تطیر در قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* منابع */

2025-12-13T06:46:57Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۶
خط ۸۶:		خط ۸۶:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:55210091.jpg\|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱''']]
	# [[پرونده:13681440.jpg\|22px]] [[فتحیه فتاحی‌زاده\|فتاحی‌زاده، فتحیه]]، [[پیامبر اعظم و خرافه‌زدایی (کتاب)\|'''پیامبر اعظم و خرافه‌زدایی''']]		# [[پرونده:13681440.jpg\|22px]] [[فتحیه فتاحی‌زاده\|فتاحی‌زاده، فتحیه]]، [[پیامبر اعظم و خرافه‌زدایی (کتاب)\|'''پیامبر اعظم و خرافه‌زدایی''']]
	# [[پرونده:000058.jpg\|22px]] [[حمیده عبداللهی\|عبداللهی]] و [[اباذر جعفری\|جعفری]]، [[تطیر (مقاله)\|مقاله «تطیر»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)\|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۷''']]		# [[پرونده:000058.jpg\|22px]] [[حمیده عبداللهی\|عبداللهی]] و [[اباذر جعفری\|جعفری]]، [[تطیر (مقاله)\|مقاله «تطیر»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)\|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۷''']]

Bahmani: /* نفی فال بد زدن */

2025-12-13T06:46:30Z

نفی فال بد زدن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۶
خط ۸۰:		خط ۸۰:
	در فرهنگ اسلامی از [[انسان‌ها]] خواسته می‌‌شود تا در کارهای عجله نکنند و بگذارند تا وقتش برسد؛ و اگر درباره [[نماز]] گفته می‌‌شود عجله کنید، به این معنا است که خود را برای وقت نماز آماده کنید تا نماز اول وقت از شما فوت نشود؛ نه این که قبل از وقت نماز، نماز بگزارید و آن را اقامه کنید.		در فرهنگ اسلامی از [[انسان‌ها]] خواسته می‌‌شود تا در کارهای عجله نکنند و بگذارند تا وقتش برسد؛ و اگر درباره [[نماز]] گفته می‌‌شود عجله کنید، به این معنا است که خود را برای وقت نماز آماده کنید تا نماز اول وقت از شما فوت نشود؛ نه این که قبل از وقت نماز، نماز بگزارید و آن را اقامه کنید.

	به هر حال، هیچ رابطه و نسبت معنا داری همانند نسبت علیّ و معلولی یا مانند آن چنان که در متغیرها گفته می‌‌شود، میان [[عطسه]] و [[صبر]] نیست؛ بنابراین در هنگام عطسه، صبرکردن لازم نیست. از همین روست که در فرهنگ اسلامی گفته شده هرگاه یکی از شما عطسه کرد در [[حق]] او [[دعا]] کنید و بگویید: «یرحمکم الله؛ [[رحمت خدا]] شامل حال شما گردد». و طرف مقابل نیز متقابلا دعا کند و بگوید: «یغفر الله لکم؛ [[خداوند]] شما را بیامرزد».		به هر حال، هیچ رابطه و نسبت معنا داری همانند نسبت علیّ و معلولی یا مانند آن چنان که در متغیرها گفته می‌‌شود، میان عطسه و [[صبر]] نیست؛ بنابراین در هنگام عطسه، صبرکردن لازم نیست. از همین روست که در فرهنگ اسلامی گفته شده هرگاه یکی از شما عطسه کرد در [[حق]] او [[دعا]] کنید و بگویید: «یرحمکم الله؛ [[رحمت خدا]] شامل حال شما گردد». و طرف مقابل نیز متقابلا دعا کند و بگوید: «یغفر الله لکم؛ [[خداوند]] شما را بیامرزد».

	جالب این است که در همه [[فرهنگ‌ها]] ارتباط معناداری میان عطسه و احتمال [[بیماری]] یا [[رهایی]] از آن دیده شده است و از همین روست که در همه [[فرهنگ]] پس از عطسه به نوعی گفته می‌‌شود: عافیت باشد؛ یا [[خدا]] تو را [[حفظ]] کند؛ یا [[سلامت]] باشید؛ یا مانند آنها که همگی دلالت بر ارتباط معنادار عوامل مادی و فیزیکی در مسأله سلامت و بیماری دارد<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[نسبت صبر و عجله از نظر قرآن (مقاله)\|نسبت صبر و عجله از نظر قرآن]].</ref>.		جالب این است که در همه [[فرهنگ‌ها]] ارتباط معناداری میان عطسه و احتمال [[بیماری]] یا [[رهایی]] از آن دیده شده است و از همین روست که در همه [[فرهنگ]] پس از عطسه به نوعی گفته می‌‌شود: عافیت باشد؛ یا [[خدا]] تو را [[حفظ]] کند؛ یا [[سلامت]] باشید؛ یا مانند آنها که همگی دلالت بر ارتباط معنادار عوامل مادی و فیزیکی در مسأله سلامت و بیماری دارد<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[نسبت صبر و عجله از نظر قرآن (مقاله)\|نسبت صبر و عجله از نظر قرآن]].</ref>.

Bahmani: /* پیشینه و نامگذاری */

2025-12-13T06:45:50Z

پیشینه و نامگذاری

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۵
خط ۳۳:		خط ۳۳:

	== پیشینه و نامگذاری ==		== پیشینه و نامگذاری ==
	[[عرب جاهلی]] را عادت این بود که هنگام [[سفر]] اگر پرنده‌ای از سمت راست مسافر پرواز می‌کرد، آن را نشانه شوم بودن سفر پنداشته و اگر از سمت چپ وی پرواز می‌کرد آن را به فال [[نیک]] می‌گرفتند<ref>فتح الباری، ج‌۱۰، ص‌۲۶۱.</ref>. به تدریج مورد آن عمومیت یافت و هنگام اقدام به هر کاری جز سفر نیز چنانچه این اتفاق روی می‌داد، [[عرب]] به آن اتفاق فال بد یا فال نیک می‌زد که پیامد آن ترک آن کار یا تعجیل در انجام آن بود<ref>همان؛ المیزان، ج۸، ص۲۲۷؛ عون‌المعبود، ج۳، ص‌۱۴۱.</ref>؛ همچنین سبب آن از پرواز پرندگان، به شنیدن صدای آنها یا دیدن نوعی خاص از پرندگان نیز تعمیم یافت<ref>فتح‌الباری، ج ۱۰، ص۲۶۱؛ نیز ر.ک: کشف الظنون، ج‌۲، ص‌۱۲۱۶؛ الکنی و الالقاب، ج‌۱، ص‌۲۹۲.</ref>. اطلاق «تطیر» بر این کار به لحاظ ارتباط این مفهوم با پرندگان<ref>لسان العرب، ج‌۸، ص‌۲۴۰، «طیر».</ref>، از باب نامگذاری شئ به نام سبب آن است<ref>همان، ص‌۲۳۹؛ حاشیه شیخ زاده، ج‌۴، ص‌۲۷۹.</ref>. برخی واژه پژوهان معاصر در تحلیلی متفاوت در این باره گفته‌اند: ماده «طیر» به معنای، حرکت سریع، پنهان و بدون هرگونه سنگینی است و علت اطلاق آن بر پرواز پرندگان نیز همین است که آنها بدون جنب و جوش فراوان و بسیار سبکبال به حرکت درمی‌آیند<ref>التحقیق، ج‌۷، ص‌۱۵۵، «طیر».</ref>. بر اساس همین معنا، یعنی حرکت سریع پرنده و پرواز آرام آن، مفهوم اولیه واژه «تطیر» در [[فرهنگ]] عربی، پدید آمدن حرکت [[فکری]] سریعی در ذهن تطیرکننده و پی بردن به فرجام کار است و به صورت کنایی بر فال بدزدن و شوم پنداشتن نیز دلالت می‌کند<ref>التحقیق، ج‌۷، ص‌۱۵۵.</ref>. [[عرب جاهلی]] به هنگام [[مسافرت]]، وضع [[سفر]] خود را با پرواز پرنده‌ای پیش بینی می‌کرد؛ اگر پرنده از سمت راست وی پرواز می‌کرد، آن را «بارح» یا «مانح» نامیده و نشانه شوم بودن سفر می‌پنداشت و اگر از سمت چپ وی پرواز می‌کرد، آن‌را «سانح» نامیده و نشانه خوب بودن سفر خود می‌دانست<ref>مجمع البیان، ج‌۶، ص‌۶۲۱ ـ ۶۲۲.</ref>. علت شومی و نحوستِ پنداری «بارح» یا «مانح» این بوده که برای شکار آن و [[تیراندازی]] به سوی آن شخص باید از جهت اصلی خود [[منحرف]] شود<ref>فتح الباری، ج‌۱۰، ص‌۲۶۱.</ref>. البته برخی از [[عربها]] به عکس ترتیب یاد شده «سانح» را نشانه شوم بودن و «مانح» یا «بارح» را نشان خوش [[یمن]] بودن سفر می‌دانستند<ref>المخصص، ج‌۱۳، ص‌۲۴.</ref>. بر اساس پندار مزبور، اگر پرنده‌ای در مسیر حرکت شخص بود، وی شخصا آن‌را می‌پراند تا با پرواز آن به شوم بودن یا نبودن سفر خود پی ببرد. این کار را «زجر» می‌نامیدند<ref>الکشاف، ج‌۳، ص‌۳۷۱.</ref>. این مفهوم بعدها گسترش یافت و به هر چیز یا کسی که شوم بودن از وی برداشت شود، «زجر» اطلاق گردید. انواع پرندگان و صدای آنها، به ویژه صدای کلاغ<ref>المسائل التی خالف فیها، ص‌۸۶۵ ـ ۸۶۶؛ اللباب، ج‌۹، ص‌۲۷۸.</ref>، همچنین انواع حیوانات، به ویژه آهو<ref>لسان العرب، ج‌۸، ص‌۲۴۰.</ref> و شتر<ref>المستطرف، ج‌۲، ص‌۵۱۶.</ref>، نیز افراد مختلف [[انسان]]، به ویژه کسانی که [[نقص]] یا عیبی داشتند، همچنین برخی کلمات و حرکات، مانند [[عطسه]] کردن، از اسباب برداشت شوم بودن امور به شمار می‌آمدند<ref>المسائل التی خالف فیها، ص‌۸۶۸.</ref>. تعداد دفعات نیز در برخی امور در [[مبارک]] یا شوم پنداری دخیل بوده است؛ نمونه اینکه برخی سه بانگ کلاغ را چون به تعداد حروف کلمه «خیر» است، مبارک دانسته و دو بانگ آن را چون به شمار حروف کلمه «[[شر]]» است، شوم دانسته‌اند<ref>یواقیت العلوم، ص‌۲۶۷؛ جامع النورین، ص‌۲۷۰.</ref>. برخی فراتر از این، حتی اگر چیزی خاص دیده یا شنیده نمی‌شد، به صرف حدس و گمانی بر وقوع امور بدشگون، بدان تطیر زده، آن را شوم می‌پنداشتند<ref>المخصص، ج‌۱۳، ص‌۲۴.</ref>. [[تطیر]] و شوم دانستن، با تفاصیل مختلف آن، مختص [[عرب جاهلی]] نبوده و در میان سایر [[اقوام]] و [[ملل]] نیز شایع است<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۷، ص‌۳۰۸؛ اللباب، ج‌۹، ص‌۲۷۸.</ref>. حتی برخی با ذکر شواهدی [[روایی]]، مدعی‌اند که [[انسان]] را گریزی از تطیر نیست و [[انسان‌ها]] در همه دوره‌ها به نوعی به این [[خرافه]] [[مبتلا]] بوده‌اند<ref>نمونه، ج‌۶، ص‌۳۱۹.</ref> که البته باید با روش‌های خاص آن را درمان کرد<ref>سنن ابن ماجه، ج‌۲، ص‌۱۱۷۰؛ فتح الباری، ج‌۱۰، ص‌۲۶۱ ـ ۲۶۲؛ وسائل الشیعه، ج‌۱۵، ص‌۳۶۶.</ref>. گروهی علت تطیر [[کافران]] به [[پیامبران]] را [[مشکلات]] و [[اختلافات]] داخلی دانسته‌اند که بر اثر دعوت انبیا در میان کافران رخ می‌داده و جمعیت یکپارچه آنان را دچار [[تفرقه]] و چند دستگی می‌کرده است<ref>التحریر والتنویر،ج‌۲۲، ص‌۳۶۳؛ من وحی القرآن، ج‌۱۹، ص‌۱۳۵.</ref>. برخی دیگر علت آن را وعید [[انبیا]] و نشانه [[بغض]] کافران نسبت به ایشان دانسته‌اند<ref>روح المعانی، ج‌۱۲، ص‌۳۳۳؛ تفسیر صدرالمتألهین، ج‌۵، ص‌۶۱.</ref> که به سبب عجز در مقابل انبیا{{ع}} به این [[سلاح]] [[متوسل]] می‌شدند تا در برابر [[دعوت]] پیامبران [[مقاومت]] کنند<ref>من وحی القرآن، ج‌۱۹، ص‌۱۳۵ ـ ۱۳۶؛ الفرقان، ج‌۹، ص‌۲۶۱ ـ ۲۶۲؛ ج‌۲۳، ص‌۳۲.</ref>. برخی از [[مفسران]] نیز تطیر [[منافقان]] به پیامبران را نشانه [[ترس]] آنان از [[جهاد]] و بهانه‌ای برای ترک جهاد ذکر کرده‌اند<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۴، ص‌۱۴۵.</ref>.<ref>[[حمیده عبداللهی\|عبداللهی]] و [[اباذر جعفری\|جعفری]]، [[تطیر (مقاله)\|مقاله «تطیر»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۷]]، ص ۵۹۳.