تفسیر اهل بیت در علوم قرآنی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پانویس */

2024-03-06T10:03:41Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۳۳
خط ۲۰۲:		خط ۲۰۲:

	[[رده:تفسیر]]		[[رده:تفسیر]]
	~~[[رده:علوم قرآن]]~~

Bahmani: /* پانویس */

2024-03-06T09:55:08Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۲۵
خط ۲۰۱:		خط ۲۰۱:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~[[رده:تفسیر اهل بیت]]~~
	[[رده:تفسیر]]		[[رده:تفسیر]]
	[[رده:علوم قرآن]]		[[رده:علوم قرآن]]

Bahmani در ‏۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۵۴

2024-03-06T09:54:53Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۲۴
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = تفسیر اهل بیت		\| موضوع مرتبط = تفسیر اهل بیت
	\| عنوان مدخل = [[تفسیر اهل بیت]]		\| عنوان مدخل = تفسیر اهل بیت
	\| مداخل مرتبط = [[تفسیر اهل بیت در علوم قرآنی]]		\| مداخل مرتبط = [[تفسیر اهل بیت در علوم قرآنی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	از منظر [[شیعه امامیه]] پس از [[رسول خدا]] {{صل}} ۱۲ [[امام]] [[معصوم]] از [[خاندان]] آن [[حضرت]] که در [[روایات نبوی]] به نام آنها تصریح شده، [[مفسران]] [[حقیقی]] [[قرآن کریم]]‌اند و به همه [[معارف]] و [[علوم قرآن]] [[آگاهی]] کامل دارند.		از منظر [[شیعه امامیه]] پس از [[رسول خدا]] {{صل}} ۱۲ [[امام]] [[معصوم]] از [[خاندان]] آن حضرت که در [[روایات نبوی]] به نام آنها تصریح شده، [[مفسران]] [[حقیقی]] [[قرآن کریم]]‌اند و به همه معارف و [[علوم قرآن]] [[آگاهی]] کامل دارند.

	برای واژه «[[اهل]]» و «[[اهل بیت]]» در لغت <ref>نک: مجمع البحرین، ج ۱، ص۲۶۸؛ مفردات، ص۹۶؛ القاموس المحیط، ج ۲، ص۱۲۷۶، «اهل».</ref> و در [[فرهنگ اسلامی]] <ref>نک: دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۵، ص۷۶ - ۷۸، «اهل بیت {{ع}}»، ۹۵ - ۹۷، «اهل بیت و قرآن».</ref> معانی متعددی بیان شده است؛ اما در این نوشتار مقصود از «اهل بیت» ۱۲ امام معصوم از [[خاندان پیامبر]] است که از نظر [[علمی]] و عملی و [[هدایت مردم]] به سوی [[سعادت حقیقی]]، [[جانشینان]] آن حضرت‌اند و در [[روایات]] متعدد [[نبوی]] به شمار و نام آنها تصریح شده است. نخستین امام از آنها [[علی بن ابی طالب]] {{ع}} است و پس از ایشان [[حسن بن علی]] و [[حسین بن علی]] {{ع}} و سپس ۹ نفر از [[فرزندان]] و [[نسل]] حسین بن علی {{ع}}‌ که نهمین آنها [[مهدی]] و [[قائم]] آن‌هاست. <ref>نک: الکافی، ج ۱، ص۲۸۶ - ۳۲۸؛ معانی الاخبار، ص۹۰؛ اثبات الهداه، ج ۱، ص۵۰۸ - ۵۱۰.</ref> مباحث اصلی [[تفسیر اهل بیت]] عبارت‌اند از:		برای واژه «[[اهل]]» و «[[اهل بیت]]» در لغت <ref>نک: مجمع البحرین، ج ۱، ص۲۶۸؛ مفردات، ص۹۶؛ القاموس المحیط، ج ۲، ص۱۲۷۶، «اهل».</ref> و در [[فرهنگ اسلامی]] <ref>نک: دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۵، ص۷۶ - ۷۸، «اهل بیت {{ع}}»، ۹۵ - ۹۷، «اهل بیت و قرآن».</ref> معانی متعددی بیان شده است؛ اما در این نوشتار مقصود از «اهل بیت» ۱۲ امام معصوم از [[خاندان پیامبر]] است که از نظر [[علمی]] و عملی و [[هدایت مردم]] به سوی [[سعادت حقیقی]]، [[جانشینان]] آن حضرت‌اند و در [[روایات]] متعدد [[نبوی]] به شمار و نام آنها تصریح شده است. نخستین امام از آنها [[علی بن ابی طالب]] {{ع}} است و پس از ایشان [[حسن بن علی]] و [[حسین بن علی]] {{ع}} و سپس ۹ نفر از [[فرزندان]] و [[نسل]] حسین بن علی {{ع}}‌ که نهمین آنها [[مهدی]] و [[قائم]] آن‌هاست. <ref>نک: الکافی، ج ۱، ص۲۸۶ - ۳۲۸؛ معانی الاخبار، ص۹۰؛ اثبات الهداه، ج ۱، ص۵۰۸ - ۵۱۰.</ref> مباحث اصلی [[تفسیر اهل بیت]] عبارت‌اند از:

Wasity: جایگزینی متن - 'ابن شهر آشوب' به 'ابن‌شهرآشوب'

2022-11-07T11:41:19Z

جایگزینی متن - 'ابن شهر آشوب' به 'ابن‌شهرآشوب'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۱۱
خط ۳۶:		خط ۳۶:

