تجربه دینی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۲ اکتبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۴۴

2025-10-02T05:44:44Z

Jaafari در ‏۲۰ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۵۴

2025-08-20T04:54:37Z

Jaafari در ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۳

2025-08-19T08:33:31Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۰۳
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = وحی		\| موضوع مرتبط = وحی
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط = [[تجربه دینی در کلام اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[تجربه دینی در کلام اسلامی]] - [[تجربه دینی در فلسفه دین و کلام جدید]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Wasity: /* تجربه دینی و وحی */

2025-08-17T07:46:23Z

تجربه دینی و وحی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۶
خط ۵۴:		خط ۵۴:
	نخست. احتمال وجود [[خطا]] در [[کتاب مقدس]]: باید توجه کرد، لازمه این [[تفکر]] [[خطاپذیری]] فرایندی است که در اصطلاح دینی وحی خوانده می‌شد؛ یعنی در [[ابلاغ پیام الهی]] احتمال خطا وجود خواهد داشت؛ چراکه پیامبر هنگام ابلاغ پیام الهی، تجربه درونی خودش را به زبان خود و در قالب الفاظی بیان می‌کند و احتمال خطا در این نوع [[ابلاغ]]، انکارناپذیر است؛ در حالی که از نظر [[عقل]] و نقل خطا‌پذیری وحی امری مردود است. برای توضیح این مطلب بیان چند نکته لازم است؛		نخست. احتمال وجود [[خطا]] در [[کتاب مقدس]]: باید توجه کرد، لازمه این [[تفکر]] [[خطاپذیری]] فرایندی است که در اصطلاح دینی وحی خوانده می‌شد؛ یعنی در [[ابلاغ پیام الهی]] احتمال خطا وجود خواهد داشت؛ چراکه پیامبر هنگام ابلاغ پیام الهی، تجربه درونی خودش را به زبان خود و در قالب الفاظی بیان می‌کند و احتمال خطا در این نوع [[ابلاغ]]، انکارناپذیر است؛ در حالی که از نظر [[عقل]] و نقل خطا‌پذیری وحی امری مردود است. برای توضیح این مطلب بیان چند نکته لازم است؛