</ref>		[[عرب جاهلی]] را عادت این بود که هنگام [[سفر]] اگر پرنده‌ای از سمت راست مسافر پرواز می‌کرد، آن را نشانه شوم بودن سفر پنداشته و اگر از سمت چپ وی پرواز می‌کرد آن را به فال [[نیک]] می‌گرفتند<ref>فتح الباری، ج‌۱۰، ص‌۲۶۱.</ref>. به تدریج مورد آن عمومیت یافت و هنگام اقدام به هر کاری جز سفر نیز چنانچه این اتفاق روی می‌داد، [[عرب]] به آن اتفاق فال بد یا فال نیک می‌زد که پیامد آن ترک آن کار یا تعجیل در انجام آن بود<ref>همان؛ المیزان، ج۸، ص۲۲۷؛ عون‌المعبود، ج۳، ص‌۱۴۱.</ref>؛ همچنین سبب آن از پرواز پرندگان، به شنیدن صدای آنها یا دیدن نوعی خاص از پرندگان نیز تعمیم یافت<ref>فتح‌الباری، ج ۱۰، ص۲۶۱؛ نیز ر.ک: کشف الظنون، ج‌۲، ص‌۱۲۱۶؛ الکنی و الالقاب، ج‌۱، ص‌۲۹۲.</ref>. اطلاق «تطیر» بر این کار به لحاظ ارتباط این مفهوم با پرندگان<ref>لسان العرب، ج‌۸، ص‌۲۴۰، «طیر».</ref>، از باب نامگذاری شئ به نام سبب آن است<ref>همان، ص‌۲۳۹؛ حاشیه شیخ زاده، ج‌۴، ص‌۲۷۹.</ref>. برخی واژه پژوهان معاصر در تحلیلی متفاوت در این باره گفته‌اند: ماده «طیر» به معنای، حرکت سریع، پنهان و بدون هرگونه سنگینی است و علت اطلاق آن بر پرواز پرندگان نیز همین است که آنها بدون جنب و جوش فراوان و بسیار سبکبال به حرکت درمی‌آیند<ref>التحقیق، ج‌۷، ص‌۱۵۵، «طیر».</ref>. بر اساس همین معنا، یعنی حرکت سریع پرنده و پرواز آرام آن، مفهوم اولیه واژه «تطیر» در [[فرهنگ]] عربی، پدید آمدن حرکت [[فکری]] سریعی در ذهن تطیرکننده و پی بردن به فرجام کار است و به صورت کنایی بر فال بدزدن و شوم پنداشتن نیز دلالت می‌کند<ref>التحقیق، ج‌۷، ص‌۱۵۵.</ref>. [[عرب جاهلی]] به هنگام [[مسافرت]]، وضع [[سفر]] خود را با پرواز پرنده‌ای پیش بینی می‌کرد؛ اگر پرنده از سمت راست وی پرواز می‌کرد، آن را «بارح» یا «مانح» نامیده و نشانه شوم بودن سفر می‌پنداشت و اگر از سمت چپ وی پرواز می‌کرد، آن‌را «سانح» نامیده و نشانه خوب بودن سفر خود می‌دانست<ref>مجمع البیان، ج‌۶، ص‌۶۲۱ ـ ۶۲۲.</ref>. علت شومی و نحوستِ پنداری «بارح» یا «مانح» این بوده که برای شکار آن و [[تیراندازی]] به سوی آن شخص باید از جهت اصلی خود [[منحرف]] شود<ref>فتح الباری، ج‌۱۰، ص‌۲۶۱.</ref>. البته برخی از [[عربها]] به عکس ترتیب یاد شده «سانح» را نشانه شوم بودن و «مانح» یا «بارح» را نشان خوش [[یمن]] بودن سفر می‌دانستند<ref>المخصص، ج‌۱۳، ص‌۲۴.</ref>. بر اساس پندار مزبور، اگر پرنده‌ای در مسیر حرکت شخص بود، وی شخصا آن‌را می‌پراند تا با پرواز آن به شوم بودن یا نبودن سفر خود پی ببرد. این کار را «زجر» می‌نامیدند<ref>الکشاف، ج‌۳، ص‌۳۷۱.</ref>. این مفهوم بعدها گسترش یافت و به هر چیز یا کسی که شوم بودن از وی برداشت شود، «زجر» اطلاق گردید. انواع پرندگان و صدای آنها، به ویژه صدای کلاغ<ref>المسائل التی خالف فیها، ص‌۸۶۵ ـ ۸۶۶؛ اللباب، ج‌۹، ص‌۲۷۸.</ref>، همچنین انواع حیوانات، به ویژه آهو<ref>لسان العرب، ج‌۸، ص‌۲۴۰.</ref> و شتر<ref>المستطرف، ج‌۲، ص‌۵۱۶.</ref>، نیز افراد مختلف [[انسان]]، به ویژه کسانی که نقص یا عیبی داشتند، همچنین برخی کلمات و حرکات، مانند عطسه کردن، از اسباب برداشت شوم بودن امور به شمار می‌آمدند<ref>المسائل التی خالف فیها، ص‌۸۶۸.</ref>. تعداد دفعات نیز در برخی امور در [[مبارک]] یا شوم پنداری دخیل بوده است؛ نمونه اینکه برخی سه بانگ کلاغ را چون به تعداد حروف کلمه «خیر» است، مبارک دانسته و دو بانگ آن را چون به شمار حروف کلمه «[[شر]]» است، شوم دانسته‌اند<ref>یواقیت العلوم، ص‌۲۶۷؛ جامع النورین، ص‌۲۷۰.</ref>. برخی فراتر از این، حتی اگر چیزی خاص دیده یا شنیده نمی‌شد، به صرف حدس و گمانی بر وقوع امور بدشگون، بدان تطیر زده، آن را شوم می‌پنداشتند<ref>المخصص، ج‌۱۳، ص‌۲۴.</ref>. [[تطیر]] و شوم دانستن، با تفاصیل مختلف آن، مختص [[عرب جاهلی]] نبوده و در میان سایر [[اقوام]] و [[ملل]] نیز شایع است<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۷، ص‌۳۰۸؛ اللباب، ج‌۹، ص‌۲۷۸.</ref>. حتی برخی با ذکر شواهدی [[روایی]]، مدعی‌اند که [[انسان]] را گریزی از تطیر نیست و [[انسان‌ها]] در همه دوره‌ها به نوعی به این [[خرافه]] [[مبتلا]] بوده‌اند<ref>نمونه، ج‌۶، ص‌۳۱۹.</ref> که البته باید با روش‌های خاص آن را درمان کرد<ref>سنن ابن ماجه، ج‌۲، ص‌۱۱۷۰؛ فتح الباری، ج‌۱۰، ص‌۲۶۱ ـ ۲۶۲؛ وسائل الشیعه، ج‌۱۵، ص‌۳۶۶.</ref>. گروهی علت تطیر [[کافران]] به [[پیامبران]] را [[مشکلات]] و [[اختلافات]] داخلی دانسته‌اند که بر اثر دعوت انبیا در میان کافران رخ می‌داده و جمعیت یکپارچه آنان را دچار [[تفرقه]] و چند دستگی می‌کرده است<ref>التحریر والتنویر،ج‌۲۲، ص‌۳۶۳؛ من وحی القرآن، ج‌۱۹، ص‌۱۳۵.</ref>. برخی دیگر علت آن را وعید [[انبیا]] و نشانه [[بغض]] کافران نسبت به ایشان دانسته‌اند<ref>روح المعانی، ج‌۱۲، ص‌۳۳۳؛ تفسیر صدرالمتألهین، ج‌۵، ص‌۶۱.</ref> که به سبب عجز در مقابل انبیا{{ع}} به این [[سلاح]] [[متوسل]] می‌شدند تا در برابر [[دعوت]] پیامبران [[مقاومت]] کنند<ref>من وحی القرآن، ج‌۱۹، ص‌۱۳۵ ـ ۱۳۶؛ الفرقان، ج‌۹، ص‌۲۶۱ ـ ۲۶۲؛ ج‌۲۳، ص‌۳۲.</ref>. برخی از [[مفسران]] نیز تطیر [[منافقان]] به پیامبران را نشانه [[ترس]] آنان از [[جهاد]] و بهانه‌ای برای ترک جهاد ذکر کرده‌اند<ref>التفسیر الکبیر، ج‌۴، ص‌۱۴۵.</ref>.<ref>[[حمیده عبداللهی\|عبداللهی]] و [[اباذر جعفری\|جعفری]]، [[تطیر (مقاله)\|مقاله «تطیر»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم ج۷]]، ص ۵۹۳.</ref>

