تعلیم در معارف و سیره معصوم - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* ارزش آموزش دینی، فراتر از مادیات است */

2025-08-09T06:15:09Z

ارزش آموزش دینی، فراتر از مادیات است

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۵
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	عبدالرحمن سلمی، [[سوره حمد]] را به یکی از [[فرزندان امام حسین]]{{ع}} آموخت. وقتی [[سوره]] را بر پدر قرائت کرد، [[امام]]{{ع}} هزار دینار و هزار حله به [[معلم]] داد و دهان او را پر از در کرد. برخی بر امام خرده گرفتند که چرا این مقدار [[هدیه]] می‌دهید؟ امام فرمود: {{متن حدیث\|أَيْنَ يَقَعُ هَذَا مِنْ عَطَائِهِ (يَعْنِي تَعْلِيمِهِ)}}<ref>بحارالانوار، ج۴۴، ص۱۹۱.</ref>؛ «چگونه این هدیه می‌تواند با آنچه او به فرزند من عطا کرده (یعنی آموزش او) [[برابری]] کند».		عبدالرحمن سلمی، [[سوره حمد]] را به یکی از [[فرزندان امام حسین]]{{ع}} آموخت. وقتی [[سوره]] را بر پدر قرائت کرد، [[امام]]{{ع}} هزار دینار و هزار حله به [[معلم]] داد و دهان او را پر از در کرد. برخی بر امام خرده گرفتند که چرا این مقدار [[هدیه]] می‌دهید؟ امام فرمود: {{متن حدیث\|أَيْنَ يَقَعُ هَذَا مِنْ عَطَائِهِ (يَعْنِي تَعْلِيمِهِ)}}<ref>بحارالانوار، ج۴۴، ص۱۹۱.</ref>؛ «چگونه این هدیه می‌تواند با آنچه او به فرزند من عطا کرده (یعنی آموزش او) [[برابری]] کند».

	[[امام عسکری]]{{ع}} نیز می‌فرماید: زنی نزد [[فاطمه زهرا]]{{س}} آمد و عرض کرد: مادری پیر، [[ضعیف]] و [[ناتوان]] دارم، مسأله‌ای در امر نماز برای او پیش آمده است مرا نزد شما فرستاده تا پاسخ آن را بگیرم. حضرت به سؤال او پاسخ داد. سؤال دوم را مطرح کرد حضرت پاسخ داد تا ده سؤال را مطرح کرد و پاسخ گرفت؛ سپس عرض کرد بیش از این شما را به زحمت نیندازم! حضرت فرمود: هرگاه خواستی نزد من بیا و از من بپرس که [[جواب]] خواهم داد. به من بگو آیا اگر کسی خود را یک [[روز]] [[اجیر]] کرده باشد تا بار سنگینی را در برابر صدهزار دینار روی بام ببرد، آیا برای او [[مشقت]] دارد؟[[ زن]] عرض کرد:[[ خیر]]. حضرت فرمود: من در برابر هر [[پرسش]] پاداشی بیش از مرواریدهای انباشته میان [[زمین]] تا [[عرش]] می‌گیرم، پس سزاوار آن است که]پرسش تو[بر من دشوار نیاید<ref>{{متن حدیث\|قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ الْعَسْكَرِيُّ{{ع}}: حَضَرَتِ امْرَأَةٌ عِنْدَ الصِّدِّيقَةِ فَاطِمَةَ الزَّهْرَاءِ{{س}} فَقَالَتْ: إِنَّ لِي وَالِدَةً ضَعِيفَةً وَ قَدْ لُبِسَ عَلَيْهَا فِي أَمْرِ صَلَاتِهَا شَيْ‏ءٌ وَ قَدْ بَعَثَتْنِي إِلَيْكِ أَسْأَلُكِ؛ فَأَجَابَتْهَا فَاطِمَةُ{{س}} عَنْ ذَلِكَ، فَثَنَّتْ فَأَجَابَتْ؛ ثُمَّ ثَلَّثَتْ إِلَى أَنْ عَشَّرَتْ، فَأَجَابَتْ؛ ثُمَّ خَجِلَتْ مِنَ الْكَثْرَةِ فَقَالَتْ: لَا أَشُقُّ عَلَيْكِ يَا ابْنَةَ رَسُولِ اللَّهِ؛ قَالَتْ فَاطِمَةُ: هَاتِي وَ سَلِي عَمَّا بَدَا لَكِ، أَ رَأَيْتِ مَنِ اكْتُرِيَ يَوْماً يَصْعَدُ إِلَى سَطْحٍ بِحِمْلٍ ثَقِيلٍ وَ كِرَاهُ مِائَةُ أَلْفِ دِينَارٍ يَثْقُلُ عَلَيْهِ؟ فَقَالَتْ: لَا. فَقَالَتْ: اكْتُرِيتُ أَنَا لِكُلِّ مَسْأَلَةٍ بِأَكْثَرَ مِنْ مِلْ‏ءِ مَا بَيْنَ الثَّرَى إِلَى الْعَرْشِ لُؤْلُؤاً، فَأَحْرَى أَنْ لَا يَثْقُلَ عَلَيَّ...}} ([[بحارالانوار]]، ج۲، ص۳).</ref>.		[[امام عسکری]]{{ع}} نیز می‌فرماید: زنی نزد [[فاطمه زهرا]]{{س}} آمد و عرض کرد: مادری پیر، [[ضعیف]] و [[ناتوان]] دارم، مسأله‌ای در امر نماز برای او پیش آمده است مرا نزد شما فرستاده تا پاسخ آن را بگیرم. حضرت به سؤال او پاسخ داد. سؤال دوم را مطرح کرد حضرت پاسخ داد تا ده سؤال را مطرح کرد و پاسخ گرفت؛ سپس عرض کرد بیش از این شما را به زحمت نیندازم! حضرت فرمود: هرگاه خواستی نزد من بیا و از من بپرس که [[جواب]] خواهم داد. به من بگو آیا اگر کسی خود را یک [[روز]] [[اجیر]] کرده باشد تا بار سنگینی را در برابر صدهزار دینار روی بام ببرد، آیا برای او [[مشقت]] دارد؟[[ زن]] عرض کرد:[[ خیر]]. حضرت فرمود: من در برابر هر [[پرسش]] پاداشی بیش از مرواریدهای انباشته میان [[زمین]] تا [[عرش]] می‌گیرم، پس سزاوار آن است که (پرسش تو) بر من دشوار نیاید<ref>{{متن حدیث\|قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ الْعَسْكَرِيُّ{{ع}}: حَضَرَتِ امْرَأَةٌ عِنْدَ الصِّدِّيقَةِ فَاطِمَةَ الزَّهْرَاءِ{{س}} فَقَالَتْ: إِنَّ لِي وَالِدَةً ضَعِيفَةً وَ قَدْ لُبِسَ عَلَيْهَا فِي أَمْرِ صَلَاتِهَا شَيْ‏ءٌ وَ قَدْ بَعَثَتْنِي إِلَيْكِ أَسْأَلُكِ؛ فَأَجَابَتْهَا فَاطِمَةُ{{س}} عَنْ ذَلِكَ، فَثَنَّتْ فَأَجَابَتْ؛ ثُمَّ ثَلَّثَتْ إِلَى أَنْ عَشَّرَتْ، فَأَجَابَتْ؛ ثُمَّ خَجِلَتْ مِنَ الْكَثْرَةِ فَقَالَتْ: لَا أَشُقُّ عَلَيْكِ يَا ابْنَةَ رَسُولِ اللَّهِ؛ قَالَتْ فَاطِمَةُ: هَاتِي وَ سَلِي عَمَّا بَدَا لَكِ، أَ رَأَيْتِ مَنِ اكْتُرِيَ يَوْماً يَصْعَدُ إِلَى سَطْحٍ بِحِمْلٍ ثَقِيلٍ وَ كِرَاهُ مِائَةُ أَلْفِ دِينَارٍ يَثْقُلُ عَلَيْهِ؟ فَقَالَتْ: لَا. فَقَالَتْ: اكْتُرِيتُ أَنَا لِكُلِّ مَسْأَلَةٍ بِأَكْثَرَ مِنْ مِلْ‏ءِ مَا بَيْنَ الثَّرَى إِلَى الْعَرْشِ لُؤْلُؤاً، فَأَحْرَى أَنْ لَا يَثْقُلَ عَلَيَّ...}} ([[بحارالانوار]]، ج۲، ص۳).</ref>.

