تفسیر امام علی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* نشر آموزه‌های صحیح تفسیری از طرق گوناگون */

2025-02-19T09:25:57Z

نشر آموزه‌های صحیح تفسیری از طرق گوناگون

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۵
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	گذشته از آن، [[امام علی]]{{ع}} در [[زمان]] [[حکومت]] خود، آموزه‌های [[تفسیر]] [[نبوی]] را ضمن خطبه‌هایی برای [[مردم]] ایراد می‌کردند و [[تابعان]] از [[اهل کوفه]] این [[تفاسیر]] را از آن حضرت شنیده و برای دیگران روایت نمودند. بنابراین بیشتر تفسیر [[فریقین]] که مشتمل بر بیانات [[پیامبر اکرم]]{{صل}} است، از این طریق نشأت گرفته است<ref>عسکری، مرتضی، نقش ائمه در احیای دین، ج۲، ص۵۶۶.</ref>. امام علی{{ع}} در [[مقام]] صدرالمفسرین و مبیّن قرآن کریم، پس از پیامبر اکرم{{صل}} از بروز برخوردهای نادرست در [[تفسیر قرآن کریم]] جلوگیری کردند. از جمله آسیب‌های ممکن در تفسیر، عدم آگاهی [[مفسر]] بر انواع آیات است که امام علی{{ع}} همواره بر [[لزوم]] توجه به آن تأکید داشته و از وجود آیات گوناگون قرآن خبر می‌داد: «کتاب [[پروردگار]] در دسترس شماست،... [[ناسخ]] و منسوخش روشن، رخصت و عزیمت آن معین، خاص و عامش معلوم، [[پند]] و مثل‌هایش مفهوم، مطلق و مقیدش پدیدار، محکم و متشابهش آشکار، مجمل آن تفسیر شده، و نامفهومش تعبیر شده»<ref>نهج البلاغه (ترجمه سیدجعفر شهیدی)، ص۷؛ سید رضی، نهج البلاغه، ص۴۴.</ref> [[امام علی]]{{ع}} با نقل روایت [[پیامبر اکرم]]{{صل}} از [[تفسیر به رأی]] [[نهی]] کردند. برخی از فرازهای بیان امام علی{{ع}} به عنوان ناقل آموزه‌های پیامبر اکرم{{صل}} از این قرار است: کسی که [[تفسیر قرآن]] را از [[اهل بیت]]{{عم}} یا از واسطه‌های ما و [[شیعیان]] می‌گیرد متمسک واقعی به ریسمان [[استوار]] [[قرآن]] است، نه آنکه پیرو آرای خودسرانه [[جدل]] کنندگان و قیاس کنندگان است و آنکه با رأی خود درباره قرآن سخن گوید، اگر صحت نظر او احراز شود، نکوهش [[خردمندان]] را به همراه خواهد داشت و اگر دچار [[اشتباه]] شد، [[سرزنش]] خردمندان و [[مردم]] عادی بر او بار خواهد شد<ref>مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۸۹، ص۱۸۲ و ۱۸۳.</ref>. از این رو به فضای [[حاکم]] درباره نحوه برخورد با قرآن و اهمیت روشنگری‌های امام علی{{ع}} پی می‌بریم. در فضای وجود چنین جریان‌هایی، امام علی{{ع}} به [[ضرورت]] [[تفقه]]<ref>سید رضی، نهج البلاغه، ص۱۶۴، خطبه ۱۱۰.</ref> و [[تدبر]]<ref>کلینی رازی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۳۶، ح۳.</ref> درباره معارف [[انسان]] ساز [[قرآن کریم]] سفارش کرده و فرمود: «آن - [[کتاب خدا]] است – قرآن، از آن بخواهید تا سخن گوید و هرگز سخن نگوید»<ref>نهج البلاغه (ترجمه سیدجعفر شهیدی)، ص۱۵۹؛ سید رضی، نهج البلاغه، ص۲۲۳.</ref>. در مقامی دیگر فرمود: «کتاب خدا که: بدان - راه [[حق]] را - می‌بینید، و بدان - از حق -سخن می‌گویید، و بدان -حق را – می‌شنوید. بعض آن بعض دیگر را [[تفسیر]] کند، و پاره‌ای بر پاره دیگر [[گواهی]] دهد»<ref>نهج البلاغه (ترجمه سیدجعفر شهیدی)، ص۱۳۲؛ سید رضی، نهج البلاغه، ص۱۹۲.</ref>. نمونه استفاده امام علی{{ع}} از شیوه [[تفسیر موضوعی]]، توضیح امکان تولد نوزاد [[شش ماهه]] با تبیین ارتباط [[آیات]] {{متن قرآن\|وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ}}<ref>«و مادران فرزندان خود را دو سال کامل شیر می‌دهند» سوره بقره، آیه ۲۳۳.</ref> و {{متن قرآن\|حَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا}}<ref>«بارداری و از شیر گرفتنش سی ماه است» سوره احقاف، آیه ۱۵.</ref> و منع عمر از [[رجم]] مادر نوزاد [[شش ماهه]] است<ref>سیوطی، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، ج۶، ص۴۱.</ref>؛ زیرا به سبب با هم دیدن [[آیات]]، برداشت می‌شود که حداقل مدت حمل، شش ماه است که افزون بر دو سال مدت شیردهی، سی ماه کامل می‌شود.		گذشته از آن، [[امام علی]]{{ع}} در [[زمان]] [[حکومت]] خود، آموزه‌های [[تفسیر]] [[نبوی]] را ضمن خطبه‌هایی برای [[مردم]] ایراد می‌کردند و [[تابعان]] از [[اهل کوفه]] این [[تفاسیر]] را از آن حضرت شنیده و برای دیگران روایت نمودند. بنابراین بیشتر تفسیر [[فریقین]] که مشتمل بر بیانات [[پیامبر اکرم]]{{صل}} است، از این طریق نشأت گرفته است<ref>عسکری، مرتضی، نقش ائمه در احیای دین، ج۲، ص۵۶۶.</ref>. امام علی{{ع}} در [[مقام]] صدرالمفسرین و مبیّن قرآن کریم، پس از پیامبر اکرم{{صل}} از بروز برخوردهای نادرست در [[تفسیر قرآن کریم]] جلوگیری کردند. از جمله آسیب‌های ممکن در تفسیر، عدم آگاهی [[مفسر]] بر انواع آیات است که امام علی{{ع}} همواره بر [[لزوم]] توجه به آن تأکید داشته و از وجود آیات گوناگون قرآن خبر می‌داد: «کتاب [[پروردگار]] در دسترس شماست،... [[ناسخ]] و منسوخش روشن، رخصت و عزیمت آن معین، خاص و عامش معلوم، [[پند]] و مثل‌هایش مفهوم، مطلق و مقیدش پدیدار، محکم و متشابهش آشکار، مجمل آن تفسیر شده، و نامفهومش تعبیر شده»<ref>نهج البلاغه (ترجمه سیدجعفر شهیدی)، ص۷؛ سید رضی، نهج البلاغه، ص۴۴.</ref> [[امام علی]]{{ع}} با نقل روایت [[پیامبر اکرم]]{{صل}} از [[تفسیر به رأی]] [[نهی]] کردند. برخی از فرازهای بیان امام علی{{ع}} به عنوان ناقل آموزه‌های پیامبر اکرم{{صل}} از این قرار است: کسی که [[تفسیر قرآن]] را از [[اهل بیت]]{{عم}} یا از واسطه‌های ما و [[شیعیان]] می‌گیرد متمسک واقعی به ریسمان [[استوار]] [[قرآن]] است، نه آنکه پیرو آرای خودسرانه [[جدل]] کنندگان و قیاس کنندگان است و آنکه با رأی خود درباره قرآن سخن گوید، اگر صحت نظر او احراز شود، نکوهش [[خردمندان]] را به همراه خواهد داشت و اگر دچار [[اشتباه]] شد، [[سرزنش]] خردمندان و [[مردم]] عادی بر او بار خواهد شد<ref>مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۸۹، ص۱۸۲ و ۱۸۳.</ref>. از این رو به فضای [[حاکم]] درباره نحوه برخورد با قرآن و اهمیت روشنگری‌های امام علی{{ع}} پی می‌بریم. در فضای وجود چنین جریان‌هایی، امام علی{{ع}} به [[ضرورت]] [[تفقه]]<ref>سید رضی، نهج البلاغه، ص۱۶۴، خطبه ۱۱۰.</ref> و [[تدبر]]<ref>کلینی رازی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۳۶، ح۳.</ref> درباره معارف [[انسان]] ساز [[قرآن کریم]] سفارش کرده و فرمود: «آن - [[کتاب خدا]] است – قرآن، از آن بخواهید تا سخن گوید و هرگز سخن نگوید»<ref>نهج البلاغه (ترجمه سیدجعفر شهیدی)، ص۱۵۹؛ سید رضی، نهج البلاغه، ص۲۲۳.</ref>. در مقامی دیگر فرمود: «کتاب خدا که: بدان - راه [[حق]] را - می‌بینید، و بدان - از حق -سخن می‌گویید، و بدان -حق را – می‌شنوید. بعض آن بعض دیگر را [[تفسیر]] کند، و پاره‌ای بر پاره دیگر [[گواهی]] دهد»<ref>نهج البلاغه (ترجمه سیدجعفر شهیدی)، ص۱۳۲؛ سید رضی، نهج البلاغه، ص۱۹۲.</ref>. نمونه استفاده امام علی{{ع}} از شیوه [[تفسیر موضوعی]]، توضیح امکان تولد نوزاد [[شش ماهه]] با تبیین ارتباط [[آیات]] {{متن قرآن\|وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ}}<ref>«و مادران فرزندان خود را دو سال کامل شیر می‌دهند» سوره بقره، آیه ۲۳۳.</ref> و {{متن قرآن\|حَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا}}<ref>«بارداری و از شیر گرفتنش سی ماه است» سوره احقاف، آیه ۱۵.</ref> و منع عمر از [[رجم]] مادر نوزاد [[شش ماهه]] است<ref>سیوطی، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، ج۶، ص۴۱.</ref>؛ زیرا به سبب با هم دیدن [[آیات]]، برداشت می‌شود که حداقل مدت حمل، شش ماه است که افزون بر دو سال مدت شیردهی، سی ماه کامل می‌شود.