	==== [[تفسیر قمی]] ====		==== [[تفسیر قمی]] ====
	این تفسیر، منسوب به [[علی بن ابراهیم قمی]] شیخ و استاد [[کلینی]] و از جمله [[تفاسیر]] مشهور روایی است. [[علمای رجال]] چون [[شیخ طوسی]] و [[نجاشی]] به [[علی بن ابراهیم]] کتابی در تفسیر نسبت داده‌اند؛<ref>الفهرست، طوسی، ص۱۵۲، رجال نجاشی، ص۲۶۰.</ref> اما در اینکه تفسیر موجود موسوم به تفسیر قمی همان کتاب تفسیر علی بن ابراهیم باشد [[اختلاف]] است. استادی بر این [[باور]] است که از [[زمان]] [[علامه مجلسی]] تاکنون تفسیر علی بن ابراهیم قمی همان است که در دست ماست. <ref>آشنایی با تفاسیر قرآن، ص۵۰.</ref> شیخ حرّ عامِلی <ref>وسائل الشیعه، ج ۲۰، ص۶۸.</ref> و به تبع وی [[آیة الله]] [[سید ابوالقاسم خویی]]<ref>معجم رجال الحدیث، ج ۱، ص۴۹ - ۵۰.</ref> با توجه به توثیق عامی که در مقدمه این تفسیر آمده <ref>تفسیر قمی، ج ۱، ص۴، «مقدمه».</ref> همه روایات آن را [[موثق]] و مورد [[اعتماد]] دانسته‌اند؛ اما نظر تحقیقی آن است که تنها بخشی از تفسیر موجود موسوم به [[قمی]] از آن علی بن ابراهیم و بخشی دیگر از آن، تفسیر [[ابوالجارود]] است که از [[امام باقر]] [[روایت]] کرده و بخشی دیگر از آن متعلق به گردآورنده یعنی [[علی بن حاتم قزوینی]] است،<ref>نک: دانشنامه جهان اسلام، ج ۷، ص۷۰۱، «تفسیر علی بن ابراهیم قمی».</ref> بنابراین و با توجه به وجود روایات مسلّم الضعف در این تفسیر و قدح و [[جرح]] و عدم [[وثاقت]] [[ابوالجارود]] <ref>نک: معجم رجال الحدیث، ج ۱، ص۴۷ - ۵۰.</ref> و اینکه [[علی بن حاتم]] از [[ضعفا]] نیز [[حدیث]] نقل می‌‌کرده است <ref>نک: معجم رجال الحدیث، ج ۱۲، ص۲۵۶.</ref> نمی‌توان به [[صحت]] همه [[روایات]] این [[تفسیر]] [[حکم]] کرد. <ref>برای آگاهی بیشتر از تفسیر قمی نک: کیهان اندیشه، ش ۳۲، ص۸۴ - ۹۴، «پژوهشی پیرامون تفسیر قمی». آینه پژوهش سال ۸، ش ۶ «در حاشیه دو مقاله»، ص۵۰ - ۵۲؛ دانشنامه جهان اسلام، ج ۷، ص۷۰۰ - ۷۰۳، «تفسیر علی بن ابراهیم قمی».</ref> به جز [[تفاسیر]] یاد شده، [[~~ابن شهر آشوب~~]] در شرح حال [[حسن بن خالد برقی]] از تفسیر العسکری یاد کرده و آن را در ۱۲۰ جلد دانسته است. <ref>معالم العلماء، ص۶۹.</ref> شیخ [[آغا بزرگ]] این تفسیر مفقود را که با [[تفسیر منسوب به امام حسن عسکری]] {{ع}} تفاوت دارد،<ref>نک: مکاتب تفسیری، ج ۱، ص۹۸ - ۱۰۰.</ref> به [[امام هادی]] {{ع}} نسبت داده است. <ref>نک: الذریعه، ج ۴، ص۲۸۳ - ۲۸۵.</ref>		این تفسیر، منسوب به [[علی بن ابراهیم قمی]] شیخ و استاد [[کلینی]] و از جمله [[تفاسیر]] مشهور روایی است. [[علمای رجال]] چون [[شیخ طوسی]] و [[نجاشی]] به [[علی بن ابراهیم]] کتابی در تفسیر نسبت داده‌اند؛<ref>الفهرست، طوسی، ص۱۵۲، رجال نجاشی، ص۲۶۰.