تفسیر باطنیه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۷ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۴:۴۳

2024-03-07T04:43:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۱۳
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = ~~[[تفسیر باطنیه در علوم قرآنی]]~~\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = تفسیر \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = \| پرسش مرتبط = }}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
خط ۱۲۶:		خط ۱۲۶:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~[[رده:تفسیر باطنیه]]~~
	[[رده:تفسیر]]		[[رده:تفسیر]]

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T19:35:25Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T05:58:18Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۲۸
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[تفسیر باطنیه در علوم قرآنی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[تفسیر باطنیه در علوم قرآنی]]\| پرسش مرتبط = }}

	==مقدمه==		==مقدمه==
	تفسیر باطنیه [[تفسیری]] است که بر اساس [[مذهب]] باطنیان مبتنی بر اشتمال [[قرآن]] بر ظَهر و [[بَطن]]، به تبیین و [[تفسیر باطن قرآن]] می‌پردازد. [[باطنیه]] با استفاده از آیاتی از قرآن مانند: {{متن قرآن\|فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ لَهُ بَابٌ بَاطِنُهُ فِيهِ الرَّحْمَةُ وَظَاهِرُهُ مِنْ قِبَلِهِ الْعَذَابُ}}<ref>~~« آنگاه~~ میان آنان (و مؤمنان) بارویی می‌کشند که دری دارد، درون آن بخشایش و بیرون آن روی به عذاب دارد» سوره حدید، آیه ۱۳.</ref> و نیز روایاتی مانند فرمایش [[پیامبر اکرم]]{{صل}}: {{متن حدیث\|مَا فِي اَلْقُرْآنِ آيَةٌ إِلاَّ وَ لَهَا ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ}} معتقدند قرآن ظاهر و [[باطن]] دارد، و مراد اصلی، [[باطن قرآن]] است نه ظاهرش؛ و با این [[اعتقاد]]، [[تفسیر]] خویش را به بیان باطن قرآن اختصاص داده‌اند.		تفسیر باطنیه [[تفسیری]] است که بر اساس [[مذهب]] باطنیان مبتنی بر اشتمال [[قرآن]] بر ظَهر و [[بَطن]]، به تبیین و [[تفسیر باطن قرآن]] می‌پردازد. [[باطنیه]] با استفاده از آیاتی از قرآن مانند: {{متن قرآن\|فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ لَهُ بَابٌ بَاطِنُهُ فِيهِ الرَّحْمَةُ وَظَاهِرُهُ مِنْ قِبَلِهِ الْعَذَابُ}}<ref>«آنگاه میان آنان (و مؤمنان) بارویی می‌کشند که دری دارد، درون آن بخشایش و بیرون آن روی به عذاب دارد» سوره حدید، آیه ۱۳.</ref> و نیز روایاتی مانند فرمایش [[پیامبر اکرم]]{{صل}}: {{متن حدیث\|مَا فِي اَلْقُرْآنِ آيَةٌ إِلاَّ وَ لَهَا ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ}} معتقدند قرآن ظاهر و [[باطن]] دارد، و مراد اصلی، [[باطن قرآن]] است نه ظاهرش؛ و با این [[اعتقاد]]، [[تفسیر]] خویش را به بیان باطن قرآن اختصاص داده‌اند.

	تفسیر باطنیه، تفسیری بر اساس ایجاد نوعی مماثله بین دو معنای ظاهری و [[باطنی]] است که نه تنها از نظر لغت و [[عقل]] ارتباطی میان آنها نیست، بلکه هیچ‌گونه مؤیدی از جانب [[شرع]] نیز ندارد؛ برای مثال، اینان در تفسیر خویش، [[وضو]] را [[موالات]] [[امام]] [[معصوم]] دانسته، [[تیمم]] را [[تبعیت]] از شخص [[مأذون]] در [[عصر غیبت]]، و [[غسل]] را [[تجدید عهد]] معنا می‌کنند.		تفسیر باطنیه، تفسیری بر اساس ایجاد نوعی مماثله بین دو معنای ظاهری و [[باطنی]] است که نه تنها از نظر لغت و [[عقل]] ارتباطی میان آنها نیست، بلکه هیچ‌گونه مؤیدی از جانب [[شرع]] نیز ندارد؛ برای مثال، اینان در تفسیر خویش، [[وضو]] را [[موالات]] [[امام]] [[معصوم]] دانسته، [[تیمم]] را [[تبعیت]] از شخص [[مأذون]] در [[عصر غیبت]]، و [[غسل]] را [[تجدید عهد]] معنا می‌کنند.
خط ۱۶:		خط ۱۵:
	از بارزترین تفسیرهای باطنیه می‌توان به [[تفسیر رمزی]] [[حروف مقطعه]] و همچنین تفسیرهای [[اسماعیلیه]] اشاره کرد. از باطنیان [[تفسیر]] کاملی به جای نمانده است. تنها تفسیر برخی از [[آیات]] است که در کتاب‌های [[کلامی]] و دیگر [[تفسیرها]] به صورت پراکنده به چشم می‌خورد.		از بارزترین تفسیرهای باطنیه می‌توان به [[تفسیر رمزی]] [[حروف مقطعه]] و همچنین تفسیرهای [[اسماعیلیه]] اشاره کرد. از باطنیان [[تفسیر]] کاملی به جای نمانده است. تنها تفسیر برخی از [[آیات]] است که در کتاب‌های [[کلامی]] و دیگر [[تفسیرها]] به صورت پراکنده به چشم می‌خورد.

