =
| مداخل مرتبط =
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
«بوروکراسی»، را به دیوان‌سالاری یا دستگاه عریض و طویل [[اداری]] که مبتنی بر [[نظام]] تقسیم کار بر پایه [[تخصص]] و سلسله مراتب و [[عقلانیت]] مدرن است، تعریف کرده‌اند. این کلمه از ریشه [[تاریخی]] «Burra» گرفته شده است. در سده هجدهم یکی از [[دولتمردان]] فرانسوی آن را به صورت «Burreaucratie» به کار برد. یک سده بعد، این کلمه وارد زبان آلمانی شد و به تدریج در زبان [[انگلیسی]] نیز رواج یافت.
«بالزاک» رمان‎نویس فرانسوی در داستانی «کارمندان» بوروکراسی را قدرتی هیولایی نامید که به دست [[جماعت]] کوتوله‌ها اداره می‌شود. «گاتانا موسکا» جامعه‌شناس ایتالیایی، [[دولت مدرن]] را اساساً یک [[دولت]] بوروکراتیک می‌نامد، که اقلیتی بر آن [[حاکم]] است. «[[کارل مارکس]]»، بوروکراسی را عاملی برای «الینه» (از خود [[بیگانه]] کردن) گروه‌های [[انسانی]] در [[جامعه]] مدرن می‌دانست. اما مبنایی‌ترین بررسی در خصوص بوروکراسی را (ماکس وبر) جامعه‌شناس آلمانی انجام داده است. «وبر»، بوروکراسی را نمود «[[سازماندهی]] [[عقلانی]] کار» در عصر مدرن می‌داند. او ویژگی‌های بوروکراسی را این چنین برشمرد: وجود دستگاه اداری [[حقوق]] بگیر، نقش و [[وظیفه]] معین برای هر یک از کارکنان دستگاه، اهمیت [[قدرت]] [[مقام]] و [[منصب]] به جای فرد، نگهداری [[سازمان]] یافته [[اسناد]] و مدارک. در واقع بوروکراسی، ساختار پیچیده و گاه عریض و طویلی است که حول محور [[عقل‌گرایی]]، ابزاری محاسبه‌گر، مدرن و سامان‌یافته است و در واقع قدرت دولت و [[حکومت]] را در حوزه‌های اداری و سازماندهی [[سیاسی]] و [[اقتصادی]] و [[برنامه‌ریزی]] [[فرهنگی]] متبلور می‌کند.
بوروکراسی همان هیولایی است که «بالزاک» از آن نام می‌برد و «هربرت مارکوزه» (متفکر معاصر آلمانی) [[معتقد]] است که قدرت توتالیتاریستی بوروکراسی مدرن، [[آزادی‌ها]] و [[حقوق فردی]] را در معنای انسانی آن از بین برده است. بوروکراسی دستگاه عریض و طویل و [[نیرومندی]] است که بر فرد حکومت می‌کند و چون ماهیت سازمانی و ساختاری و تقسیم کاری دارد، افراد را تابع [[منطق]] و [[نظم]] خود کرده و به مهره‌هایی در یک مجموعه ماشینی تبدیل می‌کند. [[عقلی]] که بوروکراسی را اداره می‌کند، [[عقل]] ابزاری مدرن است و [[روحی]] خشک و مبتنی بر نظمی ماشینی دارد. [[آدمی]] در ساختار بوروکراسی به تدریج [[هویت]] [[انسانی]] خود را از دست می‌دهد و جنبه شیئی و ماشینی و ابزاری پیدا می‌کند.

بوروکراسی به دلیل اداره شدن توسط عقل ابزاری مدرن، ماهیتی از خود بیگانه‌کننده و بنابراین شیئی‌وار پیدا می‌کند. بوروکراسی، استعدادها و [[شخصیت]] افراد را قالب‌ریزی می‌کند و بخش عمده‌ای از خلاقیت‌های آنان را می‌سوزاند و می‌خشکاند. بوروکراسی در واقع چهره [[اداری]] تکنوکراسی کا [[نظام]] تکنیک است و به همان [[میزان]] انعطاف‎ناپذیر و خشک و مبتنی بر [[انضباط]] غیر [[خلاق]] پادگانی است. بوروکراسی به دلیل پیچیده و عریض و طویل بودن به شدت کارهای مراجعان را کند می‌کند و قابلیت فسادپذیری بسیاری دارد، به گونه‌ای که می‌توان گفت عقل [[سود]] محور ابزاری مدرن خواسته یا ناخواسته افرادی را [[تربیت]] می‌کند که در [[سیستم]] عریض و طویل و فاقد [[نظارت]] بوروکراتیک از قابلیت فسادپذیری بسیار بالایی برخوردارند. بوروکراسی ساختاری مدرن است. «جو برگ» جامعه‌شناس آمریکایی [[معتقد]] است بوروکراسی، وسیله‌ای است که توسط آن، [[طبقه مرفه]] و [[سرمایه‌دار]] از وضع خوب خود در مقابل [[طبقات پایین جامعه]] [[مراقبت]] و [[محافظت]] می‌کند<ref>فرهنگ سیاسی، ص۷۶-۷۵.</ref>.
بهای بیشتر دادن به [[ارتباطات]]، زائده‌های مضری را در [[سازمان]] بوجود می‌آورد که از آن به بوروکراسی دست و پاگیر و احیاناً کاغذبازی و قرطاس‌بازی تعبیر می‌کنند و این یکی از [[مشکلات]] [[نظام اداری]] است که هر [[مدیر]] لایقی باید از آن بپرهیزد و با عوامل به وجود آورنده آن [[مبارزه]] کند. یکی از عوامل عمده بوروکراسی زائد، [[انحراف]] از ضوابط [[لیاقت]] اعضا و کارکنان سازمان به هنگام [[گزینش]] آنهاست و همچنین این پدیده زیان‌بخش ممکن است از [[سوء]] نظام اداری و یا کافی نبودن [[نظارت و کنترل]] به وجود آمده باشد. بوروکراسی زائد و زیان‌بخش تنها در صورت بیش از اندازه موردنیاز بودن کارکنان و نیروهای سازمان به وجود نمی‌آید، بلکه ممکن است این پدیده، معلول عدم تناسب نیروها با عملیات و برنامه باشد و گاه بوروکراسی از [[سیستم]] شدید تمرکز و گاه از تقسیم کار بی‌رویه ناشی می‌شود. تنها راه حذف بوروکراسی زائد، بالا بردن سطح [[آگاهی]] نیروها و تقویت [[تعهد]] و [[تقوا]] و [[رشد]] استعدادها و توان کاری اعضا و [[اعمال]] دقت در [[نظارت و کنترل]] است<ref>فقه سیاسی، ج۷، ص۴۹۷-۴۹۸.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی]]، ص ۴۲۷.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده: 1100699.jpg|22px]] [[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه فقه سیاسی ج۱''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

بوروکراسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۱۵