	۱. وحی، در لغت به هر نوع [[ادراک]] و تفهیم سرّی و پنهانی گفته می‌شود. این واژه در [[قرآن]] علاوه بر پیامبران در مواردی مثل، وحی به [[آسمان‌ها]]<ref>{{متن قرآن\|فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَأَوْحَى فِي كُلِّ سَمَاءٍ أَمْرَهَا وَزَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَحِفْظًا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ}} «آنگاه آنها را در دو روز (به گونه) هفت آسمان برنهاد و در هر آسمانی کار آن را وحی کرد و آسمان نزدیک‌تر را به چراغ‌هایی (از ستارگان) آراستیم و نیک آن را نگاه داشتیم؛ این سنجش (خداوند) پیروز داناست» سوره فصلت، آیه ۱۲.</ref>، [[وحی]] ~~ب ه~~ [[زنبور عسل]]<ref>{{متن قرآن\|وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ}} «و پروردگارت به زنبور عسل الهام کرد که بر کوه‌ها و بر درخت و بر داربست‌هایی که (مردم) می‌سازند لانه گزین!» سوره نحل، آیه ۶۸.</ref>، وحی به [[مادر موسی]]{{ع}}<ref>{{متن قرآن\|وَأَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى أَنْ أَرْضِعِيهِ فَإِذَا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِّ وَلَا تَخَافِي وَلَا تَحْزَنِي إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ}} «و به مادر موسی الهام کردیم که به او شیر بده و اگر بر (جان) او ترسیدی او را (در صندوقی بنه و) به دریا فکن و مهراس و اندوهگین مباش! ما او را به تو باز می‌گردانیم و او را از پیامبران خواهیم کرد» سوره قصص، آیه ۷.</ref> و وحی [[شیطان‌ها]] به [[دوستان]] خودشان<ref>{{متن قرآن\|وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ لَفِسْقٌ وَإِنَّ الشَّيَاطِينَ لَيُوحُونَ إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ لِيُجَادِلُوكُمْ وَإِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ}} «و از چیزی که (در ذبح) نام خداوند بر آن برده نشده است نخورید؛ و آن به راستی نافرمانی (از خداوند) است و شیطان‌ها بی‌گمان در یاران خویش می‌دمند که با شما چالش ورزند و اگر از آنان فرمانبرداری کنید به یقین مشرک خواهید بود» سوره انعام، آیه ۱۲۱.</ref> استفاده شده است، وحی در اصطلاح، [[آگاهی]] ویژه‌ای است که [[خداوند]] آن را در [[اختیار]] [[پیامبران]] نهاده تا از طریق آن پیام‌ها و [[تعالیم]] او را به [[انسان‌ها]] برسانند و ما هرگز به [[حقیقت]] این نوع آگاهی دسترسی نداریم و این مسأله یکی از مصادیق [[عالم غیب]] است که باید به آن [[ایمان]] آورد و فقط خود وحی می‌تواند ماهیت و حقیقت خودش را برای ما روشن کند<ref>سبحانی، جعفر؛ و محمدرضایی، محمد؛ اندیشه اسلامی ۲، ص۵۸-۵۹.</ref>.		۱. وحی، در لغت به هر نوع [[ادراک]] و تفهیم سرّی و پنهانی گفته می‌شود. این واژه در [[قرآن]] علاوه بر پیامبران در مواردی مثل، وحی به [[آسمان‌ها]]<ref>{{متن قرآن\|فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَأَوْحَى فِي كُلِّ سَمَاءٍ أَمْرَهَا وَزَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَحِفْظًا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ}} «آنگاه آنها را در دو روز (به گونه) هفت آسمان برنهاد و در هر آسمانی کار آن را وحی کرد و آسمان نزدیک‌تر را به چراغ‌هایی (از ستارگان) آراستیم و نیک آن را نگاه داشتیم؛ این سنجش (خداوند) پیروز داناست» سوره فصلت، آیه ۱۲.</ref>، [[وحی]] به [[زنبور عسل]]<ref>{{متن قرآن\|وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ}} «و پروردگارت به زنبور عسل الهام کرد که بر کوه‌ها و بر درخت و بر داربست‌هایی که (مردم) می‌سازند لانه گزین!» سوره نحل، آیه ۶۸.</ref>، وحی به [[مادر موسی]]{{ع}}<ref>{{متن قرآن\|وَأَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى أَنْ أَرْضِعِيهِ فَإِذَا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِّ وَلَا تَخَافِي وَلَا تَحْزَنِي إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَجَاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ}} «و به مادر موسی الهام کردیم که به او شیر بده و اگر بر (جان) او ترسیدی او را (در صندوقی بنه و) به دریا فکن و مهراس و اندوهگین مباش! ما او را به تو باز می‌گردانیم و او را از پیامبران خواهیم کرد» سوره قصص، آیه ۷.</ref> و وحی [[شیطان‌ها]] به [[دوستان]] خودشان<ref>{{متن قرآن\|وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ لَفِسْقٌ وَإِنَّ الشَّيَاطِينَ لَيُوحُونَ إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ لِيُجَادِلُوكُمْ وَإِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ}} «و از چیزی که (در ذبح) نام خداوند بر آن برده نشده است نخورید؛ و آن به راستی نافرمانی (از خداوند) است و شیطان‌ها بی‌گمان در یاران خویش می‌دمند که با شما چالش ورزند و اگر از آنان فرمانبرداری کنید به یقین مشرک خواهید بود» سوره انعام، آیه ۱۲۱.</ref> استفاده شده است، وحی در اصطلاح، [[آگاهی]] ویژه‌ای است که [[خداوند]] آن را در [[اختیار]] [[پیامبران]] نهاده تا از طریق آن پیام‌ها و [[تعالیم]] او را به [[انسان‌ها]] برسانند و ما هرگز به [[حقیقت]] این نوع آگاهی دسترسی نداریم و این مسأله یکی از مصادیق [[عالم غیب]] است که باید به آن [[ایمان]] آورد و فقط خود وحی می‌تواند ماهیت و حقیقت خودش را برای ما روشن کند<ref>سبحانی، جعفر؛ و محمدرضایی، محمد؛ اندیشه اسلامی ۲، ص۵۸-۵۹.</ref>.