	برخی تفسیر منسوب به [[ محی‌الدین عربی]] را (که گروهی آن را به [[عبدالرزاق کاشی باطنی]] نیز نسبت می‌دهند) از تفسیرهای باطنیه شمرده‌اند.		برخی تفسیر منسوب به [[محی‌الدین عربی]] را (که گروهی آن را به [[عبدالرزاق کاشی باطنی]] نیز نسبت می‌دهند) از تفسیرهای باطنیه شمرده‌اند.

	شاید باطنیه چون نخواسته‌اند حتی [[تأویل]] دلخواه را محدود سازند و می‌خواستند [[حق]] [[عدول]] از اقوال را برای خود [[حفظ]] کنند، به تفسیر مدون و غیرقابل‌تغییر نپرداخته‌اند <ref>ایازی، محمد علی، المفسرون حیاتهم ومنهجهم،صفحه ۶۲؛ کمالی دزفولی، علی، شناخت قرآن،صفحه ۴۵۷؛ صالح، صبحی، مباحث فی علوم القرآن،صفحه ۲۹۷؛ زرقانی، محمد عبد العظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن،جلد۲،صفحه ۸۲</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)\|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۱۶۸۸.</ref>		شاید باطنیه چون نخواسته‌اند حتی [[تأویل]] دلخواه را محدود سازند و می‌خواستند [[حق]] [[عدول]] از اقوال را برای خود [[حفظ]] کنند، به تفسیر مدون و غیرقابل‌تغییر نپرداخته‌اند <ref>ایازی، محمد علی، المفسرون حیاتهم ومنهجهم،صفحه ۶۲؛ کمالی دزفولی، علی، شناخت قرآن،صفحه ۴۵۷؛ صالح، صبحی، مباحث فی علوم القرآن،صفحه ۲۹۷؛ زرقانی، محمد عبد العظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن،جلد۲،صفحه ۸۲</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)\|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۱۶۸۸.</ref>

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۱

2022-07-10T18:54:53Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۱

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۲:۲۴
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این~~ مدخل ~~از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[تفسیر باطنیه در علوم قرآنی]]\| پرسش مرتبط = }}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[تفسیر باطنیه در علوم قرآنی]]~~</div>~~

	==مقدمه==		==مقدمه==

Msadeq: /* تفاسیر باطنیه */

2022-01-09T09:35:36Z

تفاسیر باطنیه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۰۵
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	از بارزترین تفسیرهای باطنیه می‌توان به [[تفسیر رمزی]] [[حروف مقطعه]] و همچنین تفسیرهای [[اسماعیلیه]] اشاره کرد. از باطنیان [[تفسیر]] کاملی به جای نمانده است. تنها تفسیر برخی از [[آیات]] است که در کتاب‌های [[کلامی]] و دیگر [[تفسیرها]] به صورت پراکنده به چشم می‌خورد.		از بارزترین تفسیرهای باطنیه می‌توان به [[تفسیر رمزی]] [[حروف مقطعه]] و همچنین تفسیرهای [[اسماعیلیه]] اشاره کرد. از باطنیان [[تفسیر]] کاملی به جای نمانده است. تنها تفسیر برخی از [[آیات]] است که در کتاب‌های [[کلامی]] و دیگر [[تفسیرها]] به صورت پراکنده به چشم می‌خورد.

	برخی تفسیر منسوب به [[~~محیی‌الدین~~ عربی]] را (که گروهی آن را به [[عبدالرزاق کاشی باطنی]] نیز نسبت می‌دهند) از تفسیرهای باطنیه شمرده‌اند.		برخی تفسیر منسوب به [[ محی‌الدین عربی]] را (که گروهی آن را به [[عبدالرزاق کاشی باطنی]] نیز نسبت می‌دهند) از تفسیرهای باطنیه شمرده‌اند.

