تفسیر باطنی در علوم قرآنی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پانویس */

2024-03-06T10:03:55Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۳۳
خط ۱۴۹:		خط ۱۴۹:

	[[رده:تفسیر]]		[[رده:تفسیر]]
	~~[[رده:علوم قرآن]]~~

Bahmani: /* زمینه‌های پیدایش، بالندگی و انحراف */

2024-03-06T09:57:05Z

زمینه‌های پیدایش، بالندگی و انحراف

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۲۷
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	ریشه اصلی تفسیر باطنی را باید نزد [[غالیان]] شیعه [[بین النهرین]] در [[قرن دوم]] به ویژه گروه‌های [[مغیریه]]، منصوریه و خطّابیه جست و جو کرد؛ [[مغیرة بن سعید]] ظاهراً نخستین [[مسلمانی]] است که برای حروف الفبا معانی رمزی قائل بوده و نیز برخی [[آیات قرآن کریم]] را [[تأویل]] می‌‌کرده است. <ref>الفرق بین الفرق، ص۲۱۸ - ۲۲۰؛ المواقف، ج ۳، ص۶۷۲.</ref> [[ابومنصور عجلی]] [[رهبر]] غالیان منصوریه نیز [[قرآن مجید]] را تأویل می‌‌کرد، چنان که «[[سماء]]» را تمثیلی از [[آل محمد]] {{صل}} و [[امامان]] {{ع}} و «[[ارض]]» را تمثیلی از [[پیروان]] آنها <ref>مقالات الاسلامیین، ص۹، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج ۶، ص۲۸۷ - ۲۹۰.</ref> و با [[انکار]] [[بهشت]] و [[دوزخ]] آنها را نام دو شخص دانسته است؛ همچنین [[واجبات]] و [[محرمات]] را به کسانی که [[دوستی]] و [[دشمنی]] با آنها [[واجب]] است تأویل برده است. بعداً [[تأویل آیات قرآن]] نزد پیروان [[ابوالخطاب]] بنیانگذار فرقه [[خطابیه]] رواج بیشتری یافت. <ref>الملل والنحل، ج ۱، ص۱۷۹ - ۱۸۱؛ المواقف، ج ۳، ص۶۸۰.</ref> در واقع وی نخستین کسی است که در میان [[مسلمانان]] نهضتی با خصوصیت [[باطنی]] تأسیس کرد. احتمالا جهات مختلف [[تأویل]] از این [[فرقه]] ـ که گفته شده به فرقه‌های [[اسماعیلی]] بسیار نزدیک بودند ـ به [[نهضت]] [[اسماعیلیه]] [[نفوذ]] کرد، حتی برخی محققان، خطّابیه را از بنیانگذاران اسماعیلیه می‌‌دانند. <ref> نک: دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج ۸ ص۶۸۱ - ۷۰۱.</ref> از [[باطنیه]] کتابی مستقل در [[تفسیر قرآن]] در دست نیست و کسی از آنها [[تفسیر]] جامعی از [[قرآن]] تدوین نکرده است. به نظر [[ذهبی]] شاید سِرّش این باشد که نتوانسته‌اند با [[عقاید]] خود در همه قرآن [[آیه]] به آیه پیش روند و برای یکایک [[آیات قرآن]] طبق عقاید خویش معنای باطنی بیان کنند. آنچه از آنها در تفسیر قرآن یافت شده نصوصی پراکنده لابه لای تألیفات [[دانشمندان]] آن‌هاست یا آنچه دیگران از آنها نقل کرده‌اند <ref>التفسیر و المفسرون، ذهبی، ج ۲، ص۲۳۹.</ref>.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده]]، [[علی راد\|راد]]، [[تفسیر باطنی (مقاله)\|مقاله «تفسیر باطنی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>		ریشه اصلی تفسیر باطنی را باید نزد [[غالیان]] شیعه [[بین النهرین]] در [[قرن دوم]] به ویژه گروه‌های [[مغیریه]]، منصوریه و خطّابیه جست و جو کرد؛ [[مغیرة بن سعید]] ظاهراً نخستین [[مسلمانی]] است که برای حروف الفبا معانی رمزی قائل بوده و نیز برخی [[آیات قرآن کریم]] را [[تأویل]] می‌‌کرده است. <ref>الفرق بین الفرق، ص۲۱۸ - ۲۲۰؛ المواقف، ج ۳، ص۶۷۲.</ref> [[ابومنصور عجلی]] [[رهبر]] غالیان منصوریه نیز [[قرآن مجید]] را تأویل می‌‌کرد، چنان که «[[سماء]]» را تمثیلی از [[آل محمد]] {{صل}} و [[امامان]] {{ع}} و «[[ارض]]» را تمثیلی از [[پیروان]] آنها <ref>مقالات الاسلامیین، ص۹، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج ۶، ص۲۸۷ - ۲۹۰.</ref> و با [[انکار]] [[بهشت]] و [[دوزخ]] آنها را نام دو شخص دانسته است؛ همچنین [[واجبات]] و [[محرمات]] را به کسانی که [[دوستی]] و [[دشمنی]] با آنها [[واجب]] است تأویل برده است. بعداً [[تأویل آیات قرآن]] نزد پیروان [[ابوالخطاب]] بنیانگذار فرقه [[خطابیه]] رواج بیشتری یافت. <ref>الملل والنحل، ج ۱، ص۱۷۹ - ۱۸۱؛ المواقف، ج ۳، ص۶۸۰.</ref> در واقع وی نخستین کسی است که در میان [[مسلمانان]] نهضتی با خصوصیت [[باطنی]] تأسیس کرد. احتمالا جهات مختلف [[تأویل]] از این [[فرقه]] ـ که گفته شده به فرقه‌های [[اسماعیلی]] بسیار نزدیک بودند ـ به [[نهضت]] [[اسماعیلیه]] [[نفوذ]] کرد، حتی برخی محققان، خطّابیه را از بنیانگذاران اسماعیلیه می‌‌دانند. <ref> نک: دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج ۸ ص۶۸۱ - ۷۰۱.</ref> از [[باطنیه]] کتابی مستقل در [[تفسیر قرآن]] در دست نیست و کسی از آنها [[تفسیر]] جامعی از [[قرآن]] تدوین نکرده است. به نظر [[ذهبی]] شاید سِرّش این باشد که نتوانسته‌اند با [[عقاید]] خود در همه قرآن [[آیه]] به آیه پیش روند و برای یکایک [[آیات قرآن]] طبق عقاید خویش معنای باطنی بیان کنند. آنچه از آنها در تفسیر قرآن یافت شده نصوصی پراکنده لابه لای تألیفات [[دانشمندان]] آن‌هاست یا آنچه دیگران از آنها نقل کرده‌اند <ref>التفسیر و المفسرون، ذهبی، ج ۲، ص۲۳۹.</ref>.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده]]، [[علی راد\|راد]]، [[تفسیر باطنی (مقاله)\|مقاله «تفسیر باطنی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>