	۲. [[وحی]] به صورت‌های مختلفی بر [[پیامبران]] نازل می‌شود:		۲. [[وحی]] به صورت‌های مختلفی بر [[پیامبران]] نازل می‌شود:

Jaafari: /* تعریف */

2025-08-16T05:30:48Z

تعریف

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۰
خط ۸۷:		خط ۸۷:
	درباره ماهیت تجربه دینی چند دیدگاه وجود دارد که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند:		درباره ماهیت تجربه دینی چند دیدگاه وجود دارد که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند:

	نخست. [[احساس]]: شلایر ماخر تجربه دینی را احساس اتکای مطلق و یکپارچه به مبدأ یا قدرتی جدا از [[جهان]] می‌داند که بار [[معرفتی]] و شناختاری ندارد، بلکه از مقوله [[احساسات]] و مستقل از مفاهیم و [[اعتقادات]] و [[اعمال]] دینی است. از نظر او چون این تجربه، نوعی احساس و از حد تمایزات مفهومی فراتر است، پس نمی‌توانیم آن را توصیف کنیم<ref>پترسون، مایکل و دیگران؛ عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، ص۴۱.</ref>.		نخست. '''[[احساس]]''': شلایر ماخر تجربه دینی را احساس اتکای مطلق و یکپارچه به مبدأ یا قدرتی جدا از [[جهان]] می‌داند که بار [[معرفتی]] و شناختاری ندارد، بلکه از مقوله [[احساسات]] و مستقل از مفاهیم و [[اعتقادات]] و [[اعمال]] دینی است. از نظر او چون این تجربه، نوعی احساس و از حد تمایزات مفهومی فراتر است، پس نمی‌توانیم آن را توصیف کنیم<ref>پترسون، مایکل و دیگران؛ عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، ص۴۱.</ref>.

	'''نقد'''		'''نقد'''
خط ۹۴:		خط ۹۴:
	#این نظریه با [[ادیان آسمانی]] و ابراهیمی و تجارب [[وحیانی]] که صاحب کتاب دینی و معرفتی‌اند، سازگار نیست؛ چراکه [[باورها]] و [[گزاره‌های دینی]] شناختاری و صدق و کذب‌بردارند. همچنین این دیدگاه با [[مکاشفات]] [[عرفانی]] که با [[علم حصولی]] تبیین می‌شوند و بار معرفتی پیدا می‌کنند، هماهنگ نیست<ref>خسروپناه، عبدالحسین؛ کلام جدید، ص۳۰۴.</ref>.		#این نظریه با [[ادیان آسمانی]] و ابراهیمی و تجارب [[وحیانی]] که صاحب کتاب دینی و معرفتی‌اند، سازگار نیست؛ چراکه [[باورها]] و [[گزاره‌های دینی]] شناختاری و صدق و کذب‌بردارند. همچنین این دیدگاه با [[مکاشفات]] [[عرفانی]] که با [[علم حصولی]] تبیین می‌شوند و بار معرفتی پیدا می‌کنند، هماهنگ نیست<ref>خسروپناه، عبدالحسین؛ کلام جدید، ص۳۰۴.</ref>.

	دوم. [[ادراک حسی]]: ویلیام آلستون، [[فیلسوف]] [[دین]] معاصر، تجربه دینی را نوعی [[ادراک حسی]] و ساختار آن را مانند ساختار [[تجربه]] [[حسی]] می‌داند. از نظر او همان‌گونه که در ادراک حسی، اشیا خودشان را به گونه‌ای به ما نشان می‌دهند که ما [[قادر]] به شناختشان باشیم، بر همین [[قیاس]]، در تجربه دینی نیز [[خداوند]] چنان خود را ظاهر می‌کند که شخص تجربه‌گر می‌تواند او و افعالش را بشناسد<ref>پترسون، مایکل و دیگران؛ عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، ص۴۴-۴۵.</ref>.		دوم. '''[[ادراک حسی]]''': ویلیام آلستون، [[فیلسوف]] [[دین]] معاصر، تجربه دینی را نوعی [[ادراک حسی]] و ساختار آن را مانند ساختار [[تجربه]] [[حسی]] می‌داند. از نظر او همان‌گونه که در ادراک حسی، اشیا خودشان را به گونه‌ای به ما نشان می‌دهند که ما [[قادر]] به شناختشان باشیم، بر همین [[قیاس]]، در تجربه دینی نیز [[خداوند]] چنان خود را ظاهر می‌کند که شخص تجربه‌گر می‌تواند او و افعالش را بشناسد<ref>پترسون، مایکل و دیگران؛ عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، ص۴۴-۴۵.</ref>.