	شاید باطنیه چون نخواسته‌اند حتی [[تأویل]] دلخواه را محدود سازند و می‌خواستند [[حق]] [[عدول]] از اقوال را برای خود [[حفظ]] کنند، به تفسیر مدون و غیرقابل‌تغییر نپرداخته‌اند <ref>ایازی، محمد علی، المفسرون حیاتهم ومنهجهم،صفحه ۶۲؛ کمالی دزفولی، علی، شناخت قرآن،صفحه ۴۵۷؛ صالح، صبحی، مباحث فی علوم القرآن،صفحه ۲۹۷؛ زرقانی، محمد عبد العظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن،جلد۲،صفحه ۸۲</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)\|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۱۶۸۸.</ref>		شاید باطنیه چون نخواسته‌اند حتی [[تأویل]] دلخواه را محدود سازند و می‌خواستند [[حق]] [[عدول]] از اقوال را برای خود [[حفظ]] کنند، به تفسیر مدون و غیرقابل‌تغییر نپرداخته‌اند <ref>ایازی، محمد علی، المفسرون حیاتهم ومنهجهم،صفحه ۶۲؛ کمالی دزفولی، علی، شناخت قرآن،صفحه ۴۵۷؛ صالح، صبحی، مباحث فی علوم القرآن،صفحه ۲۹۷؛ زرقانی، محمد عبد العظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن،جلد۲،صفحه ۸۲</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)\|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۱۶۸۸.</ref>

Msadeq: /* مقدمه */

2022-01-09T09:34:55Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۰۴
خط ۴:		خط ۴:

	==مقدمه==		==مقدمه==
	[[تفسیر باطنیه]] [[تفسیری]] است که بر اساس [[مذهب]] باطنیان مبتنی بر اشتمال [[قرآن]] بر ظَهر و [[بَطن]]، به تبیین و [[تفسیر باطن قرآن]] می‌پردازد. [[باطنیه]] با استفاده از آیاتی از قرآن مانند: {{متن قرآن\|فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ لَهُ بَابٌ بَاطِنُهُ فِيهِ الرَّحْمَةُ وَظَاهِرُهُ مِنْ قِبَلِهِ الْعَذَابُ}}<ref>« آنگاه میان آنان (و مؤمنان) بارویی می‌کشند که دری دارد، درون آن بخشایش و بیرون آن روی به عذاب دارد» سوره حدید، آیه ۱۳.</ref> و نیز روایاتی مانند فرمایش [[پیامبر اکرم]]{{صل}}: {{متن حدیث\|مَا فِي اَلْقُرْآنِ آيَةٌ إِلاَّ وَ لَهَا ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ}} معتقدند قرآن ظاهر و [[باطن]] دارد، و مراد اصلی، [[باطن قرآن]] است نه ظاهرش؛ و با این [[اعتقاد]]، [[تفسیر]] خویش را به بیان باطن قرآن اختصاص داده‌اند.		تفسیر باطنیه [[تفسیری]] است که بر اساس [[مذهب]] باطنیان مبتنی بر اشتمال [[قرآن]] بر ظَهر و [[بَطن]]، به تبیین و [[تفسیر باطن قرآن]] می‌پردازد. [[باطنیه]] با استفاده از آیاتی از قرآن مانند: {{متن قرآن\|فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ لَهُ بَابٌ بَاطِنُهُ فِيهِ الرَّحْمَةُ وَظَاهِرُهُ مِنْ قِبَلِهِ الْعَذَابُ}}<ref>« آنگاه میان آنان (و مؤمنان) بارویی می‌کشند که دری دارد، درون آن بخشایش و بیرون آن روی به عذاب دارد» سوره حدید، آیه ۱۳.</ref> و نیز روایاتی مانند فرمایش [[پیامبر اکرم]]{{صل}}: {{متن حدیث\|مَا فِي اَلْقُرْآنِ آيَةٌ إِلاَّ وَ لَهَا ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ}} معتقدند قرآن ظاهر و [[باطن]] دارد، و مراد اصلی، [[باطن قرآن]] است نه ظاهرش؛ و با این [[اعتقاد]]، [[تفسیر]] خویش را به بیان باطن قرآن اختصاص داده‌اند.