	== زمینه‌های پیدایش، [[بالندگی]] و [[انحراف]] ==		== زمینه‌های پیدایش، بالندگی و [[انحراف]] ==
	[[روایات]] مشهور به «ظهر و بطنِ» قرآن، گزارش شده در [[منابع روایی شیعه]] <ref>نک: الکافی، ج ۱، ص۳۷۴؛ تفسیر عیاشی، ج ۱، ص۱۰ - ۱۲؛ معانی الاخبار، ص۲۵۹.</ref> و [[سنّی]]،<ref>مجمع الزوائد، ج ۷، ص۱۵۲؛ صحیح ابن حبان، ج ۱، ص۲۷۶؛ مسند ابی یعلی، ج ۹، ص۸۱ - ۸۲.</ref> زمینه ساز زایش و بالندگی روش [[تفسیر باطنی]] در حوزه [[فرهنگ ~~اسلامی]]‌اند~~. این روایات از لحاظ [[تاریخی]] نخستین بار اندکی پس از [[نزول]] آغازین آیات قرآن از شخص [[پیامبراکرم]] {{صل}} صادر شده است. بعدها عنوان [[باطن]] در [[کلام]] [[صحابه]]، [[تابعان]] به ویژه [[امامان شیعه]] {{ع}} در [[روایات تفسیری]] و [[تأویل آیات قرآنی]] به کار رفت، تا حدی که یکی از اسباب [[اختلاف احادیث]] [[تفسیری]] [[معصومان]] {{ع}} [[اراده]] معنای ظاهر و باطن از آیه دانسته شده است. <ref>الکافی، ج ۱، ص۳۷۴؛ روش‌شناسی تفسیر قرآن، ص۲۹۱ - ۲۹۳.</ref> با [[ظهور]] فرقه اسماعیلیه در [[قرن دوم هجری]] به علل مختلف تاریخی ـ مذهبی و [[تفسیر]] نادرست آنان از [[روایات]] ظهر و بطن، روش [[شناخت]] معانی [[باطنی]] [[آیات]] دچار [[کاستی]] شد و در نهایت این روش [[تفسیری]] را به [[فرقه]] زدگی مذهبی گرفتار کرد. از آنجا که این گروه در مسیری [[انحرافی]] و آمیخته به [[غلوّ]] و گزافه‌گویی در [[حق]] [[پیشوایان دینی]] نمودار شد و می‌‌کوشید تا جریان [[فکری]] خود را به [[مکتب اهل بیت]] {{ع}} منسوب کند، [[امامان اهل بیت]] {{ع}} [[شیعی]] به ویژه [[امام صادق]] {{ع}}، به شدت آنان را طرد کردند. <ref>ر. ک: اختیار معرفة الرجال، ج ۲، ص۵۹۳ - ۵۹۴؛ معجم رجال الحدیث، ج ۴، ص۲۰۴ - ۲۰۶.</ref> عدم تبیین منطقی روشِ [[تفسیر باطنی]]، بایسته‌ها و ابزارهای لازم آن توسط [[اسماعیلیان]] زمینه‌ساز اتهامات ناروایی [[ضد]] [[امامیه]] بوده است. در دوره معاصر نیز کسانی چون گلدزیهر،<ref>گرایش‌های تفسیری، ص۲۶۹.</ref> [[ذهبی]] <ref>التفسیر والمفسرون، ذهبی، ج ۲، ص۳۲.</ref> و ابوزهره <ref>المعجزة الکبری، ص۵۷۶.</ref> با تکرار همان [[شبهه‌ها]] و نقدها تفسیر [[شیعه دوازده امامی]] را به حزبگرایی و آمیختگی به [[تعصب]] متهم کرده‌اند که بخشی از آن از خلط انگاره‌های [[اسماعیلی]] با مبانی تفسیری شیعه دوازده امامی ناشی می‌‌شود.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده]]، [[علی راد\|راد]]، [[تفسیر باطنی (مقاله)\|مقاله «تفسیر باطنی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>		[[روایات]] مشهور به «ظهر و بطنِ» قرآن، گزارش شده در منابع روایی شیعه<ref>نک: الکافی، ج ۱، ص۳۷۴؛ تفسیر عیاشی، ج ۱، ص۱۰ - ۱۲؛ معانی الاخبار، ص۲۵۹.</ref> و [[سنّی]]،<ref>مجمع الزوائد، ج ۷، ص۱۵۲؛ صحیح ابن حبان، ج ۱، ص۲۷۶؛ مسند ابی یعلی، ج ۹، ص۸۱ - ۸۲.</ref> زمینه ساز زایش و بالندگی روش [[تفسیر باطنی]] در حوزه فرهنگ اسلامی‌اند. این روایات از لحاظ [[تاریخی]] نخستین بار اندکی پس از [[نزول]] آغازین آیات قرآن از شخص [[پیامبراکرم]] {{صل}} صادر شده است. بعدها عنوان [[باطن]] در [[کلام]] [[صحابه]]، [[تابعان]] به ویژه [[امامان شیعه]] {{ع}} در [[روایات تفسیری]] و [[تأویل آیات قرآنی]] به کار رفت، تا حدی که یکی از اسباب [[اختلاف احادیث]] [[تفسیری]] [[معصومان]] {{ع}} [[اراده]] معنای ظاهر و باطن از آیه دانسته شده است. <ref>الکافی، ج ۱، ص۳۷۴؛ روش‌شناسی تفسیر قرآن، ص۲۹۱ - ۲۹۳.</ref> با [[ظهور]] فرقه اسماعیلیه در [[قرن دوم هجری]] به علل مختلف تاریخی ـ مذهبی و [[تفسیر]] نادرست آنان از [[روایات]] ظهر و بطن، روش [[شناخت]] معانی [[باطنی]] [[آیات]] دچار [[کاستی]] شد و در نهایت این روش [[تفسیری]] را به [[فرقه]] زدگی مذهبی گرفتار کرد. از آنجا که این گروه در مسیری [[انحرافی]] و آمیخته به [[غلوّ]] و گزافه‌گویی در [[حق]] [[پیشوایان دینی]] نمودار شد و می‌‌کوشید تا جریان [[فکری]] خود را به [[مکتب اهل بیت]] {{ع}} منسوب کند، [[امامان اهل بیت]] {{ع}} [[شیعی]] به ویژه [[امام صادق]] {{ع}}، به شدت آنان را طرد کردند. <ref>ر. ک: اختیار معرفة الرجال، ج ۲، ص۵۹۳ - ۵۹۴؛ معجم رجال الحدیث، ج ۴، ص۲۰۴ - ۲۰۶.</ref> عدم تبیین منطقی روشِ [[تفسیر باطنی]]، بایسته‌ها و ابزارهای لازم آن توسط [[اسماعیلیان]] زمینه‌ساز اتهامات ناروایی [[ضد]] [[امامیه]] بوده است. در دوره معاصر نیز کسانی چون گلدزیهر،<ref>گرایش‌های تفسیری، ص۲۶۹.</ref> [[ذهبی]] <ref>التفسیر والمفسرون، ذهبی، ج ۲، ص۳۲.</ref> و ابوزهره <ref>المعجزة الکبری، ص۵۷۶.</ref> با تکرار همان [[شبهه‌ها]] و نقدها تفسیر [[شیعه دوازده امامی]] را به حزبگرایی و آمیختگی به [[تعصب]] متهم کرده‌اند که بخشی از آن از خلط انگاره‌های [[اسماعیلی]] با مبانی تفسیری شیعه دوازده امامی ناشی می‌‌شود.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده]]، [[علی راد\|راد]]، [[تفسیر باطنی (مقاله)\|مقاله «تفسیر باطنی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>

	== پیش‌فرض‌ها و [[ادله]] ==		== پیش‌فرض‌ها و [[ادله]] ==

Bahmani در ‏۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۵۶

2024-03-06T09:56:39Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۲۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = تفسیر باطنی		\| موضوع مرتبط = تفسیر باطنی
	\| عنوان مدخل = [[تفسیر باطنی]]		\| عنوان مدخل = تفسیر باطنی
	\| مداخل مرتبط = [[تفسیر باطنی در علوم قرآنی]]		\| مداخل مرتبط = [[تفسیر باطنی در علوم قرآنی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
