تفسیر امام هادی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پانویس */

2024-02-12T08:12:54Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۴۲
خط ۲۹:		خط ۲۹:

	[[رده:امام هادی]]		[[رده:امام هادی]]
			[[رده:تفسیر]]

Bahmani در ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۱۱

2024-02-12T08:11:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۴۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{~~امامت}}~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[~~امام هادی~~]]''' است. </div>~~		\| موضوع مرتبط = امام هادی
			\| عنوان مدخل =
			\| مداخل مرتبط =
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
خط ۱۱:		خط ۱۵:
	بنابراین املا کنندۀ آن تفسیر، ظاهراً امام هادی {{ع}} بوده است و اثری از هیچ‌ یک از مجلّدات آن باقی نمانده است و این [[تفسیری]] که موجود می‌باشد و بارها به چاپ رسیده، از اجزای آن تفسیر بزرگ نیست؛ زیرا در اول این [[تفسیر]] تصریح شده است که آن را ابو محمد حسن {{ع}} تنها برای دو [[فرزندی]] که پدرشان آنان را برای [[تعلّم]] نزد آن [[حضرت]] گذاشته بود، در مدّت امامتش نزدیک به هفت سال [[املا]] کرده و آن دو آن را نوشته‌اند و بعد از برگشتن به [[استرآباد]]، آن را برای [[مفسّر]] [[استرآبادی]] و دیگران [[روایت]] کرده‌اند و در این تفسیر هیچ اشاره‌ای به روایت حسن بن خالد برقی و مشارکت او با آن دو در شنیدن روایت از [[امام حسن عسکری]] {{ع}} نیست. در نتیجه هیچ مانعی از تعدّد، وجود ندارد و [[گمان]] بر این است که آن دو تفسیر متعدّد و از نظر کمیت و کیفیت مختلف بوده و املاکننده و املاشونده و نویسنده و [[راوی]] با یکدیگر فرق داشته‌اند<ref>ر. ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۸۳-۲۸۵، رقم ۱۲۹۴.</ref>.		بنابراین املا کنندۀ آن تفسیر، ظاهراً امام هادی {{ع}} بوده است و اثری از هیچ‌ یک از مجلّدات آن باقی نمانده است و این [[تفسیری]] که موجود می‌باشد و بارها به چاپ رسیده، از اجزای آن تفسیر بزرگ نیست؛ زیرا در اول این [[تفسیر]] تصریح شده است که آن را ابو محمد حسن {{ع}} تنها برای دو [[فرزندی]] که پدرشان آنان را برای [[تعلّم]] نزد آن [[حضرت]] گذاشته بود، در مدّت امامتش نزدیک به هفت سال [[املا]] کرده و آن دو آن را نوشته‌اند و بعد از برگشتن به [[استرآباد]]، آن را برای [[مفسّر]] [[استرآبادی]] و دیگران [[روایت]] کرده‌اند و در این تفسیر هیچ اشاره‌ای به روایت حسن بن خالد برقی و مشارکت او با آن دو در شنیدن روایت از [[امام حسن عسکری]] {{ع}} نیست. در نتیجه هیچ مانعی از تعدّد، وجود ندارد و [[گمان]] بر این است که آن دو تفسیر متعدّد و از نظر کمیت و کیفیت مختلف بوده و املاکننده و املاشونده و نویسنده و [[راوی]] با یکدیگر فرق داشته‌اند<ref>ر. ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۸۳-۲۸۵، رقم ۱۲۹۴.</ref>.

	باتوجه به اینکه تنها [[ابن‌شهرآشوب]] از وجود چنین [[تفسیری]] خبر داده و خاستگاه آن [[خبر واحد]] است، اصل وجود تفسیری ۱۲۰ جلدی به نام تفسیر العسکری مورد گمان است و [[قطعی]] نیست، به‌خصوص که در شرح‌حال حسن بن خالد و خبر از تفسیر العسکری ۱۲۰ جلدی نیز از [[ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد]] و [[ابو الحسن علی بن محمد بن سیار]] و داستان آمدن آنان نزد امام حسن عسکری {{ع}} و تعلّم تفسیر از آن حضرت در مدت هفت سال سخنی به میان نیامده است، ولی بر فرض وجود، [[استدلال]] [[آقا بزرگ تهرانی]] [[قوی]] و [[متین]] است؛ بنابراین تعداد این دو تفسیر درست به نظر می‌رسد و از آن تفسیر ۱۲۰ جلدی بر فرض وجود، هیچ اثری در دست نیست و باقی ماندن آن نیز نامعلوم است.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۳۶۴-۳۶۶.</ref>		باتوجه به اینکه تنها [[ابن‌شهرآشوب]] از وجود چنین [[تفسیری]] خبر داده و خاستگاه آن [[خبر واحد]] است، اصل وجود تفسیری ۱۲۰ جلدی به نام تفسیر العسکری مورد گمان است و [[قطعی]] نیست، به‌خصوص که در شرح‌حال حسن بن خالد و خبر از تفسیر العسکری ۱۲۰ جلدی نیز از [[ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد]] و [[ابو الحسن علی بن محمد بن سیار]] و داستان آمدن آنان نزد امام حسن عسکری {{ع}} و تعلّم تفسیر از آن حضرت در مدت هفت سال سخنی به میان نیامده است، ولی بر فرض وجود، [[استدلال]] [[آقا بزرگ تهرانی]] [[قوی]] و [[متین]] است؛ بنابراین تعداد این دو تفسیر درست به نظر می‌رسد و از آن تفسیر ۱۲۰ جلدی بر فرض وجود، هیچ اثری در دست نیست و باقی ماندن آن نیز نامعلوم است<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۳۶۴-۳۶۶.</ref>.

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==
خط ۲۳:		خط ۲۷:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

			[[رده:امام هادی]]

Wasity: جایگزینی متن - 'ابن شهر آشوب' به 'ابن‌شهرآشوب'