	تفسیر باطنیه، تفسیری بر اساس ایجاد نوعی مماثله بین دو معنای ظاهری و [[باطنی]] است که نه تنها از نظر لغت و [[عقل]] ارتباطی میان آنها نیست، بلکه هیچ‌گونه مؤیدی از جانب [[شرع]] نیز ندارد؛ برای مثال، اینان در تفسیر خویش، [[وضو]] را [[موالات]] [[امام]] [[معصوم]] دانسته، [[تیمم]] را [[تبعیت]] از شخص [[مأذون]] در [[عصر غیبت]]، و [[غسل]] را [[تجدید عهد]] معنا می‌کنند.		تفسیر باطنیه، تفسیری بر اساس ایجاد نوعی مماثله بین دو معنای ظاهری و [[باطنی]] است که نه تنها از نظر لغت و [[عقل]] ارتباطی میان آنها نیست، بلکه هیچ‌گونه مؤیدی از جانب [[شرع]] نیز ندارد؛ برای مثال، اینان در تفسیر خویش، [[وضو]] را [[موالات]] [[امام]] [[معصوم]] دانسته، [[تیمم]] را [[تبعیت]] از شخص [[مأذون]] در [[عصر غیبت]]، و [[غسل]] را [[تجدید عهد]] معنا می‌کنند.

Msadeq: صفحه‌ای تازه حاوی «{{امامت}}
این مدخل...» ایجاد کرد

2022-01-09T09:34:43Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{امامت}} <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این مدخل...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{امامت}}
<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[تفسیر باطنیه در علوم قرآنی]]</div>

==مقدمه==
[[تفسیر باطنیه]] [[تفسیری]] است که بر اساس [[مذهب]] باطنیان مبتنی بر اشتمال [[قرآن]] بر ظَهر و [[بَطن]]، به تبیین و [[تفسیر باطن قرآن]] می‌پردازد. [[باطنیه]] با استفاده از آیاتی از قرآن مانند: {{متن قرآن|فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ لَهُ بَابٌ بَاطِنُهُ فِيهِ الرَّحْمَةُ وَظَاهِرُهُ مِنْ قِبَلِهِ الْعَذَابُ}}<ref>« آنگاه میان آنان (و مؤمنان) بارویی می‌کشند که دری دارد، درون آن بخشایش و بیرون آن روی به عذاب دارد» سوره حدید، آیه ۱۳.</ref> و نیز روایاتی مانند فرمایش [[پیامبر اکرم]]{{صل}}: {{متن حدیث|مَا فِي اَلْقُرْآنِ آيَةٌ إِلاَّ وَ لَهَا ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ}} معتقدند قرآن ظاهر و [[باطن]] دارد، و مراد اصلی، [[باطن قرآن]] است نه ظاهرش؛ و با این [[اعتقاد]]، [[تفسیر]] خویش را به بیان باطن قرآن اختصاص داده‌اند.

تفسیر باطنیه، تفسیری بر اساس ایجاد نوعی مماثله بین دو معنای ظاهری و [[باطنی]] است که نه تنها از نظر لغت و [[عقل]] ارتباطی میان آنها نیست، بلکه هیچ‌گونه مؤیدی از جانب [[شرع]] نیز ندارد؛ برای مثال، اینان در تفسیر خویش، [[وضو]] را [[موالات]] [[امام]] [[معصوم]] دانسته، [[تیمم]] را [[تبعیت]] از شخص [[مأذون]] در [[عصر غیبت]]، و [[غسل]] را [[تجدید عهد]] معنا می‌کنند.

از بارزترین نمونه‌های تفسیر باطنیه می‌توان به [[تفاسیر]] رمزی مانند [[تفسیر رمزی]] [[حروف مقطعه]] و تفسیر [[اسماعیلیه]] و [[بهائیه]] اشاره کرد؛ تا آنجا که در برخی از متون [[علوم قرآنی]]، تفسیر باطنیه با تفسیر اسماعیلیه مترادف شناخته شده‌اند.

باطنیان که به [[فرقه]] [[سیاسی]] شبیه‌تر بوده‌اند تا فرقه مذهبی، [[امامت]] را پس از [[امام صادق]]{{ع}} [[حق]] اسماعیل فرزند بزرگ آن [[حضرت]] دانسته، برای [[کسب قدرت]]، [[عقاید]] خاص مذهبی را بهانه قرار می‌دادند و مخفیانه [[تبلیغ]] می‌کردند، و در اندک مدتی [[دعوت]] ایشان نمونه کامل [[خلع]] [[شریعت]] با استناد به [[تأویل]] دلخواه در قرآن و [[سنّت]] و [[احکام]] شد.