	اینکه آن حضرت [[پاداش]] پاسخ به یک مسأله را این مقدار جواهر یا بیش از آن بیان می‌کند برای بیان ارزش واقعی آن نیست، بلکه به این جهت است که بیان [[امور معنوی]] برای [[بشر]] مادی جز با [[توسل]] به امور مادی ممکن نیست<ref>[[سید علی حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید علی]]، [[نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی (کتاب)\|نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی]]، ص ۱۷.</ref>.		اینکه آن حضرت [[پاداش]] پاسخ به یک مسأله را این مقدار جواهر یا بیش از آن بیان می‌کند برای بیان ارزش واقعی آن نیست، بلکه به این جهت است که بیان [[امور معنوی]] برای [[بشر]] مادی جز با [[توسل]] به امور مادی ممکن نیست<ref>[[سید علی حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید علی]]، [[نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی (کتاب)\|نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی]]، ص ۱۷.</ref>.

Bahmani: /* فواید دنیوی آموزش */

2025-08-09T06:14:36Z

فواید دنیوی آموزش

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۴
خط ۵۸:		خط ۵۸:
	۱. تقویت و [[افزایش علم]]: [[آموزش دادن]]، موجب تصحیح و تقویت [[دانش]] در ذهن آموزش دهنده می‌شود. [[حضرت علی]]{{ع}} در [[وصیت]] خود به [[کمیل]]، می‌فرماید: {{متن حدیث\|الْمَالُ تُفْنِيهِ النَّفَقَةُ وَ الْعِلْمُ يَزْكُو عَلَى الْإِنْفَاقِ}}<ref>تحف العقول، ص۱۶۳.</ref>؛ «[[مال]] با [[هزینه]] و [[خرج]] کردن از بین می‌رود و تمام می‌شود درحالی‌که [[علم]]، با [[انفاق]] و [[آموختن]] به دیگری، [[پاک]] و تصفیه می‌شود و ناخالصی‌ها و اشتباهات آن برطرف می‌گردد».		۱. تقویت و [[افزایش علم]]: [[آموزش دادن]]، موجب تصحیح و تقویت [[دانش]] در ذهن آموزش دهنده می‌شود. [[حضرت علی]]{{ع}} در [[وصیت]] خود به [[کمیل]]، می‌فرماید: {{متن حدیث\|الْمَالُ تُفْنِيهِ النَّفَقَةُ وَ الْعِلْمُ يَزْكُو عَلَى الْإِنْفَاقِ}}<ref>تحف العقول، ص۱۶۳.</ref>؛ «[[مال]] با [[هزینه]] و [[خرج]] کردن از بین می‌رود و تمام می‌شود درحالی‌که [[علم]]، با [[انفاق]] و [[آموختن]] به دیگری، [[پاک]] و تصفیه می‌شود و ناخالصی‌ها و اشتباهات آن برطرف می‌گردد».

	این [[اصلاح]] از دو جهت می‌تواند انجام پذیرد: اول آن‌که عالم با [[آموزش علم]] خود به دیگران، مروری دوباره بر آموزه‌های خود دارد و عیب‌های آن را درمی‌یابد و چه بسا زوایای دیگری از آن برایش [[کشف]] و روشن شود؛ دوم آن‌که وقتی علم به دیگران منتقل شد، آنان نیز در آن دقت کرده یا با سؤال‌هایی که در برابر آن مطرح می‌کنند و کوششی که برای [[فهم]] و [[تدبّر]] در آن به کار می‌گیرند تصحیح و [[پیشرفت]] آن را سرع [[سرعت]] می‌بخشند؛ افزون بر آن، زمینه [[تأمل]] بیشتر [[معلم]] را فراهم کرده، سبب [[رشد]] و ارتقای او و [[دانش]] می‌شوند.		این [[اصلاح]] از دو جهت می‌تواند انجام پذیرد: اول آن‌که عالم با [[آموزش علم]] خود به دیگران، مروری دوباره بر آموزه‌های خود دارد و عیب‌های آن را درمی‌یابد و چه بسا زوایای دیگری از آن برایش [[کشف]] و روشن شود؛ دوم آن‌که وقتی علم به دیگران منتقل شد، آنان نیز در آن دقت کرده یا با سؤال‌هایی که در برابر آن مطرح می‌کنند و کوششی که برای فهم و [[تدبّر]] در آن به کار می‌گیرند تصحیح و [[پیشرفت]] آن را سرع سرعت می‌بخشند؛ افزون بر آن، زمینه [[تأمل]] بیشتر [[معلم]] را فراهم کرده، سبب [[رشد]] و ارتقای او و [[دانش]] می‌شوند.

	[[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرمود: {{متن حدیث\|زَكَاةُ الْعِلْمِ تَعْلِيمُهُ مَنْ لَا يَعْلَمُهُ}}<ref>بحارالانوار، ج۲، ص۲۵.</ref>؛ «[[زکات]] [[علم]]، [[آموزش]] آن به کسی است که آن را نمی‌داند».		[[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرمود: {{متن حدیث\|زَكَاةُ الْعِلْمِ تَعْلِيمُهُ مَنْ لَا يَعْلَمُهُ}}<ref>بحارالانوار، ج۲، ص۲۵.</ref>؛ «[[زکات]] [[علم]]، [[آموزش]] آن به کسی است که آن را نمی‌داند».

	«زکات» معانی گوناگونی دارد و دو معنای آن‌که به این [[روایت]] مربوط می‌‌شود، «[[تطهیر]]» و «رشد و نمو»؛ زیرا یا مصدر [[زکی]]، است که به معنای رشد و نمو است و یا مصدر زکا که به معنای تطهیر<ref>مجمع البحرین، ذیل: زکو.</ref>. تطهیر علم، با زدودن ناخالصی‌ها و اشتباهاتی که علم پنداشته شده، انجام می‌پذیرد و رشد و نمو آن به [[پیشرفت علم]] و [[کشف]] [[روز]] به روز مجهولات است. «زکات» در اصطلاح به [[انفاق]] و [[صدقه]] [[مال]] گفته می‌شود، ولی انفاق را از آن جهت زکات می‌گویند که موجب [[پاک]] شدن و افزایش مال می‌شود؛ بنابراین، می‌توان گفت: [[آموزش علم]] به دیگران هم موجب [[اصلاح]] و منقح شدن آن می‌شود و هم زمینه رشد و [[توسعه]] را فراهم می‌سازد.		«زکات» معانی گوناگونی دارد و دو معنای آن‌که به این [[روایت]] مربوط می‌‌شود، «[[تطهیر]]» و «رشد و نمو»؛ زیرا یا مصدر [[زکی]]، است که به معنای رشد و نمو است و یا مصدر زکا که به معنای تطهیر<ref>مجمع البحرین، ذیل: زکو.</ref>. تطهیر علم، با زدودن ناخالصی‌ها و اشتباهاتی که علم پنداشته شده، انجام می‌پذیرد و رشد و نمو آن به پیشرفت علم و [[کشف]] [[روز]] به روز مجهولات است. «زکات» در اصطلاح به [[انفاق]] و [[صدقه]] [[مال]] گفته می‌شود، ولی انفاق را از آن جهت زکات می‌گویند که موجب [[پاک]] شدن و افزایش مال می‌شود؛ بنابراین، می‌توان گفت: [[آموزش علم]] به دیگران هم موجب [[اصلاح]] و منقح شدن آن می‌شود و هم زمینه رشد و [[توسعه]] را فراهم می‌سازد.