2022-11-07T11:40:15Z

جایگزینی متن - 'ابن شهر آشوب' به 'ابن‌شهرآشوب'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۱۰
خط ۳:		خط ۳:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	[[~~ابن شهر آشوب~~]] در شرح‌ حال [[حسن بن خالد برقی]] گفته است: «از کتاب‌های او [[تفسیر العسکری]] به [[املای امام]] {{ع}} در ۱۲۰ جلد است»<ref>~~ابن شهر آشوب،~~ معالم العلماء، ص۳۴، رقم ۱۸۹.</ref>. در اینکه آیا [[تفسیر منسوب به امام حسن عسکری]] {{ع}} که چاپ شده و در دسترس است، قسمتی از آن تفسیر ۱۲۰ جلدی یا غیر آن می‌باشد، [[اختلاف]] است. [[محدث نوری]]، تفسیر موجود را قسمتی از آن دانسته است و از [[کلام]] ~~ابن شهر آشوب~~ برداشت کرده است که تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، بزرگ و کامل بوده و به همین مقدار موجود - که تفسیر [[سوره حمد]] و قسمتی از [[سوره بقره]] می‌باشد، منحصر نبوده است<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ط، ‍ قدیم، ج۳، ص۶۶۱ در شرح مشیخه کتاب من لا یحضره الفقیه در اسناد صدوق به محمد بن قاسم استرآبادی.</ref>، ولی کتاب‌شناس معروف - [[آقا بزرگ تهرانی]] - آن تفسیر ۱۲۰ جلدی را تفسیر دیگری غیر از تفسیر موجود به شمار آورده و آن را به املای [[امام هادی]] و نوشتۀ [[حسن بن خالد برقی]]، و تفسیر موجود را به املای [[امام حسن عسکری]] {{ع}} و نوشتۀ [[ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد]] و [[ابو الحسن علی بن محمد بن سیار]] - دو نفر از [[شیعیان]] آن [[حضرت]] - دانسته است و خلاصۀ دلیل وی به قرار ذیل می‌باشد:		[[ابن‌شهرآشوب]] در شرح‌ حال [[حسن بن خالد برقی]] گفته است: «از کتاب‌های او [[تفسیر العسکری]] به [[املای امام]] {{ع}} در ۱۲۰ جلد است»<ref>ابن‌شهرآشوب، معالم العلماء، ص۳۴، رقم ۱۸۹.</ref>. در اینکه آیا [[تفسیر منسوب به امام حسن عسکری]] {{ع}} که چاپ شده و در دسترس است، قسمتی از آن تفسیر ۱۲۰ جلدی یا غیر آن می‌باشد، [[اختلاف]] است. [[محدث نوری]]، تفسیر موجود را قسمتی از آن دانسته است و از [[کلام]] ابن‌شهرآشوب برداشت کرده است که تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، بزرگ و کامل بوده و به همین مقدار موجود - که تفسیر [[سوره حمد]] و قسمتی از [[سوره بقره]] می‌باشد، منحصر نبوده است<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ط، ‍ قدیم، ج۳، ص۶۶۱ در شرح مشیخه کتاب من لا یحضره الفقیه در اسناد صدوق به محمد بن قاسم استرآبادی.</ref>، ولی کتاب‌شناس معروف - [[آقا بزرگ تهرانی]] - آن تفسیر ۱۲۰ جلدی را تفسیر دیگری غیر از تفسیر موجود به شمار آورده و آن را به املای [[امام هادی]] و نوشتۀ [[حسن بن خالد برقی]]، و تفسیر موجود را به املای [[امام حسن عسکری]] {{ع}} و نوشتۀ [[ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد]] و [[ابو الحسن علی بن محمد بن سیار]] - دو نفر از [[شیعیان]] آن [[حضرت]] - دانسته است و خلاصۀ دلیل وی به قرار ذیل می‌باشد:

	بعد از ذکر تفسیر العسکری مذکور در کلام ~~ابن شهر آشوب~~ فرموده است: ظاهراً مراد از [[عسکری]] [[امام هادی]] {{ع}} است که به صاحب [[عسکر]] و عسکری نیز ملقّب می‌باشد؛ زیرا ~~ابن شهر آشوب~~ گفته است: این تفسیر از کتاب‌های حسن بن خالد برقی [[برادر]] [[محمد بن خالد برقی]] است» و [[محمد بن خالد]] به تصریح شیخ در کتاب [[رجال]] از [[اصحاب]] سه [[امام]] ([[امام کاظم]]، [[امام رضا]] و [[امام جواد]] {{عم}}) بوده و از این تصریح معلوم می‌شود که وی از امام هادی {{ع}} [[روایت]] ننموده یا عصر [[امامت]] آن حضرت را [[درک]] نکرده است. اما در مورد حسن بن خالد، از ترتیب ذکر [[نجاشی]] فهمیده می‌شود که سن وی از برادرش محمد کوچک‌تر و از [[برادر]] دیگرش «فضل» بزرگ‌تر بوده است و ظاهراً حسن بعد از برادرش محمد باقی بوده و [[عصر امام هادی]] {{ع}} را [[درک]] کرده و [[تشرّف]] به [[خدمت]] آن [[حضرت]] و ملازمت با وی از [[زمان]] [[امامت]] تا نزدیک [[وفات]] آن حضرت برای وی ممکن بوده تا بتواند در این مدّت آن مقدار از [[تفسیر]] را که [[املا]] می‌فرموده، در ۱۲۰ مجلّد بنویسد.		بعد از ذکر تفسیر العسکری مذکور در کلام ابن‌شهرآشوب فرموده است: ظاهراً مراد از [[عسکری]] [[امام هادی]] {{ع}} است که به صاحب [[عسکر]] و عسکری نیز ملقّب می‌باشد؛ زیرا ابن‌شهرآشوب گفته است: این تفسیر از کتاب‌های حسن بن خالد برقی [[برادر]] [[محمد بن خالد برقی]] است» و [[محمد بن خالد]] به تصریح شیخ در کتاب [[رجال]] از [[اصحاب]] سه [[امام]] ([[امام کاظم]]، [[امام رضا]] و [[امام جواد]] {{عم}}) بوده و از این تصریح معلوم می‌شود که وی از امام هادی {{ع}} [[روایت]] ننموده یا عصر [[امامت]] آن حضرت را [[درک]] نکرده است. اما در مورد حسن بن خالد، از ترتیب ذکر [[نجاشی]] فهمیده می‌شود که سن وی از برادرش محمد کوچک‌تر و از [[برادر]] دیگرش «فضل» بزرگ‌تر بوده است و ظاهراً حسن بعد از برادرش محمد باقی بوده و [[عصر امام هادی]] {{ع}} را [[درک]] کرده و [[تشرّف]] به [[خدمت]] آن [[حضرت]] و ملازمت با وی از [[زمان]] [[امامت]] تا نزدیک [[وفات]] آن حضرت برای وی ممکن بوده تا بتواند در این مدّت آن مقدار از [[تفسیر]] را که [[املا]] می‌فرموده، در ۱۲۰ مجلّد بنویسد.