باطنیان در [[فکر]] مستندی از عقل و نقل برای آرای تفسیری خود نبودند؛ بلکه [[تفسیر قرآن]] تابع [[اراده]] [[رهبران]] آنان بود و در هر [[زمان]] برحسب میل خود آن را به گونه‌ای [[تفسیر]] می‌کردند<ref>ذهبی، محمد حسین، التفسیر والمفسرون، صفحه ۲؛ زرقانی، محمد عبدالعظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن، جلد۲،صفحه ۸۲؛ سبحانی، جعفر، الایمان والکفر فی الکتاب والسنة، صفحه (۱۹۸-۱۹۹)؛ اسماعیلی قوچانی، علی اکبر، پژوهشی در سیر تطور تفسیر و روشهای تفسیری، صفحه ۹۴؛ ذهبی، محمد حسین، التفسیر و المفسرون،صفحه ۶۲؛ کمالی دزفولی، علی، تاریخ تفسیر، صفحه ۱۲۳.</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۱۷۶۵.</ref>

==[[تفاسیر]] [[باطنیه]]==
از بارزترین تفسیرهای باطنیه می‌توان به [[تفسیر رمزی]] [[حروف مقطعه]] و همچنین تفسیرهای [[اسماعیلیه]] اشاره کرد. از باطنیان [[تفسیر]] کاملی به جای نمانده است. تنها تفسیر برخی از [[آیات]] است که در کتاب‌های [[کلامی]] و دیگر [[تفسیرها]] به صورت پراکنده به چشم می‌خورد.

برخی تفسیر منسوب به [[محیی‌الدین عربی]] را (که گروهی آن را به [[عبدالرزاق کاشی باطنی]] نیز نسبت می‌دهند) از تفسیرهای باطنیه شمرده‌اند.

شاید باطنیه چون نخواسته‌اند حتی [[تأویل]] دلخواه را محدود سازند و می‌خواستند [[حق]] [[عدول]] از اقوال را برای خود [[حفظ]] کنند، به تفسیر مدون و غیرقابل‌تغییر نپرداخته‌اند <ref>ایازی، محمد علی، المفسرون حیاتهم ومنهجهم،صفحه ۶۲؛ کمالی دزفولی، علی، شناخت قرآن،صفحه ۴۵۷؛ صالح، صبحی، مباحث فی علوم القرآن،صفحه ۲۹۷؛ زرقانی، محمد عبد العظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن،جلد۲،صفحه ۸۲</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۱۶۸۸.</ref>

== جستارهای وابسته ==
{{مدخل وابسته}}
* [[تفاسیر تابعین تابعین]]
* [[تفاسیر تک نگار]]
* [[تفاسیر عصر جدید]]
* [[تفاسیر عصر کهن]]
* [[تفسیر اجتهادی]]
* [[تفسیر اجمالی قرآن]]
* [[تفسیر اِعراب]]
* [[تفسیر باطنی]]
* [[تفسیر پلورالیستی قرآن]]
* [[تفسیر تبیینی قرآن]]
* [[تفسیر تحلیلی]]
* [[تفسیر تدبری قرآن]]
* [[تفسیر تمسکی قرآن]]
* [[تفسیر در عصر تابعین]]
* [[تفسیر در عصر تدوین]]
* [[تفسیر در عصر پیامبر خاتم]]
* [[تفسیر درایی]]
* [[تفسیر زبدة البیان]]
* [[تفسیر سکولاریستی قرآن]]
* [[تفسیر سیستمی]]
* [[تفسیر عبدالله بن عباس]]
* [[تفسیر قرآن به قرآن]]
* [[تفسیر لفظی قرآن]]
* [[تفسیر لیبرالیستی قرآن]]
* [[تفسیر مأثور]]
* [[تفسیر مجمل به مبین]]
* [[تفسیر مطلق به مقید]]
* [[تفسیر معتزلیان جدید]]
* [[تفسیر معنا]]
* [[تفسیر معنوی قرآن]]
* [[تفسیر موضوع]]
* [[تفسیر وجوه قرآن]]
* [[تفسیر ترتیبی]]
* [[تفسیر مزجی]]
* تفسیر موضوعی
* [[تفسیر اهل بیت]]
* [[تفسیر پیامبر خاتم]]
* [[تفسیر تابعین]]
* [[تفسیر دوران نهضت‌های اصلاحی]]
* [[تفسیر صحابه]]
* [[تفسیر عصر جدید]]
* [[تفسیر باطن قرآن]]
* [[تفسیر ظاهر قرآن]]
* [[تفسیر اهل‌سنت]]
* [[تفسیر باطنیه]]
* [[تفسیر خوارج]]
* [[تفسیر شیعه]]
* [[تفسیر متصوفه]]
* [[تفسیر اجتماعی]]
* [[تفسیر اخلاقی]]
* [[تفسیر ادبی]]
* [[تفسیر اشاری]]
* [[تفسیر به رأی]]
* [[تفسیر بیانی]]
* [[تفسیر پوزیتیویستی]]
* [[تفسیر تاریخی]]
* [[تفسیر تربیتی]]
* [[تفسیر رمزی]]
* [[تفسیر عرفانی]]
* [[تفسیر علمی]]
* [[تفسیر فقهی]]
* [[تفسیر فلسفی]]
* [[تفسیر کلامی]]
* [[آداب تفسیر قرآن]]
* [[آراء تفسیری]]
* [[اسرائیلیات در تفسیر]]
* [[اقطاب اسرائیلیات]]
* [[اقطاب وضّاعین]]
* [[اولین مدون تفسیر]]
* [[تأویل قرآن]]
* [[تدوین تفسیر قرآن]]
* [[تفاسیر قرآن]]
* [[تفسیر پذیری قرآن]]
* [[تفسیر نگاری]]
* [[تنزیل قرآن]]
* [[توقیفیت تفسیر قرآن]]
* [[جری و تطبیق]]
* [[روایات تفسیری]]
* [[روش‌های تفسیری]]
* [[سیاق عام]]
* [[شرافت تفسیر قرآن]]
* [[طرق تفسیری]]
* [[غرایب تفسیر]]
* [[فضیلت تفسیر قرآن]]
* [[قواعد تفسیر]]
* [[مبادی تفسیر]]
* [[مدارس تفسیر قرآن]]
* [[مراتب تفسیر]]
* [[مراحل تفسیر]]
* [[مصادر نقلی تفسیر]]
* [[مفسران]]
* [[مقدمات تفسیر]]
* [[مکاتب تفسیری]]
* [[منابع تفسیر]]
* [[تأویل قرآن]]
{{پایان مدخل وابسته}}