	'''نقد''': این دیدگاه هم با تجربه [[وحیانی]] هماهنگ است؛ چراکه در تجربه حسی ما اشیا را با اوصاف و کیفیات حسی آنها تجربه می‌کنیم؛ در حالی که افراد تجربه کننده [[خدا]] در گزارش تجربه‌های خود خدا را بدون اوصاف و کیفیات حسی می‌دانند. در واقع تجربه خدا از سنخ [[علم حضوری]] است؛ برخلاف تجربه حسی که از سنخ [[علم حصولی]] است<ref>پترسون، مایکل و دیگران؛ عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، ص۴۵؛ خسروپناه، عبدالحسین؛ کلام جدید، ص۳۰۴.</ref>.		'''نقد''': این دیدگاه هم با تجربه [[وحیانی]] هماهنگ است؛ چراکه در تجربه حسی ما اشیا را با اوصاف و کیفیات حسی آنها تجربه می‌کنیم؛ در حالی که افراد تجربه کننده [[خدا]] در گزارش تجربه‌های خود خدا را بدون اوصاف و کیفیات حسی می‌دانند. در واقع تجربه خدا از سنخ [[علم حضوری]] است؛ برخلاف تجربه حسی که از سنخ [[علم حصولی]] است<ref>پترسون، مایکل و دیگران؛ عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، ص۴۵؛ خسروپناه، عبدالحسین؛ کلام جدید، ص۳۰۴.</ref>.

	سوم. پراود فوت (متولد ۱۹۳۹) هم با نقد دو نظریه یاد شده مدعی شد که ما تجربه دینی [[تفسیر]] ناشده‌ای نداریم و هر تجربه‌ای با مقولات [[اعتقادی]] و امور فراطبیعی تبیین می‌شود<ref>فوت، پراود؛ تجربه، دینی، ترجمه عباس یزدانی، ص۲۰۰.</ref> و [[عقاید]] و [[اعمال]] [[دینی]] تفاسیری از تجربه‌اند<ref>فوت، پراود؛ تجربه، دینی، ترجمه عباس یزدانی، ص۶۸.</ref>.		سوم. '''پراود فوت (متولد ۱۹۳۹)''': هم با نقد دو نظریه یاد شده مدعی شد که ما تجربه دینی [[تفسیر]] ناشده‌ای نداریم و هر تجربه‌ای با مقولات [[اعتقادی]] و امور فراطبیعی تبیین می‌شود<ref>فوت، پراود؛ تجربه، دینی، ترجمه عباس یزدانی، ص۲۰۰.</ref> و [[عقاید]] و [[اعمال]] [[دینی]] تفاسیری از تجربه‌اند<ref>فوت، پراود؛ تجربه، دینی، ترجمه عباس یزدانی، ص۶۸.</ref>.