</ref> اما در اینکه تفسیر موجود موسوم به تفسیر قمی همان کتاب تفسیر علی بن ابراهیم باشد [[اختلاف]] است. استادی بر این [[باور]] است که از [[زمان]] [[علامه مجلسی]] تاکنون تفسیر علی بن ابراهیم قمی همان است که در دست ماست. <ref>آشنایی با تفاسیر قرآن، ص۵۰.</ref> شیخ حرّ عامِلی <ref>وسائل الشیعه، ج ۲۰، ص۶۸.</ref> و به تبع وی [[آیة الله]] [[سید ابوالقاسم خویی]]<ref>معجم رجال الحدیث، ج ۱، ص۴۹ - ۵۰.</ref> با توجه به توثیق عامی که در مقدمه این تفسیر آمده <ref>تفسیر قمی، ج ۱، ص۴، «مقدمه».</ref> همه روایات آن را [[موثق]] و مورد [[اعتماد]] دانسته‌اند؛ اما نظر تحقیقی آن است که تنها بخشی از تفسیر موجود موسوم به [[قمی]] از آن علی بن ابراهیم و بخشی دیگر از آن، تفسیر [[ابوالجارود]] است که از [[امام باقر]] [[روایت]] کرده و بخشی دیگر از آن متعلق به گردآورنده یعنی [[علی بن حاتم قزوینی]] است،<ref>نک: دانشنامه جهان اسلام، ج ۷، ص۷۰۱، «تفسیر علی بن ابراهیم قمی».</ref> بنابراین و با توجه به وجود روایات مسلّم الضعف در این تفسیر و قدح و [[جرح]] و عدم [[وثاقت]] [[ابوالجارود]] <ref>نک: معجم رجال الحدیث، ج ۱، ص۴۷ - ۵۰.</ref> و اینکه [[علی بن حاتم]] از [[ضعفا]] نیز [[حدیث]] نقل می‌‌کرده است <ref>نک: معجم رجال الحدیث، ج ۱۲، ص۲۵۶.</ref> نمی‌توان به [[صحت]] همه [[روایات]] این [[تفسیر]] [[حکم]] کرد. <ref>برای آگاهی بیشتر از تفسیر قمی نک: کیهان اندیشه، ش ۳۲، ص۸۴ - ۹۴، «پژوهشی پیرامون تفسیر قمی». آینه پژوهش سال ۸، ش ۶ «در حاشیه دو مقاله»، ص۵۰ - ۵۲؛ دانشنامه جهان اسلام، ج ۷، ص۷۰۰ - ۷۰۳، «تفسیر علی بن ابراهیم قمی».</ref> به جز [[تفاسیر]] یاد شده، [[ابن‌شهرآشوب]] در شرح حال [[حسن بن خالد برقی]] از تفسیر العسکری یاد کرده و آن را در ۱۲۰ جلد دانسته است. <ref>معالم العلماء، ص۶۹.</ref> شیخ [[آغا بزرگ]] این تفسیر مفقود را که با [[تفسیر منسوب به امام حسن عسکری]] {{ع}} تفاوت دارد،<ref>نک: مکاتب تفسیری، ج ۱، ص۹۸ - ۱۰۰.</ref> به [[امام هادی]] {{ع}} نسبت داده است. <ref>نک: الذریعه، ج ۴، ص۲۸۳ - ۲۸۵.</ref>
	=== منابع متاخر [[تفسیر اهل بیت]] {{ع}} ===		=== منابع متاخر [[تفسیر اهل بیت]] {{ع}} ===
	افزون بر [[جوامع روایی]] بزرگ [[شیعه]] همچون [[بحارالانوار]] از [[علامه مجلسی]]، [[وسائل الشیعه]] از شیخ [[حر عاملی]]، [[وافی]] از [[فیض کاشانی]]، [[مستدرک الوسائل (کتاب)\|مستدرک الوسائل]] از [[محدث نوری]] که [[روایات تفسیری]] فراوانی از [[اهل بیت]] را دربردارند، مهم‌ترین منابع متأخر مشتمل بر تفسیر اهل بیت عبارت‌اند از:		افزون بر [[جوامع روایی]] بزرگ [[شیعه]] همچون [[بحارالانوار]] از [[علامه مجلسی]]، [[وسائل الشیعه]] از شیخ [[حر عاملی]]، [[وافی]] از [[فیض کاشانی]]، [[مستدرک الوسائل (کتاب)\|مستدرک الوسائل]] از [[محدث نوری]] که [[روایات تفسیری]] فراوانی از [[اهل بیت]] را دربردارند، مهم‌ترین منابع متأخر مشتمل بر تفسیر اهل بیت عبارت‌اند از:

Wasity: جایگزینی متن - 'داود' به 'داوود'

2022-11-07T08:25:30Z

جایگزینی متن - 'داود' به 'داوود'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۵
خط ۹۰:		خط ۹۰:

	بر این اساس سه محور اساسی ذیل، درباره [[روایات تفسیری]] اهل بیت {{ع}} زمینه مطالعه جدی دارند:		بر این اساس سه محور اساسی ذیل، درباره [[روایات تفسیری]] اهل بیت {{ع}} زمینه مطالعه جدی دارند:
	# تصحیح تفسیرهای غیر روشمند و نادرست. بخشی از روایات تفسیری اهل بیت {{ع}} در [[مقام]] ارائه تفسیری صحیح از آیات و رد و [[انکار]] تفاسیر ناموجّه رایج در جامعه‌اند؛ همانند [[تفسیر]] «[[عرش]]» به «[[علم]]»<ref>معانی الاخبار، ص۲۹.</ref> و اینکه [[آیه شریفه]] {{متن قرآن\|وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ}}<ref>«فرمانفرمایی وی بر آب قرار داشت» سوره هود، آیه ۷.</ref> به یکی از مراحل آغازین [[خلقت]] نظر دارد که [[خداوند]] آن را بر آب [[استوار]] ساخت. <ref>تفسیر قمی، ج ۱، ص۳۲۱ ـ ۳۲۲، نورالثقلین، ج ۲، ص۳۳۶ ـ ۳۳۷.</ref> [[~~داود~~ رقی]] درباره معنای همین [[آیه]] از [[امام صادق]] {{ع}} پرسید. [[امام]] پرسیدند: دیگران چه می‌‌گویند؟ ~~داود~~ پاسخ داد: به گفته آنان، [[عرش خدا]] بر آب و [[خدا]] نیز بالای عرش است. امام {{ع}} به شدت این تفسیر را [[تکذیب]] کردند؛<ref>نک: الکافی، ج ۱، ص۱۳۲ - ۱۳۳؛ البرهان، ج ۳، ص۷۹.</ref> همچنین تفسیر {{متن قرآن\|قُرُوءٍ}}}} در آیه شریفه {{متن قرآن\|وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ}}<ref>«و زنان طلاق داده باید تا سه پاکی (از حیض) خویشتن، انتظار کشند» سوره بقره، آیه ۲۲۸.</ref> به طهر و [[پاکی]]. <ref>الکافی، ج ۶، ص۸۹؛ البرهان، ج ۱، ص۴۷۲.</ref> این دست از [[روایات]] در بسیاری از موارد در قالب [[پرسش]] [[اصحاب]] و پاسخ [[امام]] و گاه به صورت بیان ابتدایی امام {{ع}} به ما رسیده‌اند؛ مانند پاسخ [[امام باقر]] {{ع}} به پرسش [[زراره]] و بیان علت [[وجوب]] مسح بخشی از سر نه همه آن. <ref>الکافی، ج ۳، ص۳۰؛ البرهان، ج ۲، ص۲۵۶.</ref> این [[تفسیر]] در واقع برای تصحیح خطای [[مفسران]] و فقیهانی بوده که به وجوب مسح همه سر [[فتوا]] می‌‌داده‌اند. <ref>برای آگاهی بیشتر نک: التفسیر والمفسرون، ج ۱، ص۴۸۶ - ۴۹۴.</ref>		# تصحیح تفسیرهای غیر روشمند و نادرست. بخشی از روایات تفسیری اهل بیت {{ع}} در [[مقام]] ارائه تفسیری صحیح از آیات و رد و [[انکار]] تفاسیر ناموجّه رایج در جامعه‌اند؛ همانند [[تفسیر]] «[[عرش]]» به «[[علم]]»<ref>معانی الاخبار، ص۲۹.</ref> و اینکه [[آیه شریفه]] {{متن قرآن\|وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ}}<ref>«فرمانفرمایی وی بر آب قرار داشت» سوره هود، آیه ۷.</ref> به یکی از مراحل آغازین [[خلقت]] نظر دارد که [[خداوند]] آن را بر آب [[استوار]] ساخت. <ref>تفسیر قمی، ج ۱، ص۳۲۱ ـ ۳۲۲، نورالثقلین، ج ۲، ص۳۳۶ ـ ۳۳۷.</ref> [[داوود رقی]] درباره معنای همین [[آیه]] از [[امام صادق]] {{ع}} پرسید. [[امام]] پرسیدند: دیگران چه می‌‌گویند؟ داوود پاسخ داد: به گفته آنان، [[عرش خدا]] بر آب و [[خدا]] نیز بالای عرش است. امام {{ع}} به شدت این تفسیر را [[تکذیب]] کردند؛<ref>نک: الکافی، ج ۱، ص۱۳۲ - ۱۳۳؛ البرهان، ج ۳، ص۷۹.</ref> همچنین تفسیر {{متن قرآن\|قُرُوءٍ}}}} در آیه شریفه {{متن قرآن\|وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ}}<ref>«و زنان طلاق داده باید تا سه پاکی (از حیض) خویشتن، انتظار کشند» سوره بقره، آیه ۲۲۸.</ref> به طهر و [[پاکی]]. <ref>الکافی، ج ۶، ص۸۹؛ البرهان، ج ۱، ص۴۷۲.</ref> این دست از [[روایات]] در بسیاری از موارد در قالب [[پرسش]] [[اصحاب]] و پاسخ [[امام]] و گاه به صورت بیان ابتدایی امام {{ع}} به ما رسیده‌اند؛ مانند پاسخ [[امام باقر]] {{ع}} به پرسش [[زراره]] و بیان علت [[وجوب]] مسح بخشی از سر نه همه آن. <ref>الکافی، ج ۳، ص۳۰؛ البرهان، ج ۲، ص۲۵۶.</ref> این [[تفسیر]] در واقع برای تصحیح خطای [[مفسران]] و فقیهانی بوده که به وجوب مسح همه سر [[فتوا]] می‌‌داده‌اند. <ref>برای آگاهی بیشتر نک: التفسیر والمفسرون، ج ۱، ص۴۸۶ - ۴۹۴.</ref>