	پس هم صحیح است که این تفسیر به حسن بن خالد نسبت داده شود و از کتاب‌های وی به شمار آید - همان‌گونه که [[~~ابن شهر آشوب~~]] چنین کرده است - و هم صحیح است که تفسیر العسکری به آن اطلاق شود؛ زیرا ممکن است که [[امام هادی]] {{ع}} را درک کرده و این تفسیر را به املای آن حضرت نوشته باشد. برادرش محمد به دلیل اینکه از [[اصحاب امام کاظم]] {{ع}} بوده، در وقت وفات آن حضرت (سال ۱۸۳ ه‍‌.ق) حدود بیست سال داشته و در وقت [[وفات امام جواد]] (سال ۲۲۰ ه‍‌.ق) در حدود شصت سالگی و در اواخر عمرش بوده و در نتیجه، [[توفیق]] [[روایت]] از امام هادی {{ع}} را پیدا نکرده است؛ اما خود حسن چون دو سال یا بیشتر از محمد کوچک‌تر بوده، قاعدتاً ممکن است ۱۰ یا ۲۰ یا ۳۰ و یا نزدیک ۳۵ سال بعد از برادرش که سال [[وفات امام هادی]] {{ع}} بوده، باقی مانده باشد، ولی باقی ماندن او بعد از امام هادی {{ع}} و درک عصر [[امامت امام حسن عسکری]] {{ع}} و [[نوشتن]] ۱۲۰ جلد تفسیر به املای آن حضرت در [[قریب]] هفت سال بعد از آن [[عمر طولانی]] بسیار بعید است.		پس هم صحیح است که این تفسیر به حسن بن خالد نسبت داده شود و از کتاب‌های وی به شمار آید - همان‌گونه که [[ابن‌شهرآشوب]] چنین کرده است - و هم صحیح است که تفسیر العسکری به آن اطلاق شود؛ زیرا ممکن است که [[امام هادی]] {{ع}} را درک کرده و این تفسیر را به املای آن حضرت نوشته باشد. برادرش محمد به دلیل اینکه از [[اصحاب امام کاظم]] {{ع}} بوده، در وقت وفات آن حضرت (سال ۱۸۳ ه‍‌.ق) حدود بیست سال داشته و در وقت [[وفات امام جواد]] (سال ۲۲۰ ه‍‌.ق) در حدود شصت سالگی و در اواخر عمرش بوده و در نتیجه، [[توفیق]] [[روایت]] از امام هادی {{ع}} را پیدا نکرده است؛ اما خود حسن چون دو سال یا بیشتر از محمد کوچک‌تر بوده، قاعدتاً ممکن است ۱۰ یا ۲۰ یا ۳۰ و یا نزدیک ۳۵ سال بعد از برادرش که سال [[وفات امام هادی]] {{ع}} بوده، باقی مانده باشد، ولی باقی ماندن او بعد از امام هادی {{ع}} و درک عصر [[امامت امام حسن عسکری]] {{ع}} و [[نوشتن]] ۱۲۰ جلد تفسیر به املای آن حضرت در [[قریب]] هفت سال بعد از آن [[عمر طولانی]] بسیار بعید است.

	بنابراین املا کنندۀ آن تفسیر، ظاهراً امام هادی {{ع}} بوده است و اثری از هیچ‌ یک از مجلّدات آن باقی نمانده است و این [[تفسیری]] که موجود می‌باشد و بارها به چاپ رسیده، از اجزای آن تفسیر بزرگ نیست؛ زیرا در اول این [[تفسیر]] تصریح شده است که آن را ابو محمد حسن {{ع}} تنها برای دو [[فرزندی]] که پدرشان آنان را برای [[تعلّم]] نزد آن [[حضرت]] گذاشته بود، در مدّت امامتش نزدیک به هفت سال [[املا]] کرده و آن دو آن را نوشته‌اند و بعد از برگشتن به [[استرآباد]]، آن را برای [[مفسّر]] [[استرآبادی]] و دیگران [[روایت]] کرده‌اند و در این تفسیر هیچ اشاره‌ای به روایت حسن بن خالد برقی و مشارکت او با آن دو در شنیدن روایت از [[امام حسن عسکری]] {{ع}} نیست. در نتیجه هیچ مانعی از تعدّد، وجود ندارد و [[گمان]] بر این است که آن دو تفسیر متعدّد و از نظر کمیت و کیفیت مختلف بوده و املاکننده و املاشونده و نویسنده و [[راوی]] با یکدیگر فرق داشته‌اند<ref>ر. ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۸۳-۲۸۵، رقم ۱۲۹۴.</ref>.		بنابراین املا کنندۀ آن تفسیر، ظاهراً امام هادی {{ع}} بوده است و اثری از هیچ‌ یک از مجلّدات آن باقی نمانده است و این [[تفسیری]] که موجود می‌باشد و بارها به چاپ رسیده، از اجزای آن تفسیر بزرگ نیست؛ زیرا در اول این [[تفسیر]] تصریح شده است که آن را ابو محمد حسن {{ع}} تنها برای دو [[فرزندی]] که پدرشان آنان را برای [[تعلّم]] نزد آن [[حضرت]] گذاشته بود، در مدّت امامتش نزدیک به هفت سال [[املا]] کرده و آن دو آن را نوشته‌اند و بعد از برگشتن به [[استرآباد]]، آن را برای [[مفسّر]] [[استرآبادی]] و دیگران [[روایت]] کرده‌اند و در این تفسیر هیچ اشاره‌ای به روایت حسن بن خالد برقی و مشارکت او با آن دو در شنیدن روایت از [[امام حسن عسکری]] {{ع}} نیست. در نتیجه هیچ مانعی از تعدّد، وجود ندارد و [[گمان]] بر این است که آن دو تفسیر متعدّد و از نظر کمیت و کیفیت مختلف بوده و املاکننده و املاشونده و نویسنده و [[راوی]] با یکدیگر فرق داشته‌اند<ref>ر. ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۸۳-۲۸۵، رقم ۱۲۹۴.</ref>.

	باتوجه به اینکه تنها [[~~ابن شهر آشوب~~]] از وجود چنین [[تفسیری]] خبر داده و خاستگاه آن [[خبر واحد]] است، اصل وجود تفسیری ۱۲۰ جلدی به نام تفسیر العسکری مورد گمان است و [[قطعی]] نیست، به‌خصوص که در شرح‌حال حسن بن خالد و خبر از تفسیر العسکری ۱۲۰ جلدی نیز از [[ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد]] و [[ابو الحسن علی بن محمد بن سیار]] و داستان آمدن آنان نزد امام حسن عسکری {{ع}} و تعلّم تفسیر از آن حضرت در مدت هفت سال سخنی به میان نیامده است، ولی بر فرض وجود، [[استدلال]] [[آقا بزرگ تهرانی]] [[قوی]] و [[متین]] است؛ بنابراین تعداد این دو تفسیر درست به نظر می‌رسد و از آن تفسیر ۱۲۰ جلدی بر فرض وجود، هیچ اثری در دست نیست و باقی ماندن آن نیز نامعلوم است.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۳۶۴-۳۶۶.</ref>		باتوجه به اینکه تنها [[ابن‌شهرآشوب]] از وجود چنین [[تفسیری]] خبر داده و خاستگاه آن [[خبر واحد]] است، اصل وجود تفسیری ۱۲۰ جلدی به نام تفسیر العسکری مورد گمان است و [[قطعی]] نیست، به‌خصوص که در شرح‌حال حسن بن خالد و خبر از تفسیر العسکری ۱۲۰ جلدی نیز از [[ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد]] و [[ابو الحسن علی بن محمد بن سیار]] و داستان آمدن آنان نزد امام حسن عسکری {{ع}} و تعلّم تفسیر از آن حضرت در مدت هفت سال سخنی به میان نیامده است، ولی بر فرض وجود، [[استدلال]] [[آقا بزرگ تهرانی]] [[قوی]] و [[متین]] است؛ بنابراین تعداد این دو تفسیر درست به نظر می‌رسد و از آن تفسیر ۱۲۰ جلدی بر فرض وجود، هیچ اثری در دست نیست و باقی ماندن آن نیز نامعلوم است.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۳۶۴-۳۶۶.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T19:35:17Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۰۵
خط ۲:		خط ۲:
	<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[امام هادی]]''' است. </div>		<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[امام هادی]]''' است. </div>