	'''نقد''': ایراد این دیدگاه آن است که اگر ما تجربه دینی را از سنخ علم حضوری بدانیم، گرچه بدون تفسیر برای صاحب [[ادراک]] ظاهر و معلوم است، ولی برای انتقال آن به دیگران به تفسیر و تبدیل آن به علم حصولی نیاز داریم و اگر از سنخ علم حصولی باشد؛ بدون تفسیر و تبیین انتقال‌پذیر به مخاطبان است<ref>خسروپناه، عبدالحسین؛ کلام جدید، ص۳۰۵.</ref>.<ref>[[رضا میرزائی\|میرزائی، رضا]]، [[تجربه دینی (مقاله)\|مقاله «تجربه دینی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۱۲۰.</ref>		'''نقد''': ایراد این دیدگاه آن است که اگر ما تجربه دینی را از سنخ علم حضوری بدانیم، گرچه بدون تفسیر برای صاحب [[ادراک]] ظاهر و معلوم است، ولی برای انتقال آن به دیگران به تفسیر و تبدیل آن به علم حصولی نیاز داریم و اگر از سنخ علم حصولی باشد؛ بدون تفسیر و تبیین انتقال‌پذیر به مخاطبان است<ref>خسروپناه، عبدالحسین؛ کلام جدید، ص۳۰۵.</ref>.<ref>[[رضا میرزائی\|میرزائی، رضا]]، [[تجربه دینی (مقاله)\|مقاله «تجربه دینی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)\|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۱۲۰.</ref>

Jaafari: /* منابع */

2025-08-16T05:30:15Z

منابع

@@ خط ۷۵: / خط ۷۵: @@
 چهارم. تفاوت وحی با تجربه‌های [[دینی]]: مسأله وحی با [[تجربه‌های عرفانی]] و [[شهودات]] [[عرفا]] نیز متفاوت است؛ چون [[انبیا]] در یافته‌های خودشان هیچ اختلافی با یکدیگر ندارند و موافقِ هم هستند. {{متن قرآن|مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ}}<ref>«آنچه را پیش از آن بوده است راست می‌شمارد» سوره بقره، آیه ۹۷.</ref>، یعنی هر پیامبر بعدی پیامبر قبل از خودش را [[تصدیق]] می‌کند. همان‌گونه که هر پیامبر قبلی به آمدن پیامبر بعدی [[بشارت]] می‌دهد؛ ولی این مطلب درباره شهودات عرفا صادق نیست، بنابراین، شهودهای آنها گاهی کاملاً باهم مخالف است و احتمال [[خطا]] نیز در آنها وجود دارد؛ پس برای [[داوری]] درباره این شهودها به داوری نیاز داریم و یکی از اساسی‌ترین ملاک‌ها برای داوری و [[قضاوت]]، خود وحی است.<ref>[[رضا میرزائی|میرزائی، رضا]]، [[تجربه دینی و وحی (مقاله)|مقاله «تجربه دینی و وحی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۱۱۵.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۸۳: / خط ۱۰۹: @@
 # [[پرونده:IM010488.jpg|22px]] [[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)|'''آشنایی با علوم قرآنی''']]
 # [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[رضا میرزائی|میرزائی، رضا]]، [[تجربه دینی و وحی (مقاله)|مقاله «تجربه دینی و وحی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
 {{پایان منابع}}

Jaafari: /* منابع */

2025-08-16T05:27:26Z

منابع

@@ خط ۴۶: / خط ۴۶: @@
 # در پی داشتن پیامدهای منفی: در [[تجربۀ دینی]] همۀ [[تجارب دینی]]، معلول ذهنیت افراد است. ازاین‌رو تجربه واقع‌نمایی خود را از دست می‌دهد؛ در حالی که [[وحی]] امری واقعی و [[حقیقی]] است<ref>ر.ک: [[حسین علوی مهر|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص ۱۳۸.</ref>.
 # [[وحی]] بیرون از [[نفس]] [[پیامبر]] {{صل}}: در [[تجربۀ دینی]] [[ادراک]] و [[احساسات]] درونی دخالت دارد و در [[وحی]] از نظر [[مسلمانان]] و [[قرآن کریم]] به بیرون از [[نفس]] [[پیامبر]] {{صل}} مربوط می‌شود<ref>ر.ک: [[حسین علوی مهر|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص ۱۴۰.</ref> و...<ref>ر.ک: [[حسین علوی مهر|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص ۱۳۶ـ ۱۳۸، ۱۴۰، ۱۴۳، ۱۴۵ـ ۱۴۷، ۱۵۰؛ [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص۲۰۸ـ۲۱۱. </ref>.
 == منابع ==
@@ خط ۵۳: / خط ۸۲: @@
 # [[پرونده:10119661.jpg|22px]] [[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|'''فرهنگ اصطلاحات علم کلام''']]
 # [[پرونده:IM010488.jpg|22px]] [[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)|'''آشنایی با علوم قرآنی''']]
 {{پایان منابع}}