	# تعمیم معنا و مدلول [[آیات]] در برخی از روایات [[تفسیر اهل بیت]] {{ع}} ناظر به جریان‌های [[تفسیری]] رایج در [[جامعه اسلامی]] یا [[ترویج]] شده از سوی [[حکومت]] بوده و در [[مقام]] تعمیم [[حکم]] آیات است. گرچه این بخش از روایات نیز در مقام تصحیح تفسیر ناموجه دیگر مفسران‌اند، برخلاف مورد پیشین در اینجا امام {{ع}} معنای رایج تفسیر را [[انکار]] نمی‌کند، بلکه درصدد تعمیم حکم [[آیه]] به دیگر موارد است. بسیاری از روایاتی که به تطبیق آیاتی از [[قرآن]] بر مصادیق خارجی پرداخته‌اند نیز در این بخش جای می‌‌گیرند، بنابراین نباید این روایات را صرفاً تفسیر مصداقی آیات تلقی کرد که [[اهل بیت]] در مقام معرفی یکی از مصادیق یا مصداق [[برتر]] بوده‌اند، بلکه با توجه به زمینه‌های صدور، این روایات در مقام تعمیم معنا و مدلول آیات شریفه‌اند؛ بدین معنا که مخاطب معنا و مدلول و مصداق خاصی را از آیه ای در نظر داشته است؛ ولی امام {{ع}} با ذکر معنا یا مصداق دیگر در [[حقیقت]] مفهوم و حکم آیه را تعمیم داده‌اند؛ برای مثال تفسیر {{متن قرآن\|أَهْلَ الذِّكْرِ}} در آیه {{متن قرآن\|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ}}<ref>«و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم؛ اگر نمی‌دانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید» سوره نحل، آیه ۴۳.</ref> بر اهل بیت {{ع}} در روایاتی از [[امام باقر]] {{ع}}، [[امام صادق]] {{ع}} و [[امام رضا]] {{ع}} <ref>نک: الکافی، ج ۱، ص۵۰، ۲۱۰؛ البرهان، ج ۳، ص۴۲۳ - ۴۲۴.</ref> در [[حقیقت]] در [[مقام]] [[اصلاح]] [[باور]] مخاطب ارزیابی می‌‌شود که [[اهل ذکر]] را با توجه به [[سیاق]]، ناظر به علمای [[یهود]] می‌‌دانسته است. در این فضا [[امام]] {{ع}} با تعمیم {{متن قرآن\|أَهْلَ الذِّكْرِ}} به [[اهل بیت پیامبر]] مورد سؤال را نیز از جنس [[پیامبران]] به هر امر مجهولی در حوزه [[دین]] تعمیم داده‌اند. تطبیق شمار فراوانی از [[آیات قرآن]] بر [[بنی امیه]] ـ که عمدتاً تا [[عصر امام صادق]] {{ع}} می‌‌زیسته‌اند ـ نیز از همین زاویه تحلیل پذیر است. در این [[روایات اهل بیت]] {{ع}} در موارد فراوانی با تطبیق آیاتی بر بنی امیه، [[حکم]] [[آیات]] را از محدوده [[مشرکان]] و [[کافران]] به [[حاکمان]] [[مسلمان]] همسنخ با کافران تعمیم داده‌اند <ref>نک: دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۶، ص۱۳۲ - ۱۵۷، «بنی امیه».</ref> که از نوع [[آیه]] تطبیق شده می‌‌توان شیوه تعامل [[حکومت]] با [[مردم]] را نیز ارزیابی کرد. در بُعد معنایی نیز [[تفسیر]] «[[غنیمت]]» به هر نوع کسب مسلمان و تعلق [[خمس]] به [[منفعت]] همه مکاسب در همین راستا تحلیل می‌‌شود. <ref>الکافی، ج ۱، ص۵۴۴؛ البرهان، ج ۲، ص۶۹۰.</ref>		# تعمیم معنا و مدلول [[آیات]] در برخی از روایات [[تفسیر اهل بیت]] {{ع}} ناظر به جریان‌های [[تفسیری]] رایج در [[جامعه اسلامی]] یا [[ترویج]] شده از سوی [[حکومت]] بوده و در [[مقام]] تعمیم [[حکم]] آیات است. گرچه این بخش از روایات نیز در مقام تصحیح تفسیر ناموجه دیگر مفسران‌اند، برخلاف مورد پیشین در اینجا امام {{ع}} معنای رایج تفسیر را [[انکار]] نمی‌کند، بلکه درصدد تعمیم حکم [[آیه]] به دیگر موارد است. بسیاری از روایاتی که به تطبیق آیاتی از [[قرآن]] بر مصادیق خارجی پرداخته‌اند نیز در این بخش جای می‌‌گیرند، بنابراین نباید این روایات را صرفاً تفسیر مصداقی آیات تلقی کرد که [[اهل بیت]] در مقام معرفی یکی از مصادیق یا مصداق [[برتر]] بوده‌اند، بلکه با توجه به زمینه‌های صدور، این روایات در مقام تعمیم معنا و مدلول آیات شریفه‌اند؛ بدین معنا که مخاطب معنا و مدلول و مصداق خاصی را از آیه ای در نظر داشته است؛ ولی امام {{ع}} با ذکر معنا یا مصداق دیگر در [[حقیقت]] مفهوم و حکم آیه را تعمیم داده‌اند؛ برای مثال تفسیر {{متن قرآن\|أَهْلَ الذِّكْرِ}} در آیه {{متن قرآن\|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ}}<ref>«و ما پیش از تو جز مردانی را که به آنها وحی می‌کردیم نفرستادیم؛ اگر نمی‌دانید از اهل ذکر (آگاهان) بپرسید» سوره نحل، آیه ۴۳.</ref> بر اهل بیت {{ع}} در روایاتی از [[امام باقر]] {{ع}}، [[امام صادق]] {{ع}} و [[امام رضا]] {{ع}} <ref>نک: الکافی، ج ۱، ص۵۰، ۲۱۰؛ البرهان، ج ۳، ص۴۲۳ - ۴۲۴.</ref> در [[حقیقت]] در [[مقام]] [[اصلاح]] [[باور]] مخاطب ارزیابی می‌‌شود که [[اهل ذکر]] را با توجه به [[سیاق]]، ناظر به علمای [[یهود]] می‌‌دانسته است. در این فضا [[امام]] {{ع}} با تعمیم {{متن قرآن\|أَهْلَ الذِّكْرِ}} به [[اهل بیت پیامبر]] مورد سؤال را نیز از جنس [[پیامبران]] به هر امر مجهولی در حوزه [[دین]] تعمیم داده‌اند. تطبیق شمار فراوانی از [[آیات قرآن]] بر [[بنی امیه]] ـ که عمدتاً تا [[عصر امام صادق]] {{ع}} می‌‌زیسته‌اند ـ نیز از همین زاویه تحلیل پذیر است. در این [[روایات اهل بیت]] {{ع}} در موارد فراوانی با تطبیق آیاتی بر بنی امیه، [[حکم]] [[آیات]] را از محدوده [[مشرکان]] و [[کافران]] به [[حاکمان]] [[مسلمان]] همسنخ با کافران تعمیم داده‌اند <ref>نک: دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۶، ص۱۳۲ - ۱۵۷، «بنی امیه».</ref> که از نوع [[آیه]] تطبیق شده می‌‌توان شیوه تعامل [[حکومت]] با [[مردم]] را نیز ارزیابی کرد. در بُعد معنایی نیز [[تفسیر]] «[[غنیمت]]» به هر نوع کسب مسلمان و تعلق [[خمس]] به [[منفعت]] همه مکاسب در همین راستا تحلیل می‌‌شود. <ref>الکافی، ج ۱، ص۵۴۴؛ البرهان، ج ۲، ص۶۹۰.</ref>