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده: 9030760879.jpg|22px]] [[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه علوم قرآنی''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:تفسیر باطنیه]]
[[رده:تفسیر]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۰۵
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[تفسیر باطنیه در علوم قرآنی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[تفسیر باطنیه در علوم قرآنی]]\| پرسش مرتبط = }}

	==مقدمه==		== مقدمه ==
	تفسیر باطنیه [[تفسیری]] است که بر اساس [[مذهب]] باطنیان مبتنی بر اشتمال [[قرآن]] بر ظَهر و [[بَطن]]، به تبیین و [[تفسیر باطن قرآن]] می‌پردازد. [[باطنیه]] با استفاده از آیاتی از قرآن مانند: {{متن قرآن\|فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ لَهُ بَابٌ بَاطِنُهُ فِيهِ الرَّحْمَةُ وَظَاهِرُهُ مِنْ قِبَلِهِ الْعَذَابُ}}<ref>«آنگاه میان آنان (و مؤمنان) بارویی می‌کشند که دری دارد، درون آن بخشایش و بیرون آن روی به عذاب دارد» سوره حدید، آیه ۱۳.</ref> و نیز روایاتی مانند فرمایش [[پیامبر اکرم]]{{صل}}: {{متن حدیث\|مَا فِي اَلْقُرْآنِ آيَةٌ إِلاَّ وَ لَهَا ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ}} معتقدند قرآن ظاهر و [[باطن]] دارد، و مراد اصلی، [[باطن قرآن]] است نه ظاهرش؛ و با این [[اعتقاد]]، [[تفسیر]] خویش را به بیان باطن قرآن اختصاص داده‌اند.		تفسیر باطنیه [[تفسیری]] است که بر اساس [[مذهب]] باطنیان مبتنی بر اشتمال [[قرآن]] بر ظَهر و [[بَطن]]، به تبیین و [[تفسیر باطن قرآن]] می‌پردازد. [[باطنیه]] با استفاده از آیاتی از قرآن مانند: {{متن قرآن\|فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ لَهُ بَابٌ بَاطِنُهُ فِيهِ الرَّحْمَةُ وَظَاهِرُهُ مِنْ قِبَلِهِ الْعَذَابُ}}<ref>«آنگاه میان آنان (و مؤمنان) بارویی می‌کشند که دری دارد، درون آن بخشایش و بیرون آن روی به عذاب دارد» سوره حدید، آیه ۱۳.</ref> و نیز روایاتی مانند فرمایش [[پیامبر اکرم]] {{صل}}: {{متن حدیث\|مَا فِي اَلْقُرْآنِ آيَةٌ إِلاَّ وَ لَهَا ظَهْرٌ وَ بَطْنٌ}} معتقدند قرآن ظاهر و [[باطن]] دارد، و مراد اصلی، [[باطن قرآن]] است نه ظاهرش؛ و با این [[اعتقاد]]، [[تفسیر]] خویش را به بیان باطن قرآن اختصاص داده‌اند.