Bahmani: /* علل پیدایش تجربه‌گرایی دینی در غرب */

2025-05-11T09:45:14Z

علل پیدایش تجربه‌گرایی دینی در غرب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۵
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	عواملی که تجربه‌گرایی را در [[غرب]] پدید آوردند و به آن دامن زدند، عبارت‌اند از:		عواملی که تجربه‌گرایی را در [[غرب]] پدید آوردند و به آن دامن زدند، عبارت‌اند از:
	# [[مخالفت]] با الهیات طبیعی<ref>ر.ک: [[فرهنگ شیعه (کتاب)\|فرهنگ شیعه]]، ص ۱۷۸.</ref>؛		# [[مخالفت]] با الهیات طبیعی<ref>ر.ک: [[فرهنگ شیعه (کتاب)\|فرهنگ شیعه]]، ص ۱۷۸.</ref>؛
	# [[تعارض~~]] [[~~عهدین]] با مباحث [[عقلی]]<ref>ر.ک: موریس بوکای، مقایسه‌ای میان تورات، انجیل، قرآن و علم، ص۷ـ ۱۶، مقدمۀ کتاب.</ref>؛		# تعارض عهدین با مباحث [[عقلی]]<ref>ر.ک: موریس بوکای، مقایسه‌ای میان تورات، انجیل، قرآن و علم، ص۷ـ ۱۶، مقدمۀ کتاب.</ref>؛
	# متناقض بودن با برخی از [[قوانین]] بشری<ref>ر.ک: [[حسین علوی مهر\|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)\|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص ۱۳۶.</ref>؛		# متناقض بودن با برخی از [[قوانین]] بشری<ref>ر.ک: [[حسین علوی مهر\|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)\|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص ۱۳۶.</ref>؛
	# پیدایش [[مکتب]] رمانتیک و توجه به [[احساسات]] و [[عواطف]] و امور ذوقی به جای [[عقل]]<ref>ر.ک: [[حسین علوی مهر\|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)\|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص ۱۳۵.</ref>؛		# پیدایش [[مکتب]] رمانتیک و توجه به [[احساسات]] و [[عواطف]] و امور ذوقی به جای [[عقل]]<ref>ر.ک: [[حسین علوی مهر\|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)\|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص ۱۳۵.</ref>؛