	[[امام علی]]{{ع}} با تربیت شاگردان برجسته به نشر آموزه‌های صحیح [[تفسیری]] پرداختند. [[ابن ابی الحدید]] تأثیر آن آموزه‌ها را چنین توضیح داده است: [[علم تفسیر]] از امام علی{{ع}} منشعب و اخذ شده است؛ زیرا بیشتر روایات تفسیری از ایشان و [[ابن عباس]] است که او شاگرد امام علی{{ع}} بود<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۱۹.</ref>. ابن عباس به شاگردی خود در محضر امام علی{{ع}} در [[تفسیر قرآن]] معترف بوده است: {{عربی\|ما أخذت من تفسير القرآن فعن علي بن أبي طالب{{ع}}}}<ref>قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، ج۱، ص۳۵؛ ثعالبی، عبدالرحمن بن محمد، جواهر الحسان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۱۴۱.</ref> از جمله در توضیح یکی از موارد آموزش تفسیر نزد ایشان درباره [[سوره حمد]] را مفصل توضیح داده است<ref>نک: مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۸۹، ص۱۰۴.</ref>. شاگردی ابن عباس در محضر امام علی{{ع}} نزد علمای [[فریقین]] مشهور بوده است<ref>نصیبی شافعی، محمد بن طلحه، مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول، ص۱۱۸؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۱۹؛ ابن میثم بحرانی، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۷۸.</ref> و محققان او را راوی آموزه‌های تفسیری امام علی{{ع}} دانسته‌اند<ref>ابن طاووس، سعد السعود، ص۲۹۶.</ref>. همچنین شواهدی بر ابتنای [[علم]] [[ابن مسعود]] بر آموزه‌های تفسیری امام علی{{ع}} وجود دارد؛ زیرا وی اوقاتی برای عرضه آموخته‌های [[قرآنی]] خود [[خدمت]] امام علی{{ع}} داشته، از جمله ابن مسعود گفته است: {{عربی\|خَتَمْتُ الْقُرْآنَ عَلَى خَيْرِ النَّاسِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}}}}<ref>طبرانی، المعجم الکبیر، ج۹، ص۷۶.</ref>.		[[امام علی]]{{ع}} با تربیت شاگردان برجسته به نشر آموزه‌های صحیح [[تفسیری]] پرداختند. [[ابن ابی الحدید]] تأثیر آن آموزه‌ها را چنین توضیح داده است: [[علم تفسیر]] از امام علی{{ع}} منشعب و اخذ شده است؛ زیرا بیشتر روایات تفسیری از ایشان و [[ابن عباس]] است که او شاگرد امام علی{{ع}} بود<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۱۹.</ref>. ابن عباس به شاگردی خود در محضر امام علی{{ع}} در [[تفسیر قرآن]] معترف بوده است: {{عربی\|ما أخذت من تفسير القرآن فعن علي بن أبي طالب{{ع}}}}<ref>قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، ج۱، ص۳۵؛ ثعالبی، عبدالرحمن بن محمد، جواهر الحسان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۱۴۱.</ref> از جمله در توضیح یکی از موارد آموزش تفسیر نزد ایشان درباره [[سوره حمد]] را مفصل توضیح داده است<ref>نک: مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۸۹، ص۱۰۴.</ref>. شاگردی ابن عباس در محضر امام علی{{ع}} نزد علمای [[فریقین]] مشهور بوده است<ref>نصیبی شافعی، محمد بن طلحه، مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول، ص۱۱۸؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۱۹؛ ابن میثم بحرانی، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۷۸.</ref> و محققان او را راوی آموزه‌های تفسیری امام علی{{ع}} دانسته‌اند<ref>ابن طاووس، سعد السعود، ص۲۹۶.</ref>. همچنین شواهدی بر ابتنای [[علم]] [[ابن مسعود]] بر آموزه‌های تفسیری امام علی{{ع}} وجود دارد؛ زیرا وی اوقاتی برای عرضه آموخته‌های [[قرآنی]] خود خدمت امام علی{{ع}} داشته، از جمله ابن مسعود گفته است: {{عربی\|خَتَمْتُ الْقُرْآنَ عَلَى خَيْرِ النَّاسِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}}}}<ref>طبرانی، المعجم الکبیر، ج۹، ص۷۶.</ref>.