	# بیان [[معارف]] ژرف آیات. بخشی دیگر از [[روایات تفسیری]] [[اهل بیت]] {{ع}} بیانگر معارفی ژرف و گسترده از آیات قرآن‌اند که [[مفسران]] اغلب از [[فهم]] آنها عاجز یا در بیان آنها دچار سوءبرداشت بودند. این بخش از روایات تفسیری عمدتاً در حوزه معارف [[فقهی]] و عقیدتی‌اند. به نظر می‌‌رسد [[روایات]] غیر [[تفسیری]] منقول از اهل بیت {{ع}} در حوزه [[عقاید]]، [[فقه]] و [[اخلاق]]، همه مستند [[قرآنی]] داشته باشند و در شمار روایات تفسیری قرار می‌‌گیرند؛ همچنین برای تحلیل دقیق‌تر روایات تفسیری اهل بیت {{ع}} باید از اصول [[نقد]] ادبی به ویژه دو [[دانش]] [[روانشناسی]] و [[جامعه‌شناسی]] نیز به [[نیکی]] بهره گرفت؛ برای مثال ابوشاکر از [[ابوجعفر احول]] درباره تکرار موجود در [[سوره کافرون]] پرسید و آن را از [[خدای حکیم]] [[ناپسند]] شمرد. [[ابوجعفر]] که پاسخی نداشت به [[مدینه]] آمد و آن را از [[امام صادق]] {{ع}} پرسید. امام در پاسخ وی فرمودند که این تکرار ناظر به تکرار موجود در سخن [[قریش]] بوده است که به [[رسول خدا]] گفتند: یک سال تو معبودهای ما را بپرست و یک سال ما [[معبود]] تو را می‌‌پرستیم. دوباره تو یک سال معبودهای ما را [[پرستش]] کن و ما هم دوباره یک سال معبود تو را می‌‌پرستیم. خدای متعال نیز به همین شکل در رد پیشنهاد آنها سخن را تکرار کرد. [[ابوجعفر]] این پاسخ رابرای ابوشاکر آورد. وی گفت: این پاسخی است که شتران آن را از [[مدینه]] آورده‌اند. <ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص۴۴۵؛ نورالثقلین، ج ۵، ص۶۸۸ ـ ۶۸۹.</ref> این پاسخ [[امام]] که ابوشاکر را مجاب کرده مبتنی بر تحلیلی [[روان شناختی]] از [[آیه شریفه]] است؛ به این معنا که [[مشرکان]] با تکرار سخن خود در [[مقام]] منعطف ساختن [[پیامبر]] و قبولاندن پیشنهادشان به آن [[حضرت]] برآمدند. در مقابل، خدای متعال نیز با تکرار آن جمله در مقام رد صریح و محکم پیشنهاد آنها برآمد و بیان داشت که ابداً راهی برای [[مصالحه]] و پذیرش پیشنهاد مشرکان نیست.<ref>[[سید محمود طیب حسینی\|طیب حسینی، سید محمود]]، [[تفسیر اهل بیت (مقاله)\|مقاله «تفسیر اهل بیت»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>		# بیان [[معارف]] ژرف آیات. بخشی دیگر از [[روایات تفسیری]] [[اهل بیت]] {{ع}} بیانگر معارفی ژرف و گسترده از آیات قرآن‌اند که [[مفسران]] اغلب از [[فهم]] آنها عاجز یا در بیان آنها دچار سوءبرداشت بودند. این بخش از روایات تفسیری عمدتاً در حوزه معارف [[فقهی]] و عقیدتی‌اند. به نظر می‌‌رسد [[روایات]] غیر [[تفسیری]] منقول از اهل بیت {{ع}} در حوزه [[عقاید]]، [[فقه]] و [[اخلاق]]، همه مستند [[قرآنی]] داشته باشند و در شمار روایات تفسیری قرار می‌‌گیرند؛ همچنین برای تحلیل دقیق‌تر روایات تفسیری اهل بیت {{ع}} باید از اصول [[نقد]] ادبی به ویژه دو [[دانش]] [[روانشناسی]] و [[جامعه‌شناسی]] نیز به [[نیکی]] بهره گرفت؛ برای مثال ابوشاکر از [[ابوجعفر احول]] درباره تکرار موجود در [[سوره کافرون]] پرسید و آن را از [[خدای حکیم]] [[ناپسند]] شمرد. [[ابوجعفر]] که پاسخی نداشت به [[مدینه]] آمد و آن را از [[امام صادق]] {{ع}} پرسید. امام در پاسخ وی فرمودند که این تکرار ناظر به تکرار موجود در سخن [[قریش]] بوده است که به [[رسول خدا]] گفتند: یک سال تو معبودهای ما را بپرست و یک سال ما [[معبود]] تو را می‌‌پرستیم. دوباره تو یک سال معبودهای ما را [[پرستش]] کن و ما هم دوباره یک سال معبود تو را می‌‌پرستیم. خدای متعال نیز به همین شکل در رد پیشنهاد آنها سخن را تکرار کرد. [[ابوجعفر]] این پاسخ رابرای ابوشاکر آورد. وی گفت: این پاسخی است که شتران آن را از [[مدینه]] آورده‌اند. <ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص۴۴۵؛ نورالثقلین، ج ۵، ص۶۸۸ ـ ۶۸۹.</ref> این پاسخ [[امام]] که ابوشاکر را مجاب کرده مبتنی بر تحلیلی [[روان شناختی]] از [[آیه شریفه]] است؛ به این معنا که [[مشرکان]] با تکرار سخن خود در [[مقام]] منعطف ساختن [[پیامبر]] و قبولاندن پیشنهادشان به آن [[حضرت]] برآمدند. در مقابل، خدای متعال نیز با تکرار آن جمله در مقام رد صریح و محکم پیشنهاد آنها برآمد و بیان داشت که ابداً راهی برای [[مصالحه]] و پذیرش پیشنهاد مشرکان نیست.<ref>[[سید محمود طیب حسینی\|طیب حسینی، سید محمود]]، [[تفسیر اهل بیت (مقاله)\|مقاله «تفسیر اهل بیت»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>