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	[[ابن شهر آشوب]] در شرح‌ حال [[حسن بن خالد برقی]] گفته است: «از کتاب‌های او [[تفسیر العسکری]] به [[املای امام]]{{ع}} در ۱۲۰ جلد است»<ref>ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۳۴، رقم ۱۸۹.</ref>. در اینکه آیا [[تفسیر منسوب به امام حسن عسکری]]{{ع}} که چاپ شده و در دسترس است، قسمتی از آن تفسیر ۱۲۰ جلدی یا غیر آن می‌باشد، [[اختلاف]] است. [[محدث نوری]]، تفسیر موجود را قسمتی از آن دانسته است و از [[کلام]] ابن شهر آشوب برداشت کرده است که تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، بزرگ و کامل بوده و به همین مقدار موجود - که تفسیر [[سوره حمد]] و قسمتی از [[سوره بقره]] می‌باشد، منحصر نبوده است<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ~~ط،‍~~ قدیم، ج۳، ص۶۶۱ در شرح مشیخه کتاب من لا یحضره الفقیه در اسناد صدوق به محمد بن قاسم استرآبادی.</ref>، ولی کتاب‌شناس معروف - [[آقا بزرگ تهرانی]] - آن تفسیر ۱۲۰ جلدی را تفسیر دیگری غیر از تفسیر موجود به شمار آورده و آن را به املای [[امام هادی]] و نوشتۀ [[حسن بن خالد برقی]]، و تفسیر موجود را به املای [[امام حسن عسکری]]{{ع}} و نوشتۀ [[ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد]] و [[ابو الحسن علی بن محمد بن سیار]] - دو نفر از [[شیعیان]] آن [[حضرت]] - دانسته است و خلاصۀ دلیل وی به قرار ذیل می‌باشد:		[[ابن شهر آشوب]] در شرح‌ حال [[حسن بن خالد برقی]] گفته است: «از کتاب‌های او [[تفسیر العسکری]] به [[املای امام]] {{ع}} در ۱۲۰ جلد است»<ref>ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۳۴، رقم ۱۸۹.</ref>. در اینکه آیا [[تفسیر منسوب به امام حسن عسکری]] {{ع}} که چاپ شده و در دسترس است، قسمتی از آن تفسیر ۱۲۰ جلدی یا غیر آن می‌باشد، [[اختلاف]] است. [[محدث نوری]]، تفسیر موجود را قسمتی از آن دانسته است و از [[کلام]] ابن شهر آشوب برداشت کرده است که تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، بزرگ و کامل بوده و به همین مقدار موجود - که تفسیر [[سوره حمد]] و قسمتی از [[سوره بقره]] می‌باشد، منحصر نبوده است<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ط، ‍ قدیم، ج۳، ص۶۶۱ در شرح مشیخه کتاب من لا یحضره الفقیه در اسناد صدوق به محمد بن قاسم استرآبادی.</ref>، ولی کتاب‌شناس معروف - [[آقا بزرگ تهرانی]] - آن تفسیر ۱۲۰ جلدی را تفسیر دیگری غیر از تفسیر موجود به شمار آورده و آن را به املای [[امام هادی]] و نوشتۀ [[حسن بن خالد برقی]]، و تفسیر موجود را به املای [[امام حسن عسکری]] {{ع}} و نوشتۀ [[ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد]] و [[ابو الحسن علی بن محمد بن سیار]] - دو نفر از [[شیعیان]] آن [[حضرت]] - دانسته است و خلاصۀ دلیل وی به قرار ذیل می‌باشد:

	بعد از ذکر تفسیر العسکری مذکور در کلام ابن شهر آشوب فرموده است: ظاهراً مراد از [[عسکری]] [[امام هادی]]{{ع}} است که به صاحب [[عسکر]] و عسکری نیز ملقّب می‌باشد؛ زیرا ابن شهر آشوب گفته است: این تفسیر از کتاب‌های حسن بن خالد برقی [[برادر]] [[محمد بن خالد برقی]] است» و [[محمد بن خالد]] به تصریح شیخ در کتاب [[رجال]] از [[اصحاب]] سه [[امام]] ([[امام کاظم]]، [[امام رضا]] و [[امام جواد]]{{عم}}) بوده و از این تصریح معلوم می‌شود که وی از امام هادی{{ع}} [[روایت]] ننموده یا عصر [[امامت]] آن حضرت را [[درک]] نکرده است. اما در مورد حسن بن خالد، از ترتیب ذکر [[نجاشی]] فهمیده می‌شود که سن وی از برادرش محمد کوچک‌تر و از [[برادر]] دیگرش «فضل» بزرگ‌تر بوده است و ظاهراً حسن بعد از برادرش محمد باقی بوده و [[عصر امام هادی]]{{ع}} را [[درک]] کرده و [[تشرّف]] به [[خدمت]] آن [[حضرت]] و ملازمت با وی از [[زمان]] [[امامت]] تا نزدیک [[وفات]] آن حضرت برای وی ممکن بوده تا بتواند در این مدّت آن مقدار از [[تفسیر]] را که [[املا]] می‌فرموده، در ۱۲۰ مجلّد بنویسد.		بعد از ذکر تفسیر العسکری مذکور در کلام ابن شهر آشوب فرموده است: ظاهراً مراد از [[عسکری]] [[امام هادی]] {{ع}} است که به صاحب [[عسکر]] و عسکری نیز ملقّب می‌باشد؛ زیرا ابن شهر آشوب گفته است: این تفسیر از کتاب‌های حسن بن خالد برقی [[برادر]] [[محمد بن خالد برقی]] است» و [[محمد بن خالد]] به تصریح شیخ در کتاب [[رجال]] از [[اصحاب]] سه [[امام]] ([[امام کاظم]]، [[امام رضا]] و [[امام جواد]] {{عم}}) بوده و از این تصریح معلوم می‌شود که وی از امام هادی {{ع}} [[روایت]] ننموده یا عصر [[امامت]] آن حضرت را [[درک]] نکرده است. اما در مورد حسن بن خالد، از ترتیب ذکر [[نجاشی]] فهمیده می‌شود که سن وی از برادرش محمد کوچک‌تر و از [[برادر]] دیگرش «فضل» بزرگ‌تر بوده است و ظاهراً حسن بعد از برادرش محمد باقی بوده و [[عصر امام هادی]] {{ع}} را [[درک]] کرده و [[تشرّف]] به [[خدمت]] آن [[حضرت]] و ملازمت با وی از [[زمان]] [[امامت]] تا نزدیک [[وفات]] آن حضرت برای وی ممکن بوده تا بتواند در این مدّت آن مقدار از [[تفسیر]] را که [[املا]] می‌فرموده، در ۱۲۰ مجلّد بنویسد.