	تفسیر باطنیه، تفسیری بر اساس ایجاد نوعی مماثله بین دو معنای ظاهری و [[باطنی]] است که نه تنها از نظر لغت و [[عقل]] ارتباطی میان آنها نیست، بلکه هیچ‌گونه مؤیدی از جانب [[شرع]] نیز ندارد؛ برای مثال، اینان در تفسیر خویش، [[وضو]] را [[موالات]] [[امام]] [[معصوم]] دانسته، [[تیمم]] را [[تبعیت]] از شخص [[مأذون]] در [[عصر غیبت]]، و [[غسل]] را [[تجدید عهد]] معنا می‌کنند.		تفسیر باطنیه، تفسیری بر اساس ایجاد نوعی مماثله بین دو معنای ظاهری و [[باطنی]] است که نه تنها از نظر لغت و [[عقل]] ارتباطی میان آنها نیست، بلکه هیچ‌گونه مؤیدی از جانب [[شرع]] نیز ندارد؛ برای مثال، اینان در تفسیر خویش، [[وضو]] را [[موالات]] [[امام]] [[معصوم]] دانسته، [[تیمم]] را [[تبعیت]] از شخص [[مأذون]] در [[عصر غیبت]]، و [[غسل]] را [[تجدید عهد]] معنا می‌کنند.
خط ۸:		خط ۸:
	از بارزترین نمونه‌های تفسیر باطنیه می‌توان به [[تفاسیر]] رمزی مانند [[تفسیر رمزی]] [[حروف مقطعه]] و تفسیر [[اسماعیلیه]] و [[بهائیه]] اشاره کرد؛ تا آنجا که در برخی از متون [[علوم قرآنی]]، تفسیر باطنیه با تفسیر اسماعیلیه مترادف شناخته شده‌اند.		از بارزترین نمونه‌های تفسیر باطنیه می‌توان به [[تفاسیر]] رمزی مانند [[تفسیر رمزی]] [[حروف مقطعه]] و تفسیر [[اسماعیلیه]] و [[بهائیه]] اشاره کرد؛ تا آنجا که در برخی از متون [[علوم قرآنی]]، تفسیر باطنیه با تفسیر اسماعیلیه مترادف شناخته شده‌اند.

	باطنیان که به [[فرقه]] [[سیاسی]] شبیه‌تر بوده‌اند تا فرقه مذهبی، [[امامت]] را پس از [[امام صادق]]{{ع}} [[حق]] اسماعیل فرزند بزرگ آن [[حضرت]] دانسته، برای [[کسب قدرت]]، [[عقاید]] خاص مذهبی را بهانه قرار می‌دادند و مخفیانه [[تبلیغ]] می‌کردند، و در اندک مدتی [[دعوت]] ایشان نمونه کامل [[خلع]] [[شریعت]] با استناد به [[تأویل]] دلخواه در قرآن و [[سنّت]] و [[احکام]] شد.		باطنیان که به [[فرقه]] [[سیاسی]] شبیه‌تر بوده‌اند تا فرقه مذهبی، [[امامت]] را پس از [[امام صادق]] {{ع}} [[حق]] اسماعیل فرزند بزرگ آن [[حضرت]] دانسته، برای [[کسب قدرت]]، [[عقاید]] خاص مذهبی را بهانه قرار می‌دادند و مخفیانه [[تبلیغ]] می‌کردند، و در اندک مدتی [[دعوت]] ایشان نمونه کامل [[خلع]] [[شریعت]] با استناد به [[تأویل]] دلخواه در قرآن و [[سنّت]] و [[احکام]] شد.