خط ۱۴۸:		خط ۱۴۸:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~[[رده:تفسیر باطنی]]~~
	[[رده:تفسیر]]		[[رده:تفسیر]]
	[[رده:علوم قرآن]]		[[رده:علوم قرآن]]

Wasity: جایگزینی متن - 'تاویل' به 'تأویل'

2022-11-12T14:16:08Z

جایگزینی متن - 'تاویل' به 'تأویل'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۴۶
خط ۳۴:		خط ۳۴:
	برخی از دانشوران [[اسماعیلی]] میان ظاهر و [[باطن]] چنین تفاوت گذاشته‌اند که ظاهر همان [[شریعت]] و باطن همان [[حقیقت]] است و [[صاحب شریعت]] [[حضرت محمد]] {{صل}} و صاحب حقیقت [[علی بن ابی طالب]] {{ع}} است، بر همین اساس [[تبلیغ]] نیمی از [[دین]] را بر عهده [[رسول]] {{صل}} و تبلیغ نیم دیگر را بر عهده [[وصی]] او، علی {{ع}} قرار داده‌اند که اساس نامیده می‌‌شود. [[منزلت]] اساس به سبب آنکه صاحب [[مقام]] [[تأویل]] است به سان شب و منزلت رسول را از آن رو که صاحب مقام [[تنزیل]] ظاهر است به سان [[روز]] گفته‌اند. <ref>اربعة کتب اسماعیلیه، ص۲۹ - ۳۰؛ اساس التأویل، ص۲۸ - ۲۹.</ref> البته تکیه بر تأویل‌های نامناسب و ذوقی و بدون هیچ ضابطه [[شرعی]]، عرفی و لغوی موجب [[بی‌اعتنایی]] به آنان و حتی تکفیرشان از سوی برخی [[فرق اسلامی]] شده است. <ref>نک: التفسیر والمفسرون، معرفت، ج ۲، ص۲۵۲.</ref> برخی باورهای این [[فرقه]] را مجموعه ای از تناقضات و تعارضات خوانده و با استناد به نمونه‌هایی بر این رأی‌اند که همه فرق ضاله و [[منحرف]] همانند [[بابیه]]، [[بهائیه]] و [[قادیانیه]]، تأویلات مربوط به [[آیات قرآن]] را از [[اسماعیلیان]] گرفته‌اند تا [[عقاید]] [[باطل]] و [[زشت]] خود را رواج دهند،<ref>نک: الاسماعیلیه، ص۶۵۱.</ref> هرچند در [[صحت]] این ادعاها تردید هست و دست کم بخشی از این نسبت‌ها محصول [[تعصب]] و [[دشمنی]] با این گروه است. <ref>ر. ک: اسماعیلیه، ص۲۵ - ۳۱.</ref> از تأویل‌های نامناسب و ذوقی <ref>روش‌های تأویل قرآن، ص۲۲۹ - ۲۵۳.</ref> آنان می‌‌توان به تأویل تین و زیتون در [[آیه شریفه]] {{متن قرآن\|وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ}}<ref>«سوگند به انجیر و زیتون» سوره تین، آیه ۱.</ref> به [[عقل کل]] و نفس <ref>وجه دین، ص۹۸.</ref> و [[فقرا]] و [[مساکین]] در آیه شریفه {{متن قرآن\|إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ}}<ref>«زکات، تنها از آن تهیدستان و بیچارگان» سوره توبه، آیه ۶۰.</ref> به [[ناطقان]] و اساسان <ref>وجه دین، ص۲۱۲.</ref> و [[صلات]] در [[آیه]] {{متن قرآن\|الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ}}<ref>«همان کسانی که «غیب» را باور و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه به آنان روزی داده‌ایم می‌بخشند» سوره بقره، آیه ۳.</ref> به [[امام حسین]] و [[امامان]] از [[ذریه]] او <ref>کتاب الکشف، ص۲۴.</ref> اشاره کرد.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده]]، [[علی راد\|راد]]، [[تفسیر باطنی (مقاله)\|مقاله «تفسیر باطنی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>		برخی از دانشوران [[اسماعیلی]] میان ظاهر و [[باطن]] چنین تفاوت گذاشته‌اند که ظاهر همان [[شریعت]] و باطن همان [[حقیقت]] است و [[صاحب شریعت]] [[حضرت محمد]] {{صل}} و صاحب حقیقت [[علی بن ابی طالب]] {{ع}} است، بر همین اساس [[تبلیغ]] نیمی از [[دین]] را بر عهده [[رسول]] {{صل}} و تبلیغ نیم دیگر را بر عهده [[وصی]] او، علی {{ع}} قرار داده‌اند که اساس نامیده می‌‌شود. [[منزلت]] اساس به سبب آنکه صاحب [[مقام]] [[تأویل]] است به سان شب و منزلت رسول را از آن رو که صاحب مقام [[تنزیل]] ظاهر است به سان [[روز]] گفته‌اند. <ref>اربعة کتب اسماعیلیه، ص۲۹ - ۳۰؛ اساس التأویل، ص۲۸ - ۲۹.</ref> البته تکیه بر تأویل‌های نامناسب و ذوقی و بدون هیچ ضابطه [[شرعی]]، عرفی و لغوی موجب [[بی‌اعتنایی]] به آنان و حتی تکفیرشان از سوی برخی [[فرق اسلامی]] شده است. <ref>نک: التفسیر والمفسرون، معرفت، ج ۲، ص۲۵۲.</ref> برخی باورهای این [[فرقه]] را مجموعه ای از تناقضات و تعارضات خوانده و با استناد به نمونه‌هایی بر این رأی‌اند که همه فرق ضاله و [[منحرف]] همانند [[بابیه]]، [[بهائیه]] و [[قادیانیه]]، تأویلات مربوط به [[آیات قرآن]] را از [[اسماعیلیان]] گرفته‌اند تا [[عقاید]] [[باطل]] و [[زشت]] خود را رواج دهند،<ref>نک: الاسماعیلیه، ص۶۵۱.</ref> هرچند در [[صحت]] این ادعاها تردید هست و دست کم بخشی از این نسبت‌ها محصول [[تعصب]] و [[دشمنی]] با این گروه است. <ref>ر. ک: اسماعیلیه، ص۲۵ - ۳۱.</ref> از تأویل‌های نامناسب و ذوقی <ref>روش‌های تأویل قرآن، ص۲۲۹ - ۲۵۳.</ref> آنان می‌‌توان به تأویل تین و زیتون در [[آیه شریفه]] {{متن قرآن\|وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ}}<ref>«سوگند به انجیر و زیتون» سوره تین، آیه ۱.</ref> به [[عقل کل]] و نفس <ref>وجه دین، ص۹۸.</ref> و [[فقرا]] و [[مساکین]] در آیه شریفه {{متن قرآن\|إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ}}<ref>«زکات، تنها از آن تهیدستان و بیچارگان» سوره توبه، آیه ۶۰.</ref> به [[ناطقان]] و اساسان <ref>وجه دین، ص۲۱۲.</ref> و [[صلات]] در [[آیه]] {{متن قرآن\|الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ}}<ref>«همان کسانی که «غیب» را باور و نماز را برپا می‌دارند و از آنچه به آنان روزی داده‌ایم می‌بخشند» سوره بقره، آیه ۳.</ref> به [[امام حسین]] و [[امامان]] از [[ذریه]] او <ref>کتاب الکشف، ص۲۴.</ref> اشاره کرد.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده]]، [[علی راد\|راد]]، [[تفسیر باطنی (مقاله)\|مقاله «تفسیر باطنی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>