	== مفهوم طایر ==		== مفهوم طایر ==

Bahmani: /* منابع */

2025-12-13T06:44:01Z

منابع

نمایش تغییرات

Bahmani: /* تطیر در قرآن */

2025-12-13T06:43:05Z

تطیر در قرآن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۳
خط ۱۰:		خط ۱۰:

	پس هر شومی که وجود دارد، مربوط به پندار و [[کردار]] و گفتار انسان است. شومی در [[اخلاق]] [[فاسد]]، [[نادانی]] و کارهای زشت [[آدمی]] است<ref>[[فتحیه فتاحی‌زاده\|فتاحی‌زاده، فتحیه]]، [[پیامبر اعظم و خرافه‌زدایی (کتاب)\|پیامبر اعظم و خرافه‌زدایی]]، ص ۳۷.</ref>.		پس هر شومی که وجود دارد، مربوط به پندار و [[کردار]] و گفتار انسان است. شومی در [[اخلاق]] [[فاسد]]، [[نادانی]] و کارهای زشت [[آدمی]] است<ref>[[فتحیه فتاحی‌زاده\|فتاحی‌زاده، فتحیه]]، [[پیامبر اعظم و خرافه‌زدایی (کتاب)\|پیامبر اعظم و خرافه‌زدایی]]، ص ۳۷.</ref>.

			مرحوم [[علامه طباطبایی]]، درباره فال بد و امکان تأثیرگذاری آن می‌‌نویسد: «تف‍أل را که اگر خیر باشد تف‍أل، و اگر [[شر]] باشد تطیّر می‌‌خوانند، عبارت است از [[استدلال]] به یکی از حوادث به حادثه ای دیگر، که بعداً پدید می‌‌آید، و در بسیاری از مواردش مؤثر هم واقع می‌‌شود، و آنچه را که انتظارش دارند پیش می‌‌آید، چه خیر و چه شر، چیزی که هست فال بد زدن، مؤثرتر از فال خیر زدن است<ref>و این تاثیر مربوط به آن چیزی که با آن فال می‌‌زنند نیست، مثلاً صدای کلاغ و جغد نه اثر خیر دارد و نه اثر شر، بلکه.</ref>، این تاثیر مربوط است به نفس فال زننده… [[اسلام]] بین فال خوب و فال بد فرق گذاشته، دستور داده [[مردم]] همواره فال [[نیک]] بزنند، و از تطیر، یعنی فال بد زدن [[نهی]] کرده، و خود این دستور [[شاهد]] بر همان است که گفتیم اثری که در تفأل و تطیّر می‌‌بینیم مربوط به نفس صاحب آن است»<ref>المیزان، ج۱۹، ص۱۲۶.</ref>.

			واژه «تطیر» از «طیر» و پرنده گرفته شده است؛ زیرا [[عرب جاهلی]] به هنگام دیدن انواع پرندگان در هنگام شبانه [[روز]] به ویژه اولین برخورد «فال خوب یا فال بد» می‌‌زد. به عنوان نمونه با دیدن جغد فال بد می‌‌زد. در [[حقیقت]] اینکه به بد شگونی امری، [[تطیر]] می‌‌گویند؛ زیرا در [[فرهنگ جاهلی]] در ابتدا فال بد تنها مربوط به پرندگان بود. مثل اینکه اگر کلاغ، [[غار]] غار می‌‌کرد دلیل بر بدی کاری بود که در دست انجام بود! یا این که می‌‌گفتند: اگر جغد پشت بامِ [[خانه]] ای بنشیند، آن خانه ویران می‌‌شود! یا اگر هنگامی که از خانه بیرون می‌‌آمدند پرنده‌ای از سمت چپِ آنها پرواز می‌‌کرد کاری که به دنبالش بودند، به انجام نمی‌رسید؛ و اگر از دست راست پرواز می‌‌کرد، به فال نیک می‌‌گرفتند و نشانه موفّقیّت در آن کار بود.

			[[راغب اصفهانی]] می‌نویسد: تطیر فلان و اطیر، اصل آن تفاؤل زدن به پرندگان است، امّا در هر امری که به آن [[خوش بینی]] و [[بدبینی]] می‌شود به کار می‌رود<ref>مفردات الفاظ قرآن، ذیل واژه طیر».</ref>.

			به هر حال، [[عرب]] ابتدا فال بد و خوب را در مورد پرندگان به کار می‌‌برد و لذا به آن طیره می‌‌گفتند، سپس آن را در غیر مورد پرندگان هم به کار می‌‌برد. یکی از گرفتاری‌های [[پیامبران الهی]] همین مسئله بود، که با آن به [[مبارزه]] پرداختند. [[خداوند متعال]] در [[آیه شریفه]] ۱۳۱ [[سوره]] «[[اعراف]]» می‌‌فرماید: {{متن قرآن\|فَإِذَا جَاءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ قَالُوا لَنَا هَذِهِ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَطَّيَّرُوا بِمُوسَى وَمَنْ مَعَهُ أَلَا إِنَّمَا طَائِرُهُمْ عِنْدَ اللَّهِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«پس، هرگاه نیکی به آنان روی می‌آورد می‌گفتند این از آن ماست و اگر بلایی به ایشان می‌رسید به موسی و همراهان وی فال بد می‌زدند؛ آگاه باشید که فالشان نزد خداوند است اما بیشتر آنها نمی‌دانند» سوره اعراف، آیه ۱۳۱.</ref>.

			این [[فرهنگ جاهلی]] در همه [[اقوام]] بوده و هست؛ چنان که اروپایی‌ها می‌‌گویند: «اگر کسی از زیر نردبان عبور کند زندگیش سیاه می‌‌شود» یا «اگر نمکدان از روی میز بیفتد نان ما بریده می‌‌شود یا اگر چاقو به دیگری [[هدیه]] داده شود رفاقت و [[دوستی]] آنها قطع می‌‌گردد». خلاصه اینکه فال بد زدن ابتدا در مورد پرندگان بود، سپس به سایر چیزها هم کشیده شد، و در میان همه [[ملل]] از گذشته تا امروز وجود داشته و دارد.

			[[خدا]] در [[قرآن]] گزارش می‌‌کند وقتی [[حضرت صالح]] قومش را به [[خداپرستی]] [[دعوت]] فرمود، مردمانش گرفتار بلایایی چون قحطی، خشکسالی و مانند آنها شدند<ref>المیزان، ج۱۵، ص۳۷۳.</ref>. از این رو آنان در پاسخ به دعوت پیامبرشان گفتند: {{متن قرآن\|قَالُوا اطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَنْ مَعَكَ}}<ref>«گفتند: ما به تو و همراهان تو فال بد زده‌ایم، گفت: فالتان نزد خداوند است بلکه شما گروهی هستید که آزمون شده‌اید» سوره نمل، آیه ۴۷.</ref>.