	پس هم صحیح است که این تفسیر به حسن بن خالد نسبت داده شود و از کتاب‌های وی به شمار آید - همان‌گونه که [[ابن شهر آشوب]] چنین کرده است - و هم صحیح است که تفسیر العسکری به آن اطلاق شود؛ زیرا ممکن است که [[امام هادی]]{{ع}} را درک کرده و این تفسیر را به املای آن حضرت نوشته باشد. برادرش محمد به دلیل اینکه از [[اصحاب امام کاظم]]{{ع}} بوده، در وقت وفات آن حضرت (سال ۱۸۳ ه‍‌.ق) حدود بیست سال داشته و در وقت [[وفات امام جواد]] (سال ۲۲۰ ه‍‌.ق) در حدود شصت سالگی و در اواخر عمرش بوده و در نتیجه، [[توفیق]] [[روایت]] از امام هادی{{ع}} را پیدا نکرده است؛ اما خود حسن چون دو سال یا بیشتر از محمد کوچک‌تر بوده، قاعدتاً ممکن است ۱۰ یا ۲۰ یا ۳۰ و یا نزدیک ۳۵ سال بعد از برادرش که سال [[وفات امام هادی]]{{ع}} بوده، باقی مانده باشد، ولی باقی ماندن او بعد از امام هادی{{ع}} و درک عصر [[امامت امام حسن عسکری]]{{ع}} و [[نوشتن]] ۱۲۰ جلد تفسیر به املای آن حضرت در [[قریب]] هفت سال بعد از آن [[عمر طولانی]] بسیار بعید است.		پس هم صحیح است که این تفسیر به حسن بن خالد نسبت داده شود و از کتاب‌های وی به شمار آید - همان‌گونه که [[ابن شهر آشوب]] چنین کرده است - و هم صحیح است که تفسیر العسکری به آن اطلاق شود؛ زیرا ممکن است که [[امام هادی]] {{ع}} را درک کرده و این تفسیر را به املای آن حضرت نوشته باشد. برادرش محمد به دلیل اینکه از [[اصحاب امام کاظم]] {{ع}} بوده، در وقت وفات آن حضرت (سال ۱۸۳ ه‍‌.ق) حدود بیست سال داشته و در وقت [[وفات امام جواد]] (سال ۲۲۰ ه‍‌.ق) در حدود شصت سالگی و در اواخر عمرش بوده و در نتیجه، [[توفیق]] [[روایت]] از امام هادی {{ع}} را پیدا نکرده است؛ اما خود حسن چون دو سال یا بیشتر از محمد کوچک‌تر بوده، قاعدتاً ممکن است ۱۰ یا ۲۰ یا ۳۰ و یا نزدیک ۳۵ سال بعد از برادرش که سال [[وفات امام هادی]] {{ع}} بوده، باقی مانده باشد، ولی باقی ماندن او بعد از امام هادی {{ع}} و درک عصر [[امامت امام حسن عسکری]] {{ع}} و [[نوشتن]] ۱۲۰ جلد تفسیر به املای آن حضرت در [[قریب]] هفت سال بعد از آن [[عمر طولانی]] بسیار بعید است.

	بنابراین املا کنندۀ آن تفسیر، ظاهراً امام هادی{{ع}} بوده است و اثری از هیچ‌ یک از مجلّدات آن باقی نمانده است و این [[تفسیری]] که موجود می‌باشد و بارها به چاپ رسیده، از اجزای آن تفسیر بزرگ نیست؛ زیرا در اول این [[تفسیر]] تصریح شده است که آن را ابو محمد حسن{{ع}} تنها برای دو [[فرزندی]] که پدرشان آنان را برای [[تعلّم]] نزد آن [[حضرت]] گذاشته بود، در مدّت امامتش نزدیک به هفت سال [[املا]] کرده و آن دو آن را نوشته‌اند و بعد از برگشتن به [[استرآباد]]، آن را برای [[مفسّر]] [[استرآبادی]] و دیگران [[روایت]] کرده‌اند و در این تفسیر هیچ اشاره‌ای به روایت حسن بن خالد برقی و مشارکت او با آن دو در شنیدن روایت از [[امام حسن عسکری]]{{ع}} نیست. در نتیجه هیچ مانعی از تعدّد، وجود ندارد و [[گمان]] بر این است که آن دو تفسیر متعدّد و از نظر کمیت و کیفیت مختلف بوده و املاکننده و املاشونده و نویسنده و [[راوی]] با یکدیگر فرق داشته‌اند<ref>ر.ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۸۳-۲۸۵، رقم ۱۲۹۴.</ref>.		بنابراین املا کنندۀ آن تفسیر، ظاهراً امام هادی {{ع}} بوده است و اثری از هیچ‌ یک از مجلّدات آن باقی نمانده است و این [[تفسیری]] که موجود می‌باشد و بارها به چاپ رسیده، از اجزای آن تفسیر بزرگ نیست؛ زیرا در اول این [[تفسیر]] تصریح شده است که آن را ابو محمد حسن {{ع}} تنها برای دو [[فرزندی]] که پدرشان آنان را برای [[تعلّم]] نزد آن [[حضرت]] گذاشته بود، در مدّت امامتش نزدیک به هفت سال [[املا]] کرده و آن دو آن را نوشته‌اند و بعد از برگشتن به [[استرآباد]]، آن را برای [[مفسّر]] [[استرآبادی]] و دیگران [[روایت]] کرده‌اند و در این تفسیر هیچ اشاره‌ای به روایت حسن بن خالد برقی و مشارکت او با آن دو در شنیدن روایت از [[امام حسن عسکری]] {{ع}} نیست. در نتیجه هیچ مانعی از تعدّد، وجود ندارد و [[گمان]] بر این است که آن دو تفسیر متعدّد و از نظر کمیت و کیفیت مختلف بوده و املاکننده و املاشونده و نویسنده و [[راوی]] با یکدیگر فرق داشته‌اند<ref>ر. ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۸۳-۲۸۵، رقم ۱۲۹۴.</ref>.