	۲. [[ تزکیه]] و تقویت [[عقل]]: آموزش، افزون بر تقویت و [[پاک‌سازی]] علم، موجب [[تزکیه]] و تقویت عقل نیز می‌شود. [[حضرت علی]]{{ع}} می‌فرماید: {{متن حدیث\|أَعْوَنُ الْأَشْيَاءِ عَلَى تَزْكِيَةِ الْعَقْلِ التَّعْلِيمُ}}<ref>غرر الحکم، حدیث ۳۲۴۶.</ref>؛ «یاری‌کننده‌ترین چیز بر تزکیه عقل، [[آموزش دادن]] است». تزکیه نیز به معنای [[پاکیزگی]] یا افزایش است. پس آموزش مؤثرترین عامل در تصفیه و پاکیزگی یا افزایش عقل است.		۲. [[ تزکیه]] و تقویت [[عقل]]: آموزش، افزون بر تقویت و پاک‌سازی علم، موجب [[تزکیه]] و تقویت عقل نیز می‌شود. [[حضرت علی]]{{ع}} می‌فرماید: {{متن حدیث\|أَعْوَنُ الْأَشْيَاءِ عَلَى تَزْكِيَةِ الْعَقْلِ التَّعْلِيمُ}}<ref>غرر الحکم، حدیث ۳۲۴۶.</ref>؛ «یاری‌کننده‌ترین چیز بر تزکیه عقل، [[آموزش دادن]] است». تزکیه نیز به معنای [[پاکیزگی]] یا افزایش است. پس آموزش مؤثرترین عامل در تصفیه و پاکیزگی یا افزایش عقل است.

	۳. [[برترین]] صدقه: آموزش، در [[روایات]]، نوعی صدقه، بلکه برترین صدقه‌ها است. [[صدقات]] افزون بر آثار [[اخروی]]، آثار مادی و [[معنوی]] [[دنیوی]] نیز دارند؛ مانند [[محافظت]] کردن [[آدمی]] از آفت‌ها و [[بلاها]]. [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} فرمود: {{متن حدیث\|مِنَ الصَّدَقَةِ أَنْ يَتَعَلَّمَ الرَّجُلُ الْعِلْمَ وَ يُعَلِّمَهُ النَّاسَ}}<ref>بحارالانوار، ج۲، ص۲۴.</ref>؛ «از انواع صدقه این است که [[مسلمان]]، دانش بیاموزد و آن را به [[مردم]] بیاموزند». همچنین فرمود: {{متن حدیث\|أَفْضَلُ الصَّدَقَةِ أَنْ يَتَعَلَّمَ الْمَرْءُ الْمُسْلِمُ عِلْمًا، ثُمَّ يُعَلِّمَهُ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ‌}}<ref>سنن ابن ماجه، ج۱، ص۸۹.</ref>؛ «[[برترین]] صدقه‌ها این است که [[انسان]] [[علمی]] را بیاموزد و آن را به [[برادر دینی]] خود بیاموزاند».		۳. [[برترین]] صدقه: آموزش، در [[روایات]]، نوعی صدقه، بلکه برترین صدقه‌ها است. [[صدقات]] افزون بر آثار [[اخروی]]، آثار مادی و [[معنوی]] [[دنیوی]] نیز دارند؛ مانند محافظت کردن [[آدمی]] از آفت‌ها و [[بلاها]]. [[پیامبر گرامی اسلام]]{{صل}} فرمود: {{متن حدیث\|مِنَ الصَّدَقَةِ أَنْ يَتَعَلَّمَ الرَّجُلُ الْعِلْمَ وَ يُعَلِّمَهُ النَّاسَ}}<ref>بحارالانوار، ج۲، ص۲۴.</ref>؛ «از انواع صدقه این است که [[مسلمان]]، دانش بیاموزد و آن را به [[مردم]] بیاموزند». همچنین فرمود: {{متن حدیث\|أَفْضَلُ الصَّدَقَةِ أَنْ يَتَعَلَّمَ الْمَرْءُ الْمُسْلِمُ عِلْمًا، ثُمَّ يُعَلِّمَهُ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ‌}}<ref>سنن ابن ماجه، ج۱، ص۸۹.</ref>؛ «[[برترین]] صدقه‌ها این است که [[انسان]] [[علمی]] را بیاموزد و آن را به [[برادر دینی]] خود بیاموزاند».

	افزون بر این می‌توان گفت: چون [[هدف از خلقت انسان]] [[تربیت]] او در راستای [[معرفت]] و [[عبودیت]] است و [[تربیت]]، [[عبادت]] و معرفت بدون [[آموزش]]، نه معنی دارد و نه ممکن است، پس تأمین [[هدف خلقت]] بر آموزش [[استوار]] است و آموزش، در متن و معنای تربیت، عبادت و معرفت نهفته است و اهمیت آن کمتر از اهمیت تربیت، عبادت و معرفت نیست و حتی بر آنها تقدم رتبی نیز دارد.		افزون بر این می‌توان گفت: چون [[هدف از خلقت انسان]] [[تربیت]] او در راستای [[معرفت]] و [[عبودیت]] است و [[تربیت]]، [[عبادت]] و معرفت بدون [[آموزش]]، نه معنی دارد و نه ممکن است، پس تأمین [[هدف خلقت]] بر آموزش [[استوار]] است و آموزش، در متن و معنای تربیت، عبادت و معرفت نهفته است و اهمیت آن کمتر از اهمیت تربیت، عبادت و معرفت نیست و حتی بر آنها تقدم رتبی نیز دارد.

Bahmani در ‏۱۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۲۲

2025-07-12T07:22:40Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۱۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۵۰