	استمرار استفاده از [[تفاسیر]] [[علوی]] با تأسیس [[مدرسه]] [[مکه]] از جانب ابن عباس، شاگرد امام علی{{ع}} محقق شد که فارغ التحصیلان این مدرسه، بزرگ‌ترین علمای آن [[روزگار]] [[جهان اسلام]] بودند. آثار نیکوی این مدرسه به عنوان سنت‌های مورد قبول در میان [[امت]] قرار گرفته و همچنان باقی است<ref>معرفت، محمد هادی، التفسیر و المفسرون، ج۱، ص۳۱۶.</ref>. [[ابن تیمیه]] می‌گوید: «داناترین [[مردم]] در زمینه [[تفسیر]]، [[اهل مکه]] هستند؛ زیرا [[اصحاب]] ابن عباس‌اند؛ افرادی چون [[مجاهد]]، عطاء، [[عکرمه]] و دیگران مثل طاووس، [[ابو شعثاء]] و [[سعید بن جبیر]] امثال اینان هستند»<ref>ابن تیمیه، مجموعه الفتاوی، ج۱۳، ص۳۴۷.</ref>. سعید بن جبیر نیز که از او به عنوان نخستین نویسندگان تفسیر یاد می‌کنند، شاگرد [[ابن عباس]] بوده است.		استمرار استفاده از [[تفاسیر]] [[علوی]] با تأسیس [[مدرسه]] [[مکه]] از جانب ابن عباس، شاگرد امام علی{{ع}} محقق شد که فارغ التحصیلان این مدرسه، بزرگ‌ترین علمای آن [[روزگار]] [[جهان اسلام]] بودند. آثار نیکوی این مدرسه به عنوان سنت‌های مورد قبول در میان [[امت]] قرار گرفته و همچنان باقی است<ref>معرفت، محمد هادی، التفسیر و المفسرون، ج۱، ص۳۱۶.</ref>. [[ابن تیمیه]] می‌گوید: «داناترین [[مردم]] در زمینه [[تفسیر]]، [[اهل مکه]] هستند؛ زیرا [[اصحاب]] ابن عباس‌اند؛ افرادی چون [[مجاهد]]، عطاء، [[عکرمه]] و دیگران مثل طاووس، [[ابو شعثاء]] و [[سعید بن جبیر]] امثال اینان هستند»<ref>ابن تیمیه، مجموعه الفتاوی، ج۱۳، ص۳۴۷.</ref>. سعید بن جبیر نیز که از او به عنوان نخستین نویسندگان تفسیر یاد می‌کنند، شاگرد [[ابن عباس]] بوده است.