	باتوجه به اینکه تنها [[ابن شهر آشوب]] از وجود چنین [[تفسیری]] خبر داده و خاستگاه آن [[خبر واحد]] است، اصل وجود تفسیری ۱۲۰ جلدی به نام تفسیر العسکری مورد گمان است و [[قطعی]] نیست، به‌خصوص که در شرح‌حال حسن بن خالد و خبر از تفسیر العسکری ۱۲۰ جلدی نیز از [[ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد]] و [[ابو الحسن علی بن محمد بن سیار]] و داستان آمدن آنان نزد امام حسن عسکری{{ع}} و تعلّم تفسیر از آن حضرت در مدت هفت سال سخنی به میان نیامده است، ولی بر فرض وجود، [[استدلال]] [[آقا بزرگ تهرانی]] [[قوی]] و [[متین]] است؛ بنابراین تعداد این دو تفسیر درست به نظر می‌رسد و از آن تفسیر ۱۲۰ جلدی بر فرض وجود، هیچ اثری در دست نیست و باقی ماندن آن نیز نامعلوم است.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۳۶۴-۳۶۶.</ref>		باتوجه به اینکه تنها [[ابن شهر آشوب]] از وجود چنین [[تفسیری]] خبر داده و خاستگاه آن [[خبر واحد]] است، اصل وجود تفسیری ۱۲۰ جلدی به نام تفسیر العسکری مورد گمان است و [[قطعی]] نیست، به‌خصوص که در شرح‌حال حسن بن خالد و خبر از تفسیر العسکری ۱۲۰ جلدی نیز از [[ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد]] و [[ابو الحسن علی بن محمد بن سیار]] و داستان آمدن آنان نزد امام حسن عسکری {{ع}} و تعلّم تفسیر از آن حضرت در مدت هفت سال سخنی به میان نیامده است، ولی بر فرض وجود، [[استدلال]] [[آقا بزرگ تهرانی]] [[قوی]] و [[متین]] است؛ بنابراین تعداد این دو تفسیر درست به نظر می‌رسد و از آن تفسیر ۱۲۰ جلدی بر فرض وجود، هیچ اثری در دست نیست و باقی ماندن آن نیز نامعلوم است.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۳۶۴-۳۶۶.</ref>

	==جستارهای وابسته==		== جستارهای وابسته ==
	* [[تفسیر مأثور از امام هادی]]		* [[تفسیر مأثور از امام هادی]]

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T05:58:10Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۲۸
خط ۱۵:		خط ۱۵:
	==جستارهای وابسته==		==جستارهای وابسته==
	* [[تفسیر مأثور از امام هادی]]		* [[تفسیر مأثور از امام هادی]]

	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
خط ۲۲:		خط ۲۳:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~[[رده:مدخل]]~~

Wasity: /* مقدمه */

2022-04-06T11:53:25Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۲۳
خط ۳:		خط ۳:

	==مقدمه==		==مقدمه==
	[[ابن شهر آشوب]] در شرح‌ حال [[حسن بن خالد برقی]] گفته است: «از کتاب‌های او [[تفسیر]] ~~العسکری~~ به [[املای امام]]{{ع}} در ۱۲۰ جلد است»<ref>ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۳۴، رقم ۱۸۹.</ref>. در اینکه آیا [[تفسیر منسوب به امام حسن عسکری]]{{ع}} که چاپ شده و در دسترس است، قسمتی از آن تفسیر ۱۲۰ جلدی یا غیر آن می‌باشد، [[اختلاف]] است. [[محدث نوری]]، تفسیر موجود را قسمتی از آن دانسته است و از [[کلام]] ابن شهر آشوب برداشت کرده است که تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، بزرگ و کامل بوده و به همین مقدار موجود - که تفسیر [[سوره حمد]] و قسمتی از [[سوره بقره]] می‌باشد، منحصر نبوده است<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ط،‍ قدیم، ج۳، ص۶۶۱ در شرح مشیخه کتاب من لا یحضره الفقیه در اسناد صدوق به محمد بن قاسم استرآبادی.</ref>، ولی کتاب‌شناس معروف - [[آقا بزرگ تهرانی]] - آن تفسیر ۱۲۰ جلدی را تفسیر دیگری غیر از تفسیر موجود به شمار آورده و آن را به املای [[امام هادی]] و نوشتۀ [[حسن بن خالد برقی]]، و تفسیر موجود را به املای [[امام حسن عسکری]]{{ع}} و نوشتۀ [[ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد]] و [[ابو الحسن علی بن محمد بن سیار]] - دو نفر از [[شیعیان]] آن [[حضرت]] - دانسته است و خلاصۀ دلیل وی به قرار ذیل می‌باشد:		[[ابن شهر آشوب]] در شرح‌ حال [[حسن بن خالد برقی]] گفته است: «از کتاب‌های او [[تفسیر العسکری]] به [[املای امام]]{{ع}} در ۱۲۰ جلد است»<ref>ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۳۴، رقم ۱۸۹.</ref>. در اینکه آیا [[تفسیر منسوب به امام حسن عسکری]]{{ع}} که چاپ شده و در دسترس است، قسمتی از آن تفسیر ۱۲۰ جلدی یا غیر آن می‌باشد، [[اختلاف]] است. [[محدث نوری]]، تفسیر موجود را قسمتی از آن دانسته است و از [[کلام]] ابن شهر آشوب برداشت کرده است که تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، بزرگ و کامل بوده و به همین مقدار موجود - که تفسیر [[سوره حمد]] و قسمتی از [[سوره بقره]] می‌باشد، منحصر نبوده است<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ط،‍ قدیم، ج۳، ص۶۶۱ در شرح مشیخه کتاب من لا یحضره الفقیه در اسناد صدوق به محمد بن قاسم استرآبادی.</ref>، ولی کتاب‌شناس معروف - [[آقا بزرگ تهرانی]] - آن تفسیر ۱۲۰ جلدی را تفسیر دیگری غیر از تفسیر موجود به شمار آورده و آن را به املای [[امام هادی]] و نوشتۀ [[حسن بن خالد برقی]]، و تفسیر موجود را به املای [[امام حسن عسکری]]{{ع}} و نوشتۀ [[ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد]] و [[ابو الحسن علی بن محمد بن سیار]] - دو نفر از [[شیعیان]] آن [[حضرت]] - دانسته است و خلاصۀ دلیل وی به قرار ذیل می‌باشد:

	بعد از ذکر تفسیر العسکری مذکور در کلام ابن شهر آشوب فرموده است: ظاهراً مراد از [[عسکری]] [[امام هادی]]{{ع}} است که به صاحب [[عسکر]] و عسکری نیز ملقّب می‌باشد؛ زیرا ابن شهر آشوب گفته است: این تفسیر از کتاب‌های حسن بن خالد برقی [[برادر]] [[محمد بن خالد برقی]] است» و [[محمد بن خالد]] به تصریح شیخ در کتاب [[رجال]] از [[اصحاب]] سه [[امام]] ([[امام کاظم]]، [[امام رضا]] و [[امام جواد]]{{عم}}) بوده و از این تصریح معلوم می‌شود که وی از امام هادی{{ع}} [[روایت]] ننموده یا عصر [[امامت]] آن حضرت را [[درک]] نکرده است. اما در مورد حسن بن خالد، از ترتیب ذکر [[نجاشی]] فهمیده می‌شود که سن وی از برادرش محمد کوچک‌تر و از [[برادر]] دیگرش «فضل» بزرگ‌تر بوده است و ظاهراً حسن بعد از برادرش محمد باقی بوده و [[عصر امام هادی]]{{ع}} را [[درک]] کرده و [[تشرّف]] به [[خدمت]] آن [[حضرت]] و ملازمت با وی از [[زمان]] [[امامت]] تا نزدیک [[وفات]] آن حضرت برای وی ممکن بوده تا بتواند در این مدّت آن مقدار از [[تفسیر]] را که [[املا]] می‌فرموده، در ۱۲۰ مجلّد بنویسد.		بعد از ذکر تفسیر العسکری مذکور در کلام ابن شهر آشوب فرموده است: ظاهراً مراد از [[عسکری]] [[امام هادی]]{{ع}} است که به صاحب [[عسکر]] و عسکری نیز ملقّب می‌باشد؛ زیرا ابن شهر آشوب گفته است: این تفسیر از کتاب‌های حسن بن خالد برقی [[برادر]] [[محمد بن خالد برقی]] است» و [[محمد بن خالد]] به تصریح شیخ در کتاب [[رجال]] از [[اصحاب]] سه [[امام]] ([[امام کاظم]]، [[امام رضا]] و [[امام جواد]]{{عم}}) بوده و از این تصریح معلوم می‌شود که وی از امام هادی{{ع}} [[روایت]] ننموده یا عصر [[امامت]] آن حضرت را [[درک]] نکرده است. اما در مورد حسن بن خالد، از ترتیب ذکر [[نجاشی]] فهمیده می‌شود که سن وی از برادرش محمد کوچک‌تر و از [[برادر]] دیگرش «فضل» بزرگ‌تر بوده است و ظاهراً حسن بعد از برادرش محمد باقی بوده و [[عصر امام هادی]]{{ع}} را [[درک]] کرده و [[تشرّف]] به [[خدمت]] آن [[حضرت]] و ملازمت با وی از [[زمان]] [[امامت]] تا نزدیک [[وفات]] آن حضرت برای وی ممکن بوده تا بتواند در این مدّت آن مقدار از [[تفسیر]] را که [[املا]] می‌فرموده، در ۱۲۰ مجلّد بنویسد.

Wasity: /* منابع */

2022-04-06T11:52:43Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۲۲
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	باتوجه به اینکه تنها [[ابن شهر آشوب]] از وجود چنین [[تفسیری]] خبر داده و خاستگاه آن [[خبر واحد]] است، اصل وجود تفسیری ۱۲۰ جلدی به نام تفسیر العسکری مورد گمان است و [[قطعی]] نیست، به‌خصوص که در شرح‌حال حسن بن خالد و خبر از تفسیر العسکری ۱۲۰ جلدی نیز از [[ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد]] و [[ابو الحسن علی بن محمد بن سیار]] و داستان آمدن آنان نزد امام حسن عسکری{{ع}} و تعلّم تفسیر از آن حضرت در مدت هفت سال سخنی به میان نیامده است، ولی بر فرض وجود، [[استدلال]] [[آقا بزرگ تهرانی]] [[قوی]] و [[متین]] است؛ بنابراین تعداد این دو تفسیر درست به نظر می‌رسد و از آن تفسیر ۱۲۰ جلدی بر فرض وجود، هیچ اثری در دست نیست و باقی ماندن آن نیز نامعلوم است.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۳۶۴-۳۶۶.</ref>		باتوجه به اینکه تنها [[ابن شهر آشوب]] از وجود چنین [[تفسیری]] خبر داده و خاستگاه آن [[خبر واحد]] است، اصل وجود تفسیری ۱۲۰ جلدی به نام تفسیر العسکری مورد گمان است و [[قطعی]] نیست، به‌خصوص که در شرح‌حال حسن بن خالد و خبر از تفسیر العسکری ۱۲۰ جلدی نیز از [[ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد]] و [[ابو الحسن علی بن محمد بن سیار]] و داستان آمدن آنان نزد امام حسن عسکری{{ع}} و تعلّم تفسیر از آن حضرت در مدت هفت سال سخنی به میان نیامده است، ولی بر فرض وجود، [[استدلال]] [[آقا بزرگ تهرانی]] [[قوی]] و [[متین]] است؛ بنابراین تعداد این دو تفسیر درست به نظر می‌رسد و از آن تفسیر ۱۲۰ جلدی بر فرض وجود، هیچ اثری در دست نیست و باقی ماندن آن نیز نامعلوم است.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۳۶۴-۳۶۶.</ref>

			==جستارهای وابسته==
			* [[تفسیر مأثور از امام هادی]]
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}

Msadeq در ‏۶ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۵۰

2022-04-06T10:50:17Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۲۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
			<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[امام هادی]]''' است. </div>

	==مقدمه==		==مقدمه==

Msadeq: صفحه‌ای تازه حاوی «{{امامت}} ==مقدمه== ابن شهر آشوب در شرح‌ حال حسن بن خالد برقی گفته است: «از کتاب‌های او تفسیر العسکری به املای امام{{ع}} در ۱۲۰ جلد است»ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۳۴، رقم ۱۸۹.. در اینکه آیا تفسیر منسوب به امام حسن عسکری{{ع}} که چا...» ایجاد کرد

2022-04-04T10:22:11Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{امامت}} ==مقدمه== ابن شهر آشوب در شرح‌ حال حسن بن خالد برقی گفته است: «از کتاب‌های او تفسیر العسکری به املای امام{{ع}} در ۱۲۰ جلد است»<ref>ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۳۴، رقم ۱۸۹.</ref>. در اینکه آیا تفسیر منسوب به امام حسن عسکری{{ع}} که چا...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{امامت}}

==مقدمه==
[[ابن شهر آشوب]] در شرح‌ حال [[حسن بن خالد برقی]] گفته است: «از کتاب‌های او [[تفسیر]] العسکری به [[املای امام]]{{ع}} در ۱۲۰ جلد است»<ref>ابن شهر آشوب، معالم العلماء، ص۳۴، رقم ۱۸۹.</ref>. در اینکه آیا [[تفسیر منسوب به امام حسن عسکری]]{{ع}} که چاپ شده و در دسترس است، قسمتی از آن تفسیر ۱۲۰ جلدی یا غیر آن می‌باشد، [[اختلاف]] است. [[محدث نوری]]، تفسیر موجود را قسمتی از آن دانسته است و از [[کلام]] ابن شهر آشوب برداشت کرده است که تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، بزرگ و کامل بوده و به همین مقدار موجود - که تفسیر [[سوره حمد]] و قسمتی از [[سوره بقره]] می‌باشد، منحصر نبوده است<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ط،‍ قدیم، ج۳، ص۶۶۱ در شرح مشیخه کتاب من لا یحضره الفقیه در اسناد صدوق به محمد بن قاسم استرآبادی.</ref>، ولی کتاب‌شناس معروف - [[آقا بزرگ تهرانی]] - آن تفسیر ۱۲۰ جلدی را تفسیر دیگری غیر از تفسیر موجود به شمار آورده و آن را به املای [[امام هادی]] و نوشتۀ [[حسن بن خالد برقی]]، و تفسیر موجود را به املای [[امام حسن عسکری]]{{ع}} و نوشتۀ [[ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد]] و [[ابو الحسن علی بن محمد بن سیار]] - دو نفر از [[شیعیان]] آن [[حضرت]] - دانسته است و خلاصۀ دلیل وی به قرار ذیل می‌باشد:

بعد از ذکر تفسیر العسکری مذکور در کلام ابن شهر آشوب فرموده است: ظاهراً مراد از [[عسکری]] [[امام هادی]]{{ع}} است که به صاحب [[عسکر]] و عسکری نیز ملقّب می‌باشد؛ زیرا ابن شهر آشوب گفته است: این تفسیر از کتاب‌های حسن بن خالد برقی [[برادر]] [[محمد بن خالد برقی]] است» و [[محمد بن خالد]] به تصریح شیخ در کتاب [[رجال]] از [[اصحاب]] سه [[امام]] ([[امام کاظم]]، [[امام رضا]] و [[امام جواد]]{{عم}}) بوده و از این تصریح معلوم می‌شود که وی از امام هادی{{ع}} [[روایت]] ننموده یا عصر [[امامت]] آن حضرت را [[درک]] نکرده است. اما در مورد حسن بن خالد، از ترتیب ذکر [[نجاشی]] فهمیده می‌شود که سن وی از برادرش محمد کوچک‌تر و از [[برادر]] دیگرش «فضل» بزرگ‌تر بوده است و ظاهراً حسن بعد از برادرش محمد باقی بوده و [[عصر امام هادی]]{{ع}} را [[درک]] کرده و [[تشرّف]] به [[خدمت]] آن [[حضرت]] و ملازمت با وی از [[زمان]] [[امامت]] تا نزدیک [[وفات]] آن حضرت برای وی ممکن بوده تا بتواند در این مدّت آن مقدار از [[تفسیر]] را که [[املا]] می‌فرموده، در ۱۲۰ مجلّد بنویسد.

پس هم صحیح است که این تفسیر به حسن بن خالد نسبت داده شود و از کتاب‌های وی به شمار آید - همان‌گونه که [[ابن شهر آشوب]] چنین کرده است - و هم صحیح است که تفسیر العسکری به آن اطلاق شود؛ زیرا ممکن است که [[امام هادی]]{{ع}} را درک کرده و این تفسیر را به املای آن حضرت نوشته باشد. برادرش محمد به دلیل اینکه از [[اصحاب امام کاظم]]{{ع}} بوده، در وقت وفات آن حضرت (سال ۱۸۳ ه‍‌.ق) حدود بیست سال داشته و در وقت [[وفات امام جواد]] (سال ۲۲۰ ه‍‌.ق) در حدود شصت سالگی و در اواخر عمرش بوده و در نتیجه، [[توفیق]] [[روایت]] از امام هادی{{ع}} را پیدا نکرده است؛ اما خود حسن چون دو سال یا بیشتر از محمد کوچک‌تر بوده، قاعدتاً ممکن است ۱۰ یا ۲۰ یا ۳۰ و یا نزدیک ۳۵ سال بعد از برادرش که سال [[وفات امام هادی]]{{ع}} بوده، باقی مانده باشد، ولی باقی ماندن او بعد از امام هادی{{ع}} و درک عصر [[امامت امام حسن عسکری]]{{ع}} و [[نوشتن]] ۱۲۰ جلد تفسیر به املای آن حضرت در [[قریب]] هفت سال بعد از آن [[عمر طولانی]] بسیار بعید است.

بنابراین املا کنندۀ آن تفسیر، ظاهراً امام هادی{{ع}} بوده است و اثری از هیچ‌ یک از مجلّدات آن باقی نمانده است و این [[تفسیری]] که موجود می‌باشد و بارها به چاپ رسیده، از اجزای آن تفسیر بزرگ نیست؛ زیرا در اول این [[تفسیر]] تصریح شده است که آن را ابو محمد حسن{{ع}} تنها برای دو [[فرزندی]] که پدرشان آنان را برای [[تعلّم]] نزد آن [[حضرت]] گذاشته بود، در مدّت امامتش نزدیک به هفت سال [[املا]] کرده و آن دو آن را نوشته‌اند و بعد از برگشتن به [[استرآباد]]، آن را برای [[مفسّر]] [[استرآبادی]] و دیگران [[روایت]] کرده‌اند و در این تفسیر هیچ اشاره‌ای به روایت حسن بن خالد برقی و مشارکت او با آن دو در شنیدن روایت از [[امام حسن عسکری]]{{ع}} نیست. در نتیجه هیچ مانعی از تعدّد، وجود ندارد و [[گمان]] بر این است که آن دو تفسیر متعدّد و از نظر کمیت و کیفیت مختلف بوده و املاکننده و املاشونده و نویسنده و [[راوی]] با یکدیگر فرق داشته‌اند<ref>ر.ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۸۳-۲۸۵، رقم ۱۲۹۴.</ref>.

باتوجه به اینکه تنها [[ابن شهر آشوب]] از وجود چنین [[تفسیری]] خبر داده و خاستگاه آن [[خبر واحد]] است، اصل وجود تفسیری ۱۲۰ جلدی به نام تفسیر العسکری مورد گمان است و [[قطعی]] نیست، به‌خصوص که در شرح‌حال حسن بن خالد و خبر از تفسیر العسکری ۱۲۰ جلدی نیز از [[ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد]] و [[ابو الحسن علی بن محمد بن سیار]] و داستان آمدن آنان نزد امام حسن عسکری{{ع}} و تعلّم تفسیر از آن حضرت در مدت هفت سال سخنی به میان نیامده است، ولی بر فرض وجود، [[استدلال]] [[آقا بزرگ تهرانی]] [[قوی]] و [[متین]] است؛ بنابراین تعداد این دو تفسیر درست به نظر می‌رسد و از آن تفسیر ۱۲۰ جلدی بر فرض وجود، هیچ اثری در دست نیست و باقی ماندن آن نیز نامعلوم است.<ref>[[علی اکبر بابایی|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۳۶۴-۳۶۶.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM009972.jpg|22px]] [[علی اکبر بابایی|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)|'''تاریخ تفسیر قرآن''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:مدخل]]