	== انحصاری بودن [[~~تاویل~~]] [[باطن]] ==		== انحصاری بودن [[تأویل]] [[باطن]] ==
	در کنار مفاهیم ظاهر و باطن و [[تنزیل]]، خاص و عام نیز اصطلاحات پرکاربرد دیگری هستند که در [[نظام]] [[باطنی]] [[اسماعیلیان]] به چشم می‌‌خورند و پیوندی [[استوار]] با مفاهیم یاد شده دارند؛ در نگاه اسماعیلیان، افراد [[بشر]] دو گروه‌اند خاص و عام؛ عام [[اکثریت]] غیر [[اسماعیلی]]، [[متشرعان]] عادی و [[پیروان]] ظاهر [[دین]] هستند که تنها می‌‌توانند مفاهیم سطحی، آشکار و ظاهری [[مذهب]] را [[درک]] کنند. گروه خاص نیز نخبگانی‌اند که با پیمودن مراحلی به باطن این مفاهیم دست می‌‌یابند. از این گروه خاص در آثار اسماعیلی به «[[وصی]]»، «اساس»، «[[حجت]]» و «[[امام]]» یاد می‌‌شود. درک رموز و اشارات، وابسته به [[تعلیم امام]] است. <ref>اسماعیلیه، ص۲۷۸ - ۲۸۵.</ref>		در کنار مفاهیم ظاهر و باطن و [[تنزیل]]، خاص و عام نیز اصطلاحات پرکاربرد دیگری هستند که در [[نظام]] [[باطنی]] [[اسماعیلیان]] به چشم می‌‌خورند و پیوندی [[استوار]] با مفاهیم یاد شده دارند؛ در نگاه اسماعیلیان، افراد [[بشر]] دو گروه‌اند خاص و عام؛ عام [[اکثریت]] غیر [[اسماعیلی]]، [[متشرعان]] عادی و [[پیروان]] ظاهر [[دین]] هستند که تنها می‌‌توانند مفاهیم سطحی، آشکار و ظاهری [[مذهب]] را [[درک]] کنند. گروه خاص نیز نخبگانی‌اند که با پیمودن مراحلی به باطن این مفاهیم دست می‌‌یابند. از این گروه خاص در آثار اسماعیلی به «[[وصی]]»، «اساس»، «[[حجت]]» و «[[امام]]» یاد می‌‌شود. درک رموز و اشارات، وابسته به [[تعلیم امام]] است. <ref>اسماعیلیه، ص۲۷۸ - ۲۸۵.</ref>

Wasity: جایگزینی متن - 'پیش فرض‌ها' به 'پیش‌فرض‌ها'

2022-10-22T10:31:49Z

جایگزینی متن - 'پیش فرض‌ها' به 'پیش‌فرض‌ها'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۰۱
خط ۲۱:		خط ۲۱:
	[[روایات]] مشهور به «ظهر و بطنِ» قرآن، گزارش شده در [[منابع روایی شیعه]] <ref>نک: الکافی، ج ۱، ص۳۷۴؛ تفسیر عیاشی، ج ۱، ص۱۰ - ۱۲؛ معانی الاخبار، ص۲۵۹.</ref> و [[سنّی]]،<ref>مجمع الزوائد، ج ۷، ص۱۵۲؛ صحیح ابن حبان، ج ۱، ص۲۷۶؛ مسند ابی یعلی، ج ۹، ص۸۱ - ۸۲.</ref> زمینه ساز زایش و بالندگی روش [[تفسیر باطنی]] در حوزه [[فرهنگ اسلامی]]‌اند. این روایات از لحاظ [[تاریخی]] نخستین بار اندکی پس از [[نزول]] آغازین آیات قرآن از شخص [[پیامبراکرم]] {{صل}} صادر شده است. بعدها عنوان [[باطن]] در [[کلام]] [[صحابه]]، [[تابعان]] به ویژه [[امامان شیعه]] {{ع}} در [[روایات تفسیری]] و [[تأویل آیات قرآنی]] به کار رفت، تا حدی که یکی از اسباب [[اختلاف احادیث]] [[تفسیری]] [[معصومان]] {{ع}} [[اراده]] معنای ظاهر و باطن از آیه دانسته شده است. <ref>الکافی، ج ۱، ص۳۷۴؛ روش‌شناسی تفسیر قرآن، ص۲۹۱ - ۲۹۳.</ref> با [[ظهور]] فرقه اسماعیلیه در [[قرن دوم هجری]] به علل مختلف تاریخی ـ مذهبی و [[تفسیر]] نادرست آنان از [[روایات]] ظهر و بطن، روش [[شناخت]] معانی [[باطنی]] [[آیات]] دچار [[کاستی]] شد و در نهایت این روش [[تفسیری]] را به [[فرقه]] زدگی مذهبی گرفتار کرد. از آنجا که این گروه در مسیری [[انحرافی]] و آمیخته به [[غلوّ]] و گزافه‌گویی در [[حق]] [[پیشوایان دینی]] نمودار شد و می‌‌کوشید تا جریان [[فکری]] خود را به [[مکتب اهل بیت]] {{ع}} منسوب کند، [[امامان اهل بیت]] {{ع}} [[شیعی]] به ویژه [[امام صادق]] {{ع}}، به شدت آنان را طرد کردند. <ref>ر. ک: اختیار معرفة الرجال، ج ۲، ص۵۹۳ - ۵۹۴؛ معجم رجال الحدیث، ج ۴، ص۲۰۴ - ۲۰۶.</ref> عدم تبیین منطقی روشِ [[تفسیر باطنی]]، بایسته‌ها و ابزارهای لازم آن توسط [[اسماعیلیان]] زمینه‌ساز اتهامات ناروایی [[ضد]] [[امامیه]] بوده است. در دوره معاصر نیز کسانی چون گلدزیهر،<ref>گرایش‌های تفسیری، ص۲۶۹.</ref> [[ذهبی]] <ref>التفسیر والمفسرون، ذهبی، ج ۲، ص۳۲.</ref> و ابوزهره <ref>المعجزة الکبری، ص۵۷۶.</ref> با تکرار همان [[شبهه‌ها]] و نقدها تفسیر [[شیعه دوازده امامی]] را به حزبگرایی و آمیختگی به [[تعصب]] متهم کرده‌اند که بخشی از آن از خلط انگاره‌های [[اسماعیلی]] با مبانی تفسیری شیعه دوازده امامی ناشی می‌‌شود.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده]]، [[علی راد\|راد]]، [[تفسیر باطنی (مقاله)\|مقاله «تفسیر باطنی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>		[[روایات]] مشهور به «ظهر و بطنِ» قرآن، گزارش شده در [[منابع روایی شیعه]] <ref>نک: الکافی، ج ۱، ص۳۷۴؛ تفسیر عیاشی، ج ۱، ص۱۰ - ۱۲؛ معانی الاخبار، ص۲۵۹.</ref> و [[سنّی]]،<ref>مجمع الزوائد، ج ۷، ص۱۵۲؛ صحیح ابن حبان، ج ۱، ص۲۷۶؛ مسند ابی یعلی، ج ۹، ص۸۱ - ۸۲.</ref> زمینه ساز زایش و بالندگی روش [[تفسیر باطنی]] در حوزه [[فرهنگ اسلامی]]‌اند. این روایات از لحاظ [[تاریخی]] نخستین بار اندکی پس از [[نزول]] آغازین آیات قرآن از شخص [[پیامبراکرم]] {{صل}} صادر شده است. بعدها عنوان [[باطن]] در [[کلام]] [[صحابه]]، [[تابعان]] به ویژه [[امامان شیعه]] {{ع}} در [[روایات تفسیری]] و [[تأویل آیات قرآنی]] به کار رفت، تا حدی که یکی از اسباب [[اختلاف احادیث]] [[تفسیری]] [[معصومان]] {{ع}} [[اراده]] معنای ظاهر و باطن از آیه دانسته شده است. <ref>الکافی، ج ۱، ص۳۷۴؛ روش‌شناسی تفسیر قرآن، ص۲۹۱ - ۲۹۳.</ref> با [[ظهور]] فرقه اسماعیلیه در [[قرن دوم هجری]] به علل مختلف تاریخی ـ مذهبی و [[تفسیر]] نادرست آنان از [[روایات]] ظهر و بطن، روش [[شناخت]] معانی [[باطنی]] [[آیات]] دچار [[کاستی]] شد و در نهایت این روش [[تفسیری]] را به [[فرقه]] زدگی مذهبی گرفتار کرد. از آنجا که این گروه در مسیری [[انحرافی]] و آمیخته به [[غلوّ]] و گزافه‌گویی در [[حق]] [[پیشوایان دینی]] نمودار شد و می‌‌کوشید تا جریان [[فکری]] خود را به [[مکتب اهل بیت]] {{ع}} منسوب کند، [[امامان اهل بیت]] {{ع}} [[شیعی]] به ویژه [[امام صادق]] {{ع}}، به شدت آنان را طرد کردند. <ref>ر. ک: اختیار معرفة الرجال، ج ۲، ص۵۹۳ - ۵۹۴؛ معجم رجال الحدیث، ج ۴، ص۲۰۴ - ۲۰۶.</ref> عدم تبیین منطقی روشِ [[تفسیر باطنی]]، بایسته‌ها و ابزارهای لازم آن توسط [[اسماعیلیان]] زمینه‌ساز اتهامات ناروایی [[ضد]] [[امامیه]] بوده است. در دوره معاصر نیز کسانی چون گلدزیهر،<ref>گرایش‌های تفسیری، ص۲۶۹.</ref> [[ذهبی]] <ref>التفسیر والمفسرون، ذهبی، ج ۲، ص۳۲.</ref> و ابوزهره <ref>المعجزة الکبری، ص۵۷۶.</ref> با تکرار همان [[شبهه‌ها]] و نقدها تفسیر [[شیعه دوازده امامی]] را به حزبگرایی و آمیختگی به [[تعصب]] متهم کرده‌اند که بخشی از آن از خلط انگاره‌های [[اسماعیلی]] با مبانی تفسیری شیعه دوازده امامی ناشی می‌‌شود.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده]]، [[علی راد\|راد]]، [[تفسیر باطنی (مقاله)\|مقاله «تفسیر باطنی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>