2025-07-12T06:50:20Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۰
خط ۴۹:		خط ۴۹:
	=== سفر [[حج]] ===		=== سفر [[حج]] ===
	سفر حج برای معصومان در عین اینکه سفری [[عبادی]] بود، جنبه آموزشی زیادی داشت؛ به همین دلیل معصومان سفرهای متعددی به [[مکه]] داشتند؛ زیرا در آنجا می‌توانستند به پرسش‌های [[شیعیان]] پاسخ دهند یا [[شبهات]] دیگران را برطرف کنند و در برابر زندیقان و [[دهریان]] به بحث بپردازند و از اسلام [[دفاع]] نمایند. توصیه ایشان به [[یاران]] خود برای سفر حج به همین جهت بوده است و ازهمین رو بوده که شخصی مانند [[حماد بن عیسی]] پنجاه سفر حج رفته است<ref>شیخ طوسی، إختیار معرفة الرجال، ص۳۱۶.</ref>. یکی از اهداف عمده در این سفرها، دریافت مسائل دینی بوده است. در مقاطعی که شیعیان نمی‌توانستند با [[امامان]] خود در [[مدینه]] [[دیدار]] کنند. در حج می‌توانستند [[مشکلات]] [[علمی]] و [[فقهی]] خود را بپرسند و آن [[زمان]] که امکان [[دیدار]] داشتند و [[امام]] به [[حج]] نرفته بود، به [[دیدار امام]] می‌شتافتند. از [[امام باقر]] {{ع}} [[روایت]] داریم که می‌فرماید: «شرط تمام بودن حج [[دیدار با امام]] است»<ref>{{متن حدیث\|تَمَامُ الْحَجِّ لِقَاءُ الْإِمَامِ}}. محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۴، ص۵۴۹؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۵۷۸؛ همو، عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۲۶۲؛ همو، علل الشرائع، ص۴۵۹.</ref>. در روایتی [[آیه]] {{متن قرآن\|ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ}}<ref>«سپس باید آلایش‌های خود را بپیرایند» سوره حج، آیه ۲۹.</ref> به [[لقاء]] امام [[تفسیر]] شده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۴، ص۵۴۹؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۴۸۴-۴۸۵؛ همو، معانی الأخبار، ص۳۴۰.</ref>؛ البته این دیدار ممکن است در حج باشد و ممکن است در [[مدینه]] رخ دهد. اگر مطلق آن را در نظر بگیریم، همان‌گونه که از [[سیره]] [[شیعیان]] استفاده می‌شود، هر دو نوع [[ملاقات]] را در بر می‌گیرد. در سفرهای [[امامان]] به حج اتفاقات متعددی رخ داده که جنبه [[آموزشی]] داشته است؛ برای مثال در سفری که [[منصور]] [[خلیفه عباسی]] حاضر بوده، از امام می‌خواهد در موردی به [[قضاوت]] بپردازد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۷، ص۲۸۷.</ref> یا به مشکل [[فقهی]] که به وجود آمده، پاسخ دهد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۷، ص۳۴۷؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱۰، ص۲۷۰؛ همو، الإستبصار، ج۴، ص۲۹۵.</ref>. [[قرائت]] [[دعای عرفه]] در [[عرفات]] توسط [[امام حسین]] و [[امام سجاد]] {{ع}}<ref>محمدمحسن فیض کاشانی، الوافی، ج۱، ص۴۸۸؛ ابن طاووس، إقبال الأعمال، ج۲، ص۷۶ و ۸۷ و ج۱، ص۳۳۹ و ۳۵۰ (چ قدیم).</ref> نیز بخشی از [[آموزش]] [[معارف اهل بیت]] در [[سفر]] [[معنوی]] حج است که خود جنبه آموزشی هم داشت.<ref>[[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیره فرهنگی و اجتماعی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|سیره فرهنگی و اجتماعی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ۱۵۵.</ref>		سفر حج برای معصومان در عین اینکه سفری [[عبادی]] بود، جنبه آموزشی زیادی داشت؛ به همین دلیل معصومان سفرهای متعددی به [[مکه]] داشتند؛ زیرا در آنجا می‌توانستند به پرسش‌های [[شیعیان]] پاسخ دهند یا [[شبهات]] دیگران را برطرف کنند و در برابر زندیقان و [[دهریان]] به بحث بپردازند و از اسلام [[دفاع]] نمایند. توصیه ایشان به [[یاران]] خود برای سفر حج به همین جهت بوده است و ازهمین رو بوده که شخصی مانند [[حماد بن عیسی]] پنجاه سفر حج رفته است<ref>شیخ طوسی، إختیار معرفة الرجال، ص۳۱۶.</ref>. یکی از اهداف عمده در این سفرها، دریافت مسائل دینی بوده است. در مقاطعی که شیعیان نمی‌توانستند با [[امامان]] خود در [[مدینه]] [[دیدار]] کنند. در حج می‌توانستند [[مشکلات]] [[علمی]] و [[فقهی]] خود را بپرسند و آن [[زمان]] که امکان [[دیدار]] داشتند و [[امام]] به [[حج]] نرفته بود، به [[دیدار امام]] می‌شتافتند. از [[امام باقر]] {{ع}} [[روایت]] داریم که می‌فرماید: «شرط تمام بودن حج [[دیدار با امام]] است»<ref>{{متن حدیث\|تَمَامُ الْحَجِّ لِقَاءُ الْإِمَامِ}}. محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۴، ص۵۴۹؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۵۷۸؛ همو، عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۲۶۲؛ همو، علل الشرائع، ص۴۵۹.</ref>. در روایتی [[آیه]] {{متن قرآن\|ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ}}<ref>«سپس باید آلایش‌های خود را بپیرایند» سوره حج، آیه ۲۹.</ref> به [[لقاء]] امام [[تفسیر]] شده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۴، ص۵۴۹؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۴۸۴-۴۸۵؛ همو، معانی الأخبار، ص۳۴۰.</ref>؛ البته این دیدار ممکن است در حج باشد و ممکن است در [[مدینه]] رخ دهد. اگر مطلق آن را در نظر بگیریم، همان‌گونه که از [[سیره]] [[شیعیان]] استفاده می‌شود، هر دو نوع [[ملاقات]] را در بر می‌گیرد. در سفرهای [[امامان]] به حج اتفاقات متعددی رخ داده که جنبه [[آموزشی]] داشته است؛ برای مثال در سفری که [[منصور]] [[خلیفه عباسی]] حاضر بوده، از امام می‌خواهد در موردی به [[قضاوت]] بپردازد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۷، ص۲۸۷.</ref> یا به مشکل [[فقهی]] که به وجود آمده، پاسخ دهد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۷، ص۳۴۷؛ شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، ج۱۰، ص۲۷۰؛ همو، الإستبصار، ج۴، ص۲۹۵.</ref>. [[قرائت]] [[دعای عرفه]] در [[عرفات]] توسط [[امام حسین]] و [[امام سجاد]] {{ع}}<ref>محمدمحسن فیض کاشانی، الوافی، ج۱، ص۴۸۸؛ ابن طاووس، إقبال الأعمال، ج۲، ص۷۶ و ۸۷ و ج۱، ص۳۳۹ و ۳۵۰ (چ قدیم).</ref> نیز بخشی از [[آموزش]] [[معارف اهل بیت]] در [[سفر]] [[معنوی]] حج است که خود جنبه آموزشی هم داشت.<ref>[[علی اکبر ذاکری\|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیره فرهنگی و اجتماعی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)\|سیره فرهنگی و اجتماعی معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص ۱۵۵.</ref>

	~~== پرسش مستقیم ==~~
	* [[سیره فرهنگی معصومان درباره آموزش چه بوده است؟ (پرسش)]]
	* [[سیره فرهنگی معصومان درباره راه‌های آموزش برای تربیت شاگردان چه بوده است؟ (پرسش)]]

	==[[هزینه]] [[آموزش و پرورش]]==		==[[هزینه]] [[آموزش و پرورش]]==
خط ۱۱۹:		خط ۱۱۵:
	پرسشی را که در اینجا لازم است یادآور شویم، این است که آیا اهمیتی که برای آموزش ذکر شد، ویژه آموزش [[دینی]] است، یا هر نوع [[آموزشی]] را، هرچند غیر دینی، شامل می‌شود؟		پرسشی را که در اینجا لازم است یادآور شویم، این است که آیا اهمیتی که برای آموزش ذکر شد، ویژه آموزش [[دینی]] است، یا هر نوع [[آموزشی]] را، هرچند غیر دینی، شامل می‌شود؟
	در پاسخ باید گفت: آنچه مسلم است، این است که آموزش دینی دارای این اهمیت می‌باشد، ولی این، نه گویای بی‌ارزشی آموزش غیر دینی است و نه بیانگر اینکه هر نوع آموزش دینی، دارای بالاترین مراتب [[ارزش]] است؛ چنان‌که در [[سیره امام سجاد]]{{ع}} گذشت. علت اینکه [[امام]]{{ع}} [[کار خیر]] [[قاتل]] برای فرزند مقتول را از خون‌بهای تمامی [[انسان‌ها]] [[برتر]] دانست، این بود که قاتل [[اصول اعتقادی]] را به او آموخته بود؛ بنابراین می‌توان گفت: ارزش آموزش به تبع نقش محتوای آموزشی در تحقق [[هدف از خلقت]]، و انگیزه آموزش‌دهنده، متفاوت است.<ref>[[سید علی حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید علی]]، [[نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی (کتاب)\|نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی]]، ص ۱۹.</ref>		در پاسخ باید گفت: آنچه مسلم است، این است که آموزش دینی دارای این اهمیت می‌باشد، ولی این، نه گویای بی‌ارزشی آموزش غیر دینی است و نه بیانگر اینکه هر نوع آموزش دینی، دارای بالاترین مراتب [[ارزش]] است؛ چنان‌که در [[سیره امام سجاد]]{{ع}} گذشت. علت اینکه [[امام]]{{ع}} [[کار خیر]] [[قاتل]] برای فرزند مقتول را از خون‌بهای تمامی [[انسان‌ها]] [[برتر]] دانست، این بود که قاتل [[اصول اعتقادی]] را به او آموخته بود؛ بنابراین می‌توان گفت: ارزش آموزش به تبع نقش محتوای آموزشی در تحقق [[هدف از خلقت]]، و انگیزه آموزش‌دهنده، متفاوت است.<ref>[[سید علی حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید علی]]، [[نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی (کتاب)\|نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی]]، ص ۱۹.</ref>

			== پرسش مستقیم ==
			{{پرسش‌های وابسته}}
			* [[سیره فرهنگی معصومان درباره آموزش چه بوده است؟ (پرسش)]]
			* [[سیره فرهنگی معصومان درباره راه‌های آموزش برای تربیت شاگردان چه بوده است؟ (پرسش)]]
			{{پایان پرسش‌های وابسته}}

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani در ‏۱۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۳۱

2025-07-12T06:31:05Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۱
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = تعلیم		\| موضوع مرتبط = تعلیم
	\| عنوان مدخل = تعلیم		\| عنوان مدخل = تعلیم
	\| مداخل مرتبط = [[تعلیم در قرآن]] - [[تعلیم در فقه اسلامی]] - [[تعلیم در فقه سیاسی]] - [[تعلیم در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[تعلیم در معارف و سیره نبوی]] - [[تعلیم در معارف و سیره معصوم]] - [[تعلیم در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[تعلیم در لغت]] - [[تعلیم در قرآن]] - [[تعلیم در فقه اسلامی]] - [[تعلیم در فقه سیاسی]] - [[تعلیم در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[تعلیم در معارف و سیره نبوی]] - [[تعلیم در معارف و سیره معصوم]] - [[تعلیم در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Jaafari: /* منابع */

2025-06-22T07:05:42Z

منابع

نمایش تغییرات

Jaafari در ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۳۶

2025-05-26T04:36:42Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۶
خط ۲:		خط ۲:
	\| موضوع مرتبط = تعلیم		\| موضوع مرتبط = تعلیم
	\| عنوان مدخل = تعلیم		\| عنوان مدخل = تعلیم
	\| مداخل مرتبط = [[تعلیم در قرآن]] - [[تعلیم در فقه اسلامی]] - [[تعلیم در فقه سیاسی]] - [[تعلیم در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[تعلیم در معارف و سیره معصوم]] - [[تعلیم در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[تعلیم در قرآن]] - [[تعلیم در فقه اسلامی]] - [[تعلیم در فقه سیاسی]] - [[تعلیم در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[تعلیم در معارف و سیره نبوی]] - [[تعلیم در معارف و سیره معصوم]] - [[تعلیم در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

Wasity: /* مقدمه */

2025-04-26T07:23:19Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۳
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	اهتمام به [[آموزش]] در سخنان و [[سیره معصومان]] بسیار دیده می‌شود. ~~ثقةالاسلام~~ [[کلینی]] پس از کتاب [[عقل]] و [[جهل]]، کتاب [[فضل~~]] [[~~علم]] را در کافی آورده و آن را بر کتاب [[توحید]] مقدم داشته است؛ زیرا با عقل و [[دانش]] است که [[انسان]] به [[ارزش‌های دینی]] پی می‌برد و آنها را در می‌یابد. عقل لازم است با دانش درآمیزد تا [[رشد]] کند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۹: {{متن حدیث\|وَ أَنَّهُ لَا يَنْتَفِعُ بِعَقْلِهِ إِنْ لَمْ يُصِبْ ذَلِكَ بِعِلْمِهِ فَوَجَبَ عَلَى الْعَاقِلِ طَلَبُ الْعِلْمِ وَ الْأَدَبِ الَّذِي لَا قِوَامَ لَهُ إِلَّا بِهِ}}.</ref> و [[طلب]] دانش بر‌تر از طلب [[مال]] است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۰: {{متن حدیث\|أَلَا وَ إِنَّ طَلَبَ الْعِلْمِ أَوْجَبُ عَلَيْكُمْ مِنْ طَلَبِ الْمَالِ}}.</ref>. در [[کتاب کافی]] [[روایات]] زیادی درباره علم و دانش و اهمیت آن آمده و مسائل مربوط به [[دانشمندان]] را با [[نقل روایت]] روشن کرده است. به برخی از نکات و [[اخبار]] که در باب اهمیت آموزش و [[فراگیری دانش]] است، اشاره می‌کنیم: [[پیامبر]] {{صل}} فرمود: {{متن حدیث\|طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ أَلَا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ بُغَاةَ الْعِلْمِ}}<ref>«طلب دانش بر هر مسلمانی واجب است؛ زیرا خداوند طالبان دانش را دوست دارد»محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۰؛ احمد بن محمد برقی، المحاسن، ص۲۲۵؛ ابوجعفر محمد بن حسن صفار قمی، بصائر الدرجات، ص۲.</ref>. این نقل [[امام صادق]] {{ع}} از پیامبر است. همین [[روایت]] را [[شیخ طوسی]] در أمالی خود با دو [[سند]] یکی امام صادق {{ع}}<ref>شیخ طوسی، الأمالی، ص۵۲۱.</ref> از پیامبر و دیگری [[امام رضا]] {{ع}} از پدرش و او از پدرش تا می‌رسد به [[امیر مؤمنان]] {{ع}} و او از پیامبر {{صل}} نقل می‌کند که این‌گونه [[احادیث]] [[رضوی]]، به سلسلةالذهب (سند طلائی) مشهور شده است. این نقل نکاتی اضافی دارد: {{متن حدیث\|طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ، فَاطْلُبُوا الْعِلْمَ فِي مَظَانِّهِ، وَ اقْتَبِسُوهُ مِنْ أَهْلِهِ، فَإِنْ تَعَلُّمِهِ لِلَّهِ حَسَنَةً، وَ طَلَبِهِ عِبَادَةِ، وَ الْمُذَاكَرَةِ فِيهِ تَسْبِيحٌ}}<ref>«طلب دانش بر هر مسلمانی واجب است؛ پس دانش را در جایگاه‌های خود بخواهید و از اهل آن دریافت کنید؛ زیرا آموزش آن برای رضای خدا نیکی است و طلب آن عبادت و مذاکره علمی تسبیح الهی است»شیخ طوسی، الأمالی، ص۴۸۷ و ۵۲۱.</ref>.		اهتمام به [[آموزش]] در سخنان و [[سیره معصومان]] بسیار دیده می‌شود. [[ثقةالاسلام کلینی]] پس از کتاب [[عقل]] و [[جهل]]، کتاب [[فضل علم]] را در کافی آورده و آن را بر کتاب [[توحید]] مقدم داشته است؛ زیرا با عقل و [[دانش]] است که [[انسان]] به [[ارزش‌های دینی]] پی می‌برد و آنها را در می‌یابد. عقل لازم است با دانش درآمیزد تا [[رشد]] کند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۹: {{متن حدیث\|وَ أَنَّهُ لَا يَنْتَفِعُ بِعَقْلِهِ إِنْ لَمْ يُصِبْ ذَلِكَ بِعِلْمِهِ فَوَجَبَ عَلَى الْعَاقِلِ طَلَبُ الْعِلْمِ وَ الْأَدَبِ الَّذِي لَا قِوَامَ لَهُ إِلَّا بِهِ}}.</ref> و [[طلب]] دانش بر‌تر از طلب [[مال]] است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۰: {{متن حدیث\|أَلَا وَ إِنَّ طَلَبَ الْعِلْمِ أَوْجَبُ عَلَيْكُمْ مِنْ طَلَبِ الْمَالِ}}.</ref>. در [[کتاب کافی]] [[روایات]] زیادی درباره علم و دانش و اهمیت آن آمده و مسائل مربوط به [[دانشمندان]] را با [[نقل روایت]] روشن کرده است. به برخی از نکات و [[اخبار]] که در باب اهمیت آموزش و [[فراگیری دانش]] است، اشاره می‌کنیم: [[پیامبر]] {{صل}} فرمود: {{متن حدیث\|طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ أَلَا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ بُغَاةَ الْعِلْمِ}}<ref>«طلب دانش بر هر مسلمانی واجب است؛ زیرا خداوند طالبان دانش را دوست دارد»محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۰؛ احمد بن محمد برقی، المحاسن، ص۲۲۵؛ ابوجعفر محمد بن حسن صفار قمی، بصائر الدرجات، ص۲.</ref>. این نقل [[امام صادق]] {{ع}} از پیامبر است. همین [[روایت]] را [[شیخ طوسی]] در أمالی خود با دو [[سند]] یکی امام صادق {{ع}}<ref>شیخ طوسی، الأمالی، ص۵۲۱.</ref> از پیامبر و دیگری [[امام رضا]] {{ع}} از پدرش و او از پدرش تا می‌رسد به [[امیر مؤمنان]] {{ع}} و او از پیامبر {{صل}} نقل می‌کند که این‌گونه [[احادیث]] [[رضوی]]، به سلسلةالذهب (سند طلائی) مشهور شده است. این نقل نکاتی اضافی دارد: {{متن حدیث\|طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ، فَاطْلُبُوا الْعِلْمَ فِي مَظَانِّهِ، وَ اقْتَبِسُوهُ مِنْ أَهْلِهِ، فَإِنْ تَعَلُّمِهِ لِلَّهِ حَسَنَةً، وَ طَلَبِهِ عِبَادَةِ، وَ الْمُذَاكَرَةِ فِيهِ تَسْبِيحٌ}}<ref>«طلب دانش بر هر مسلمانی واجب است؛ پس دانش را در جایگاه‌های خود بخواهید و از اهل آن دریافت کنید؛ زیرا آموزش آن برای رضای خدا نیکی است و طلب آن عبادت و مذاکره علمی تسبیح الهی است»شیخ طوسی، الأمالی، ص۴۸۷ و ۵۲۱.</ref>.

	در این [[حدیث]] اهمیت [[دانش]] پژوهی با تعبیر [[عبادت]] و [[تسبیح]] به خوبی بیان شده است. روشن است تعبیر مسلم ([[مرد]] [[مسلمان]]) از باب [[غلبه]] است و [[آموزش]] به مردان اختصاص ندارد. در نقل‌هایی قید [[مسلمه]] هم دارد. در [[مصباح الشریعه]] که منسوب به [[امام صادق]] {{ع}} است، قید مسلمه دارد و این [[علم]] به دانش [[تقوا]] و [[یقین]] [[تفسیر]] شده<ref>مصباح الشریعه، ص۱۳: {{متن حدیث\|طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَةٍ أَيْ عِلْمِ التَّقْوَى وَ الْيَقِينِ}}.</ref> و در مورد دیگر به علم [[انفس]]<ref>{{متن حدیث\|وَ هُوَ عِلْمُ الْأَنْفُسِ}} (مصباح الشریعه، ص۲۲).</ref>؛ در کنز الفوائد کراجکی نیز مسلمه آمده است<ref>محمد بن علی کراجکی، کنز الفوائد، ج۲، ص۱۰۷: {{متن حدیث\| قَالَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}}: طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَةٍ}}.</ref>. [[ابن فهد]] در عدة الداعی به نقل از کتاب منتقی الیواقیت حدیث [[امام رضا]] {{ع}} را نقل کرده<ref>ابن فهد حلی، عدة الداعی، ص۷۲.</ref> که در آن واژه مسلمه آمده است. همچنین در مجموعه ورام<ref>مسعود بن عیسی ورام بن ابی فراس، مجموعة ورام، ج۲، ص۱۷۶.</ref> و در مشکاة الأنوار<ref>علی بن حسن طبرسی، مشکاة الأنوار، ص۱۳۳: {{متن حدیث\|طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَةٍ أَلَا وَ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ بُغَاةَ الْعِلْمِ}}.</ref> که حدیث کافی را نقل کرده است، {{متن حدیث\|مُسْلِمَة}} آمده است. در دومین روایتی که [[کلینی]] از امام صادق {{ع}} نقل کرده، [[طلب]] دانش [[فریضه]] و [[واجب]] دانسته شده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۰: {{متن حدیث\|طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ}}.</ref>؛ بنابراین می‌توان گفت طلب دانش بر [[زن]] و مرد مسلمان لازم است و همه به آموزش نیاز دارند؛ ولی ممکن است محدوده فراگیری افراد متفاوت باشد و این تفاوت درباره زن و مرد هم وجود دارد؛ یعنی فراگیری علومی بر [[زنان]] [[واجب]] باشد که برای مردان لازم نباشد؛ چنانچه اگر [[دانش]] [[دین]] باشد که ظاهر خبر بر آن دلالت دارد، بر همه واجب خواهد بود.		در این [[حدیث]] اهمیت [[دانش]] پژوهی با تعبیر [[عبادت]] و [[تسبیح]] به خوبی بیان شده است. روشن است تعبیر مسلم ([[مرد]] [[مسلمان]]) از باب [[غلبه]] است و [[آموزش]] به مردان اختصاص ندارد. در نقل‌هایی قید [[مسلمه]] هم دارد. در [[مصباح الشریعه]] که منسوب به [[امام صادق]] {{ع}} است، قید مسلمه دارد و این [[علم]] به دانش [[تقوا]] و [[یقین]] [[تفسیر]] شده<ref>مصباح الشریعه، ص۱۳: {{متن حدیث\|طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَةٍ أَيْ عِلْمِ التَّقْوَى وَ الْيَقِينِ}}.</ref> و در مورد دیگر به علم [[انفس]]<ref>{{متن حدیث\|وَ هُوَ عِلْمُ الْأَنْفُسِ}} (مصباح الشریعه، ص۲۲).</ref>؛ در کنز الفوائد کراجکی نیز مسلمه آمده است<ref>محمد بن علی کراجکی، کنز الفوائد، ج۲، ص۱۰۷: {{متن حدیث\| قَالَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}}: طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَةٍ}}.</ref>. [[ابن فهد]] در عدة الداعی به نقل از کتاب منتقی الیواقیت حدیث [[امام رضا]] {{ع}} را نقل کرده<ref>ابن فهد حلی، عدة الداعی، ص۷۲.</ref> که در آن واژه مسلمه آمده است. همچنین در مجموعه ورام<ref>مسعود بن عیسی ورام بن ابی فراس، مجموعة ورام، ج۲، ص۱۷۶.</ref> و در مشکاة الأنوار<ref>علی بن حسن طبرسی، مشکاة الأنوار، ص۱۳۳: {{متن حدیث\|طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَةٍ أَلَا وَ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ بُغَاةَ الْعِلْمِ}}.</ref> که حدیث کافی را نقل کرده است، {{متن حدیث\|مُسْلِمَة}} آمده است. در دومین روایتی که [[کلینی]] از امام صادق {{ع}} نقل کرده، [[طلب]] دانش [[فریضه]] و [[واجب]] دانسته شده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۰: {{متن حدیث\|طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ}}.</ref>؛ بنابراین می‌توان گفت طلب دانش بر [[زن]] و مرد مسلمان لازم است و همه به آموزش نیاز دارند؛ ولی ممکن است محدوده فراگیری افراد متفاوت باشد و این تفاوت درباره زن و مرد هم وجود دارد؛ یعنی فراگیری علومی بر [[زنان]] [[واجب]] باشد که برای مردان لازم نباشد؛ چنانچه اگر [[دانش]] [[دین]] باشد که ظاهر خبر بر آن دلالت دارد، بر همه واجب خواهد بود.

Jaafari: /* منابع */

2025-04-26T06:18:31Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۸
خط ۵۳:		خط ۵۳:
	* [[سیره فرهنگی معصومان درباره آموزش چه بوده است؟ (پرسش)]]		* [[سیره فرهنگی معصومان درباره آموزش چه بوده است؟ (پرسش)]]
	* [[سیره فرهنگی معصومان درباره راه‌های آموزش برای تربیت شاگردان چه بوده است؟ (پرسش)]]		* [[سیره فرهنگی معصومان درباره راه‌های آموزش برای تربیت شاگردان چه بوده است؟ (پرسش)]]

			==[[هزینه]] [[آموزش و پرورش]]==
			در [[آموزه‌های دینی]] بر [[دانش‌اندوزی]] و [[یادگیری]] [[دانش‌های لازم]] و سودمند سفارش و تأکید شده است<ref>آیات و روات فراوانی در این باره، در قرآن و منابع آمده است.</ref>. بر پایۀ [[روایات]]، [[پدران]] و [[مادران]] [[وظیفه]] دارند [[تعلیم]] و هزینۀ [[آموزش]] دانش‌های مورد نیاز برای فرزندانشان را در [[دوران کودکی]] آنان تأمین کنند<ref>ر.ک: محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، صص۳۲ - ۳۴ و ۳۶.</ref> تا در [[بزرگ‌سالی]] از نتیجه‌های آن بهره‌مند شوند<ref>ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۲۰، ص۲۶۷ ({{متن حدیث\|تَعَلَّمُوا العِلمَ صِغاراً، تَسودوا بِهِ كِباراً}}).</ref>.
			اهمیت این موضوع به حدّی است که معصومان‌{{عم}} ضمن آموزش‌دادن دانش‌های لازم به [[فرزندان]]، در مواردی نیز آنان را نزد [[معلمان]] شایسته و مناسب فن می‌فرستادند و هدایای [[ارزشمندی]] نیز هزینه می‌کردند؛ برای نمونه به نقل [[محدث نوری]]، [[امام مجتبی]]{{ع}} در [[کودکی]]، تمرین خط خود را به فرد خط‌نگاری که [[امیرمؤمنان]]{{ع}} او را تعیین کرده بود، تحویل داد<ref>حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۹، ص۲۷۰ ({{متن حدیث\|... فَقَالَ لَهُ: يَا أَعْرَابِيُّ! الصَّبِيُّ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْ مُؤَدِّبِهِ صَاحِبُ الذُّؤَابَةِ فَإِنَّهُ ابْنِي الْحَسَنُ{{ع}} فَسَلْهُ فَإِنَّهُ يُفْتِيكَ... فَمَالَ الْأَعْرَابِيُّ إِلَى الْحَسَنِ{{ع}} وَ قَلَمُهُ فِي يَدِهِ وَ يَخُطُّ فِي صَحِيفَتِهِ خَطّاً وَ يَقُولُ مُؤَدِّبُهُ: أَحْسَنْتَ أَحْسَنْتَ أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ. فَقَالَ الْأَعْرَابِيُّ: يَا مُؤَدِّبَ الْحَسَنِ الصَّبِيِّ، فَتَعْجَبُ مِنْ إِحْسَانِهِ وَ مَا أَسْمَعُكَ تَقُولُ لَهُ شَيْئاً حَتَّى كَأَنَّهُ مُؤَدِّبُكَ فَضَحِكَ الْقَوْمُ مِنَ الْأَعْرَابِيِّ...}}).</ref>. طبق نقل [[ابن‌شهر‌آشوب]]، [[عبدالرحمن سلمی]] به یکی از [[فرزندان امام حسین]]{{ع}} [[حمد]] را آموزش داد. وقتی [[کودک]] آن را برای پدرش خواند، آن حضرت مبلغ قابل توجهی به آموزگارش عطا کرد و دهانش را از مروارید پُر کرد و در پاسخ [[اعتراض]] افراد در این مورد، این مبلغ را در برابر [[ارزش]] تلاش [[معلم]] برای فرزند و نتیجۀ آن، ناچیز دانست<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل‌ابی‌طالب، ج۴، ص۶۶؛ عبدالله بن نورالله بحرانی اصفهانی، عوالم العلوم و المعارف و الاحوال، ج۱۷، ص۶۴، ح۲ ({{متن حدیث\|... إِنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيَّ عَلَّمَ وَلَدَ الْحُسَيْنِ{{ع}} الْحَمْدُ، فَلَمَّا قَرَأَهَا عَلَى أَبِيهِ أَعْطَاهُ أَلْفَ دِينَارٍ وَ أَلْفَ حُلَّةٍ وَ حَشَا فَاهُ دُرّاً، فَقِيلَ لَهُ فِي ذَلِكَ، قَالَ: وَ أَيْنَ يَقَعُ هَذَا مِنْ عَطَائِهِ؛ يَعْنِي تَعْلِيمِهِ}}).</ref>. به نقلی محمد بن نضر، [[آموزگار]] [[فرزندان امام جواد]]{{ع}} بود<ref>طب الأئمة{{عم}}، ص۹۱، فی الحصاة؛ حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۱۶، ص۴۶۵، ح۲۰۵۵۸ - ۲۵ ({{متن حدیث\|... حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ النَّضْرِ مُؤَدِّبُ وُلْدِ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى{{ع}} قَالَ:...}}).</ref> و [[امام هادی]]{{ع}} به ابوزکریای مؤدّب روخوانی را تحویل می‌داد<ref>محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۴۶۷، باب فی الإمام متی یعلم أنه إمام، ح۲؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۵۰، ص۲، ح۳ ({{متن حدیث\|... عَنْ رَجُلٍ كَانَ رَضِيعَ أَبِي جَعْفَرٍ{{ع}} قَالَ: بَيْنَا أَبُو الْحَسَنِ جَالِسٌ مَعَ مُؤَدِّبٍ لَهُ يُكَنَّى أَبَا زَكَرِيَّا وَ أَبُو جَعْفَرٍ عِنْدَنَا إِنَّهُ بِبَغْدَادَ وَ أَبُو الْحَسَنِ يَقْرَأُ مِنَ اللَّوْحِ عَلَى مُؤَدِّبِهِ إِذْ بَكَى بُكَاءً شَدِيداً فَسَأَلَهُ الْمُؤَدِّبُ مَا بُكَاؤُكَ فَلَمْ يُجِبْهُ...}}).</ref>.

			گفتنی است، [[معصوم]] که با غنای [[علمی]] و [[معرفتی]]، تمرینِ فنّی، مانند خط‌نگاری و روخوانی را به غیرمعصوم ارائۀ می‌کند یا فرزندانش را به تناسب، نزد [[معلمان]] شایسته می‌فرستد و برای آن [[هزینه]] می‌کند، این [[رفتار]]، افزون بر توسعۀ رفتار [[عرفی]]، از [[ارزش]] برجستۀ [[آموزش و پرورش]] حکایت دارد و نشان می‌دهد که هزینه دربارۀ آن، هر اندازه باشد، ناچیز است و این مطلب در [[آموزه‌های دینی]] مدارک فراوانی دارد که اینجا جای بررسی آن نیست<ref>در اینجا تنها به چند حدیث مرتبط اشاره می‌شود. محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۱۷، ح‌۱۲ ({{متن حدیث\|... عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَكَمِ قَالَ: قَالَ لِي أَبُو الْحَسَنِ مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ{{ع}}: يَا هِشَامُ!... لَا نَجَاةَ إِلَّا بِالطَّاعَةِ وَ الطَّاعَةُ بِالْعِلْمِ وَ الْعِلْمُ بِالتَّعَلُّمِ...}}). ابراهیم بن محمد ثقفی در الغارات (ج۱، ص۸۹)، ابوالفتح محمد بن علی کراجکی در کنز الفوائد (ج۱، ص۳۱۹)، حسین بن علی دیلمی در اعلام الدین فی صفات المؤمنین (ص۸۴) و شهید ثانیِ در منیة المرید (ص۱۱۰) گفتگوی امیرمؤمنان با امام حسن{{ع}} و کمیل دربارۀ علم و مال را چنین بیان می‌کنند: {{متن حدیث\|... لَا كَنْزَ أَنْفَعُ مِنَ الْعِلْمِ... وَ الْعِلْمُ خَيْرٌ مِنَ الْمَالِ لِأَنَّ الْعِلْمَ يَحْرُسُكَ وَ أَنْتَ تَحْرُسُ الْمَالَ وَ الْعِلْمُ يَزْكُو عَلَى الْإِنْفَاقِ وَ الْمَالُ تَنْقُصُهُ النَّفَقَةُ وَ الْعِلْمُ حَاكِمٌ وَ الْمَالُ مَحْكُومٌ عَلَيْهِ...}}.</ref>.<ref>[[یدالله مقدسی\|مقدسی، یدالله]]، [[سیره معیشتی معصومان (کتاب)\|سیره معیشتی معصومان]]، ص ۴۷۲</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = تعلیم | عنوان مدخل = تعلیم | مداخل مرتبط = تعلیم در قرآن - تعلیم در فقه اسلامی - تعلیم در فقه سیاسی - تعلیم در جامعه‌شناسی اسلامی - تعلیم در معارف و سیره معصوم - تعلیم در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی | پرسش مرت...» ایجاد کرد

2025-04-26T06:16:24Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = تعلیم | عنوان مدخل = تعلیم | مداخل مرتبط = تعلیم در قرآن - تعلیم در فقه اسلامی - تعلیم در فقه سیاسی - تعلیم در جامعه‌شناسی اسلامی - تعلیم در معارف و سیره معصوم - تعلیم در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی | پرسش مرت...» ایجاد کرد

نمایش تغییرات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۵
خط ۳۶:		خط ۳۶:
	عبدالرحمن سلمی، [[سوره حمد]] را به یکی از [[فرزندان امام حسین]]{{ع}} آموخت. وقتی [[سوره]] را بر پدر قرائت کرد، [[امام]]{{ع}} هزار دینار و هزار حله به [[معلم]] داد و دهان او را پر از در کرد. برخی بر امام خرده گرفتند که چرا این مقدار [[هدیه]] می‌دهید؟ امام فرمود: {{متن حدیث\|أَيْنَ يَقَعُ هَذَا مِنْ عَطَائِهِ (يَعْنِي تَعْلِيمِهِ)}}<ref>بحارالانوار، ج۴۴، ص۱۹۱.</ref>؛ «چگونه این هدیه می‌تواند با آنچه او به فرزند من عطا کرده (یعنی آموزش او) [[برابری]] کند».		عبدالرحمن سلمی، [[سوره حمد]] را به یکی از [[فرزندان امام حسین]]{{ع}} آموخت. وقتی [[سوره]] را بر پدر قرائت کرد، [[امام]]{{ع}} هزار دینار و هزار حله به [[معلم]] داد و دهان او را پر از در کرد. برخی بر امام خرده گرفتند که چرا این مقدار [[هدیه]] می‌دهید؟ امام فرمود: {{متن حدیث\|أَيْنَ يَقَعُ هَذَا مِنْ عَطَائِهِ (يَعْنِي تَعْلِيمِهِ)}}<ref>بحارالانوار، ج۴۴، ص۱۹۱.</ref>؛ «چگونه این هدیه می‌تواند با آنچه او به فرزند من عطا کرده (یعنی آموزش او) [[برابری]] کند».

	[[امام عسکری]]{{ع}} نیز می‌فرماید: زنی نزد [[فاطمه زهرا]]{{س}} آمد و عرض کرد: مادری پیر، [[ضعیف]] و [[ناتوان]] دارم، مسأله‌ای در امر نماز برای او پیش آمده است مرا نزد شما فرستاده تا پاسخ آن را بگیرم. حضرت به سؤال او پاسخ داد. سؤال دوم را مطرح کرد حضرت پاسخ داد تا ده سؤال را مطرح کرد و پاسخ گرفت؛ سپس عرض کرد بیش از این شما را به زحمت نیندازم! حضرت فرمود: هرگاه خواستی نزد من بیا و از من بپرس که [[جواب]] خواهم داد. به من بگو آیا اگر کسی خود را یک [[روز]] [[اجیر]] کرده باشد تا بار سنگینی را در برابر صدهزار دینار روی بام ببرد، آیا برای او [[مشقت]] دارد؟[[ زن]] عرض کرد:[[ خیر]]. حضرت فرمود: من در برابر هر [[پرسش]] پاداشی بیش از مرواریدهای انباشته میان [[زمین]] تا [[عرش]] می‌گیرم، پس سزاوار آن است که]پرسش تو[بر من دشوار نیاید<ref>{{متن حدیث\|قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ الْعَسْكَرِيُّ{{ع}}: حَضَرَتِ امْرَأَةٌ عِنْدَ الصِّدِّيقَةِ فَاطِمَةَ الزَّهْرَاءِ{{س}} فَقَالَتْ: إِنَّ لِي وَالِدَةً ضَعِيفَةً وَ قَدْ لُبِسَ عَلَيْهَا فِي أَمْرِ صَلَاتِهَا شَيْ‏ءٌ وَ قَدْ بَعَثَتْنِي إِلَيْكِ أَسْأَلُكِ؛ فَأَجَابَتْهَا فَاطِمَةُ{{س}} عَنْ ذَلِكَ، فَثَنَّتْ فَأَجَابَتْ؛ ثُمَّ ثَلَّثَتْ إِلَى أَنْ عَشَّرَتْ، فَأَجَابَتْ؛ ثُمَّ خَجِلَتْ مِنَ الْكَثْرَةِ فَقَالَتْ: لَا أَشُقُّ عَلَيْكِ يَا ابْنَةَ رَسُولِ اللَّهِ؛ قَالَتْ فَاطِمَةُ: هَاتِي وَ سَلِي عَمَّا بَدَا لَكِ، أَ رَأَيْتِ مَنِ اكْتُرِيَ يَوْماً يَصْعَدُ إِلَى سَطْحٍ بِحِمْلٍ ثَقِيلٍ وَ كِرَاهُ مِائَةُ أَلْفِ دِينَارٍ يَثْقُلُ عَلَيْهِ؟ فَقَالَتْ: لَا. فَقَالَتْ: اكْتُرِيتُ أَنَا لِكُلِّ مَسْأَلَةٍ بِأَكْثَرَ مِنْ مِلْ‏ءِ مَا بَيْنَ الثَّرَى إِلَى الْعَرْشِ لُؤْلُؤاً، فَأَحْرَى أَنْ لَا يَثْقُلَ عَلَيَّ...}} ([[بحارالانوار]]، ج۲، ص۳).</ref>.		[[امام عسکری]]{{ع}} نیز می‌فرماید: زنی نزد [[فاطمه زهرا]]{{س}} آمد و عرض کرد: مادری پیر، [[ضعیف]] و [[ناتوان]] دارم، مسأله‌ای در امر نماز برای او پیش آمده است مرا نزد شما فرستاده تا پاسخ آن را بگیرم. حضرت به سؤال او پاسخ داد. سؤال دوم را مطرح کرد حضرت پاسخ داد تا ده سؤال را مطرح کرد و پاسخ گرفت؛ سپس عرض کرد بیش از این شما را به زحمت نیندازم! حضرت فرمود: هرگاه خواستی نزد من بیا و از من بپرس که [[جواب]] خواهم داد. به من بگو آیا اگر کسی خود را یک [[روز]] [[اجیر]] کرده باشد تا بار سنگینی را در برابر صدهزار دینار روی بام ببرد، آیا برای او [[مشقت]] دارد؟[[ زن]] عرض کرد:[[ خیر]]. حضرت فرمود: من در برابر هر [[پرسش]] پاداشی بیش از مرواریدهای انباشته میان [[زمین]] تا [[عرش]] می‌گیرم، پس سزاوار آن است که (پرسش تو) بر من دشوار نیاید<ref>{{متن حدیث\|قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ الْعَسْكَرِيُّ{{ع}}: حَضَرَتِ امْرَأَةٌ عِنْدَ الصِّدِّيقَةِ فَاطِمَةَ الزَّهْرَاءِ{{س}} فَقَالَتْ: إِنَّ لِي وَالِدَةً ضَعِيفَةً وَ قَدْ لُبِسَ عَلَيْهَا فِي أَمْرِ صَلَاتِهَا شَيْ‏ءٌ وَ قَدْ بَعَثَتْنِي إِلَيْكِ أَسْأَلُكِ؛ فَأَجَابَتْهَا فَاطِمَةُ{{س}} عَنْ ذَلِكَ، فَثَنَّتْ فَأَجَابَتْ؛ ثُمَّ ثَلَّثَتْ إِلَى أَنْ عَشَّرَتْ، فَأَجَابَتْ؛ ثُمَّ خَجِلَتْ مِنَ الْكَثْرَةِ فَقَالَتْ: لَا أَشُقُّ عَلَيْكِ يَا ابْنَةَ رَسُولِ اللَّهِ؛ قَالَتْ فَاطِمَةُ: هَاتِي وَ سَلِي عَمَّا بَدَا لَكِ، أَ رَأَيْتِ مَنِ اكْتُرِيَ يَوْماً يَصْعَدُ إِلَى سَطْحٍ بِحِمْلٍ ثَقِيلٍ وَ كِرَاهُ مِائَةُ أَلْفِ دِينَارٍ يَثْقُلُ عَلَيْهِ؟ فَقَالَتْ: لَا. فَقَالَتْ: اكْتُرِيتُ أَنَا لِكُلِّ مَسْأَلَةٍ بِأَكْثَرَ مِنْ مِلْ‏ءِ مَا بَيْنَ الثَّرَى إِلَى الْعَرْشِ لُؤْلُؤاً، فَأَحْرَى أَنْ لَا يَثْقُلَ عَلَيَّ...}} ([[بحارالانوار]]، ج۲، ص۳).</ref>.

	اینکه آن حضرت [[پاداش]] پاسخ به یک مسأله را این مقدار جواهر یا بیش از آن بیان می‌کند برای بیان ارزش واقعی آن نیست، بلکه به این جهت است که بیان [[امور معنوی]] برای [[بشر]] مادی جز با [[توسل]] به امور مادی ممکن نیست<ref>[[سید علی حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید علی]]، [[نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی (کتاب)\|نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی]]، ص ۱۷.</ref>.		اینکه آن حضرت [[پاداش]] پاسخ به یک مسأله را این مقدار جواهر یا بیش از آن بیان می‌کند برای بیان ارزش واقعی آن نیست، بلکه به این جهت است که بیان [[امور معنوی]] برای [[بشر]] مادی جز با [[توسل]] به امور مادی ممکن نیست<ref>[[سید علی حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده، سید علی]]، [[نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی (کتاب)\|نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی]]، ص ۱۷.</ref>.