Bahmani در ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۵

2025-02-19T09:25:32Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* پانویس */

2025-02-19T09:15:19Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۴۵
خط ۲۹:		خط ۲۹:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~اهل بیت~~]]		[[رده:امام علی]]
	[[رده:تفسیر ~~اهل بیت~~]]		[[رده:تفسیر]]

Bahmani در ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۴

2025-02-19T09:14:48Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۴۴
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = ~~تفسیر اهل بیت~~		\| موضوع مرتبط = امام علی
	\| عنوان مدخل =		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط =		\| مداخل مرتبط =
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط = امام علی (پرسش)
	}}		}}

Jaafari در ‏۲۷ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۱

2025-01-27T08:31:29Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۰۱
خط ۲۰:		خط ۲۰:
	استمرار استفاده از [[تفاسیر]] [[علوی]] با تأسیس [[مدرسه]] [[مکه]] از جانب ابن عباس، شاگرد امام علی{{ع}} محقق شد که فارغ التحصیلان این مدرسه، بزرگ‌ترین علمای آن [[روزگار]] [[جهان اسلام]] بودند. آثار نیکوی این مدرسه به عنوان سنت‌های مورد قبول در میان [[امت]] قرار گرفته و همچنان باقی است<ref>معرفت، محمد هادی، التفسیر و المفسرون، ج۱، ص۳۱۶.</ref>. [[ابن تیمیه]] می‌گوید: «[[داناترین]] [[مردم]] در زمینه [[تفسیر]]، [[اهل مکه]] هستند؛ زیرا [[اصحاب]] ابن عباس‌اند؛ افرادی چون [[مجاهد]]، [[عطاء]]، [[عکرمه]] و دیگران مثل طاووس، [[ابو شعثاء]] و [[سعید بن جبیر]] امثال اینان هستند»<ref>ابن تیمیه، مجموعه الفتاوی، ج۱۳، ص۳۴۷.</ref>. سعید بن جبیر نیز که از او به عنوان نخستین نویسندگان تفسیر یاد می‌کنند، [[شاگرد]] [[ابن عباس]] بوده است.		استمرار استفاده از [[تفاسیر]] [[علوی]] با تأسیس [[مدرسه]] [[مکه]] از جانب ابن عباس، شاگرد امام علی{{ع}} محقق شد که فارغ التحصیلان این مدرسه، بزرگ‌ترین علمای آن [[روزگار]] [[جهان اسلام]] بودند. آثار نیکوی این مدرسه به عنوان سنت‌های مورد قبول در میان [[امت]] قرار گرفته و همچنان باقی است<ref>معرفت، محمد هادی، التفسیر و المفسرون، ج۱، ص۳۱۶.</ref>. [[ابن تیمیه]] می‌گوید: «[[داناترین]] [[مردم]] در زمینه [[تفسیر]]، [[اهل مکه]] هستند؛ زیرا [[اصحاب]] ابن عباس‌اند؛ افرادی چون [[مجاهد]]، [[عطاء]]، [[عکرمه]] و دیگران مثل طاووس، [[ابو شعثاء]] و [[سعید بن جبیر]] امثال اینان هستند»<ref>ابن تیمیه، مجموعه الفتاوی، ج۱۳، ص۳۴۷.</ref>. سعید بن جبیر نیز که از او به عنوان نخستین نویسندگان تفسیر یاد می‌کنند، [[شاگرد]] [[ابن عباس]] بوده است.
	[[برتری‌های امام علی]]{{ع}}، [[مفسران]] را بر آن داشته است تا در [[تفاسیر]] خود از [[روایات تفسیری]] [[امام علی]]{{ع}} استفاده کنند. از جمله در جای جای مهم‌ترین تفاسیر ایشان نمونه‌هایی قابل ذکر است. برای نمونه می‌توان به ذکر [[روایات]] [[تفسیر قرآن به قرآن]] امام علی{{ع}}<ref>نک: طبری، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۷، ص۴۶.</ref> و استناد در باب غرایب لغات به [[روایات امام علی]]{{ع}}<ref>السیوطی، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، ج۶، ص۳۸۴.</ref> اشاره کرد.<ref>[[عبدالهادی فقهی‌زاده\|فقهی‌زاده]] و [[الهه تاجیک\|تاجیک]]، [[مرجعیت علمی امام علی در گستره علوم دینی (مقاله)\|مرجعیت علمی امام علی در گستره علوم دینی]]، ص ۵۴</ref>		[[برتری‌های امام علی]]{{ع}}، [[مفسران]] را بر آن داشته است تا در [[تفاسیر]] خود از [[روایات تفسیری]] [[امام علی]]{{ع}} استفاده کنند. از جمله در جای جای مهم‌ترین تفاسیر ایشان نمونه‌هایی قابل ذکر است. برای نمونه می‌توان به ذکر [[روایات]] [[تفسیر قرآن به قرآن]] امام علی{{ع}}<ref>نک: طبری، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۷، ص۴۶.</ref> و استناد در باب غرایب لغات به [[روایات امام علی]]{{ع}}<ref>السیوطی، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، ج۶، ص۳۸۴.</ref> اشاره کرد.<ref>[[عبدالهادی فقهی‌زاده\|فقهی‌زاده]] و [[الهه تاجیک\|تاجیک]]، [[مرجعیت علمی امام علی در گستره علوم دینی (مقاله)\|مرجعیت علمی امام علی در گستره علوم دینی]]، ص ۵۴</ref>