	باطنیان در [[فکر]] مستندی از عقل و نقل برای آرای تفسیری خود نبودند؛ بلکه [[تفسیر قرآن]] تابع [[اراده]] [[رهبران]] آنان بود و در هر [[زمان]] برحسب میل خود آن را به گونه‌ای [[تفسیر]] می‌کردند<ref>ذهبی، محمد حسین، التفسیر والمفسرون، صفحه ۲؛ زرقانی، محمد عبدالعظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن، جلد۲،صفحه ۸۲؛ سبحانی، جعفر، الایمان والکفر فی الکتاب والسنة، صفحه (۱۹۸-۱۹۹)؛ اسماعیلی قوچانی، علی اکبر، پژوهشی در سیر تطور تفسیر و روشهای تفسیری، صفحه ۹۴؛ ذهبی، محمد حسین، التفسیر و ~~المفسرون،صفحه~~ ۶۲؛ کمالی دزفولی، علی، تاریخ تفسیر، صفحه ۱۲۳.</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)\|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۱۷۶۵.</ref>		باطنیان در [[فکر]] مستندی از عقل و نقل برای آرای تفسیری خود نبودند؛ بلکه [[تفسیر قرآن]] تابع [[اراده]] [[رهبران]] آنان بود و در هر [[زمان]] برحسب میل خود آن را به گونه‌ای [[تفسیر]] می‌کردند<ref>ذهبی، محمد حسین، التفسیر والمفسرون، صفحه ۲؛ زرقانی، محمد عبدالعظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن، جلد۲،صفحه ۸۲؛ سبحانی، جعفر، الایمان والکفر فی الکتاب والسنة، صفحه (۱۹۸-۱۹۹)؛ اسماعیلی قوچانی، علی اکبر، پژوهشی در سیر تطور تفسیر و روشهای تفسیری، صفحه ۹۴؛ ذهبی، محمد حسین، التفسیر و المفسرون، صفحه ۶۲؛ کمالی دزفولی، علی، تاریخ تفسیر، صفحه ۱۲۳.</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)\|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۱۷۶۵.</ref>

	==[[تفاسیر]] [[باطنیه]]==		== [[تفاسیر]] [[باطنیه]] ==
	از بارزترین تفسیرهای باطنیه می‌توان به [[تفسیر رمزی]] [[حروف مقطعه]] و همچنین تفسیرهای [[اسماعیلیه]] اشاره کرد. از باطنیان [[تفسیر]] کاملی به جای نمانده است. تنها تفسیر برخی از [[آیات]] است که در کتاب‌های [[کلامی]] و دیگر [[تفسیرها]] به صورت پراکنده به چشم می‌خورد.		از بارزترین تفسیرهای باطنیه می‌توان به [[تفسیر رمزی]] [[حروف مقطعه]] و همچنین تفسیرهای [[اسماعیلیه]] اشاره کرد. از باطنیان [[تفسیر]] کاملی به جای نمانده است. تنها تفسیر برخی از [[آیات]] است که در کتاب‌های [[کلامی]] و دیگر [[تفسیرها]] به صورت پراکنده به چشم می‌خورد.

	برخی تفسیر منسوب به [[محی‌الدین عربی]] را (که گروهی آن را به [[عبدالرزاق کاشی باطنی]] نیز نسبت می‌دهند) از تفسیرهای باطنیه شمرده‌اند.		برخی تفسیر منسوب به [[محی‌الدین عربی]] را (که گروهی آن را به [[عبدالرزاق کاشی باطنی]] نیز نسبت می‌دهند) از تفسیرهای باطنیه شمرده‌اند.

	شاید باطنیه چون نخواسته‌اند حتی [[تأویل]] دلخواه را محدود سازند و می‌خواستند [[حق]] [[عدول]] از اقوال را برای خود [[حفظ]] کنند، به تفسیر مدون و غیرقابل‌تغییر نپرداخته‌اند <ref>ایازی، محمد علی، المفسرون حیاتهم ~~ومنهجهم،صفحه~~ ۶۲؛ کمالی دزفولی، علی، شناخت ~~قرآن،صفحه~~ ۴۵۷؛ صالح، صبحی، مباحث فی علوم ~~القرآن،صفحه~~ ۲۹۷؛ زرقانی، محمد عبد العظیم، مناهل العرفان فی علوم ~~القرآن،جلد۲،صفحه~~ ۸۲</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)\|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۱۶۸۸.</ref>		شاید باطنیه چون نخواسته‌اند حتی [[تأویل]] دلخواه را محدود سازند و می‌خواستند [[حق]] [[عدول]] از اقوال را برای خود [[حفظ]] کنند، به تفسیر مدون و غیرقابل‌تغییر نپرداخته‌اند <ref>ایازی، محمد علی، المفسرون حیاتهم ومنهجهم، صفحه ۶۲؛ کمالی دزفولی، علی، شناخت قرآن، صفحه ۴۵۷؛ صالح، صبحی، مباحث فی علوم القرآن، صفحه ۲۹۷؛ زرقانی، محمد عبد العظیم، مناهل العرفان فی علوم القرآن، جلد۲،صفحه ۸۲</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)\|فرهنگ نامه علوم قرآنی]]، ج۱، ص۱۶۸۸.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==