			[[قرآن کریم]] در پاسخ بدشگون دانستن [[صالح]] و [[مؤمنان]] به [[دشمنان]] ایشان می‌‌فرماید: {{متن قرآن\|قَالَ طَائِرُكُمْ عِنْدَ اللَّهِ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ تُفْتَنُونَ}}<ref>«گفتند: ما به تو و همراهان تو فال بد زده‌ایم، گفت: فالتان نزد خداوند است بلکه شما گروهی هستید که آزمون شده‌اید» سوره نمل، آیه ۴۷.</ref>؛ [[صالح]] گفت: فال [[نیک]] و بد شما نزد خداست (و همه [[مقدرات]] به [[قدرت]] او تعیین می‌‌گردد)؛ بلکه شما گروهی گرفتار [[فتنه]] هستید».

			فتنه کوره [[آتش]] [[ابتلائات]] و [[امتحانات الهی]] است که تا در آن سره از ناسره جدا شود؛ چنان که فلزات از خاک جدا می‌‌شود. بنابراین، این نوع [[بلایا]] که [[انسان]] بدان [[مبتلا]] می‌‌شود، جزو فتنه‌های [[الهی]] و سنت‌های خدایی است که همگان حتی مؤمنانت بدان آزموده می‌‌شوند<ref>عنکبوت، آیات ۲ و ۳.</ref>.

			[[خدا]] گزارش می‌‌کند که تطیّر و بدبین انگاشتن، درمورد [[قوم حضرت موسی]]{{ع}} نیز تکرار شد؛ چراکه آنان نیز چنین [[معتقد]] بودند؛ چنان که خدا می‌‌فرماید: هنگامی که [[نیکی]] و [[نعمت]] به آنها می‌‌رسید، می‌‌گفتند: «به خاطر خود ماست»، ولی موقعی که بدی و [[بلا]] به آنها می‌‌رسید، می‌‌گفتند: «از شومی [[موسی]] و همراهان اوست». [[آگاه]] باشید سرچشمه همه اینها نزد خداست، ولی بیشتر آنان نمی‌دانند<ref>{{متن قرآن\|فَإِذَا جَاءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ قَالُوا لَنَا هَذِهِ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَطَّيَّرُوا بِمُوسَى وَمَنْ مَعَهُ أَلَا إِنَّمَا طَائِرُهُمْ عِنْدَ اللَّهِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ}} «پس، هرگاه نیکی به آنان روی می‌آورد می‌گفتند این از آن ماست و اگر بلایی به ایشان می‌رسید به موسی و همراهان وی فال بد می‌زدند؛ آگاه باشید که فالشان نزد خداوند است اما بیشتر آنها نمی‌دانند» سوره اعراف، آیه ۱۳۱.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری\|منصوری، خلیل]]، [[نسبت صبر و عجله از نظر قرآن (مقاله)\|نسبت صبر و عجله از نظر قرآن]].</ref>

	== فال بد زدن، بدشگون دانستن ==		== فال بد زدن، بدشگون دانستن ==

Bahmani در ‏۱۳ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۳۴

2025-12-13T06:34:23Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۱۳ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۲۵

2025-12-13T06:25:33Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۵۵
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	تطیر که از طیر (پرنده) در اصل به معنای فال زدن به پرنده است. [[عرب]] گاه کلاغی و یا جغدی پرواز می‌کرد، آن را به شومی حمل می‌کردند، سپس در هر مورد که شوم باشد و به آن تفأل زده شود، استعمال می‌شود~~: (~~مفردات راغب ص ۵۲۸ «طیر»)		تطیر که از طیر (پرنده) در اصل به معنای فال زدن به پرنده است. [[عرب]] گاه کلاغی و یا جغدی پرواز می‌کرد، آن را به شومی حمل می‌کردند، سپس در هر مورد که شوم باشد و به آن تفأل زده شود، استعمال می‌شود<ref>مفردات راغب ص ۵۲۸ «طیر».</ref>. {{متن قرآن\|أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِكَ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ فَمٰا لِهٰؤُلاٰءِ الْقَوْمِ لاَ يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا * مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا}}<ref>«هر جا باشید هر چند در دژهای استوار، مرگ شما را در می‌یابد و اگر نیکی‌یی به ایشان رسد می‌گویند این از سوی خداوند است و اگر بدی‌یی به آنان رسد می‌گویند این از سوی توست بگو همه (چیز) از سوی خداوند است؛ بر سر این گروه چه آمده است که بر آن نیستند تا سخنی را * (ای آدمی!) هر نیکی به تو رسد از خداوند است و هر بدی به تو رسد از خود توست. و (ای محمّد!) ما تو را برای مردم، پیامبر فرستاده‌ایم و خداوند، (شما را) گواه بس» سوره نساء، آیه ۷۸-۷۹.</ref>.
	#{{متن قرآن\|أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِكَ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ فَمٰا لِهٰؤُلاٰءِ الْقَوْمِ ~~لاٰ یکٰادُونَ یفْقَهُونَ حَدِیثاً~~ * مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا}}<ref>«هر جا باشید هر چند در دژهای استوار، مرگ شما را در می‌یابد و اگر نیکی‌یی به ایشان رسد می‌گویند این از سوی خداوند است و اگر بدی‌یی به آنان رسد می‌گویند این از سوی توست بگو همه (چیز) از سوی خداوند است؛ بر سر این گروه چه آمده است که بر آن نیستند تا سخنی را * (ای آدمی!) هر نیکی به تو رسد از خداوند است و هر بدی به تو رسد از خود توست. و (ای محمّد!) ما تو را برای مردم، پیامبر فرستاده‌ایم و خداوند، (شما را) گواه بس» سوره نساء، آیه ۷۸-۷۹.</ref>.

	== نکات ==		== نکات ==
	در دو [[آیه]] فوق [[خداوند]] این موضوع را مطرح می‌کند که [[منافقان]] و افرادی بدون [[تعقل]] به هنگامی که [[نعمت]] و خوبی نصیب آنها می‌شود، می‌گویند این [[نعمت]] از [[ناحیه]] [[خدا]] است و هنگامی که [[بدی]] به آنها برسد به [[پیامبر]] ~~-[[~~تطیر~~]] -~~ می‌زنند و می‌گویند از [[ناحیه]] تو است. ای [[پیامبر]] به آنها بگو همه این حوادث و پیروزی‌ها و شکست‌ها از [[ناحیه]] خدااست که براساس لیاقت‌ها و [[ارزش]] وجودی [[انسان‌ها]] به آنها داده می‌شود: «{{متن قرآن\|قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ}}<ref>«هر جا باشید هر چند در دژهای استوار، مرگ شما را در می‌یابد و اگر نیکی‌یی به ایشان رسد می‌گویند این از سوی خداوند است و اگر بدی‌یی به آنان رسد می‌گویند این از سوی توست بگو همه (چیز) از سوی خداوند است؛ بر سر این گروه چه آمده است که بر آن نیستند تا سخنی را» سوره نساء، آیه ۷۸.</ref>» و چرا این افراد [[تفکر]] و تعمق نمی‌کنند تاحقایق را [[درک]] کنند: {{متن قرآن\|فَمَا لِهَؤُلاء الْقَوْمِ لاَ يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا}}<ref>«هر جا باشید هر چند در دژهای استوار، مرگ شما را در می‌یابد و اگر نیکی‌یی به ایشان رسد می‌گویند این از سوی خداوند است و اگر بدی‌یی به آنان رسد می‌گویند این از سوی توست بگو همه (چیز) از سوی خداوند است؛ بر سر این گروه چه آمده است که بر آن نیستند تا سخنی را» سوره نساء، آیه ۷۸.</ref>.<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱]]، ص ۲۹۷.</ref>		در دو [[آیه]] فوق [[خداوند]] این موضوع را مطرح می‌کند که [[منافقان]] و افرادی بدون [[تعقل]] به هنگامی که [[نعمت]] و خوبی نصیب آنها می‌شود، می‌گویند این [[نعمت]] از ناحیه [[خدا]] است و هنگامی که بدی به آنها برسد به [[پیامبر]] ـ تطیر ـ می‌زنند و می‌گویند از ناحیه تو است. ای [[پیامبر]] به آنها بگو همه این حوادث و پیروزی‌ها و شکست‌ها از ناحیه خدااست که براساس لیاقت‌ها و [[ارزش]] وجودی [[انسان‌ها]] به آنها داده می‌شود: «{{متن قرآن\|قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ}}<ref>«هر جا باشید هر چند در دژهای استوار، مرگ شما را در می‌یابد و اگر نیکی‌یی به ایشان رسد می‌گویند این از سوی خداوند است و اگر بدی‌یی به آنان رسد می‌گویند این از سوی توست بگو همه (چیز) از سوی خداوند است؛ بر سر این گروه چه آمده است که بر آن نیستند تا سخنی را» سوره نساء، آیه ۷۸.</ref>» و چرا این افراد [[تفکر]] و تعمق نمی‌کنند تاحقایق را [[درک]] کنند: {{متن قرآن\|فَمَا لِهَؤُلاء الْقَوْمِ لاَ يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا}}<ref>«هر جا باشید هر چند در دژهای استوار، مرگ شما را در می‌یابد و اگر نیکی‌یی به ایشان رسد می‌گویند این از سوی خداوند است و اگر بدی‌یی به آنان رسد می‌گویند این از سوی توست بگو همه (چیز) از سوی خداوند است؛ بر سر این گروه چه آمده است که بر آن نیستند تا سخنی را» سوره نساء، آیه ۷۸.</ref>.<ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱]]، ص ۲۹۷.</ref>

	== تطیر در قرآن ==		== تطیر در قرآن ==
خط ۴۶:		خط ۴۵:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:55210091.jpg\|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم''']]		# [[پرونده:55210091.jpg\|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر\|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی\|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱''']]
	# [[پرونده:13681440.jpg\|22px]] [[فتحیه فتاحی‌زاده\|فتاحی‌زاده، فتحیه]]، [[پیامبر اعظم و خرافه‌زدایی (کتاب)\|'''پیامبر اعظم و خرافه‌زدایی''']]		# [[پرونده:13681440.jpg\|22px]] [[فتحیه فتاحی‌زاده\|فتاحی‌زاده، فتحیه]]، [[پیامبر اعظم و خرافه‌زدایی (کتاب)\|'''پیامبر اعظم و خرافه‌زدایی''']]
	# [[پرونده:000058.jpg\|22px]] [[حمیده عبداللهی\|عبداللهی]] و [[اباذر جعفری\|جعفری]]، [[تطیر (مقاله)\|مقاله «تطیر»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)\|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۷''']]		# [[پرونده:000058.jpg\|22px]] [[حمیده عبداللهی\|عبداللهی]] و [[اباذر جعفری\|جعفری]]، [[تطیر (مقاله)\|مقاله «تطیر»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)\|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۷''']]

Bahmani: /* پانویس */

2025-12-13T06:19:03Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۹
خط ۵۴:		خط ۵۴:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~تطیر~~]]		[[رده:رذایل اخلاقی]]

Ali در ‏۳۰ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۱۶

2024-05-30T11:16:06Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ مهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۴۶
خط ۵۴:		خط ۵۴:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~رذایل اخلاقی~~]]		[[رده:تطیر]]

Jaafari در ‏۲ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۳۰

2024-04-02T11:30:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۰۰
خط ۱۹:		خط ۱۹:

	==[[فال بد زدن]]، بدشگون دانستن==		==[[فال بد زدن]]، بدشگون دانستن==
	~~تطیّر~~ بر وزن تفعّل از ریشه «ط ـ ی ـ ر» به معنای مطلق فال<ref>صبح الاعشی، ج‌۱، ص‌۳۹۹.</ref> یا فال بدزدن و شوم دانستن است<ref>لسان العرب، ج‌۸، ص‌۲۴۰، «طیر».</ref>. کاربرد نخستین این واژه در فال بدزدن و شوم دانستن بر اثر پرواز یا [[مشاهده]] پرندگان بوده<ref>لسان العرب، ج‌۸، ص‌۲۴۰، «طیر».</ref>، سپس بر مطلق شوم بودن و فال بدزدن، بر اثر هر چیزی حاصل شود، اطلاق شده است<ref>مفردات، ص‌۵۲۸، «طیر»؛ سفینة البحار، ج‌۲، ص‌۱۰۲؛ التحریر‌و التنویر، ج‌۲۲، ص‌۳۶۲.</ref>. برخی، مفهوم این واژه را مطلق [[سوءظن]] و توقع [[بلا]] دانسته‌اند<ref>دائرة‌المعارف الشیعیه، ج‌۱۱، ص‌۴۲۹.</ref>. برخی نیز با [[اذعان]] به [[غلبه]] کاربرد این واژه در شوم دانستن، مفهوم اصلی تطیر را اعم از بدشگون دانستن و فال [[نیک]] زدن دانسته‌اند<ref>التحریر و التنویر، ج‌۹، ص‌۶۵ ـ ۶۶.</ref>. واژگان «طَیْرَه»<ref>فتح الباری، ج‌۱۰، ص‌۲۶۱ ـ ۲۶۲؛ ترتیب العین، ج‌۷، ص‌۴۴۷.</ref> و «طَیْر»<ref>الصحاح، ج‌۲، ص‌۷۲۷، «طیر».</ref> از همین ریشه، همچنین الفاظی چون تشاؤم، شوم و نحوست نیز به معنای فال بدزدن و شوم دانستن آمده‌اند<ref>ترتیب‌العین، ج۳، ص۱۴۴،«نحس»؛ الافعال، ج۳، ص۲۳۷.</ref>. کلمه طائر نیز که اسم فاعل از همین ریشه است به معنی شانس و [[بخت]]<ref>لسان العرب، ج‌۸، ص‌۲۴۰، «طیر».</ref> یا کنایه از شوم بودن به کار رفته است. [[راز]] این کاربرد، نامگذاری تطیر است به نام سبب آنکه پرنده است<ref>تاج العروس، ج‌۷، ص‌۱۵۴، «طیر».</ref>. واژه تطیر سه بار و در قالب واژگان {{متن قرآن\|تَطَيَّرْنَا}}<ref>{{متن قرآن\|قَالُوٓا۟ إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ لَئِن لَّمْ تَنتَهُوا۟ لَنَرْجُمَنَّكُمْ وَلَيَمَسَّنَّكُم مِّنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌۭ}} «گفتند: ما به شما فال بد می‌زنیم، اگر دست نکشید، سنگسارتان خواهیم کرد و از ما به شما عذابی دردناک خواهد رسید» سوره یس، آیه ۱۸.</ref>، {{متن قرآن\|ٱطَّيَّرْنَا}}<ref>{{متن قرآن\|قَالُوا۟ ٱطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَن مَّعَكَ قَالَ طَـٰٓئِرُكُمْ عِندَ ٱللَّهِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌۭ تُفْتَنُونَ}} «گفتند: ما به تو و همراهان تو فال بد زده‌ایم، گفت: فالتان نزد خداوند است بلکه شما گروهی هستید که آزمون شده‌اید» سوره نمل، آیه ۴۷.</ref> و {{متن قرآن\|يَطَّيَّرُوا۟}}<ref>{{متن قرآن\|فَإِذَا جَآءَتْهُمُ ٱلْحَسَنَةُ قَالُوا۟ لَنَا هَـٰذِهِۦ وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌۭ يَطَّيَّرُوا۟ بِمُوسَىٰ وَمَن مَّعَهُۥٓ أَلَآ إِنَّمَا طَـٰٓئِرُهُمْ عِندَ ٱللَّهِ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ}} «پس، هرگاه نیکی به آنان روی می‌آورد می‌گفتند این از آن ماست و اگر بلایی به ایشان می‌رسید به موسی و همراهان وی فال بد می‌زدند؛ آگاه باشید که فالشان نزد خداوند است اما بیشتر آنها نمی‌دانند» سوره اعراف، آیه ۱۳۱.</ref> در [[قرآن]] آمده و در هر سه مورد به فال بدزدن و شوم دانستن [[تفسیر]] شده‌است<ref>حاشیه شیخ زاده، ج‌۴، ص‌۲۷۸.</ref>. در آیاتی دیگر نیز به موضوع تطیر بدون استفاده از واژه آن اشاره شده است.<ref>{{متن قرآن\|أَيْنَمَا تَكُونُوا۟ يُدْرِككُّمُ ٱلْمَوْتُ وَلَوْ كُنتُمْ فِى بُرُوجٍۢ مُّشَيَّدَةٍۢ وَإِن تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌۭ يَقُولُوا۟ هَـٰذِهِۦ مِنْ عِندِ ٱللَّهِ وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌۭ يَقُولُوا۟ هَـٰذِهِۦ مِنْ عِندِكَ قُلْ كُلٌّۭ مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ فَمَالِ هَـٰٓؤُلَآءِ ٱلْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا}} «هر جا باشید هر چند در دژهای استوار، مرگ شما را در می‌یابد و اگر نیکی‌یی به ایشان رسد می‌گویند این از سوی خداوند است و اگر بدی‌یی به آنان رسد می‌گویند این از سوی توست بگو همه (چیز) از سوی خداوند است؛ بر سر این گروه چه آمده است که بر آن نیستند تا سخنی را دریابند» سوره نساء، آیه ۷۸.</ref> این [[آیات]]، بدشگون و شوم پنداشتن [[مؤمنان]] و [[پیامبران]] و فال بدزدن [[کافران]] به ایشان را گزارش کرده، ضمن [[جاهل]] خواندن تطیرکنندگان<ref>{{متن قرآن\|فَإِذَا جَآءَتْهُمُ ٱلْحَسَنَةُ قَالُوا۟ لَنَا هَـٰذِهِۦ وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌۭ يَطَّيَّرُوا۟ بِمُوسَىٰ وَمَن مَّعَهُۥٓ أَلَآ إِنَّمَا طَـٰٓئِرُهُمْ عِندَ ٱللَّهِ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ}} «پس، هرگاه نیکی به آنان روی می‌آورد می‌گفتند این از آن ماست و اگر بلایی به ایشان می‌رسید به موسی و همراهان وی فال بد می‌زدند؛ آگاه باشید که فالشان نزد خداوند است اما بیشتر آنها نمی‌دانند» سوره اعراف، آیه ۱۳۱.</ref>، در پاسخ به این ادعا و حربه ایشان، با به کاربردن شکل اسم فاعلی این واژه در سه جای [[قرآن]]<ref>{{متن قرآن\|قَالُوا۟ ٱطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَن مَّعَكَ قَالَ طَـٰٓئِرُكُمْ عِندَ ٱللَّهِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌۭ تُفْتَنُونَ}} «گفتند: ما به تو و همراهان تو فال بد زده‌ایم، گفت: فالتان نزد خداوند است بلکه شما گروهی هستید که آزمون شده‌اید» سوره نمل، آیه ۴۷. {{متن قرآن\|قَالُوا۟ طَـٰٓئِرُكُم مَّعَكُمْ أَئِن ذُكِّرْتُم بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌۭ مُّسْرِفُونَ}} «گفتند: فال بدتان با خودتان است؛ آیا چون پندتان دهند (باز فال بد می‌زنید)؟ بلکه شما گروهی گزافکارید» سوره یس، آیه ۱۹. {{متن قرآن\|وَكُلَّ إِنسَـٰنٍ أَلْزَمْنَـٰهُ طَـٰٓئِرَهُۥ فِى عُنُقِهِۦ وَنُخْرِجُ لَهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ كِتَـٰبًۭا يَلْقَىٰهُ مَنشُورًا}} «و کارنگاشت هر انسانی را به گردن وی بربسته‌ایم و روز رستخیز برای او کارنامه‌ای برمی‌آوریم که آن را برگشوده می‌بیند» سوره اسراء، آیه ۱۳.</ref> [[شومی]] را به خود [[کافران]] نسبت داده یا هرگونه تأثیری در [[جهان هستی]] از جمله شومی تنها در [[اختیار]] و [[قدرت خداوند]] شمرده شده است.<ref>[[حمیده عبداللهی\|عبداللهی]] و [[اباذر جعفری\|جعفری]]، [[تطیر (مقاله)\|مقاله «تطیر»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۷، ص ۵۹۲.</ref>		«تطیّر» بر وزن تفعّل از ریشه «ط ـ ی ـ ر» به معنای مطلق فال<ref>صبح الاعشی، ج‌۱، ص‌۳۹۹.</ref> یا فال بدزدن و شوم دانستن است<ref>لسان العرب، ج‌۸، ص‌۲۴۰، «طیر».</ref>. کاربرد نخستین این واژه در فال بدزدن و شوم دانستن بر اثر پرواز یا [[مشاهده]] پرندگان بوده<ref>لسان العرب، ج‌۸، ص‌۲۴۰، «طیر».</ref>، سپس بر مطلق شوم بودن و فال بدزدن، بر اثر هر چیزی حاصل شود، اطلاق شده است<ref>مفردات، ص‌۵۲۸، «طیر»؛ سفینة البحار، ج‌۲، ص‌۱۰۲؛ التحریر‌و التنویر، ج‌۲۲، ص‌۳۶۲.</ref>. برخی، مفهوم این واژه را مطلق [[سوءظن]] و توقع [[بلا]] دانسته‌اند<ref>دائرة‌المعارف الشیعیه، ج‌۱۱، ص‌۴۲۹.</ref>. برخی نیز با [[اذعان]] به [[غلبه]] کاربرد این واژه در شوم دانستن، مفهوم اصلی تطیر را اعم از بدشگون دانستن و فال [[نیک]] زدن دانسته‌اند<ref>التحریر و التنویر، ج‌۹، ص‌۶۵ ـ ۶۶.</ref>. واژگان «طَیْرَه»<ref>فتح الباری، ج‌۱۰، ص‌۲۶۱ ـ ۲۶۲؛ ترتیب العین، ج‌۷، ص‌۴۴۷.</ref> و «طَیْر»<ref>الصحاح، ج‌۲، ص‌۷۲۷، «طیر».</ref> از همین ریشه، همچنین الفاظی چون تشاؤم، شوم و نحوست نیز به معنای فال بدزدن و شوم دانستن آمده‌اند<ref>ترتیب‌العین، ج۳، ص۱۴۴،«نحس»؛ الافعال، ج۳، ص۲۳۷.</ref>. کلمه طائر نیز که اسم فاعل از همین ریشه است به معنی شانس و [[بخت]]<ref>لسان العرب، ج‌۸، ص‌۲۴۰، «طیر».</ref> یا کنایه از شوم بودن به کار رفته است. [[راز]] این کاربرد، نامگذاری تطیر است به نام سبب آنکه پرنده است<ref>تاج العروس، ج‌۷، ص‌۱۵۴، «طیر».</ref>. واژه تطیر سه بار و در قالب واژگان {{متن قرآن\|تَطَيَّرْنَا}}<ref>{{متن قرآن\|قَالُوٓا۟ إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ لَئِن لَّمْ تَنتَهُوا۟ لَنَرْجُمَنَّكُمْ وَلَيَمَسَّنَّكُم مِّنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌۭ}} «گفتند: ما به شما فال بد می‌زنیم، اگر دست نکشید، سنگسارتان خواهیم کرد و از ما به شما عذابی دردناک خواهد رسید» سوره یس، آیه ۱۸.</ref>، {{متن قرآن\|ٱطَّيَّرْنَا}}<ref>{{متن قرآن\|قَالُوا۟ ٱطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَن مَّعَكَ قَالَ طَـٰٓئِرُكُمْ عِندَ ٱللَّهِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌۭ تُفْتَنُونَ}} «گفتند: ما به تو و همراهان تو فال بد زده‌ایم، گفت: فالتان نزد خداوند است بلکه شما گروهی هستید که آزمون شده‌اید» سوره نمل، آیه ۴۷.</ref> و {{متن قرآن\|يَطَّيَّرُوا۟}}<ref>{{متن قرآن\|فَإِذَا جَآءَتْهُمُ ٱلْحَسَنَةُ قَالُوا۟ لَنَا هَـٰذِهِۦ وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌۭ يَطَّيَّرُوا۟ بِمُوسَىٰ وَمَن مَّعَهُۥٓ أَلَآ إِنَّمَا طَـٰٓئِرُهُمْ عِندَ ٱللَّهِ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ}} «پس، هرگاه نیکی به آنان روی می‌آورد می‌گفتند این از آن ماست و اگر بلایی به ایشان می‌رسید به موسی و همراهان وی فال بد می‌زدند؛ آگاه باشید که فالشان نزد خداوند است اما بیشتر آنها نمی‌دانند» سوره اعراف، آیه ۱۳۱.</ref> در [[قرآن]] آمده و در هر سه مورد به فال بدزدن و شوم دانستن [[تفسیر]] شده‌است<ref>حاشیه شیخ زاده، ج‌۴، ص‌۲۷۸.</ref>. در آیاتی دیگر نیز به موضوع تطیر بدون استفاده از واژه آن اشاره شده است.<ref>{{متن قرآن\|أَيْنَمَا تَكُونُوا۟ يُدْرِككُّمُ ٱلْمَوْتُ وَلَوْ كُنتُمْ فِى بُرُوجٍۢ مُّشَيَّدَةٍۢ وَإِن تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌۭ يَقُولُوا۟ هَـٰذِهِۦ مِنْ عِندِ ٱللَّهِ وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌۭ يَقُولُوا۟ هَـٰذِهِۦ مِنْ عِندِكَ قُلْ كُلٌّۭ مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ فَمَالِ هَـٰٓؤُلَآءِ ٱلْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا}} «هر جا باشید هر چند در دژهای استوار، مرگ شما را در می‌یابد و اگر نیکی‌یی به ایشان رسد می‌گویند این از سوی خداوند است و اگر بدی‌یی به آنان رسد می‌گویند این از سوی توست بگو همه (چیز) از سوی خداوند است؛ بر سر این گروه چه آمده است که بر آن نیستند تا سخنی را دریابند» سوره نساء، آیه ۷۸.</ref> این [[آیات]]، بدشگون و شوم پنداشتن [[مؤمنان]] و [[پیامبران]] و فال بدزدن [[کافران]] به ایشان را گزارش کرده، ضمن [[جاهل]] خواندن تطیرکنندگان<ref>{{متن قرآن\|فَإِذَا جَآءَتْهُمُ ٱلْحَسَنَةُ قَالُوا۟ لَنَا هَـٰذِهِۦ وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌۭ يَطَّيَّرُوا۟ بِمُوسَىٰ وَمَن مَّعَهُۥٓ أَلَآ إِنَّمَا طَـٰٓئِرُهُمْ عِندَ ٱللَّهِ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ}} «پس، هرگاه نیکی به آنان روی می‌آورد می‌گفتند این از آن ماست و اگر بلایی به ایشان می‌رسید به موسی و همراهان وی فال بد می‌زدند؛ آگاه باشید که فالشان نزد خداوند است اما بیشتر آنها نمی‌دانند» سوره اعراف، آیه ۱۳۱.</ref>، در پاسخ به این ادعا و حربه ایشان، با به کاربردن شکل اسم فاعلی این واژه در سه جای [[قرآن]]<ref>{{متن قرآن\|قَالُوا۟ ٱطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَن مَّعَكَ قَالَ طَـٰٓئِرُكُمْ عِندَ ٱللَّهِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌۭ تُفْتَنُونَ}} «گفتند: ما به تو و همراهان تو فال بد زده‌ایم، گفت: فالتان نزد خداوند است بلکه شما گروهی هستید که آزمون شده‌اید» سوره نمل، آیه ۴۷. {{متن قرآن\|قَالُوا۟ طَـٰٓئِرُكُم مَّعَكُمْ أَئِن ذُكِّرْتُم بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌۭ مُّسْرِفُونَ}} «گفتند: فال بدتان با خودتان است؛ آیا چون پندتان دهند (باز فال بد می‌زنید)؟ بلکه شما گروهی گزافکارید» سوره یس، آیه ۱۹. {{متن قرآن\|وَكُلَّ إِنسَـٰنٍ أَلْزَمْنَـٰهُ طَـٰٓئِرَهُۥ فِى عُنُقِهِۦ وَنُخْرِجُ لَهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ كِتَـٰبًۭا يَلْقَىٰهُ مَنشُورًا}} «و کارنگاشت هر انسانی را به گردن وی بربسته‌ایم و روز رستخیز برای او کارنامه‌ای برمی‌آوریم که آن را برگشوده می‌بیند» سوره اسراء، آیه ۱۳.</ref> [[شومی]] را به خود [[کافران]] نسبت داده یا هرگونه تأثیری در [[جهان هستی]] از جمله شومی تنها در [[اختیار]] و [[قدرت خداوند]] شمرده شده است.<ref>[[حمیده عبداللهی\|عبداللهی]] و [[اباذر جعفری\|جعفری]]، [[تطیر (مقاله)\|مقاله «تطیر»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۷ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۷، ص ۵۹۲.</ref>

	==پیشینه و نامگذاری==		==پیشینه و نامگذاری==