	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari در ‏۲۷ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۹

2025-01-27T08:29:03Z

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 ==مقدمه==
 [[پیامبر اکرم]]{{صل}} با وصف [[همراهی]] امام علی{{ع}} و [[قرآن]]، [[شایسته‌ترین]] تعبیر را درباره را علم امام علی{{ع}} به قرآن وصف کرده، فرموده‌اند: {{متن حدیث|عَلِيٌّ مَعَ الْقُرْآنِ وَ الْقُرْآنُ مَعَهُ}}<ref>طبرانی، المعجم الأوسط، ج۵، ص۱۳۵؛ طوسی، الامالی، ص۴۷۹، ح۱۰۴۵-۱۴.</ref>؛ چنان که وقوع آن وصف، با ظهور نشانه‌های عینی در عالم خارج نمود پیدا کرده است.
@@ خط ۱۳: / خط ۲۰: @@
 استمرار استفاده از [[تفاسیر]] [[علوی]] با تأسیس [[مدرسه]] [[مکه]] از جانب ابن عباس، شاگرد امام علی{{ع}} محقق شد که فارغ التحصیلان این مدرسه، بزرگ‌ترین علمای آن [[روزگار]] [[جهان اسلام]] بودند. آثار نیکوی این مدرسه به عنوان سنت‌های مورد قبول در میان [[امت]] قرار گرفته و همچنان باقی است<ref>معرفت، محمد هادی، التفسیر و المفسرون، ج۱، ص۳۱۶.</ref>. [[ابن تیمیه]] می‌گوید: «[[داناترین]] [[مردم]] در زمینه [[تفسیر]]، [[اهل مکه]] هستند؛ زیرا [[اصحاب]] ابن عباس‌اند؛ افرادی چون [[مجاهد]]، [[عطاء]]، [[عکرمه]] و دیگران مثل طاووس، [[ابو شعثاء]] و [[سعید بن جبیر]] امثال اینان هستند»<ref>ابن تیمیه، مجموعه الفتاوی، ج۱۳، ص۳۴۷.</ref>. سعید بن جبیر نیز که از او به عنوان نخستین نویسندگان تفسیر یاد می‌کنند، [[شاگرد]] [[ابن عباس]] بوده است.
 [[برتری‌های امام علی]]{{ع}}، [[مفسران]] را بر آن داشته است تا در [[تفاسیر]] خود از [[روایات تفسیری]] [[امام علی]]{{ع}} استفاده کنند. از جمله در جای جای مهم‌ترین تفاسیر ایشان نمونه‌هایی قابل ذکر است. برای نمونه می‌توان به ذکر [[روایات]] [[تفسیر قرآن به قرآن]] امام علی{{ع}}<ref>نک: طبری، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۷، ص۴۶.</ref> و استناد در باب غرایب لغات به [[روایات امام علی]]{{ع}}<ref>السیوطی، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، ج۶، ص۳۸۴.</ref> اشاره کرد.<ref>[[عبدالهادی فقهی‌زاده|فقهی‌زاده]] و [[الهه تاجیک|تاجیک]]، [[مرجعیت علمی امام علی در گستره علوم دینی (مقاله)|مرجعیت علمی امام علی در گستره علوم دینی]]، ص ۵۴</ref>

Wasity: صفحه‌ای تازه حاوی «==مقدمه== پیامبر اکرم{{صل}} با وصف همراهی امام علی{{ع}} و قرآن، شایسته‌ترین تعبیر را درباره را علم امام علی{{ع}} به قرآن وصف کرده، فرموده‌اند: {{متن حدیث|عَلِيٌّ مَعَ الْقُرْآنِ وَ الْقُرْآنُ مَعَهُ}}طبرانی، المعجم الأوسط، ج۵، ص۱۳۵؛ طوس...» ایجاد کرد

2025-01-24T09:10:08Z

صفحه‌ای تازه حاوی «==مقدمه== پیامبر اکرم{{صل}} با وصف همراهی امام علی{{ع}} و قرآن، شایسته‌ترین تعبیر را درباره را علم امام علی{{ع}} به قرآن وصف کرده، فرموده‌اند: {{متن حدیث|عَلِيٌّ مَعَ الْقُرْآنِ وَ الْقُرْآنُ مَعَهُ}}<ref>طبرانی، المعجم الأوسط، ج۵، ص۱۳۵؛ طوس...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

==مقدمه==
[[پیامبر اکرم]]{{صل}} با وصف [[همراهی]] امام علی{{ع}} و [[قرآن]]، [[شایسته‌ترین]] تعبیر را درباره را علم امام علی{{ع}} به قرآن وصف کرده، فرموده‌اند: {{متن حدیث|عَلِيٌّ مَعَ الْقُرْآنِ وَ الْقُرْآنُ مَعَهُ}}<ref>طبرانی، المعجم الأوسط، ج۵، ص۱۳۵؛ طوسی، الامالی، ص۴۷۹، ح۱۰۴۵-۱۴.</ref>؛ چنان که وقوع آن وصف، با ظهور نشانه‌های عینی در عالم خارج نمود پیدا کرده است.