Bahmani: /* دیدگاه‌ها در مورد ماهیت تجربۀ دینی */

2025-05-11T09:45:03Z

دیدگاه‌ها در مورد ماهیت تجربۀ دینی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۵
خط ۳۰:		خط ۳۰:
	# احساس گرایانه؛ طبق این دیدگاه [[تجربۀ دینی]] احساس اتکای مطلق و یکپارچه به مبدأ یا قدرتی متمایز از [[جهان]] است و از سنخ [[احساسات]] و احوال وصف‌ناشدنی است<ref>ر.ک: [[حسین علوی مهر\|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)\|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص ۱۳۶؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)\|فرهنگ شیعه]]، ص ۱۷۸.</ref>.		# احساس گرایانه؛ طبق این دیدگاه [[تجربۀ دینی]] احساس اتکای مطلق و یکپارچه به مبدأ یا قدرتی متمایز از [[جهان]] است و از سنخ [[احساسات]] و احوال وصف‌ناشدنی است<ref>ر.ک: [[حسین علوی مهر\|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)\|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص ۱۳۶؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)\|فرهنگ شیعه]]، ص ۱۷۸.</ref>.
	# ادراکات حسی<ref>ر.ک: [[فرهنگ شیعه (کتاب)\|فرهنگ شیعه]]، ص ۱۷۸.</ref>: طبق این دیدگاه [[تجربۀ دینی]] نوعی [[ادراک حسی]] است و تجربه‌ای که [[آدمی]] دربارۀ حیات [[دینی]] خود دارد. در این دیدگاه افزون بر احساس، [[درک]] [[شناخت]] نیز جا دارد<ref>ر.ک: [[علی رضا قائمی‌نیا\|قائمی‌نیا، علی رضا]]، تجربۀ دینی و گوهر دینی، ص۶۹.</ref>.		# ادراکات حسی<ref>ر.ک: [[فرهنگ شیعه (کتاب)\|فرهنگ شیعه]]، ص ۱۷۸.</ref>: طبق این دیدگاه [[تجربۀ دینی]] نوعی [[ادراک حسی]] است و تجربه‌ای که [[آدمی]] دربارۀ حیات [[دینی]] خود دارد. در این دیدگاه افزون بر احساس، [[درک]] [[شناخت]] نیز جا دارد<ref>ر.ک: [[علی رضا قائمی‌نیا\|قائمی‌نیا، علی رضا]]، تجربۀ دینی و گوهر دینی، ص۶۹.</ref>.
	# [[فوق طبیعی]]: مدافعان این دیدگاه هرگونه [[حس]] و امر طبیعی در [[تجربۀ دینی]] را مردود می‌دانند و مبنای [[تجربۀ دینی]]، همان [[آموزه‌های دینی]] است<ref>ر.ک: عقل و اعتقاد دینی‌، ۴۸ـ ۴۱.</ref>.		# فوق طبیعی: مدافعان این دیدگاه هرگونه [[حس]] و امر طبیعی در [[تجربۀ دینی]] را مردود می‌دانند و مبنای [[تجربۀ دینی]]، همان [[آموزه‌های دینی]] است<ref>ر.ک: عقل و اعتقاد دینی‌، ۴۸ـ ۴۱.</ref>.
	# عرفان‌گرایی: برخی همۀ عرفان‌ها را [[دینی]] می‌دانند. [[عرفان]] گراها [[تجربه‌های عارفان]] و [[پیامبران]] را از یک گوهر می‌دانند. برخی [[دانشمندان]] [[مسلمان]] معتقدند: "تجربۀ [[باطنی]] ازلحاظ کیفیت، تفاوتی با تجربۀ پیغمبرانه ندارد"<ref>ر.ک: [[حسین علوی مهر\|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)\|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص ۱۴۰.</ref>.		# عرفان‌گرایی: برخی همۀ عرفان‌ها را [[دینی]] می‌دانند. [[عرفان]] گراها [[تجربه‌های عارفان]] و [[پیامبران]] را از یک گوهر می‌دانند. برخی دانشمندان [[مسلمان]] معتقدند: "تجربۀ [[باطنی]] ازلحاظ کیفیت، تفاوتی با تجربۀ پیغمبرانه ندارد"<ref>ر.ک: [[حسین علوی مهر\|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)\|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص ۱۴۰.</ref>.

	== انواع تجربه‌های [[دینی]] ==		== انواع تجربه‌های [[دینی]] ==

Bahmani: /* انواع تجربه‌های دینی */

2025-05-11T09:44:44Z

انواع تجربه‌های دینی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۴
خط ۳۵:		خط ۳۵:
	== انواع تجربه‌های [[دینی]] ==		== انواع تجربه‌های [[دینی]] ==
	انواع تجربه‌های [[دینی]] عبارت‌اند از:		انواع تجربه‌های [[دینی]] عبارت‌اند از:
	# با واسطۀ امر حسی و متعارف؛ مانند نگاه به [[طبیعت]] و به [[یاد خدا]] افتادن.		# با واسطۀ امر حسی و متعارف؛ مانند نگاه به طبیعت و به [[یاد خدا]] افتادن.
	# با واسطۀ امر حسی و نامتعارف؛ مانند شنیدن صدا از پشت درخت برای [[موسی]].		# با واسطۀ امر حسی و نامتعارف؛ مانند شنیدن صدا از پشت درخت برای [[موسی]].
	# با واسطۀ امر حسی ولی شخصی و قابل بیان؛ مانند [[رؤیای صادقه]].		# با واسطۀ امر حسی ولی شخصی و قابل بیان؛ مانند [[رؤیای صادقه]].