Wasity: جایگزینی متن - 'متعالی' به 'متعال'

2022-10-16T13:37:24Z

جایگزینی متن - 'متعالی' به 'متعال'

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T19:35:21Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T05:58:13Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

نمایش تغییرات

Wasity: جایگزینی متن - ' شواهد التنزیل ' به ' شواهد التنزیل '

2022-06-21T06:18:37Z

جایگزینی متن - ' شواهد التنزیل ' به ' شواهد التنزیل '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۴۸
خط ۳۴:		خط ۳۴:
	این تفسیر، تألیف [[فرات بن ابراهیم کوفی]] است. [[تاریخ]] [[وفات]] وی معلوم نیست؛ اما با توجه به نقل [[صدوق]] با واسطه پدرش از فرات، تاریخ تألیف آن به اواخر [[قرن سوم]] و اوایل [[قرن چهارم]] می‌‌رسد و ظاهراً وی معاصر [[کلینی]] بوده است. تفسیر فرات یک جلد و مشتمل بر حدود ۷۷۰ روایت در تفسیرِ حدود ۵۳۰ [[آیه]] است. <ref>نک: آشنایی با تفسیر قرآن، ص۳۰؛ مکاتب تفسیری، ج ۱، ص۳۳۱.</ref> [[روایات]] این تفسیر، عموماً درباره [[ولایت]] و [[فضایل]] ۵ تن از [[اهل بیت]]{{ع}} به ویژه [[امیرمؤمنان]]{{ع}} است؛ همچنین [[روایات]] آن غالباً مرسل است؛ اما بسیاری از آنها در سایر آثار [[روایی]] به صورت [[مسند]] یافت می‌‌شوند. <ref>مکاتب تفسیری، ج ۱، ص۳۳۱ - ۳۴۲.</ref> نکته قابل توجه درباره [[تفسیر]] [[فرات]] آن است که به جز شواهدی که دلالت دارند تفسیر فرات نزد [[شیخ صدوق]] و [[حاکم حسکانی]] موجود بوده است پس از آن نام و اثری از این تفسیر دیده نمی‌شود تا اواخر [[قرن دهم]] و یازدهم که شیخ [[حر عاملی]] و [[علامه مجلسی]] و [[ابوالحسن عاملی]] صاحب [[تفسیر مرآة الانوار و مشکوة الاسرار (کتاب)\|تفسیر مرآة الانوار و مشکوة الاسرار]] <ref>نک: وسائل الشیعه، ج ۲۰، ص۴۶؛ بحارالانوار، ج ۱، ص۱۹؛ البرهان، ج ۱، ص۷۰.</ref> از آن یاد کرده و با [[قطعی]] دانستن نسبت آن به فرات [[کوفی]] از آن [[روایت]] نقل کرده‌اند.		این تفسیر، تألیف [[فرات بن ابراهیم کوفی]] است. [[تاریخ]] [[وفات]] وی معلوم نیست؛ اما با توجه به نقل [[صدوق]] با واسطه پدرش از فرات، تاریخ تألیف آن به اواخر [[قرن سوم]] و اوایل [[قرن چهارم]] می‌‌رسد و ظاهراً وی معاصر [[کلینی]] بوده است. تفسیر فرات یک جلد و مشتمل بر حدود ۷۷۰ روایت در تفسیرِ حدود ۵۳۰ [[آیه]] است. <ref>نک: آشنایی با تفسیر قرآن، ص۳۰؛ مکاتب تفسیری، ج ۱، ص۳۳۱.</ref> [[روایات]] این تفسیر، عموماً درباره [[ولایت]] و [[فضایل]] ۵ تن از [[اهل بیت]]{{ع}} به ویژه [[امیرمؤمنان]]{{ع}} است؛ همچنین [[روایات]] آن غالباً مرسل است؛ اما بسیاری از آنها در سایر آثار [[روایی]] به صورت [[مسند]] یافت می‌‌شوند. <ref>مکاتب تفسیری، ج ۱، ص۳۳۱ - ۳۴۲.</ref> نکته قابل توجه درباره [[تفسیر]] [[فرات]] آن است که به جز شواهدی که دلالت دارند تفسیر فرات نزد [[شیخ صدوق]] و [[حاکم حسکانی]] موجود بوده است پس از آن نام و اثری از این تفسیر دیده نمی‌شود تا اواخر [[قرن دهم]] و یازدهم که شیخ [[حر عاملی]] و [[علامه مجلسی]] و [[ابوالحسن عاملی]] صاحب [[تفسیر مرآة الانوار و مشکوة الاسرار (کتاب)\|تفسیر مرآة الانوار و مشکوة الاسرار]] <ref>نک: وسائل الشیعه، ج ۲۰، ص۴۶؛ بحارالانوار، ج ۱، ص۱۹؛ البرهان، ج ۱، ص۷۰.</ref> از آن یاد کرده و با [[قطعی]] دانستن نسبت آن به فرات [[کوفی]] از آن [[روایت]] نقل کرده‌اند.
	==== [[تفسیر عیاشی]]====		==== [[تفسیر عیاشی]]====
	این اثر، تألیف [[محمد بن مسعود بن محمد عیاشی تمیمی کوفی سمرقندی]] از [[دانشمندان]] برجسته [[شیعه]] در اواخر [[قرن سوم]] و اوایل [[قرن چهارم]] است. [[نجاشی]] او را [[ثقه]] و [[صدوق]] او را از بزرگان شیعه و در عین حال روایت کننده از [[ضعیفان]] معرفی کرده است. <ref>نک: رجال نجاشی، ص۳۵۰؛ نیز رجال الطوسی، ص۴۱۸؛ معجم رجال الحدیث، ج ۱۸، ص۲۳۷.</ref> تفسیر عیاشی دو جلد دارد و بر حدود ۲۷۰۰ روایت [[تفسیری]] تا پایان [[سوره کهف]] مشتمل است. <ref>آشنایی با تفاسیر قرآن، ص۶۳ - ۶۴.</ref> در نسبت این تفسیر به [[عیاشی]] تردیدی نیست و [[حاکم حسکانی]] در [[شواهد التنزیل (کتاب)\|شواهد التنزیل]] و [[طبرسی]] در [[مجمع البیان (کتاب)\|مجمع البیان]] و سایر [[محدثان]] متأخر چون [[علامه مجلسی]] در [[بحارالانوار]] و [[فیض کاشانی]] در [[تفسیر الصافی (کتاب)\|تفسیر الصافی]] از وی نقل کرده‌اند. <ref>آشنایی با تفاسیر قرآن، ص۶۵ ـ ۶۶.