==[[برتری]] نسبت به [[مفسران]] صحابه==
امام علی{{ع}} آموزه‌های صحیح [[تفسیری]] را از آبشخور زلال [[نبوی]] دریافت کردند. ایشان در این باره فرمودند: «بر پیامبراکرم{{صل}} آیه‌ای از قرآن نازل نشد، مگر آنکه بر من قرائت کردند... و [[تأویل]] و [[تفسیر آیه]] را به من [[آموزش]] دادند»<ref>کلینی رازی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۶۴، ح۱؛ و نک: هلالی عامری، سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس، ص۶۲۵.</ref>. امام علی{{ع}} آن آموزه‌ها را در قالب‌های گوناگون به [[امت اسلامی]] منتقل کردند. افزون بر آنکه [[آموزه‌های علوی]] به صورت غیر مستقیم در بیانات امام علی{{ع}} [[مستتر]] بود، در قالب آموزه‌های تفسیری نیز منتقل شد. چنان که علمای [[فریقین]] از امام علی{{ع}} به عنوان شخصی یاد کرده‌اند که بعد از [[پیامبراکرم]]{{صل}}، مشهور به [[علم تفسیر]] بودند<ref>سیوطی، الإتقان فی علوم القرآن، ج۲، ص۴۶۶؛ معرفت، محمد هادی، التفسیر و المفسرون، ج۱، ص۲۱۰ و ۲۱۱.</ref>. از مشهورترین [[مفسران]] [[صحابه]]، [[عبدالله بن عباس]] است که به جهت فراوانی [[علم]] به [[تفسیر]] و [[تأویل قرآن]]، او را «[[ترجمان القرآن]]» می‌گفتند<ref>سیوطی، الإتقان فی علوم القرآن، ج۲، ص۴۶۷؛ معرفت، محمد هادی، التفسیر و المفسرون، ج۱، ص۲۹۶ و ۳۰۰.</ref> او [[مرجع]] صحابه و [[تابعان]] در پاسخ به مسائل [[تفسیر قرآن]] بود<ref>سیوطی، الإتقان فی علوم القرآن، ج۲، ص۴۶۸؛ ذهبی، محمد حسین، التفسیر و المفسرون، ج۱، ص۶۹.</ref>. [[ابن عباس]] خود به مناسبت‌های گوناگون به [[اعلم بودن امام علی]]{{ع}} اشاره کرده از جمله پس از توضیح یکی از موارد [[آموزش تفسیر]] نزد [[امام علی]]{{ع}} می‌گوید: «پس دریافتم که علم من به [[قرآن]] در سنجش با علم علی{{ع}} مانند گودال آبی است در برابر دریایی عظیم»<ref>نک: مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۸۹، ص۱۰۴.</ref>. [[سیوطی]] درباره کثرت [[روایات]] منقول از امام علی{{ع}} در مقایسه با [[خلفا]] گفته است: از [[علی بن أبی طالب]]{{ع}} بیش از سایر خلفا، [[روایت تفسیری]] نقل شده و [[روایت]] از آن سه [[خلیفه]] بسیار کم است، وی گفته است: از [[ابوبکر]] روایات بسیار اندکی دیده‌ام که شاید از ده روایت [[تجاوز]] نکند<ref>سیوطی، الإتقان فی علوم القرآن، ج۲، ص۴۶۶.</ref>. همچنین [[ابن مسعود]] درباره علم جامع امام علی{{ع}} نسبت به [[قرآن کریم]] گفته است: {{عربی|إِنَّ الْقُرْآنَ أُنْزِلَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ مَا مِنْهَا إِلَّا وَ لَهُ ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ وَ إِنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ عَلِمَ الظَّاهِرَ وَ الْبَاطِنَ}}<ref>سیوطی، الإتقان فی علوم القرآن، ج۲، ص۴۶۶.</ref>. در ادامه بیان می‌شود که برخی صحابه از جمله ابن عباس و ابن مسعود شاگردان درس [[تفسیر امام علی]]{{ع}} بوده‌اند.

==[[نشر]] آموزه‌های صحیح [[تفسیری]] از طرق گوناگون==
امام علی{{ع}} [[معارف دینی]] را در پرتو [[درک]] صحیح از قرآن کریم در قالب آموزه‌های تفسیری به [[امت اسلامی]] منتقل کردند. ایشان صاحب مصحفی بوده اند<ref>حسکانی، عبید الله بن احمد، شواهد التنزیل، ج۱، ص۳۸.</ref> که زیاداتی [[تفسیری]] در حواشی [[آیات]] نسبت به [[مصاحف صحابه]] داشته است. [[قرآن]] در متن آن و توضیحات در عرض [[مصحف]] آمده بود<ref>شهرستانی، محمد بن عبدالکریم، مفاتیح الاسرار و مصابیح الابرار، ج۱، ص۱۳.</ref>. از عبارت {{عربی|في أثره}} در [[روایت]] [[ابن سیرین]] نیز که در وصف مصحف گفته است: {{عربی|كتب المنسوخ و كتب الناسخ في أثره}} همین شیوه [[نگارش]] برداشت می‌شود<ref>حسکانی، عبید الله بن احمد، شواهد التنزیل، ج۱، ص۳۸.</ref>. مطالبی که امروزه از آن به [[تفسیر قرآن]] تعبیر می‌شود. بنا بر [[روایات شیعه]]، آن مصحف یکی از [[مواریث علمی]] [[ائمه اطهار]]{{عم}} بوده و اکنون نزد [[امام زمان]]{{ع}} است<ref>هلالی عامری، سلیم بن قیس، کتاب سلیم بن قیس، ج۲، ص۵۸۲؛ طبرسی، الاحتجاج علی اهل اللجاج، ج۱، ص۱۵۶</ref> و نظر به نقش ائمه اطهار{{عم}} در انتقال [[آموزه‌های علوی]] در واقع هرگز [[امت]] از مضامین آن مصحف بی‌بهره نبوده‌اند.
گذشته از آن، [[امام علی]]{{ع}} در [[زمان]] [[حکومت]] خود، آموزه‌های [[تفسیر]] [[نبوی]] را ضمن خطبه‌هایی برای [[مردم]] ایراد می‌کردند و [[تابعان]] از [[اهل کوفه]] این [[تفاسیر]] را از آن حضرت شنیده و برای دیگران روایت نمودند. بنابراین بیشتر تفسیر [[فریقین]] که مشتمل بر بیانات [[پیامبر اکرم]]{{صل}} است، از این طریق نشأت گرفته است<ref>عسکری، مرتضی، نقش ائمه در احیای دین، ج۲، ص۵۶۶.</ref>. امام علی{{ع}} در [[مقام]] صدرالمفسرین و [[مبین قرآن]] [[کریم]]، پس از پیامبر اکرم{{صل}} از بروز برخوردهای نادرست در [[تفسیر قرآن کریم]] جلوگیری کردند. از جمله آسیب‌های ممکن در تفسیر، [[عدم آگاهی]] [[مفسر]] بر انواع آیات است که امام علی{{ع}} همواره بر [[لزوم]] توجه به آن تأکید داشته و از وجود آیات گوناگون قرآن خبر می‌داد: «کتاب [[پروردگار]] در دسترس شماست،... [[ناسخ]] و منسوخش روشن، [[رخصت]] و عزیمت آن معین، خاص و عامش معلوم، [[پند]] و مثل‌هایش مفهوم، مطلق و مقیدش پدیدار، محکم و متشابهش آشکار، مجمل آن تفسیر شده، و نامفهومش تعبیر شده»<ref>نهج البلاغه (ترجمه سیدجعفر شهیدی)، ص۷؛ سید رضی، نهج البلاغه، ص۴۴.</ref> [[امام علی]]{{ع}} با [[نقل روایت]] [[پیامبر اکرم]]{{صل}} از [[تفسیر به رأی]] [[نهی]] کردند. برخی از فرازهای بیان امام علی{{ع}} به عنوان ناقل [[آموزه‌های پیامبر اکرم]]{{صل}} از این قرار است: کسی که [[تفسیر قرآن]] را از [[اهل بیت]]{{عم}} یا از واسطه‌های ما و [[شیعیان]] می‌گیرد متمسک [[واقعی]] به ریسمان [[استوار]] [[قرآن]] است، نه آنکه پیرو آرای خودسرانه [[جدل]] کنندگان و [[قیاس]] کنندگان است و آنکه با [[رأی]] خود درباره قرآن سخن گوید، اگر [[صحت]] نظر او احراز شود، [[نکوهش]] [[خردمندان]] را به همراه خواهد داشت و اگر دچار [[اشتباه]] شد، [[سرزنش]] خردمندان و [[مردم]] عادی بر او بار خواهد شد<ref>مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۸۹، ص۱۸۲ و ۱۸۳.</ref>. از این رو به فضای [[حاکم]] درباره نحوه برخورد با قرآن و اهمیت روشنگری‌های امام علی{{ع}} پی می‌بریم. در فضای وجود چنین جریان‌هایی، امام علی{{ع}} به [[ضرورت]] [[تفقه]]<ref>سید رضی، نهج البلاغه، ص۱۶۴، خطبه ۱۱۰.</ref> و [[تدبر]]<ref>کلینی رازی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۳۶، ح۳.</ref> درباره [[معارف]] [[انسان]] ساز [[قرآن کریم]] سفارش کرده و فرمود: «آن - [[کتاب خدا]] است – قرآن، از آن بخواهید تا سخن گوید و هرگز سخن نگوید»<ref>نهج البلاغه (ترجمه سیدجعفر شهیدی)، ص۱۵۹؛ سید رضی، نهج البلاغه، ص۲۲۳.</ref>. در مقامی دیگر فرمود: «کتاب خدا که: بدان - راه [[حق]] را - می‌بینید، و بدان - از حق -سخن می‌گویید، و بدان -حق را – می‌شنوید. بعض آن بعض دیگر را [[تفسیر]] کند، و پاره‌ای بر پاره دیگر [[گواهی]] دهد»<ref>نهج البلاغه (ترجمه سیدجعفر شهیدی)، ص۱۳۲؛ سید رضی، نهج البلاغه، ص۱۹۲.</ref>. نمونه استفاده امام علی{{ع}} از شیوه [[تفسیر موضوعی]]، توضیح امکان تولد نوزاد [[شش ماهه]] با تبیین ارتباط [[آیات]] {{متن قرآن|وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ}}<ref>«و مادران فرزندان خود را دو سال کامل شیر می‌دهند» سوره بقره، آیه ۲۳۳.</ref> و {{متن قرآن|حَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا}}<ref>«بارداری و از شیر گرفتنش سی ماه است» سوره احقاف، آیه ۱۵.</ref> و منع عمر از [[رجم]] مادر نوزاد [[شش ماهه]] است<ref>سیوطی، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، ج۶، ص۴۱.</ref>؛ زیرا به سبب با هم دیدن [[آیات]]، برداشت می‌شود که حداقل مدت حمل، شش ماه است که افزون بر دو سال مدت شیردهی، سی ماه کامل می‌شود.

[[امام علی]]{{ع}} با [[تربیت شاگردان]] برجسته به [[نشر]] آموزه‌های صحیح [[تفسیری]] پرداختند. [[ابن ابی الحدید]] تأثیر آن آموزه‌ها را چنین توضیح داده است: [[علم تفسیر]] از امام علی{{ع}} منشعب و اخذ شده است؛ زیرا بیشتر [[روایات تفسیری]] از ایشان و [[ابن عباس]] است که او [[شاگرد]] امام علی{{ع}} بود<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۱۹.</ref>. ابن عباس به شاگردی خود در [[محضر امام]] علی{{ع}} در [[تفسیر قرآن]] معترف بوده است: {{عربی|ما أخذت من تفسير القرآن فعن علي بن أبي طالب{{ع}}}}<ref>قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، ج۱، ص۳۵؛ ثعالبی، عبدالرحمن بن محمد، جواهر الحسان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۱۴۱.</ref> از جمله در توضیح یکی از موارد [[آموزش تفسیر]] نزد ایشان درباره [[سوره حمد]] را مفصل توضیح داده است<ref>نک: مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۸۹، ص۱۰۴.</ref>. شاگردی ابن عباس در محضر امام علی{{ع}} نزد علمای [[فریقین]] مشهور بوده است<ref>نصیبی شافعی، محمد بن طلحه، مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول، ص۱۱۸؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۱۹؛ ابن میثم بحرانی، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۷۸.</ref> و [[محققان]] او را [[راوی]] آموزه‌های تفسیری امام علی{{ع}} دانسته‌اند<ref>ابن طاووس، سعد السعود، ص۲۹۶.</ref>. همچنین شواهدی بر ابتنای [[علم]] [[ابن مسعود]] بر آموزه‌های تفسیری امام علی{{ع}} وجود دارد؛ زیرا وی اوقاتی برای عرضه آموخته‌های [[قرآنی]] خود [[خدمت]] امام علی{{ع}} داشته، از جمله ابن مسعود گفته است: {{عربی|خَتَمْتُ الْقُرْآنَ عَلَى خَيْرِ النَّاسِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}}}}<ref>طبرانی، المعجم الکبیر، ج۹، ص۷۶.</ref>.

استمرار استفاده از [[تفاسیر]] [[علوی]] با تأسیس [[مدرسه]] [[مکه]] از جانب ابن عباس، شاگرد امام علی{{ع}} محقق شد که فارغ التحصیلان این مدرسه، بزرگ‌ترین علمای آن [[روزگار]] [[جهان اسلام]] بودند. آثار نیکوی این مدرسه به عنوان سنت‌های مورد قبول در میان [[امت]] قرار گرفته و همچنان باقی است<ref>معرفت، محمد هادی، التفسیر و المفسرون، ج۱، ص۳۱۶.</ref>. [[ابن تیمیه]] می‌گوید: «[[داناترین]] [[مردم]] در زمینه [[تفسیر]]، [[اهل مکه]] هستند؛ زیرا [[اصحاب]] ابن عباس‌اند؛ افرادی چون [[مجاهد]]، [[عطاء]]، [[عکرمه]] و دیگران مثل طاووس، [[ابو شعثاء]] و [[سعید بن جبیر]] امثال اینان هستند»<ref>ابن تیمیه، مجموعه الفتاوی، ج۱۳، ص۳۴۷.</ref>. سعید بن جبیر نیز که از او به عنوان نخستین نویسندگان تفسیر یاد می‌کنند، [[شاگرد]] [[ابن عباس]] بوده است.
[[برتری‌های امام علی]]{{ع}}، [[مفسران]] را بر آن داشته است تا در [[تفاسیر]] خود از [[روایات تفسیری]] [[امام علی]]{{ع}} استفاده کنند. از جمله در جای جای مهم‌ترین تفاسیر ایشان نمونه‌هایی قابل ذکر است. برای نمونه می‌توان به ذکر [[روایات]] [[تفسیر قرآن به قرآن]] امام علی{{ع}}<ref>نک: طبری، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج۷، ص۴۶.</ref> و استناد در باب غرایب لغات به [[روایات امام علی]]{{ع}}<ref>السیوطی، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، ج۶، ص۳۸۴.</ref> اشاره کرد.<ref>[[عبدالهادی فقهی‌زاده|فقهی‌زاده]] و [[الهه تاجیک|تاجیک]]، [[مرجعیت علمی امام علی در گستره علوم دینی (مقاله)|مرجعیت علمی امام علی در گستره علوم دینی]]، ص ۵۴</ref>