	== ~~پیش فرض‌ها~~ و [[ادله]] ==		== پیش‌فرض‌ها و [[ادله]] ==
	پیش فرض تأویلات [[اسماعیلیه]] و توجیه کننده آن، نظریه مثل و ممثول و ظاهر و [[باطن]] داشتن امور [[تکوینی]] و تعمیم آن به [[امور دینی]] و [[تشریعی]] است. آنان با توجه به این نظریه [[تأویل]] را به همه امور دینی تعمیم داده،<ref>برای دیدن تأویلات اسماعیلیه نک: وجه دین، اساس التأویل. </ref> حتی پدیده‌هایی مانند بول، استنجا و آمیزش جنسی را دارای تأویل و باطن می‌‌دانند. اسماعیلیه هرچند اساس و [[امام]] را [[معلم]] تأویل می‌‌دانند و معتقدند تلاویلاتشان را از آنها گرفته‌اند؛ ولی هیچ گاه تأویلات خود را به آنان مستند نکرده‌اند. در آثار اسماعیلیه هرچند از [[امامان]] [[اهل بیت]] {{ع}} یاد شده است، محور تأویلات آنها، [[ناطقان]]، اساسان، حجج، [[دعات]] و دیگر سلسله مراتب و حدود و درجات [[دینی]] آنان‌اند. <ref>نک: اساس التأویل «مقدمه»، ص۸ - ۹؛ اسماعیلیه، ص۳۰۶ - ۳۰۷.</ref> از ویژگی‌های [[اسماعیلیه]] [[تمسک]] به [[تأویل]] در شرح متون [[اسلامی]] است که در بیشتر موارد ذوقی و آمیخته با [[ادله]] غیر [[علمی]] است. از نظر دانشوران [[اسماعیلی]] [[متون دینی]] رموز و اشاراتی به [[حقایق]] پنهانی و [[اسرار]] نهانی‌اند که باید [[کشف]] شوند. <ref>اسماعیلیه، ص۲۵۳ - ۲۵۴.</ref> آنان در بیان [[لزوم]] و [[ضرورت]] تأویل به ارائه شواهدی از [[کتاب و سنت]] پرداخته و [[اعتقاد]] به ظاهر و [[باطن]] داشتن [[دین]] را [[واجب]] دانسته‌اند،<ref>اسماعیلیه، ص۲۶۵؛ ر. ک: اساس التأویل «مقدمه»، ص۱۵ - ۲۰.</ref> به هر روی مهم‌ترین ادله این گروه عبارت‌اند از:		پیش فرض تأویلات [[اسماعیلیه]] و توجیه کننده آن، نظریه مثل و ممثول و ظاهر و [[باطن]] داشتن امور [[تکوینی]] و تعمیم آن به [[امور دینی]] و [[تشریعی]] است. آنان با توجه به این نظریه [[تأویل]] را به همه امور دینی تعمیم داده،<ref>برای دیدن تأویلات اسماعیلیه نک: وجه دین، اساس التأویل. </ref> حتی پدیده‌هایی مانند بول، استنجا و آمیزش جنسی را دارای تأویل و باطن می‌‌دانند. اسماعیلیه هرچند اساس و [[امام]] را [[معلم]] تأویل می‌‌دانند و معتقدند تلاویلاتشان را از آنها گرفته‌اند؛ ولی هیچ گاه تأویلات خود را به آنان مستند نکرده‌اند. در آثار اسماعیلیه هرچند از [[امامان]] [[اهل بیت]] {{ع}} یاد شده است، محور تأویلات آنها، [[ناطقان]]، اساسان، حجج، [[دعات]] و دیگر سلسله مراتب و حدود و درجات [[دینی]] آنان‌اند. <ref>نک: اساس التأویل «مقدمه»، ص۸ - ۹؛ اسماعیلیه، ص۳۰۶ - ۳۰۷.</ref> از ویژگی‌های [[اسماعیلیه]] [[تمسک]] به [[تأویل]] در شرح متون [[اسلامی]] است که در بیشتر موارد ذوقی و آمیخته با [[ادله]] غیر [[علمی]] است. از نظر دانشوران [[اسماعیلی]] [[متون دینی]] رموز و اشاراتی به [[حقایق]] پنهانی و [[اسرار]] نهانی‌اند که باید [[کشف]] شوند. <ref>اسماعیلیه، ص۲۵۳ - ۲۵۴.</ref> آنان در بیان [[لزوم]] و [[ضرورت]] تأویل به ارائه شواهدی از [[کتاب و سنت]] پرداخته و [[اعتقاد]] به ظاهر و [[باطن]] داشتن [[دین]] را [[واجب]] دانسته‌اند،<ref>اسماعیلیه، ص۲۶۵؛ ر. ک: اساس التأویل «مقدمه»، ص۱۵ - ۲۰.</ref> به هر روی مهم‌ترین ادله این گروه عبارت‌اند از:
	# هر ظاهری که به [[حس]] درآید مشتمل بر [[باطنی]] است که زوج و قرین آن است؛ زیرا {{متن قرآن\|شَيْءٍ}} در [[آیه]] {{متن قرآن\|وَمِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ}}<ref>«و از هر چیز دو جفت آفریدیم باشد که پند گیرید» سوره ذاریات، آیه ۴۹.</ref> شامل همه الفاظ [[تنزیل]] نیز می‌‌شود و تنها [[خداوند]]، یگانه است و زوج ندارد و جز او قوام هر چیزی به زوجیت است، بنابراین هر چیزی از جمله تنزیل، ظاهر و باطنی دارد. در [[قرآن کریم]] از ظاهر و باطن [[نعمت]] و [[گناه]] نام برده شده است: {{متن قرآن\|أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى وَلَا كِتَابٍ مُنِيرٍ}}<ref>«آیا ندیده‌اید که خداوند آنچه را در آسمان‌ها و در زمین است برای شما رام کرد و نعمت‌های آشکار و پنهان خود را بر شما تمام کرد؟ و برخی از مردم بی‌هیچ دانش و رهنمود و کتاب روشنی درباره خدا چالش می‌ورزند» سوره لقمان، آیه ۲۰.</ref>، {{متن قرآن\|وَذَرُوا ظَاهِرَ الْإِثْمِ وَبَاطِنَهُ إِنَّ الَّذِينَ يَكْسِبُونَ الْإِثْمَ سَيُجْزَوْنَ بِمَا كَانُوا يَقْتَرِفُونَ}}<ref>«و گناه آشکار و پنهان را رها کنید؛ کسانی که دست به گناه می‌زنند به زودی کیفر آنچه را که انجام می‌دادند خواهند دید» سوره انعام، آیه ۱۲۰.</ref>.<ref>ر. ک: اساس التأویل، ص۲۸ - ۳۲.</ref>		# هر ظاهری که به [[حس]] درآید مشتمل بر [[باطنی]] است که زوج و قرین آن است؛ زیرا {{متن قرآن\|شَيْءٍ}} در [[آیه]] {{متن قرآن\|وَمِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ}}<ref>«و از هر چیز دو جفت آفریدیم باشد که پند گیرید» سوره ذاریات، آیه ۴۹.</ref> شامل همه الفاظ [[تنزیل]] نیز می‌‌شود و تنها [[خداوند]]، یگانه است و زوج ندارد و جز او قوام هر چیزی به زوجیت است، بنابراین هر چیزی از جمله تنزیل، ظاهر و باطنی دارد. در [[قرآن کریم]] از ظاهر و باطن [[نعمت]] و [[گناه]] نام برده شده است: {{متن قرآن\|أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى وَلَا كِتَابٍ مُنِيرٍ}}<ref>«آیا ندیده‌اید که خداوند آنچه را در آسمان‌ها و در زمین است برای شما رام کرد و نعمت‌های آشکار و پنهان خود را بر شما تمام کرد؟ و برخی از مردم بی‌هیچ دانش و رهنمود و کتاب روشنی درباره خدا چالش می‌ورزند» سوره لقمان، آیه ۲۰.</ref>، {{متن قرآن\|وَذَرُوا ظَاهِرَ الْإِثْمِ وَبَاطِنَهُ إِنَّ الَّذِينَ يَكْسِبُونَ الْإِثْمَ سَيُجْزَوْنَ بِمَا كَانُوا يَقْتَرِفُونَ}}<ref>«و گناه آشکار و پنهان را رها کنید؛ کسانی که دست به گناه می‌زنند به زودی کیفر آنچه را که انجام می‌دادند خواهند دید» سوره انعام، آیه ۱۲۰.</ref>.<ref>ر. ک: اساس التأویل، ص۲۸ - ۳۲.</ref>

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T19:35:25Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

Wasity: جایگزینی متن - 'سلسله' به 'سلسله'

2022-08-03T11:07:38Z

جایگزینی متن - 'سلسله' به 'سلسله'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۳۷
خط ۲۲:		خط ۲۲:

	==پیش فرض‌ها و [[ادله]]==		==پیش فرض‌ها و [[ادله]]==
	پیش فرض تأویلات [[اسماعیلیه]] و توجیه کننده آن، نظریه مثل و ممثول و ظاهر و [[باطن]] داشتن امور [[تکوینی]] و تعمیم آن به [[امور دینی]] و [[تشریعی]] است. آنان با توجه به این نظریه [[تأویل]] را به همه امور دینی تعمیم داده،<ref>برای دیدن تأویلات اسماعیلیه نک: وجه دین، اساس التأویل. </ref> حتی پدیده‌هایی مانند بول، استنجا و آمیزش جنسی را دارای تأویل و باطن می‌‌دانند. اسماعیلیه هرچند اساس و [[امام]] را [[معلم]] تأویل می‌‌دانند و معتقدند تلاویلاتشان را از آنها گرفته‌اند؛ ولی هیچ گاه تأویلات خود را به آنان مستند نکرده‌اند. در آثار اسماعیلیه هرچند از [[امامان]] [[اهل بیت]]{{ع}} یاد شده است، محور تأویلات آنها، [[ناطقان]]، اساسان، حجج، [[دعات]] و دیگر [[سلسله]] مراتب و حدود و درجات [[دینی]] آنان‌اند. <ref>نک: اساس التأویل «مقدمه»، ص۸ - ۹؛ اسماعیلیه، ص۳۰۶ - ۳۰۷.</ref> از ویژگی‌های [[اسماعیلیه]] [[تمسک]] به [[تأویل]] در شرح متون [[اسلامی]] است که در بیشتر موارد ذوقی و آمیخته با [[ادله]] غیر [[علمی]] است. از نظر دانشوران [[اسماعیلی]] [[متون دینی]] رموز و اشاراتی به [[حقایق]] پنهانی و [[اسرار]] نهانی‌اند که باید [[کشف]] شوند. <ref>اسماعیلیه، ص۲۵۳ - ۲۵۴.</ref> آنان در بیان [[لزوم]] و [[ضرورت]] تأویل به ارائه شواهدی از [[کتاب و سنت]] پرداخته و [[اعتقاد]] به ظاهر و [[باطن]] داشتن [[دین]] را [[واجب]] دانسته‌اند،<ref>اسماعیلیه، ص۲۶۵؛ ر. ک: اساس التأویل «مقدمه»، ص۱۵ - ۲۰.</ref> به هر روی مهم‌ترین ادله این گروه عبارت‌اند از:		پیش فرض تأویلات [[اسماعیلیه]] و توجیه کننده آن، نظریه مثل و ممثول و ظاهر و [[باطن]] داشتن امور [[تکوینی]] و تعمیم آن به [[امور دینی]] و [[تشریعی]] است. آنان با توجه به این نظریه [[تأویل]] را به همه امور دینی تعمیم داده،<ref>برای دیدن تأویلات اسماعیلیه نک: وجه دین، اساس التأویل. </ref> حتی پدیده‌هایی مانند بول، استنجا و آمیزش جنسی را دارای تأویل و باطن می‌‌دانند. اسماعیلیه هرچند اساس و [[امام]] را [[معلم]] تأویل می‌‌دانند و معتقدند تلاویلاتشان را از آنها گرفته‌اند؛ ولی هیچ گاه تأویلات خود را به آنان مستند نکرده‌اند. در آثار اسماعیلیه هرچند از [[امامان]] [[اهل بیت]]{{ع}} یاد شده است، محور تأویلات آنها، [[ناطقان]]، اساسان، حجج، [[دعات]] و دیگر سلسله مراتب و حدود و درجات [[دینی]] آنان‌اند. <ref>نک: اساس التأویل «مقدمه»، ص۸ - ۹؛ اسماعیلیه، ص۳۰۶ - ۳۰۷.</ref> از ویژگی‌های [[اسماعیلیه]] [[تمسک]] به [[تأویل]] در شرح متون [[اسلامی]] است که در بیشتر موارد ذوقی و آمیخته با [[ادله]] غیر [[علمی]] است. از نظر دانشوران [[اسماعیلی]] [[متون دینی]] رموز و اشاراتی به [[حقایق]] پنهانی و [[اسرار]] نهانی‌اند که باید [[کشف]] شوند. <ref>اسماعیلیه، ص۲۵۳ - ۲۵۴.</ref> آنان در بیان [[لزوم]] و [[ضرورت]] تأویل به ارائه شواهدی از [[کتاب و سنت]] پرداخته و [[اعتقاد]] به ظاهر و [[باطن]] داشتن [[دین]] را [[واجب]] دانسته‌اند،<ref>اسماعیلیه، ص۲۶۵؛ ر. ک: اساس التأویل «مقدمه»، ص۱۵ - ۲۰.</ref> به هر روی مهم‌ترین ادله این گروه عبارت‌اند از:
	#هر ظاهری که به [[حس]] درآید مشتمل بر [[باطنی]] است که زوج و قرین آن است؛ زیرا {{متن قرآن\|شَيْءٍ}} در [[آیه]] {{متن قرآن\|وَمِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ}}<ref>«و از هر چیز دو جفت آفریدیم باشد که پند گیرید» سوره ذاریات، آیه ۴۹.</ref> شامل همه الفاظ [[تنزیل]] نیز می‌‌شود و تنها [[خداوند]]، یگانه است و زوج ندارد و جز او قوام هر چیزی به زوجیت است، بنابراین هر چیزی از جمله تنزیل، ظاهر و باطنی دارد. در [[قرآن کریم]] از ظاهر و باطن [[نعمت]] و [[گناه]] نام برده شده است: {{متن قرآن\|أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى وَلَا كِتَابٍ مُنِيرٍ}}<ref>«آیا ندیده‌اید که خداوند آنچه را در آسمان‌ها و در زمین است برای شما رام کرد و نعمت‌های آشکار و پنهان خود را بر شما تمام کرد؟ و برخی از مردم بی‌هیچ دانش و رهنمود و کتاب روشنی درباره خدا چالش می‌ورزند» سوره لقمان، آیه ۲۰.</ref>، {{متن قرآن\|وَذَرُوا ظَاهِرَ الْإِثْمِ وَبَاطِنَهُ إِنَّ الَّذِينَ يَكْسِبُونَ الْإِثْمَ سَيُجْزَوْنَ بِمَا كَانُوا يَقْتَرِفُونَ}}<ref>«و گناه آشکار و پنهان را رها کنید؛ کسانی که دست به گناه می‌زنند به زودی کیفر آنچه را که انجام می‌دادند خواهند دید» سوره انعام، آیه ۱۲۰.</ref>.<ref>ر. ک: اساس التأویل، ص۲۸ - ۳۲.</ref>		#هر ظاهری که به [[حس]] درآید مشتمل بر [[باطنی]] است که زوج و قرین آن است؛ زیرا {{متن قرآن\|شَيْءٍ}} در [[آیه]] {{متن قرآن\|وَمِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ}}<ref>«و از هر چیز دو جفت آفریدیم باشد که پند گیرید» سوره ذاریات، آیه ۴۹.</ref> شامل همه الفاظ [[تنزیل]] نیز می‌‌شود و تنها [[خداوند]]، یگانه است و زوج ندارد و جز او قوام هر چیزی به زوجیت است، بنابراین هر چیزی از جمله تنزیل، ظاهر و باطنی دارد. در [[قرآن کریم]] از ظاهر و باطن [[نعمت]] و [[گناه]] نام برده شده است: {{متن قرآن\|أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى وَلَا كِتَابٍ مُنِيرٍ}}<ref>«آیا ندیده‌اید که خداوند آنچه را در آسمان‌ها و در زمین است برای شما رام کرد و نعمت‌های آشکار و پنهان خود را بر شما تمام کرد؟ و برخی از مردم بی‌هیچ دانش و رهنمود و کتاب روشنی درباره خدا چالش می‌ورزند» سوره لقمان، آیه ۲۰.</ref>، {{متن قرآن\|وَذَرُوا ظَاهِرَ الْإِثْمِ وَبَاطِنَهُ إِنَّ الَّذِينَ يَكْسِبُونَ الْإِثْمَ سَيُجْزَوْنَ بِمَا كَانُوا يَقْتَرِفُونَ}}<ref>«و گناه آشکار و پنهان را رها کنید؛ کسانی که دست به گناه می‌زنند به زودی کیفر آنچه را که انجام می‌دادند خواهند دید» سوره انعام، آیه ۱۲۰.</ref>.<ref>ر. ک: اساس التأویل، ص۲۸ - ۳۲.</ref>
	#برخی [[آیات قرآن]] را به هیچ روی نمی‌توان بر ظاهرش حمل کرد. کرمانی ذیل آیه {{متن قرآن\|إِذْ يُغَشِّيكُمُ النُّعَاسَ أَمَنَةً مِنْهُ وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ وَيُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّيْطَانِ وَلِيَرْبِطَ عَلَى قُلُوبِكُمْ وَيُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدَامَ}}<ref>«(یاد کن) آنگاه را که (خداوند) خوابی سبک را بر شما فرا می‌پوشاند تا از سوی او آرامشی (برای شما) باشد و از آسمان آبی فرو می‌باراند تا شما را بدان پاکیزه گرداند و پلیدی شیطان را از شما بزداید و دل‌هایتان را نیرومند سازد و گام‌ها (یتان) را بدان استوار دارد» سوره انفال، آیه ۱۱.</ref> می‌‌نویسد: شکی نیست که [[پلیدی]] و [[رجز]] [[شیطان]] همان [[کفر]]، [[شک]]، [[شبهه]]، [[نفاق]]، [[جهل]]، [[گمراهی]] و نظایر آن هاست و جای آن [[دل]] و اوهام و [[نفوس]] [[انسان]] هاست و عاقلانه نیست که مانند این امور با آب ظاهری که از [[آسمان]] فرو می‌‌بارد و [[کافر]] و [[مؤمن]] در استفاده از آن یکسان‌اند زایل شوند، بنابراین چاره ای جز [[تأویل]] آن نیست؛<ref>المصابیح، ص۵۴.</ref> همچنین به نظر [[اسماعیلیه]] [[آیه شریفه]] {{متن قرآن\| وَأَلَّوِ اسْتَقَامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْنَاهُم مَّاء غَدَقًا }}<ref>«و اینکه (به من وحی شده است) اگر بر راه (حقّ) پایداری ورزند آنان را از آبی (و رفاهی) فراوان سیراب می‌کنیم» سوره جن، آیه ۱۶.</ref> را نمی‌توان بر معنای ظاهریش حمل کرد و مراد از {{متن قرآن\|الطَّرِيقَةِ}} [[پیامبر]] و [[امام]] بعد از اوست و مراد از {{متن قرآن\|مَّاء غَدَقًا}} [[علم فراوان]] است؛ زیرا در آب ظاهری، [[مؤمن]] و [[فاسق]] مساوی‌اند و به [[اهل]] [[استقامت]] اختصاص ندارد. <ref>ر.ک: اساس التأویل، ص۳۹ - ۴۰.</ref>		#برخی [[آیات قرآن]] را به هیچ روی نمی‌توان بر ظاهرش حمل کرد. کرمانی ذیل آیه {{متن قرآن\|إِذْ يُغَشِّيكُمُ النُّعَاسَ أَمَنَةً مِنْهُ وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ وَيُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّيْطَانِ وَلِيَرْبِطَ عَلَى قُلُوبِكُمْ وَيُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدَامَ}}<ref>«(یاد کن) آنگاه را که (خداوند) خوابی سبک را بر شما فرا می‌پوشاند تا از سوی او آرامشی (برای شما) باشد و از آسمان آبی فرو می‌باراند تا شما را بدان پاکیزه گرداند و پلیدی شیطان را از شما بزداید و دل‌هایتان را نیرومند سازد و گام‌ها (یتان) را بدان استوار دارد» سوره انفال، آیه ۱۱.</ref> می‌‌نویسد: شکی نیست که [[پلیدی]] و [[رجز]] [[شیطان]] همان [[کفر]]، [[شک]]، [[شبهه]]، [[نفاق]]، [[جهل]]، [[گمراهی]] و نظایر آن هاست و جای آن [[دل]] و اوهام و [[نفوس]] [[انسان]] هاست و عاقلانه نیست که مانند این امور با آب ظاهری که از [[آسمان]] فرو می‌‌بارد و [[کافر]] و [[مؤمن]] در استفاده از آن یکسان‌اند زایل شوند، بنابراین چاره ای جز [[تأویل]] آن نیست؛<ref>المصابیح، ص۵۴.</ref> همچنین به نظر [[اسماعیلیه]] [[آیه شریفه]] {{متن قرآن\| وَأَلَّوِ اسْتَقَامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْنَاهُم مَّاء غَدَقًا }}<ref>«و اینکه (به من وحی شده است) اگر بر راه (حقّ) پایداری ورزند آنان را از آبی (و رفاهی) فراوان سیراب می‌کنیم» سوره جن، آیه ۱۶.</ref> را نمی‌توان بر معنای ظاهریش حمل کرد و مراد از {{متن قرآن\|الطَّرِيقَةِ}} [[پیامبر]] و [[امام]] بعد از اوست و مراد از {{متن قرآن\|مَّاء غَدَقًا}} [[علم فراوان]] است؛ زیرا در آب ظاهری، [[مؤمن]] و [[فاسق]] مساوی‌اند و به [[اهل]] [[استقامت]] اختصاص ندارد. <ref>ر.ک: اساس التأویل، ص۳۹ - ۴۰.</ref>
خط ۳۹:		خط ۳۹:
	[[فهم]] [[اسرار]] [[شریعت]] ممکن نیست، مگر از طریق [[ائمه]] و [[انصار]] ائمه و [[دعات]] امام. اساساً محور بنیادین [[عقاید]] و [[فلسفه]] اسماعیلیان اخذ و [[تعلیم]] از امامان است و به همین سبب آنان به «[[تعلیمیه]]» موسوم‌اند. آنان بر این باورند که اگر کسی [[معارف]] را از غیر امام بگیرد همانند گوساله پرستان [[قوم موسی]]{{ع}} است. <ref> اساس التأویل، ص۹.</ref>		[[فهم]] [[اسرار]] [[شریعت]] ممکن نیست، مگر از طریق [[ائمه]] و [[انصار]] ائمه و [[دعات]] امام. اساساً محور بنیادین [[عقاید]] و [[فلسفه]] اسماعیلیان اخذ و [[تعلیم]] از امامان است و به همین سبب آنان به «[[تعلیمیه]]» موسوم‌اند. آنان بر این باورند که اگر کسی [[معارف]] را از غیر امام بگیرد همانند گوساله پرستان [[قوم موسی]]{{ع}} است. <ref> اساس التأویل، ص۹.</ref>

	[[تأویل آیات]] و رسیدن به [[راز]] و رمز آن، سیمرغی است که شکار هرکس نشود، بلکه [[وظیفه]] ای است خطیر که تنها بر عهده امامان و اوصیای دین است. پیوسته [[امامت]] سنگ زیرین تأویلات و فلسفه آن بوده است؛ زیرا بر اساس معارف اسماعیلیان این موضوع اساسی‌ترین رکن دین است. <ref> الحرکات الباطنیه، ص۹۷ - ۹۸.</ref> آنان ظاهر و باطن را میان [[رسول]] و وصی او قسمت کرده و [[دعوت]] به ظاهر را سهم رسول و دعوت به باطن را سهم وصی وی خوانده‌اند. <ref>الاسماعیلیه، ص۴۷۴.</ref> آنان معتقدند همان طور که [[ظاهر قرآن]]، [[معجزه]] رسول{{صل}} است، [[باطن قرآن]] معجزه [[اهل بیت]]{{ع}} است. <ref> اساس التأویل، ص۳۱.</ref> از نظر کرمانی، متفکر مشهور اسماعیلی، یکی از [[ادله]] [[ضرورت وجود امام]] [[نیازمندی]] [[قرآن]] و [[احادیث]] به [[تأویل]] است که رسیدن به آن جز از طریق وی ممکن نیست. <ref>المصابیح، ص۶۴ - ۶۶.</ref> با اینکه [[اسماعیلیان]] تأویل را کار [[امام]] می‌‌دانند، در کتاب‌های آنان هیچ استنادی به سخن امامی دیده نمی‌شود، مگر اینکه گفته شود [[دعات]]، حجج و حواریان از امام اخذ و به دیگران منتقل می‌‌کردند. <ref>اسماعیلیه، ص۲۸۶.</ref> در سه کتاب تأویل [[دعائم الاسلام (کتاب)\|دعائم الاسلام]] اثر [[قاضی نعمان]]، [[وجه دین (کتاب)\|وجه دین]] از [[ناصر خسرو]] و کتاب [[الکشف (کتاب)\|الکشف]] اثر [[جعفر بن منصور الیمن]]، محور تأویلات ارائه شده [[سلسله]] مراتب دعات اسماعیلیه‌اند که متشتت و غیر همسان می‌‌نمایند. این عدم یکنواختی خود مرهون تدریجی بودن این [[نظام]] بوده است؛ گویا تمامی [[معارف دینی]]، [[احکام شریعت]] و [[آیات قرآن]] رموز و اشاراتی‌اند به [[دعوت]] و سلسله مراتب [[دعوت دینی]] و معانی کلی و اشخاص معیّنِ مورد قبول آنها. <ref>اسماعیلیه، ص۲۸۵.</ref> با توجه به پیشتازی [[غلات]] و [[خطابیه]] در باطن‌گرایی افراطی به ویژه در تطبیق برخی از مفاهیم [[دینی]] بر اشخاص معین <ref> اسماعیلیه، ص۲۶۱.</ref> و [[ارتباط]] [[اسماعیلیه]] با آنان سبب [[بدبینی]] برخی به احادیث بیانگر اشتمال [[قرآن]] بر ظاهر و [[باطن]] شده و مدعی شده‌اند که این گونه [[روایات]] ساخته و پرداخته اسماعیلیان و بی‌ارزش است. <ref> اسماعیلیه، ص۲۶۲.</ref> شایان ذکر است که ادعای انحصار [[فهم]] باطن به [[امامان]] و [[مبلغان]] [[اسماعیلی]] از انگاره‌های اسماعیلیه بوده است. <ref>اسماعیلیه، ص۲۵۴، ۲۷۸؛ دانشنامه جهان اسلام، ج ۱، ص۵۵۵، «باطنیه».</ref> آنچه [[ذهبی]] تحت عنوان «[[الشیعة و موقفهم من تفسیر القرآن الکریم (کتاب)\|الشیعة و موقفهم من تفسیر القرآن الکریم]]»<ref> نک: التفسیر والمفسرون، ذهبی، ج ۲، ص۵ - ۴۵.</ref> در معرفی [[تفسیر شیعه]] و [[امامیه]] [[اثنی عشریه]] آورده است غالباً چیزی جز دیدگاه‌های [[باطنیه]] و فرقه‌های این [[مذهب]] یا تأویلاتی برگرفته از برخی [[تفاسیر]] غیر مشهور و درجه سوم [[شیعه]] نیست که غالباً مؤلف آن نیز تصریح می‌‌کند تأویلاتی احتمالی و غیر [[قطعی]] است <ref>نک: مرآة الانوار، ص۸۸ - ۱۰۰.</ref>.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده]]، [[علی راد\|راد]]، [[تفسیر باطنی (مقاله)\|مقاله «تفسیر باطنی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>		[[تأویل آیات]] و رسیدن به [[راز]] و رمز آن، سیمرغی است که شکار هرکس نشود، بلکه [[وظیفه]] ای است خطیر که تنها بر عهده امامان و اوصیای دین است. پیوسته [[امامت]] سنگ زیرین تأویلات و فلسفه آن بوده است؛ زیرا بر اساس معارف اسماعیلیان این موضوع اساسی‌ترین رکن دین است. <ref> الحرکات الباطنیه، ص۹۷ - ۹۸.</ref> آنان ظاهر و باطن را میان [[رسول]] و وصی او قسمت کرده و [[دعوت]] به ظاهر را سهم رسول و دعوت به باطن را سهم وصی وی خوانده‌اند. <ref>الاسماعیلیه، ص۴۷۴.</ref> آنان معتقدند همان طور که [[ظاهر قرآن]]، [[معجزه]] رسول{{صل}} است، [[باطن قرآن]] معجزه [[اهل بیت]]{{ع}} است. <ref> اساس التأویل، ص۳۱.</ref> از نظر کرمانی، متفکر مشهور اسماعیلی، یکی از [[ادله]] [[ضرورت وجود امام]] [[نیازمندی]] [[قرآن]] و [[احادیث]] به [[تأویل]] است که رسیدن به آن جز از طریق وی ممکن نیست. <ref>المصابیح، ص۶۴ - ۶۶.</ref> با اینکه [[اسماعیلیان]] تأویل را کار [[امام]] می‌‌دانند، در کتاب‌های آنان هیچ استنادی به سخن امامی دیده نمی‌شود، مگر اینکه گفته شود [[دعات]]، حجج و حواریان از امام اخذ و به دیگران منتقل می‌‌کردند. <ref>اسماعیلیه، ص۲۸۶.</ref> در سه کتاب تأویل [[دعائم الاسلام (کتاب)\|دعائم الاسلام]] اثر [[قاضی نعمان]]، [[وجه دین (کتاب)\|وجه دین]] از [[ناصر خسرو]] و کتاب [[الکشف (کتاب)\|الکشف]] اثر [[جعفر بن منصور الیمن]]، محور تأویلات ارائه شده سلسله مراتب دعات اسماعیلیه‌اند که متشتت و غیر همسان می‌‌نمایند. این عدم یکنواختی خود مرهون تدریجی بودن این [[نظام]] بوده است؛ گویا تمامی [[معارف دینی]]، [[احکام شریعت]] و [[آیات قرآن]] رموز و اشاراتی‌اند به [[دعوت]] و سلسله مراتب [[دعوت دینی]] و معانی کلی و اشخاص معیّنِ مورد قبول آنها. <ref>اسماعیلیه، ص۲۸۵.</ref> با توجه به پیشتازی [[غلات]] و [[خطابیه]] در باطن‌گرایی افراطی به ویژه در تطبیق برخی از مفاهیم [[دینی]] بر اشخاص معین <ref> اسماعیلیه، ص۲۶۱.</ref> و [[ارتباط]] [[اسماعیلیه]] با آنان سبب [[بدبینی]] برخی به احادیث بیانگر اشتمال [[قرآن]] بر ظاهر و [[باطن]] شده و مدعی شده‌اند که این گونه [[روایات]] ساخته و پرداخته اسماعیلیان و بی‌ارزش است. <ref> اسماعیلیه، ص۲۶۲.</ref> شایان ذکر است که ادعای انحصار [[فهم]] باطن به [[امامان]] و [[مبلغان]] [[اسماعیلی]] از انگاره‌های اسماعیلیه بوده است. <ref>اسماعیلیه، ص۲۵۴، ۲۷۸؛ دانشنامه جهان اسلام، ج ۱، ص۵۵۵، «باطنیه».</ref> آنچه [[ذهبی]] تحت عنوان «[[الشیعة و موقفهم من تفسیر القرآن الکریم (کتاب)\|الشیعة و موقفهم من تفسیر القرآن الکریم]]»<ref> نک: التفسیر والمفسرون، ذهبی، ج ۲، ص۵ - ۴۵.</ref> در معرفی [[تفسیر شیعه]] و [[امامیه]] [[اثنی عشریه]] آورده است غالباً چیزی جز دیدگاه‌های [[باطنیه]] و فرقه‌های این [[مذهب]] یا تأویلاتی برگرفته از برخی [[تفاسیر]] غیر مشهور و درجه سوم [[شیعه]] نیست که غالباً مؤلف آن نیز تصریح می‌‌کند تأویلاتی احتمالی و غیر [[قطعی]] است <ref>نک: مرآة الانوار، ص۸۸ - ۱۰۰.</ref>.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده]]، [[علی راد\|راد]]، [[تفسیر باطنی (مقاله)\|مقاله «تفسیر باطنی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T05:58:17Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

نمایش تغییرات

Wasity: جایگزینی متن - 'غالب' به 'غالب'

2022-07-21T04:45:01Z

جایگزینی متن - 'غالب' به 'غالب'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۱۵
خط ۱۴:		خط ۱۴:
	باطن مراتبی دارد؛ برخی مراتب آن در سطح دلالت‌های عرفی بوده، برای [[توده]] [[مفسران]] با تلاش [[علمی]] مناسب فهم‌پذیر است؛ ولی برخی مراتب آن از دلالت‌های عرفی آیات فراترند و جز رازدانان بهره‌مند از [[علوم الهی]] کسی توان فهم آنها را ندارد. <ref> برای توضیح بیشتر نک: مکاتب تفسیری، ج ۲، ص۲۰ ـ ۲۲؛ علوم حدیث، سال ۱۱، ش ۴۲، ص۱۰ ـ ۱۱، «چیستی باطن قرآن کریم از منظر روایات».</ref> برخی عنوان [[تفسیر باطنی]] را بر [[تفسیر]] [[صوفی]] و [[عرفانی]] نیز اطلاق کرده‌اند. <ref>تفسیر و مفسران، ج ۲، ص۹۵۹.</ref> برخی نیز آن را زیر مجموعه [[تفسیر اشاری]] دانسته‌اند. <ref>منطق تفسیر قرآن، ص۲۴۷ - ۲۴۸.</ref> به هر روی تفاسیری با رویکرد [[باطنی]] در میان [[شیعه اثنی عشری]]، [[باطنیه]] ([[اسماعیلیه]]) و [[عارفان]] و صوفیان فراهم آمده است که با هم متفاوت‌اند؛ از نظر [[شیعه امامیه]]، مقاصد [[قرآن]] صرفاً در معانی ظاهری الفاظ خلاصه نمی‌شوند، بلکه مقاصدی عمیق‌تر در ورای ظاهر الفاظ نهفته‌اند و [[باطن قرآن]] هیچ گاه ظاهر آن را [[باطل]] نمی‌کند، بلکه به منزله [[روحی]] است که [[جسم]] خود را [[حیات]] می‌‌بخشد. <ref>شیعه در اسلام، ص۷۸ - ۸۱؛ قرآن در اسلام، ص۴۴ - ۵۰.</ref> افزون بر اینکه [[تفسیر باطن قرآن]] شرایط و ضوابط خاص خود را دارد. <ref> التفسیر والمفسرون، معرفت، ج ۱، ص۲۴ - ۳۱؛ التأویل فی مختلف المذاهب، ص۳۹ - ۴۴.</ref> به [[باور]] [[علامه طباطبایی]] باید میان معنای ظاهری و باطنی [[آیه]] ربط طولی و دلالت مطابقی باشد. <ref> المیزان، ج ۳، ص۶۴ - ۶۵.</ref> در [[روایات تفسیری]] <ref>البرهان، ج ۱، ص۴۶.</ref> و تعابیر [[دانشمندان]] <ref>التفسیر والمفسرون، معرفت، ج ۱، ص۲۰ - ۲۱.</ref> به معانی باطن قرآن [[تأویل]] نیز گفته شده است.		باطن مراتبی دارد؛ برخی مراتب آن در سطح دلالت‌های عرفی بوده، برای [[توده]] [[مفسران]] با تلاش [[علمی]] مناسب فهم‌پذیر است؛ ولی برخی مراتب آن از دلالت‌های عرفی آیات فراترند و جز رازدانان بهره‌مند از [[علوم الهی]] کسی توان فهم آنها را ندارد. <ref> برای توضیح بیشتر نک: مکاتب تفسیری، ج ۲، ص۲۰ ـ ۲۲؛ علوم حدیث، سال ۱۱، ش ۴۲، ص۱۰ ـ ۱۱، «چیستی باطن قرآن کریم از منظر روایات».</ref> برخی عنوان [[تفسیر باطنی]] را بر [[تفسیر]] [[صوفی]] و [[عرفانی]] نیز اطلاق کرده‌اند. <ref>تفسیر و مفسران، ج ۲، ص۹۵۹.</ref> برخی نیز آن را زیر مجموعه [[تفسیر اشاری]] دانسته‌اند. <ref>منطق تفسیر قرآن، ص۲۴۷ - ۲۴۸.</ref> به هر روی تفاسیری با رویکرد [[باطنی]] در میان [[شیعه اثنی عشری]]، [[باطنیه]] ([[اسماعیلیه]]) و [[عارفان]] و صوفیان فراهم آمده است که با هم متفاوت‌اند؛ از نظر [[شیعه امامیه]]، مقاصد [[قرآن]] صرفاً در معانی ظاهری الفاظ خلاصه نمی‌شوند، بلکه مقاصدی عمیق‌تر در ورای ظاهر الفاظ نهفته‌اند و [[باطن قرآن]] هیچ گاه ظاهر آن را [[باطل]] نمی‌کند، بلکه به منزله [[روحی]] است که [[جسم]] خود را [[حیات]] می‌‌بخشد. <ref>شیعه در اسلام، ص۷۸ - ۸۱؛ قرآن در اسلام، ص۴۴ - ۵۰.</ref> افزون بر اینکه [[تفسیر باطن قرآن]] شرایط و ضوابط خاص خود را دارد. <ref> التفسیر والمفسرون، معرفت، ج ۱، ص۲۴ - ۳۱؛ التأویل فی مختلف المذاهب، ص۳۹ - ۴۴.</ref> به [[باور]] [[علامه طباطبایی]] باید میان معنای ظاهری و باطنی [[آیه]] ربط طولی و دلالت مطابقی باشد. <ref> المیزان، ج ۳، ص۶۴ - ۶۵.</ref> در [[روایات تفسیری]] <ref>البرهان، ج ۱، ص۴۶.</ref> و تعابیر [[دانشمندان]] <ref>التفسیر والمفسرون، معرفت، ج ۱، ص۲۰ - ۲۱.</ref> به معانی باطن قرآن [[تأویل]] نیز گفته شده است.

	در دیدگاه [[تفسیر باطنی]] [[اسماعیلی]]، از دلالت [[آیات]] به گونه [[رأی]] محور یاد می‌‌شود. از نظر آنان، مبنای [[تفسیر]]، رأی و نظر مفسرانشان است. این گروه از [[آیات قرآنی]] برای [[تأیید]] آرای خویش بهره می‌‌گیرند؛ برای مثال، [[ناصر خسرو]] واژه «قرآن» را در قالب [[نظام فکری]] اسماعیلی تأویل کرده و از رهگذر آن ۴ حرف این واژه را (که از نظر او قرین یکدیگرند) به مقولاتی مانند [[ناطق]]، اساس، جد و نفس (اصول [[فکری]] اسماعیلی) <ref>برای روشن شدن این اصطلاحات ر. ک: روشهای تأویل قرآن، ص۲۰۵ - ۲۱۵.</ref> معطوف دانسته است. <ref>وجه دین، ۷۳ - ۷۴.</ref> صوفیان نیز با وجود باور به [[ظاهر قرآن]]، با جهت‌گیری خاص در تفسیر، از نگرشی باطنی برخوردار بوده‌اند؛ نهایت اینکه وجه [[غالب]] مواجهه آنها واعظانه و [[تربیتی]] بوده است البته در کنار باطن قرآن به ظاهر نیز باور دارند. <ref> التأویل فی مختلف المذاهب، ص۵۶.</ref> مقصود از [[تفسیر باطنی]] در این نوشتار همان روش تفسیر باطنی [[فرقه]] [[اسماعیلیه]] است که به سبب باطنگرایی افراطی آنان، عنوان تفسیر باطنی بیشتر بر آثار و اندیشه‌های آنان اطلاق شده است. این گروه از [[شیعه]] از آن جهت که [[امامت اسماعیل]]، [[فرزند امام صادق]]{{ع}} را [[باور]] دارند به اسماعیلیه <ref>گرایشها و مذاهب اسلامی، ص۱۲۰ ـ ۱۲۱.</ref> موسوم‌اند. <ref> الفرق بین الفرق، ص۶۸؛ فرق الشیعه، ص۶۷ - ۶۸؛ الملل والنحل، ج ۱، ص۱۹۶ - ۱۹۷، ۲۲۶.</ref> آنان بر این پندارند که [[امام صادق]]{{ع}} در [[زمان]] [[حیات]] خود، به [[امامت]] او اشاره کرده و شیعه را به سویش رهنمون گشته و دستور [[پیروی]] از وی را داده است. <ref>گرایشها و مذاهب اسلامی، ص۱۲۰ - ۱۲۱.</ref> این فرقه به نام‌های دیگری نیز همچون [[باطنیه]] و [[تعلیمیه]] شناخته شده‌اند <ref>نک: الملل والنحل، ج ۱، ص۱۹۶ - ۱۹۷، ۲۲۶؛ المنتخب من کتب ابن تیمیه، ص۷۹ - ۸۰.</ref>.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده]]، [[علی راد\|راد]]، [[تفسیر باطنی (مقاله)\|مقاله «تفسیر باطنی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>		در دیدگاه [[تفسیر باطنی]] [[اسماعیلی]]، از دلالت [[آیات]] به گونه [[رأی]] محور یاد می‌‌شود. از نظر آنان، مبنای [[تفسیر]]، رأی و نظر مفسرانشان است. این گروه از [[آیات قرآنی]] برای [[تأیید]] آرای خویش بهره می‌‌گیرند؛ برای مثال، [[ناصر خسرو]] واژه «قرآن» را در قالب [[نظام فکری]] اسماعیلی تأویل کرده و از رهگذر آن ۴ حرف این واژه را (که از نظر او قرین یکدیگرند) به مقولاتی مانند [[ناطق]]، اساس، جد و نفس (اصول [[فکری]] اسماعیلی) <ref>برای روشن شدن این اصطلاحات ر. ک: روشهای تأویل قرآن، ص۲۰۵ - ۲۱۵.</ref> معطوف دانسته است. <ref>وجه دین، ۷۳ - ۷۴.</ref> صوفیان نیز با وجود باور به [[ظاهر قرآن]]، با جهت‌گیری خاص در تفسیر، از نگرشی باطنی برخوردار بوده‌اند؛ نهایت اینکه وجه غالب مواجهه آنها واعظانه و [[تربیتی]] بوده است البته در کنار باطن قرآن به ظاهر نیز باور دارند. <ref> التأویل فی مختلف المذاهب، ص۵۶.</ref> مقصود از [[تفسیر باطنی]] در این نوشتار همان روش تفسیر باطنی [[فرقه]] [[اسماعیلیه]] است که به سبب باطنگرایی افراطی آنان، عنوان تفسیر باطنی بیشتر بر آثار و اندیشه‌های آنان اطلاق شده است. این گروه از [[شیعه]] از آن جهت که [[امامت اسماعیل]]، [[فرزند امام صادق]]{{ع}} را [[باور]] دارند به اسماعیلیه <ref>گرایشها و مذاهب اسلامی، ص۱۲۰ ـ ۱۲۱.</ref> موسوم‌اند. <ref> الفرق بین الفرق، ص۶۸؛ فرق الشیعه، ص۶۷ - ۶۸؛ الملل والنحل، ج ۱، ص۱۹۶ - ۱۹۷، ۲۲۶.</ref> آنان بر این پندارند که [[امام صادق]]{{ع}} در [[زمان]] [[حیات]] خود، به [[امامت]] او اشاره کرده و شیعه را به سویش رهنمون گشته و دستور [[پیروی]] از وی را داده است. <ref>گرایشها و مذاهب اسلامی، ص۱۲۰ - ۱۲۱.</ref> این فرقه به نام‌های دیگری نیز همچون [[باطنیه]] و [[تعلیمیه]] شناخته شده‌اند <ref>نک: الملل والنحل، ج ۱، ص۱۹۶ - ۱۹۷، ۲۲۶؛ المنتخب من کتب ابن تیمیه، ص۷۹ - ۸۰.</ref>.<ref>[[سید عبدالرسول حسینی‌زاده\|حسینی‌زاده]]، [[علی راد\|راد]]، [[تفسیر باطنی (مقاله)\|مقاله «تفسیر باطنی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>

	==پیشینه==		==پیشینه==

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

2022-06-01T06:49:32Z

جایگزینی متن - '\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$252\,\s252\,\s233$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$255\,\s245\,\s227$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۱۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[~~تفسیر باطنی~~]]''' است. "'''~~[[تفسیر باطنی]]~~'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[تفسیر باطنی در علوم قرآنی]]~~</div>~~		\| موضوع مرتبط = تفسیر باطنی
			\| عنوان مدخل = [[تفسیر باطنی]]
			\| مداخل مرتبط = [[تفسیر باطنی در علوم قرآنی]]
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	==مقدمه==		==مقدمه==