</ref> روایات این تفسیر در ابتدا مسند بوده است؛ اما [[ناسخ]] و کاتب کتاب از آن رو که از کسی اجازه نقل این کتاب را نداشته اَسناد روایات آن را حذف کرده و به صورت مرسل آورده است، <ref>تفسیر عیاشی، ج ۱، ص۲.</ref> با این حال بسیاری از [[روایات]] آن در منابع معتبر [[روایی]] دیگر از جمله شواهد التنزیل [[حاکم حسکانی]] به صورت [[مسند]] وجود دارند. <ref>نک: تفسیر و مفسران، ج ۲، ص۱۷۷.</ref> بنابراین اعتبار [[تفسیر عیاشی]] به دلیل مرسل بودن برخی روایاتش جای [[تأمل]] دارد. <ref>نک: مکاتب تفسیری، ج ۱، ص۳۳۰ - ۳۳۱.</ref> و باید یکایک روایات آن از نظر سند در منابع دیگر بررسی شود. با وجود این [[علامه طباطبایی]] آن را [[نیکوترین]] [[تفسیر]] در موضوع خود دانسته است. <ref>نک: تفسیر عیاشی، ج ۱، «مقدمه».</ref>		این اثر، تألیف [[محمد بن مسعود بن محمد عیاشی تمیمی کوفی سمرقندی]] از [[دانشمندان]] برجسته [[شیعه]] در اواخر [[قرن سوم]] و اوایل [[قرن چهارم]] است. [[نجاشی]] او را [[ثقه]] و [[صدوق]] او را از بزرگان شیعه و در عین حال روایت کننده از [[ضعیفان]] معرفی کرده است. <ref>نک: رجال نجاشی، ص۳۵۰؛ نیز رجال الطوسی، ص۴۱۸؛ معجم رجال الحدیث، ج ۱۸، ص۲۳۷.</ref> تفسیر عیاشی دو جلد دارد و بر حدود ۲۷۰۰ روایت [[تفسیری]] تا پایان [[سوره کهف]] مشتمل است. <ref>آشنایی با تفاسیر قرآن، ص۶۳ - ۶۴.</ref> در نسبت این تفسیر به [[عیاشی]] تردیدی نیست و [[حاکم حسکانی]] در [[شواهد التنزیل (کتاب)\|شواهد التنزیل]] و [[طبرسی]] در [[مجمع البیان (کتاب)\|مجمع البیان]] و سایر [[محدثان]] متأخر چون [[علامه مجلسی]] در [[بحارالانوار]] و [[فیض کاشانی]] در [[تفسیر الصافی (کتاب)\|تفسیر الصافی]] از وی نقل کرده‌اند. <ref>آشنایی با تفاسیر قرآن، ص۶۵ ـ ۶۶.</ref> روایات این تفسیر در ابتدا مسند بوده است؛ اما [[ناسخ]] و کاتب کتاب از آن رو که از کسی اجازه نقل این کتاب را نداشته اَسناد روایات آن را حذف کرده و به صورت مرسل آورده است، <ref>تفسیر عیاشی، ج ۱، ص۲.</ref> با این حال بسیاری از [[روایات]] آن در منابع معتبر [[روایی]] دیگر از جمله [[شواهد التنزیل]] [[حاکم حسکانی]] به صورت [[مسند]] وجود دارند. <ref>نک: تفسیر و مفسران، ج ۲، ص۱۷۷.</ref> بنابراین اعتبار [[تفسیر عیاشی]] به دلیل مرسل بودن برخی روایاتش جای [[تأمل]] دارد. <ref>نک: مکاتب تفسیری، ج ۱، ص۳۳۰ - ۳۳۱.</ref> و باید یکایک روایات آن از نظر سند در منابع دیگر بررسی شود. با وجود این [[علامه طباطبایی]] آن را [[نیکوترین]] [[تفسیر]] در موضوع خود دانسته است. <ref>نک: تفسیر عیاشی، ج ۱، «مقدمه».</ref>

	==== [[تفسیر قمی]]====		==== [[تفسیر قمی]]====

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

2022-06-01T06:48:31Z

جایگزینی متن - '\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$252\,\s252\,\s233$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$255\,\s245\,\s227$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۱۸
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[~~تفسیر اهل بیت~~]]''' است. "'''~~[[تفسیر اهل بیت]]~~'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[تفسیر اهل بیت در علوم قرآنی]]~~</div>~~		\| موضوع مرتبط = تفسیر اهل بیت
			\| عنوان مدخل = [[تفسیر اهل بیت]]
			\| مداخل مرتبط = [[تفسیر اهل بیت در علوم قرآنی]]
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	==مقدمه==		==مقدمه==

تفسیر اهل بیت در علوم قرآنی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پانویس */

Bahmani: /* پانویس */

Bahmani در ‏۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۵۴

Wasity: جایگزینی متن - 'ابن شهر آشوب' به 'ابن‌شهرآشوب'

Wasity: جایگزینی متن - 'داود' به 'داوود'

Wasity: جایگزینی متن - 'متعالی' به 'متعال'

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

Wasity: جایگزینی متن - ' شواهد التنزیل ' به ' شواهد التنزیل '

Heydari: جایگزینی متن - '\(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '