تفسیر عرفانی در علوم قرآنی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'عرفان نظری' به 'عرفان نظری'

2023-03-14T16:27:39Z

جایگزینی متن - 'عرفان نظری' به 'عرفان نظری'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۴ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۱۹:۵۷
خط ۳۵:		خط ۳۵:
	تفسیر عرفانی به لحاظ روش و رویکرد تأویلی با برخی مشرب‌های [[فلسفی]] و [[کلامی]] همچون مشرب [[شیعی]] وجه اشتراک دارد<ref>تمدن اسلامی در قرن چهارم، ج ۱، ص۲۲۷. </ref>. از نظر [[تفکر شیعی]]، [[ضرورت]] [[تأویل]] را نمی‌توان [[انکار]] کرد؛ اما مصداق بارز [[آگاهان به تأویل]] [[آیات]]، بر مبنای [[روایات]] صحیح و [[موثق]]، [[اهل بیت]] {{ع}} و [[راسخان]] در علم‌اند.		تفسیر عرفانی به لحاظ روش و رویکرد تأویلی با برخی مشرب‌های [[فلسفی]] و [[کلامی]] همچون مشرب [[شیعی]] وجه اشتراک دارد<ref>تمدن اسلامی در قرن چهارم، ج ۱، ص۲۲۷. </ref>. از نظر [[تفکر شیعی]]، [[ضرورت]] [[تأویل]] را نمی‌توان [[انکار]] کرد؛ اما مصداق بارز [[آگاهان به تأویل]] [[آیات]]، بر مبنای [[روایات]] صحیح و [[موثق]]، [[اهل بیت]] {{ع}} و [[راسخان]] در علم‌اند.

	[[هدف]] اصلی در این [[شیوه تفسیری]]، [[تطبیق]] اندیشه‌های [[عرفان]] ~~نظری~~ همچون [[وحدت وجود]] با [[آیات قرآن]] است<ref>التفسیر و المفسرون، معرفت، ج۲، ص۵۷۷؛ مکتب تفسیر اشاری، ص۱۷۴.</ref>. در کنار این رویکرد تأویلی، شیخ اکبر به نوع دیگری از [[تفسیر]] پایبند است که آن [[تفسیر اشاری]] ـ رمزی است. عارفانی چون [[ابن عربی]] [[فهم]] خود را از [[قرآن کریم]] نوعی [[الهام]] و [[معرفتی]] [[وحی]] گونه تلقی می‌‌کنند. اگر در [[تفسیر ابن عربی]] از روش تفسیر اشاری [[سخن]] می‌‌رود دقیقاً همین مفهوم مراد است. ابن عربی [[تنزیل]] اصلی [[قرآن]] بر [[پیامبر]] را از سوی [[خداوند]] دانسته، به موازات آن تنزیل فهم آن بر [[دل]] [[مؤمنان]] نیز به [[باور]] او از ناحیه خداوند است. ابن عربی فهمی از قرآن را معتبر می‌‌داند که خداوند بر اهلش ارزانی می‌‌کند. در چنین نگرشی وی از سخن [[بایزید بسطامی]] که گفته بود: {{عربی\|حدثنی قلبی عن إلهی}} اثر پذیرفته بود. ابن عربی جریان [[افاضه الهی]] را مستمر دانسته، [[معتقد]] است [[فیض الهی]] و بشارت‌های [[روحانی]] هرگز پایان نمی‌پذیرند<ref>الفتوحات المکیه، ج ۱، ص۲۸۰.</ref>. ابن عربی ادعا می‌‌کند هرچه بر زبان [[اهل]] [[حقیقت]] ([[عارفان]] و صوفیان) از معانی اشاری قرآن جاری می‌‌شود در واقع شرح مراد خداوند است. به نظر او اینکه اهل [[باطن]] معنایی را که از آیه‌ها به دست می‌‌آورند اشارات می‌‌نامند نه تفسیر برای [[تقیه]] است، چون از علمای ظاهری و [[فقیهان]] می‌‌هراسند<ref> الفتوحات المکیه، ج ۱، ص۲۷۹.</ref>.<ref>[[محسن قاسم‌پور\|قاسم‌پور، محمد]]، [[تفسیر عرفانی - قاسم‌پور (مقاله)\|مقاله «تفسیر عرفانی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>		[[هدف]] اصلی در این [[شیوه تفسیری]]، [[تطبیق]] اندیشه‌های [[عرفان نظری]] همچون [[وحدت وجود]] با [[آیات قرآن]] است<ref>التفسیر و المفسرون، معرفت، ج۲، ص۵۷۷؛ مکتب تفسیر اشاری، ص۱۷۴.</ref>. در کنار این رویکرد تأویلی، شیخ اکبر به نوع دیگری از [[تفسیر]] پایبند است که آن [[تفسیر اشاری]] ـ رمزی است. عارفانی چون [[ابن عربی]] [[فهم]] خود را از [[قرآن کریم]] نوعی [[الهام]] و [[معرفتی]] [[وحی]] گونه تلقی می‌‌کنند. اگر در [[تفسیر ابن عربی]] از روش تفسیر اشاری [[سخن]] می‌‌رود دقیقاً همین مفهوم مراد است. ابن عربی [[تنزیل]] اصلی [[قرآن]] بر [[پیامبر]] را از سوی [[خداوند]] دانسته، به موازات آن تنزیل فهم آن بر [[دل]] [[مؤمنان]] نیز به [[باور]] او از ناحیه خداوند است. ابن عربی فهمی از قرآن را معتبر می‌‌داند که خداوند بر اهلش ارزانی می‌‌کند. در چنین نگرشی وی از سخن [[بایزید بسطامی]] که گفته بود: {{عربی\|حدثنی قلبی عن إلهی}} اثر پذیرفته بود. ابن عربی جریان [[افاضه الهی]] را مستمر دانسته، [[معتقد]] است [[فیض الهی]] و بشارت‌های [[روحانی]] هرگز پایان نمی‌پذیرند<ref>الفتوحات المکیه، ج ۱، ص۲۸۰.</ref>. ابن عربی ادعا می‌‌کند هرچه بر زبان [[اهل]] [[حقیقت]] ([[عارفان]] و صوفیان) از معانی اشاری قرآن جاری می‌‌شود در واقع شرح مراد خداوند است. به نظر او اینکه اهل [[باطن]] معنایی را که از آیه‌ها به دست می‌‌آورند اشارات می‌‌نامند نه تفسیر برای [[تقیه]] است، چون از علمای ظاهری و [[فقیهان]] می‌‌هراسند<ref> الفتوحات المکیه، ج ۱، ص۲۷۹.</ref>.<ref>[[محسن قاسم‌پور\|قاسم‌پور، محمد]]، [[تفسیر عرفانی - قاسم‌پور (مقاله)\|مقاله «تفسیر عرفانی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>

	== موافقان و [[مخالفان]] [[تفسیر عرفانی]] ==		== موافقان و [[مخالفان]] [[تفسیر عرفانی]] ==
خط ۹۷:		خط ۹۷:

	== نمونه‌ها و آثار تفاسیر مبتنی بر عرفان نظری ==		== نمونه‌ها و آثار تفاسیر مبتنی بر عرفان نظری ==
	تفسیر [[رحمة من الرحمن (کتاب)\|رحمة من الرحمن]] فراهم آمده از آثار [[قرآنی]] و عرفانی [[ابن عربی]] همچون [[ایجاز البیان فی الترجمة عن القرآن (کتاب)\|ایجاز البیان فی الترجمة عن القرآن]]، [[الجمع والتفصیل فی اسرار معانی التنزیل (کتاب)\|الجمع والتفصیل فی اسرار معانی التنزیل]]، [[تفسیر القرآن الکریم والفتوحات المکیه (کتاب)\|تفسیر القرآن الکریم والفتوحات المکیه]] از جمله تفاسیر مبتنی بر عرفان نظری است<ref>التفسیر و المفسرون، معرفت، ج ۲، ص۵۷۰ - ۵۷۳.</ref>. [[شیخ محمد عبده]] بر این [[باور]] است که تفسیر القرآن الکریم متعلق به عبدالرزاق کاشانی است و انتساب آن به ابن عربی به ادله‌ای درست نیست<ref>التفسیر والمفسرون، ذهبی، ج ۲، ص۴۰۰.</ref>. گرچه برخی دیگر به دلیل همسانی مباحث آن با [[الفتوحات المکیه (کتاب)\|الفتوحات المکیه]] انتساب آن را به ابن عربی پذیرفتنی‌تر می‌‌دانند<ref>تفسیر و مفسران، معرفت، ج ۲، ص۴۱۴.</ref>. برخی دیگر از [[تفاسیر]] مهم و مشهور [[عرفان]] ~~نظری~~ عبارت‌اند از [[اعجاز البیان فی کشف بعض اسرار ام القرآن (کتاب)\|اعجاز البیان فی کشف بعض اسرار ام القرآن]] از [[صدرالدین قونوی]] در [[تفسیر]] [[سوره حمد]]. او [[قرآن]] را ذوبطون و راه نیل به این بطون و لایه‌های درونی را [[تأویل]] می‌‌داند.		تفسیر [[رحمة من الرحمن (کتاب)\|رحمة من الرحمن]] فراهم آمده از آثار [[قرآنی]] و عرفانی [[ابن عربی]] همچون [[ایجاز البیان فی الترجمة عن القرآن (کتاب)\|ایجاز البیان فی الترجمة عن القرآن]]، [[الجمع والتفصیل فی اسرار معانی التنزیل (کتاب)\|الجمع والتفصیل فی اسرار معانی التنزیل]]، [[تفسیر القرآن الکریم والفتوحات المکیه (کتاب)\|تفسیر القرآن الکریم والفتوحات المکیه]] از جمله تفاسیر مبتنی بر عرفان نظری است<ref>التفسیر و المفسرون، معرفت، ج ۲، ص۵۷۰ - ۵۷۳.</ref>. [[شیخ محمد عبده]] بر این [[باور]] است که تفسیر القرآن الکریم متعلق به عبدالرزاق کاشانی است و انتساب آن به ابن عربی به ادله‌ای درست نیست<ref>التفسیر والمفسرون، ذهبی، ج ۲، ص۴۰۰.</ref>. گرچه برخی دیگر به دلیل همسانی مباحث آن با [[الفتوحات المکیه (کتاب)\|الفتوحات المکیه]] انتساب آن را به ابن عربی پذیرفتنی‌تر می‌‌دانند<ref>تفسیر و مفسران، معرفت، ج ۲، ص۴۱۴.</ref>. برخی دیگر از [[تفاسیر]] مهم و مشهور [[عرفان نظری]] عبارت‌اند از [[اعجاز البیان فی کشف بعض اسرار ام القرآن (کتاب)\|اعجاز البیان فی کشف بعض اسرار ام القرآن]] از [[صدرالدین قونوی]] در [[تفسیر]] [[سوره حمد]]. او [[قرآن]] را ذوبطون و راه نیل به این بطون و لایه‌های درونی را [[تأویل]] می‌‌داند.

	تفسیر دیگر، تفسیر [[المحیط الاعظم (کتاب)\|المحیط الاعظم]] [[سید حیدر آملی]] است. این تفسیر نیز بر آموزه‌های [[ابن عربی]] مبتنی و تلاشی است در جهت [[تطبیق]] [[تشیع]] و تصوف و جامع [[شریعت]] و [[طریقت]] و [[حقیقت]] است<ref>المحیط الاعظم، ج ۱، ص۱۹۵.</ref>. این اثر در اصل مشتمل بر ۷ مجلد بوده است که تاکنون جز جلد یکم و دوم آنکه به خط خود سید حیدر آملی و در کتابخانه عمومی مرحوم [[آیت الله]] [[نجفی مرعشی]] است، یافت نشده است. المحیط الاعظم مشتمل است بر ۷ مقدمه از جمله در بیان تأویل و تفسیر و فرق میان آنها و [[وجوب عقلی]] و [[نقلی]] [[تأویل قرآن]] است. پس از آن سوره حمد و بخشی از [[سوره بقره]] تفسیر شده است. وی این تفسیر را افاضه‌ای [[غیبی]] به طریقه [[کشف و شهود]] می‌‌داند<ref>ر. ک: تفسیر المحیط الاعظم، «مقدمه».</ref>.<ref>[[محسن قاسم‌پور\|قاسم‌پور، محمد]]، [[تفسیر عرفانی - قاسم‌پور (مقاله)\|مقاله «تفسیر عرفانی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>		تفسیر دیگر، تفسیر [[المحیط الاعظم (کتاب)\|المحیط الاعظم]] [[سید حیدر آملی]] است. این تفسیر نیز بر آموزه‌های [[ابن عربی]] مبتنی و تلاشی است در جهت [[تطبیق]] [[تشیع]] و تصوف و جامع [[شریعت]] و [[طریقت]] و [[حقیقت]] است<ref>المحیط الاعظم، ج ۱، ص۱۹۵.</ref>. این اثر در اصل مشتمل بر ۷ مجلد بوده است که تاکنون جز جلد یکم و دوم آنکه به خط خود سید حیدر آملی و در کتابخانه عمومی مرحوم [[آیت الله]] [[نجفی مرعشی]] است، یافت نشده است. المحیط الاعظم مشتمل است بر ۷ مقدمه از جمله در بیان تأویل و تفسیر و فرق میان آنها و [[وجوب عقلی]] و [[نقلی]] [[تأویل قرآن]] است. پس از آن سوره حمد و بخشی از [[سوره بقره]] تفسیر شده است. وی این تفسیر را افاضه‌ای [[غیبی]] به طریقه [[کشف و شهود]] می‌‌داند<ref>ر. ک: تفسیر المحیط الاعظم، «مقدمه».</ref>.<ref>[[محسن قاسم‌پور\|قاسم‌پور، محمد]]، [[تفسیر عرفانی - قاسم‌پور (مقاله)\|مقاله «تفسیر عرفانی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>

Wasity: جایگزینی متن - 'درهم آمیختگی' به 'درهم‌آمیختگی'

2022-10-27T11:54:35Z

جایگزینی متن - 'درهم آمیختگی' به 'درهم‌آمیختگی'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۷ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۲۴
خط ۹۴:		خط ۹۴:
	# [[مخزن العرفان در تفسیر قرآن (کتاب)\|مخزن العرفان در تفسیر قرآن]] از بانو [[سیده نصرت بیگم امین اصفهانی]]. این اثر از [[تفاسیر]] [[اخلاقی]] و عرفانی به زبان ساده و قابل استفاده برای عموم است.		# [[مخزن العرفان در تفسیر قرآن (کتاب)\|مخزن العرفان در تفسیر قرآن]] از بانو [[سیده نصرت بیگم امین اصفهانی]]. این اثر از [[تفاسیر]] [[اخلاقی]] و عرفانی به زبان ساده و قابل استفاده برای عموم است.

	~~[[درهم]] آمیختگی~~ آرای [[فلسفی]] با لطایف و نکات [[عرفانی]] چنان که در شیوه [[ملاصدرا]] مشهود است از خصوصیات این [[تفسیر عرفانی]] است<ref>بیان السعاده، ج ۱، ص۲۱۸ - ۲۲۰، ج ۲، ص۲۷۶ - ۲۷۷، ۴۳۱ - ۴۳۲.</ref>. در میان [[تفاسیر]] فیضی ـ اشاری تفاسیری وجود دارند که در آنها فقط یک [[سوره]] یا یک [[آیه]] [[تفسیر]] شده است؛ مانند [[مشکاة الانوار و مصفاة الاسرار (کتاب)\|مشکاة الانوار و مصفاة الاسرار]] [[امام]] [[محمد غزالی]] که [[تفسیر آیه]] ۳۵ [[سوره نور]] است. غزالی در این کتاب، [[خدا]] را نوری می‌‌خواند که جز آن دیگر نوری نیست و مرادش از [[نور]]، وجود است و نور رمز وجود است و وجود او جزء او نیست<ref>جستجو در تصوف ایران، ص۹۹ - ۱۰۰.</ref>. دیگری تفسیر [[بحر المحبة فی اسرار المودة (کتاب)\|بحر المحبة فی اسرارالموده]] از [[احمد غزالی]]، [[الستین الجامع للطائف البساتین (کتاب)\|الستین الجامع للطائف البساتین]] از [[احمد بن محمد بن زید طوسی]] و [[حدائق الحقائق (کتاب)\|حدائق الحقائق]] از [[معین الدین فراهی هروی]] مشهور به [[ملا مسکین]] (از [[عارفان]] [[قرن دهم]]) هر سه اثر تفسیر [[سوره یوسف]] و به [[زبان فارسی]] است<ref>مکتب تفسیر اشاری، ص۵۶ - ۲۵۷.</ref>.<ref>[[محسن قاسم‌پور\|قاسم‌پور، محمد]]، [[تفسیر عرفانی - قاسم‌پور (مقاله)\|مقاله «تفسیر عرفانی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸؛ [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[تفسیر عرفانی - کوشا (مقاله)\|مقاله «تفسیر عرفانی»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref>		درهم‌آمیختگی آرای [[فلسفی]] با لطایف و نکات [[عرفانی]] چنان که در شیوه [[ملاصدرا]] مشهود است از خصوصیات این [[تفسیر عرفانی]] است<ref>بیان السعاده، ج ۱، ص۲۱۸ - ۲۲۰، ج ۲، ص۲۷۶ - ۲۷۷، ۴۳۱ - ۴۳۲.</ref>. در میان [[تفاسیر]] فیضی ـ اشاری تفاسیری وجود دارند که در آنها فقط یک [[سوره]] یا یک [[آیه]] [[تفسیر]] شده است؛ مانند [[مشکاة الانوار و مصفاة الاسرار (کتاب)\|مشکاة الانوار و مصفاة الاسرار]] [[امام]] [[محمد غزالی]] که [[تفسیر آیه]] ۳۵ [[سوره نور]] است. غزالی در این کتاب، [[خدا]] را نوری می‌‌خواند که جز آن دیگر نوری نیست و مرادش از [[نور]]، وجود است و نور رمز وجود است و وجود او جزء او نیست<ref>جستجو در تصوف ایران، ص۹۹ - ۱۰۰.</ref>. دیگری تفسیر [[بحر المحبة فی اسرار المودة (کتاب)\|بحر المحبة فی اسرارالموده]] از [[احمد غزالی]]، [[الستین الجامع للطائف البساتین (کتاب)\|الستین الجامع للطائف البساتین]] از [[احمد بن محمد بن زید طوسی]] و [[حدائق الحقائق (کتاب)\|حدائق الحقائق]] از [[معین الدین فراهی هروی]] مشهور به [[ملا مسکین]] (از [[عارفان]] [[قرن دهم]]) هر سه اثر تفسیر [[سوره یوسف]] و به [[زبان فارسی]] است<ref>مکتب تفسیر اشاری، ص۵۶ - ۲۵۷.</ref>.<ref>[[محسن قاسم‌پور\|قاسم‌پور، محمد]]، [[تفسیر عرفانی - قاسم‌پور (مقاله)\|مقاله «تفسیر عرفانی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸؛ [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[تفسیر عرفانی - کوشا (مقاله)\|مقاله «تفسیر عرفانی»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref>

	== نمونه‌ها و آثار تفاسیر مبتنی بر عرفان نظری ==		== نمونه‌ها و آثار تفاسیر مبتنی بر عرفان نظری ==

Wasity: جایگزینی متن - 'جمع آوری' به 'جمع‌آوری'

2022-10-22T10:49:36Z

جایگزینی متن - 'جمع آوری' به 'جمع‌آوری'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۱۹
خط ۹۱:		خط ۹۱:
	# [[مثنوی معنوی (کتاب)\|مثنوی معنوی]]، سروده [[جلال الدین محمد مولوی]] را هم به سبب اشتمال آن بر [[تفسیر]] و [[تأویل]] بخش عمده ای از [[آیات قرآن]] می‌توان از [[تفاسیر عرفانی]] قرآن به شمار آورد<ref>سر نی، ج ۱، ص۳۷۳. </ref>.		# [[مثنوی معنوی (کتاب)\|مثنوی معنوی]]، سروده [[جلال الدین محمد مولوی]] را هم به سبب اشتمال آن بر [[تفسیر]] و [[تأویل]] بخش عمده ای از [[آیات قرآن]] می‌توان از [[تفاسیر عرفانی]] قرآن به شمار آورد<ref>سر نی، ج ۱، ص۳۷۳. </ref>.
	# [[اسماعیل بن مصطفی حقی بُروسَوی]] صاحب [[تفسیر روح البیان (کتاب)\|تفسیر روح البیان]] با بهره‌گیری از تفاسیر عرفانی پیشین مانند [[تأویلات القرآن (کتاب)\|تأویلات القرآن]] اثر [[عبدالرزاق کاشانی]] و [[بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی (کتاب)\|بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی]] اثر [[نجم‌الدین رازی]] و با بهره‌گیری از اشعار عرفانی [[مولوی]] و [[حافظ]] و [[سعدی]] [[تفسیری]] ذوقی تألیف کرده است<ref>روح البیان، ج ۳، ص۴۵۰، ۴۵۳؛ ج ۶، ص۱۷۷، ۱۸۸، ۲۰۱.</ref>. بروسوی در [[استانبول]] [[ترکیه]]، [[زبان فارسی]] را نیز آموخت و به ویژه در کتاب‌های عرفانی [[فارسی]] همچون آثار [[عطار]]، مولوی، حافظ و جامی [[تعمق]] کرد. آشنایی با این آثار عرفانی و نیز شرح و ترجمه او بر فصوص الحکم [[ابن عربی]] به زبان ترکی، یا ترجمه و شرح او بر [[پند]] [[نامه]] منسوب به [[عطار نیشابوری]] موجب شد که تفسیر او، [[روح]] البیان [[صبغه]] عرفانی بگیرد.		# [[اسماعیل بن مصطفی حقی بُروسَوی]] صاحب [[تفسیر روح البیان (کتاب)\|تفسیر روح البیان]] با بهره‌گیری از تفاسیر عرفانی پیشین مانند [[تأویلات القرآن (کتاب)\|تأویلات القرآن]] اثر [[عبدالرزاق کاشانی]] و [[بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی (کتاب)\|بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی]] اثر [[نجم‌الدین رازی]] و با بهره‌گیری از اشعار عرفانی [[مولوی]] و [[حافظ]] و [[سعدی]] [[تفسیری]] ذوقی تألیف کرده است<ref>روح البیان، ج ۳، ص۴۵۰، ۴۵۳؛ ج ۶، ص۱۷۷، ۱۸۸، ۲۰۱.</ref>. بروسوی در [[استانبول]] [[ترکیه]]، [[زبان فارسی]] را نیز آموخت و به ویژه در کتاب‌های عرفانی [[فارسی]] همچون آثار [[عطار]]، مولوی، حافظ و جامی [[تعمق]] کرد. آشنایی با این آثار عرفانی و نیز شرح و ترجمه او بر فصوص الحکم [[ابن عربی]] به زبان ترکی، یا ترجمه و شرح او بر [[پند]] [[نامه]] منسوب به [[عطار نیشابوری]] موجب شد که تفسیر او، [[روح]] البیان [[صبغه]] عرفانی بگیرد.
	# [[بیان السعادة فی مقامات العبادة (کتاب)\|بیان السعادة فی مقامات العبادة]] تألیف حاج ملا [[سلطان محمد گنابادی]] معروف به [[سلطان علی شاه]] نیز از [[تفاسیر]] فیضی ـ اشاری و [[شیعی]] قرآن و نویسنده آن از اقطاب متأخر سلسله [[نعمت]] اللهی است، گرچه برخی [[صحت]] انتساب این تفسیر را به وی [[انکار]] کرده‌اند. سبب [[نگارش]] این تفسیر به گفته مؤلف آن ~~جمع آوری~~ لطایف و نکات نغز در اشارات قرآن است<ref> بیان السعاده، ج ۱، ص۲.</ref>. محور اساسی این تفسیر، [[ولایت]] در معنای عرفانی است. از جنبه‌های [[روایی]]، [[فقهی]]، [[فلسفی]] و ادبی این تفسیر نباید [[غافل]] بود؛ اما وجه غالب آن توجه به مباحث عرفانی است و اگرهم از حیث روایی بتوان از آن سخنی گفت، [[عرفان]] مبتنی بر این [[روایات]] است که از [[پیامبر]] {{صل}} و [[ائمه اطهار]] {{ع}} فراوان در آن نقل شده است.		# [[بیان السعادة فی مقامات العبادة (کتاب)\|بیان السعادة فی مقامات العبادة]] تألیف حاج ملا [[سلطان محمد گنابادی]] معروف به [[سلطان علی شاه]] نیز از [[تفاسیر]] فیضی ـ اشاری و [[شیعی]] قرآن و نویسنده آن از اقطاب متأخر سلسله [[نعمت]] اللهی است، گرچه برخی [[صحت]] انتساب این تفسیر را به وی [[انکار]] کرده‌اند. سبب [[نگارش]] این تفسیر به گفته مؤلف آن جمع‌آوری لطایف و نکات نغز در اشارات قرآن است<ref> بیان السعاده، ج ۱، ص۲.</ref>. محور اساسی این تفسیر، [[ولایت]] در معنای عرفانی است. از جنبه‌های [[روایی]]، [[فقهی]]، [[فلسفی]] و ادبی این تفسیر نباید [[غافل]] بود؛ اما وجه غالب آن توجه به مباحث عرفانی است و اگرهم از حیث روایی بتوان از آن سخنی گفت، [[عرفان]] مبتنی بر این [[روایات]] است که از [[پیامبر]] {{صل}} و [[ائمه اطهار]] {{ع}} فراوان در آن نقل شده است.
	# [[مخزن العرفان در تفسیر قرآن (کتاب)\|مخزن العرفان در تفسیر قرآن]] از بانو [[سیده نصرت بیگم امین اصفهانی]]. این اثر از [[تفاسیر]] [[اخلاقی]] و عرفانی به زبان ساده و قابل استفاده برای عموم است.		# [[مخزن العرفان در تفسیر قرآن (کتاب)\|مخزن العرفان در تفسیر قرآن]] از بانو [[سیده نصرت بیگم امین اصفهانی]]. این اثر از [[تفاسیر]] [[اخلاقی]] و عرفانی به زبان ساده و قابل استفاده برای عموم است.

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T19:36:14Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

Wasity: جایگزینی متن - 'سلسله' به 'سلسله'

2022-08-03T11:07:00Z

جایگزینی متن - 'سلسله' به 'سلسله'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۳۷
خط ۹۱:		خط ۹۱:
	# [[مثنوی معنوی (کتاب)\|مثنوی معنوی]]، سروده [[جلال الدین محمد مولوی]] را هم به سبب اشتمال آن بر [[تفسیر]] و [[تأویل]] بخش عمده ای از [[آیات قرآن]] می‌توان از [[تفاسیر عرفانی]] قرآن به شمار آورد<ref>سر نی، ج ۱، ص۳۷۳. </ref>.		# [[مثنوی معنوی (کتاب)\|مثنوی معنوی]]، سروده [[جلال الدین محمد مولوی]] را هم به سبب اشتمال آن بر [[تفسیر]] و [[تأویل]] بخش عمده ای از [[آیات قرآن]] می‌توان از [[تفاسیر عرفانی]] قرآن به شمار آورد<ref>سر نی، ج ۱، ص۳۷۳. </ref>.
	# [[اسماعیل بن مصطفی حقی بُروسَوی]] صاحب [[تفسیر روح البیان (کتاب)\|تفسیر روح البیان]] با بهره‌گیری از تفاسیر عرفانی پیشین مانند [[تأویلات القرآن (کتاب)\|تأویلات القرآن]] اثر [[عبدالرزاق کاشانی]] و [[بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی (کتاب)\|بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی]] اثر [[نجم‌الدین رازی]] و با بهره‌گیری از اشعار عرفانی [[مولوی]] و [[حافظ]] و [[سعدی]] [[تفسیری]] ذوقی تألیف کرده است<ref>روح البیان، ج ۳، ص۴۵۰، ۴۵۳؛ ج ۶، ص۱۷۷، ۱۸۸، ۲۰۱.</ref>. بروسوی در [[استانبول]] [[ترکیه]]، [[زبان فارسی]] را نیز آموخت و به ویژه در کتاب‌های عرفانی [[فارسی]] همچون آثار [[عطار]]، مولوی، حافظ و جامی [[تعمق]] کرد. آشنایی با این آثار عرفانی و نیز شرح و ترجمه او بر فصوص الحکم [[ابن عربی]] به زبان ترکی، یا ترجمه و شرح او بر [[پند]] [[نامه]] منسوب به [[عطار نیشابوری]] موجب شد که تفسیر او، [[روح]] البیان [[صبغه]] عرفانی بگیرد.		# [[اسماعیل بن مصطفی حقی بُروسَوی]] صاحب [[تفسیر روح البیان (کتاب)\|تفسیر روح البیان]] با بهره‌گیری از تفاسیر عرفانی پیشین مانند [[تأویلات القرآن (کتاب)\|تأویلات القرآن]] اثر [[عبدالرزاق کاشانی]] و [[بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی (کتاب)\|بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی]] اثر [[نجم‌الدین رازی]] و با بهره‌گیری از اشعار عرفانی [[مولوی]] و [[حافظ]] و [[سعدی]] [[تفسیری]] ذوقی تألیف کرده است<ref>روح البیان، ج ۳، ص۴۵۰، ۴۵۳؛ ج ۶، ص۱۷۷، ۱۸۸، ۲۰۱.</ref>. بروسوی در [[استانبول]] [[ترکیه]]، [[زبان فارسی]] را نیز آموخت و به ویژه در کتاب‌های عرفانی [[فارسی]] همچون آثار [[عطار]]، مولوی، حافظ و جامی [[تعمق]] کرد. آشنایی با این آثار عرفانی و نیز شرح و ترجمه او بر فصوص الحکم [[ابن عربی]] به زبان ترکی، یا ترجمه و شرح او بر [[پند]] [[نامه]] منسوب به [[عطار نیشابوری]] موجب شد که تفسیر او، [[روح]] البیان [[صبغه]] عرفانی بگیرد.
	# [[بیان السعادة فی مقامات العبادة (کتاب)\|بیان السعادة فی مقامات العبادة]] تألیف حاج ملا [[سلطان محمد گنابادی]] معروف به [[سلطان علی شاه]] نیز از [[تفاسیر]] فیضی ـ اشاری و [[شیعی]] قرآن و نویسنده آن از اقطاب متأخر [[سلسله]] [[نعمت]] اللهی است، گرچه برخی [[صحت]] انتساب این تفسیر را به وی [[انکار]] کرده‌اند. سبب [[نگارش]] این تفسیر به گفته مؤلف آن جمع آوری لطایف و نکات نغز در اشارات قرآن است<ref> بیان السعاده، ج ۱، ص۲.</ref>. محور اساسی این تفسیر، [[ولایت]] در معنای عرفانی است. از جنبه‌های [[روایی]]، [[فقهی]]، [[فلسفی]] و ادبی این تفسیر نباید [[غافل]] بود؛ اما وجه غالب آن توجه به مباحث عرفانی است و اگرهم از حیث روایی بتوان از آن سخنی گفت، [[عرفان]] مبتنی بر این [[روایات]] است که از [[پیامبر]]{{صل}} و [[ائمه اطهار]]{{ع}} فراوان در آن نقل شده است.		# [[بیان السعادة فی مقامات العبادة (کتاب)\|بیان السعادة فی مقامات العبادة]] تألیف حاج ملا [[سلطان محمد گنابادی]] معروف به [[سلطان علی شاه]] نیز از [[تفاسیر]] فیضی ـ اشاری و [[شیعی]] قرآن و نویسنده آن از اقطاب متأخر سلسله [[نعمت]] اللهی است، گرچه برخی [[صحت]] انتساب این تفسیر را به وی [[انکار]] کرده‌اند. سبب [[نگارش]] این تفسیر به گفته مؤلف آن جمع آوری لطایف و نکات نغز در اشارات قرآن است<ref> بیان السعاده، ج ۱، ص۲.</ref>. محور اساسی این تفسیر، [[ولایت]] در معنای عرفانی است. از جنبه‌های [[روایی]]، [[فقهی]]، [[فلسفی]] و ادبی این تفسیر نباید [[غافل]] بود؛ اما وجه غالب آن توجه به مباحث عرفانی است و اگرهم از حیث روایی بتوان از آن سخنی گفت، [[عرفان]] مبتنی بر این [[روایات]] است که از [[پیامبر]]{{صل}} و [[ائمه اطهار]]{{ع}} فراوان در آن نقل شده است.
	# [[مخزن العرفان در تفسیر قرآن (کتاب)\|مخزن العرفان در تفسیر قرآن]] از بانو [[سیده نصرت بیگم امین اصفهانی]]. این اثر از [[تفاسیر]] [[اخلاقی]] و عرفانی به زبان ساده و قابل استفاده برای عموم است.		# [[مخزن العرفان در تفسیر قرآن (کتاب)\|مخزن العرفان در تفسیر قرآن]] از بانو [[سیده نصرت بیگم امین اصفهانی]]. این اثر از [[تفاسیر]] [[اخلاقی]] و عرفانی به زبان ساده و قابل استفاده برای عموم است.

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T05:59:05Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

نمایش تغییرات

Wasity: جایگزینی متن - 'غالب' به 'غالب'

2022-07-21T05:45:46Z

جایگزینی متن - 'غالب' به 'غالب'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۱۵
خط ۹۲:		خط ۹۲:
	#[[مثنوی معنوی (کتاب)\|مثنوی معنوی]]، سروده [[جلال الدین محمد مولوی]] را هم به سبب اشتمال آن بر [[تفسیر]] و [[تأویل]] بخش عمده ای از [[آیات قرآن]] می‌توان از [[تفاسیر عرفانی]] قرآن به شمار آورد<ref>سر نی، ج ۱، ص۳۷۳. </ref>.		#[[مثنوی معنوی (کتاب)\|مثنوی معنوی]]، سروده [[جلال الدین محمد مولوی]] را هم به سبب اشتمال آن بر [[تفسیر]] و [[تأویل]] بخش عمده ای از [[آیات قرآن]] می‌توان از [[تفاسیر عرفانی]] قرآن به شمار آورد<ref>سر نی، ج ۱، ص۳۷۳. </ref>.
	#[[اسماعیل بن مصطفی حقی بُروسَوی]] صاحب [[تفسیر روح البیان (کتاب)\|تفسیر روح البیان]] با بهره‌گیری از تفاسیر عرفانی پیشین مانند [[تأویلات القرآن (کتاب)\|تأویلات القرآن]] اثر [[عبدالرزاق کاشانی]] و [[بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی (کتاب)\|بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی]] اثر [[نجم‌الدین رازی]] و با بهره‌گیری از اشعار عرفانی [[مولوی]] و [[حافظ]] و [[سعدی]] [[تفسیری]] ذوقی تألیف کرده است<ref>روح البیان، ج ۳، ص۴۵۰، ۴۵۳؛ ج ۶، ص۱۷۷، ۱۸۸، ۲۰۱.</ref>. بروسوی در [[استانبول]] [[ترکیه]]، [[زبان فارسی]] را نیز آموخت و به ویژه در کتاب‌های عرفانی [[فارسی]] همچون آثار [[عطار]]، مولوی، حافظ و جامی [[تعمق]] کرد. آشنایی با این آثار عرفانی و نیز شرح و ترجمه او بر فصوص الحکم [[ابن عربی]] به زبان ترکی، یا ترجمه و شرح او بر [[پند]] [[نامه]] منسوب به [[عطار نیشابوری]] موجب شد که تفسیر او، [[روح]] البیان [[صبغه]] عرفانی بگیرد.		#[[اسماعیل بن مصطفی حقی بُروسَوی]] صاحب [[تفسیر روح البیان (کتاب)\|تفسیر روح البیان]] با بهره‌گیری از تفاسیر عرفانی پیشین مانند [[تأویلات القرآن (کتاب)\|تأویلات القرآن]] اثر [[عبدالرزاق کاشانی]] و [[بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی (کتاب)\|بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی]] اثر [[نجم‌الدین رازی]] و با بهره‌گیری از اشعار عرفانی [[مولوی]] و [[حافظ]] و [[سعدی]] [[تفسیری]] ذوقی تألیف کرده است<ref>روح البیان، ج ۳، ص۴۵۰، ۴۵۳؛ ج ۶، ص۱۷۷، ۱۸۸، ۲۰۱.</ref>. بروسوی در [[استانبول]] [[ترکیه]]، [[زبان فارسی]] را نیز آموخت و به ویژه در کتاب‌های عرفانی [[فارسی]] همچون آثار [[عطار]]، مولوی، حافظ و جامی [[تعمق]] کرد. آشنایی با این آثار عرفانی و نیز شرح و ترجمه او بر فصوص الحکم [[ابن عربی]] به زبان ترکی، یا ترجمه و شرح او بر [[پند]] [[نامه]] منسوب به [[عطار نیشابوری]] موجب شد که تفسیر او، [[روح]] البیان [[صبغه]] عرفانی بگیرد.
	#[[بیان السعادة فی مقامات العبادة (کتاب)\|بیان السعادة فی مقامات العبادة]] تألیف حاج ملا [[سلطان محمد گنابادی]] معروف به [[سلطان علی شاه]] نیز از [[تفاسیر]] فیضی ـ اشاری و [[شیعی]] قرآن و نویسنده آن از اقطاب متأخر [[سلسله]] [[نعمت]] اللهی است، گرچه برخی [[صحت]] انتساب این تفسیر را به وی [[انکار]] کرده‌اند. سبب [[نگارش]] این تفسیر به گفته مؤلف آن جمع آوری لطایف و نکات نغز در اشارات قرآن است<ref> بیان السعاده، ج ۱، ص۲.</ref>. محور اساسی این تفسیر، [[ولایت]] در معنای عرفانی است. از جنبه‌های [[روایی]]، [[فقهی]]، [[فلسفی]] و ادبی این تفسیر نباید [[غافل]] بود؛ اما وجه [[غالب]] آن توجه به مباحث عرفانی است و اگرهم از حیث روایی بتوان از آن سخنی گفت، [[عرفان]] مبتنی بر این [[روایات]] است که از [[پیامبر]]{{صل}} و [[ائمه اطهار]]{{ع}} فراوان در آن نقل شده است.		#[[بیان السعادة فی مقامات العبادة (کتاب)\|بیان السعادة فی مقامات العبادة]] تألیف حاج ملا [[سلطان محمد گنابادی]] معروف به [[سلطان علی شاه]] نیز از [[تفاسیر]] فیضی ـ اشاری و [[شیعی]] قرآن و نویسنده آن از اقطاب متأخر [[سلسله]] [[نعمت]] اللهی است، گرچه برخی [[صحت]] انتساب این تفسیر را به وی [[انکار]] کرده‌اند. سبب [[نگارش]] این تفسیر به گفته مؤلف آن جمع آوری لطایف و نکات نغز در اشارات قرآن است<ref> بیان السعاده، ج ۱، ص۲.</ref>. محور اساسی این تفسیر، [[ولایت]] در معنای عرفانی است. از جنبه‌های [[روایی]]، [[فقهی]]، [[فلسفی]] و ادبی این تفسیر نباید [[غافل]] بود؛ اما وجه غالب آن توجه به مباحث عرفانی است و اگرهم از حیث روایی بتوان از آن سخنی گفت، [[عرفان]] مبتنی بر این [[روایات]] است که از [[پیامبر]]{{صل}} و [[ائمه اطهار]]{{ع}} فراوان در آن نقل شده است.
	#[[مخزن العرفان در تفسیر قرآن (کتاب)\|مخزن العرفان در تفسیر قرآن]] از بانو [[سیده نصرت بیگم امین اصفهانی]]. این اثر از [[تفاسیر]] [[اخلاقی]] و عرفانی به زبان ساده و قابل استفاده برای عموم است.		#[[مخزن العرفان در تفسیر قرآن (کتاب)\|مخزن العرفان در تفسیر قرآن]] از بانو [[سیده نصرت بیگم امین اصفهانی]]. این اثر از [[تفاسیر]] [[اخلاقی]] و عرفانی به زبان ساده و قابل استفاده برای عموم است.

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

2022-06-01T06:49:56Z

جایگزینی متن - '\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$252\,\s252\,\s233$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$255\,\s245\,\s227$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۱۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[~~تفسیر عرفانی~~]]''' است. "'''~~[[تفسیر عرفانی]]~~'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[تفسیر عرفانی در علوم قرآنی]]~~</div>~~		\| موضوع مرتبط = تفسیر عرفانی
			\| عنوان مدخل = [[تفسیر عرفانی]]
			\| مداخل مرتبط = [[تفسیر عرفانی در علوم قرآنی]]
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	[[تفسیر عرفانی]] عبارت از این است که [[قرآن]] علاوه بر ظواهر، دارای بواطنی است که از راه تصور یا از طریق [[کشف]] و شهود عرفانی می‌‌توان به آن دست یافت. اینگونه تفاسیر را به دو قسم فیضی ـ اشاری (عملی) و تفسیر مبتنی بر عرفان نظری تقسیم کرده‌اند. در نوع اول، [[عارفان]]، [[آیات قرآنی]] را بر معنایی مغایر با مفاهیم ظاهری و به مقتضای اشارات پنهانی و رمزی [[تأویل]] می‌‌کنند و نوع دوم تحت تأثیر [[مکتب]] و آثار [[عرفانی]] [[ابن عربی]] به‌ویژه آموزه وحدت وجود پدید آمد. این نوع از تفسیر دارای ضوابط و معیارها و مبانی خاص خود است و در جای خود موافقان و مخالفانی دارد.		[[تفسیر عرفانی]] عبارت از این است که [[قرآن]] علاوه بر ظواهر، دارای بواطنی است که از راه تصور یا از طریق [[کشف]] و شهود عرفانی می‌‌توان به آن دست یافت. اینگونه تفاسیر را به دو قسم فیضی ـ اشاری (عملی) و تفسیر مبتنی بر عرفان نظری تقسیم کرده‌اند. در نوع اول، [[عارفان]]، [[آیات قرآنی]] را بر معنایی مغایر با مفاهیم ظاهری و به مقتضای اشارات پنهانی و رمزی [[تأویل]] می‌‌کنند و نوع دوم تحت تأثیر [[مکتب]] و آثار [[عرفانی]] [[ابن عربی]] به‌ویژه آموزه وحدت وجود پدید آمد. این نوع از تفسیر دارای ضوابط و معیارها و مبانی خاص خود است و در جای خود موافقان و مخالفانی دارد.

Wasity: جایگزینی متن - 'عالم طبیعت' به 'عالم طبیعت'

2022-05-12T18:36:44Z

جایگزینی متن - 'عالم طبیعت' به 'عالم طبیعت'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۲۲:۰۶
خط ۶۹:		خط ۶۹:
	عارفانی چون [[ابونصر سراج]]، [[ابوطالب مکی]] و [[ابن عربی]] به استناد این گونه روایات برای قرآن ظاهر و [[باطنی]] قائل‌اند. ابونصر سراج ذیل مبحثی با عنوان مستنبطات، به موضوع ظاهر و باطن می‌‌پردازد و افزون بر قرآن برای [[سنت]] نیز ظاهر و باطن قائل است<ref>اللمع، ص۱۴۷ - ۱۴۹.</ref>. [[ابوطالب]] مکی، پس از تصریح به وجود ظاهر و باطن قرآن بر [[برتری]] [[علم باطن]] بر ظاهر تأکید ورزیده است<ref>قوت القلوب، ج ۱، ص۵۶ - ۵۷.</ref>. [[ابن عربی]] نیز [[معتقد]] بود، هر [[آیه قرآن]] دو وجه دارد: وجه و معانی ظاهری آن خارج از [[نفوس]] [[عارفان]] است؛ اما وجه [[باطنی]] [[آیات]] را فقط [[اهل حق]] و عارفان در می‌‌یابند<ref> الفتوحات المکیه، ج ۱، ص۲۷۹.</ref>. نکته دیگر در [[تفسیر عرفانی]] توجه به زبان اشاره و رمز است. عارفان در تبیین رابطه لفظ و معنا به جای عبارت، اشارت یا رمز را مطرح می‌‌کنند. از نظر آنان زبان [[معارف]] و [[حقایق]] زبان اشارت و نزد [[اهل الله]] خبر دادن از مراد بدون عبارت و لفظ است<ref>ر.ک: تحقیق و بررسی در تاریخ تصوف، ص۲۰۳.</ref>. از نظر صدرالدین قونوی این زبان، جامع بین کتم و افشاست<ref>اعجاز البیان، ص۱۳.</ref> و احمد غزالی آن را «عبارت اشارت» نامیده است<ref>سوانح، ص۲.</ref>.		عارفانی چون [[ابونصر سراج]]، [[ابوطالب مکی]] و [[ابن عربی]] به استناد این گونه روایات برای قرآن ظاهر و [[باطنی]] قائل‌اند. ابونصر سراج ذیل مبحثی با عنوان مستنبطات، به موضوع ظاهر و باطن می‌‌پردازد و افزون بر قرآن برای [[سنت]] نیز ظاهر و باطن قائل است<ref>اللمع، ص۱۴۷ - ۱۴۹.</ref>. [[ابوطالب]] مکی، پس از تصریح به وجود ظاهر و باطن قرآن بر [[برتری]] [[علم باطن]] بر ظاهر تأکید ورزیده است<ref>قوت القلوب، ج ۱، ص۵۶ - ۵۷.</ref>. [[ابن عربی]] نیز [[معتقد]] بود، هر [[آیه قرآن]] دو وجه دارد: وجه و معانی ظاهری آن خارج از [[نفوس]] [[عارفان]] است؛ اما وجه [[باطنی]] [[آیات]] را فقط [[اهل حق]] و عارفان در می‌‌یابند<ref> الفتوحات المکیه، ج ۱، ص۲۷۹.</ref>. نکته دیگر در [[تفسیر عرفانی]] توجه به زبان اشاره و رمز است. عارفان در تبیین رابطه لفظ و معنا به جای عبارت، اشارت یا رمز را مطرح می‌‌کنند. از نظر آنان زبان [[معارف]] و [[حقایق]] زبان اشارت و نزد [[اهل الله]] خبر دادن از مراد بدون عبارت و لفظ است<ref>ر.ک: تحقیق و بررسی در تاریخ تصوف، ص۲۰۳.</ref>. از نظر صدرالدین قونوی این زبان، جامع بین کتم و افشاست<ref>اعجاز البیان، ص۱۳.</ref> و احمد غزالی آن را «عبارت اشارت» نامیده است<ref>سوانح، ص۲.</ref>.

	[[بینش]] عارفان نسبت به ~~عالم~~ [[طبیعت]] و [[محسوسات]] اصولا بینش مبتنی بر رمز است. عالم [[حقیقت]] [[عالم ملکوت]] است و [[عالم شهادت]] عالم [[ملک]]. دنیای محسوس در برابر عالم [[حقیقی]] [[حکم]] سایه و مجاز را دارد<ref>مثنوی معنوی، دفتر اول، ابیات ۴۱۷ - ۴۱۸.</ref>. چنین دیدی نسبت به [[جهان]] محسوسات ایجاب می‌‌کند این جهان نه به عنوان یک شی بلکه به عنوان علامت و [[نماینده]] چیزی [[برتر]] از خود نگریسته شود. این بینش خاص [[عارف]] ناگزیر زبان را رمزآمیز می‌‌کند. [[ابوعبدالرحمن سلمی]] در مقدمه [[تفسیر]] خود از زبانی خاص سخن می‌‌گوید که ویژه بیان رموز [[قرآن]] است. او [[قدرت]] [[فهم]] [[آدمی]] را در [[درک]] حقائق [[قرآنی]] [[ناتوان]] انگاشته جز آنکه کسانی پاره ای از عجایب [[کلام الهی]] ([[مکاشفات]] و منازلات) را با اشاراتی خبر می‌‌دهند که جز بر ارباب اشاره پنهان و مبهم است<ref>حقائق التفسیر، ص۱۹.</ref>. [[کلاباذی]] دریافت معنای عبارت از طریق تجارب [[عرفانی]] را درک اشارت می‌‌نامد و به نظر او تجربه آن حالتی است که عارف هنگام مطالعه قرآن پیدا می‌‌کند و بر اساس آن «حال»، معنای خاصی از [[قرآن]] در می‌‌یابد و هر «حالی» اشارتی خاص دارد<ref>شرح التعرف، ص۱۴۶ - ۱۴۷.</ref>.<ref>[[محسن قاسم‌پور\|قاسم‌پور، محمد]]، [[تفسیر عرفانی - قاسم‌پور (مقاله)\|مقاله «تفسیر عرفانی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>		[[بینش]] عارفان نسبت به [[عالم طبیعت]] و [[محسوسات]] اصولا بینش مبتنی بر رمز است. عالم [[حقیقت]] [[عالم ملکوت]] است و [[عالم شهادت]] عالم [[ملک]]. دنیای محسوس در برابر عالم [[حقیقی]] [[حکم]] سایه و مجاز را دارد<ref>مثنوی معنوی، دفتر اول، ابیات ۴۱۷ - ۴۱۸.</ref>. چنین دیدی نسبت به [[جهان]] محسوسات ایجاب می‌‌کند این جهان نه به عنوان یک شی بلکه به عنوان علامت و [[نماینده]] چیزی [[برتر]] از خود نگریسته شود. این بینش خاص [[عارف]] ناگزیر زبان را رمزآمیز می‌‌کند. [[ابوعبدالرحمن سلمی]] در مقدمه [[تفسیر]] خود از زبانی خاص سخن می‌‌گوید که ویژه بیان رموز [[قرآن]] است. او [[قدرت]] [[فهم]] [[آدمی]] را در [[درک]] حقائق [[قرآنی]] [[ناتوان]] انگاشته جز آنکه کسانی پاره ای از عجایب [[کلام الهی]] ([[مکاشفات]] و منازلات) را با اشاراتی خبر می‌‌دهند که جز بر ارباب اشاره پنهان و مبهم است<ref>حقائق التفسیر، ص۱۹.</ref>. [[کلاباذی]] دریافت معنای عبارت از طریق تجارب [[عرفانی]] را درک اشارت می‌‌نامد و به نظر او تجربه آن حالتی است که عارف هنگام مطالعه قرآن پیدا می‌‌کند و بر اساس آن «حال»، معنای خاصی از [[قرآن]] در می‌‌یابد و هر «حالی» اشارتی خاص دارد<ref>شرح التعرف، ص۱۴۶ - ۱۴۷.</ref>.<ref>[[محسن قاسم‌پور\|قاسم‌پور، محمد]]، [[تفسیر عرفانی - قاسم‌پور (مقاله)\|مقاله «تفسیر عرفانی»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>

	==تفاوت [[تفسیر باطنی]] با [[تفاسیر عرفانی]] (فیضی ـ اشاری)==		==تفاوت [[تفسیر باطنی]] با [[تفاسیر عرفانی]] (فیضی ـ اشاری)==

Heydari: جایگزینی متن - '
' به '
'

2022-01-17T11:10:45Z

جایگزینی متن - '</div> <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">' به '</div>'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۴۰
خط ۲:		خط ۲:
	<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[تفسیر عرفانی]]''' است. "'''[[تفسیر عرفانی]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>		<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[تفسیر عرفانی]]''' است. "'''[[تفسیر عرفانی]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
	<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[تفسیر عرفانی در علوم قرآنی]]</div>		<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[تفسیر عرفانی در علوم قرآنی]]</div>
	~~<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">~~

	[[تفسیر عرفانی]] عبارت از این است که [[قرآن]] علاوه بر ظواهر، دارای بواطنی است که از راه تصور یا از طریق [[کشف]] و شهود عرفانی می‌‌توان به آن دست یافت. اینگونه تفاسیر را به دو قسم فیضی ـ اشاری (عملی) و تفسیر مبتنی بر عرفان نظری تقسیم کرده‌اند. در نوع اول، [[عارفان]]، [[آیات قرآنی]] را بر معنایی مغایر با مفاهیم ظاهری و به مقتضای اشارات پنهانی و رمزی [[تأویل]] می‌‌کنند و نوع دوم تحت تأثیر [[مکتب]] و آثار [[عرفانی]] [[ابن عربی]] به‌ویژه آموزه وحدت وجود پدید آمد. این نوع از تفسیر دارای ضوابط و معیارها و مبانی خاص خود است و در جای خود موافقان و مخالفانی دارد.		[[تفسیر عرفانی]] عبارت از این است که [[قرآن]] علاوه بر ظواهر، دارای بواطنی است که از راه تصور یا از طریق [[کشف]] و شهود عرفانی می‌‌توان به آن دست یافت. اینگونه تفاسیر را به دو قسم فیضی ـ اشاری (عملی) و تفسیر مبتنی بر عرفان نظری تقسیم کرده‌اند. در نوع اول، [[عارفان]]، [[آیات قرآنی]] را بر معنایی مغایر با مفاهیم ظاهری و به مقتضای اشارات پنهانی و رمزی [[تأویل]] می‌‌کنند و نوع دوم تحت تأثیر [[مکتب]] و آثار [[عرفانی]] [[ابن عربی]] به‌ویژه آموزه وحدت وجود پدید آمد. این نوع از تفسیر دارای ضوابط و معیارها و مبانی خاص خود است و در جای خود موافقان و مخالفانی دارد.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۱۹
خط ۹۱:		خط ۹۱:
	# [[مثنوی معنوی (کتاب)\|مثنوی معنوی]]، سروده [[جلال الدین محمد مولوی]] را هم به سبب اشتمال آن بر [[تفسیر]] و [[تأویل]] بخش عمده ای از [[آیات قرآن]] می‌توان از [[تفاسیر عرفانی]] قرآن به شمار آورد<ref>سر نی، ج ۱، ص۳۷۳. </ref>.		# [[مثنوی معنوی (کتاب)\|مثنوی معنوی]]، سروده [[جلال الدین محمد مولوی]] را هم به سبب اشتمال آن بر [[تفسیر]] و [[تأویل]] بخش عمده ای از [[آیات قرآن]] می‌توان از [[تفاسیر عرفانی]] قرآن به شمار آورد<ref>سر نی، ج ۱، ص۳۷۳. </ref>.
	# [[اسماعیل بن مصطفی حقی بُروسَوی]] صاحب [[تفسیر روح البیان (کتاب)\|تفسیر روح البیان]] با بهره‌گیری از تفاسیر عرفانی پیشین مانند [[تأویلات القرآن (کتاب)\|تأویلات القرآن]] اثر [[عبدالرزاق کاشانی]] و [[بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی (کتاب)\|بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی]] اثر [[نجم‌الدین رازی]] و با بهره‌گیری از اشعار عرفانی [[مولوی]] و [[حافظ]] و [[سعدی]] [[تفسیری]] ذوقی تألیف کرده است<ref>روح البیان، ج ۳، ص۴۵۰، ۴۵۳؛ ج ۶، ص۱۷۷، ۱۸۸، ۲۰۱.</ref>. بروسوی در [[استانبول]] [[ترکیه]]، [[زبان فارسی]] را نیز آموخت و به ویژه در کتاب‌های عرفانی [[فارسی]] همچون آثار [[عطار]]، مولوی، حافظ و جامی [[تعمق]] کرد. آشنایی با این آثار عرفانی و نیز شرح و ترجمه او بر فصوص الحکم [[ابن عربی]] به زبان ترکی، یا ترجمه و شرح او بر [[پند]] [[نامه]] منسوب به [[عطار نیشابوری]] موجب شد که تفسیر او، [[روح]] البیان [[صبغه]] عرفانی بگیرد.		# [[اسماعیل بن مصطفی حقی بُروسَوی]] صاحب [[تفسیر روح البیان (کتاب)\|تفسیر روح البیان]] با بهره‌گیری از تفاسیر عرفانی پیشین مانند [[تأویلات القرآن (کتاب)\|تأویلات القرآن]] اثر [[عبدالرزاق کاشانی]] و [[بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی (کتاب)\|بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی]] اثر [[نجم‌الدین رازی]] و با بهره‌گیری از اشعار عرفانی [[مولوی]] و [[حافظ]] و [[سعدی]] [[تفسیری]] ذوقی تألیف کرده است<ref>روح البیان، ج ۳، ص۴۵۰، ۴۵۳؛ ج ۶، ص۱۷۷، ۱۸۸، ۲۰۱.</ref>. بروسوی در [[استانبول]] [[ترکیه]]، [[زبان فارسی]] را نیز آموخت و به ویژه در کتاب‌های عرفانی [[فارسی]] همچون آثار [[عطار]]، مولوی، حافظ و جامی [[تعمق]] کرد. آشنایی با این آثار عرفانی و نیز شرح و ترجمه او بر فصوص الحکم [[ابن عربی]] به زبان ترکی، یا ترجمه و شرح او بر [[پند]] [[نامه]] منسوب به [[عطار نیشابوری]] موجب شد که تفسیر او، [[روح]] البیان [[صبغه]] عرفانی بگیرد.
	# [[بیان السعادة فی مقامات العبادة (کتاب)\|بیان السعادة فی مقامات العبادة]] تألیف حاج ملا [[سلطان محمد گنابادی]] معروف به [[سلطان علی شاه]] نیز از [[تفاسیر]] فیضی ـ اشاری و [[شیعی]] قرآن و نویسنده آن از اقطاب متأخر سلسله [[نعمت]] اللهی است، گرچه برخی [[صحت]] انتساب این تفسیر را به وی [[انکار]] کرده‌اند. سبب [[نگارش]] این تفسیر به گفته مؤلف آن ~~جمع آوری~~ لطایف و نکات نغز در اشارات قرآن است<ref> بیان السعاده، ج ۱، ص۲.</ref>. محور اساسی این تفسیر، [[ولایت]] در معنای عرفانی است. از جنبه‌های [[روایی]]، [[فقهی]]، [[فلسفی]] و ادبی این تفسیر نباید [[غافل]] بود؛ اما وجه غالب آن توجه به مباحث عرفانی است و اگرهم از حیث روایی بتوان از آن سخنی گفت، [[عرفان]] مبتنی بر این [[روایات]] است که از [[پیامبر]] {{صل}} و [[ائمه اطهار]] {{ع}} فراوان در آن نقل شده است.		# [[بیان السعادة فی مقامات العبادة (کتاب)\|بیان السعادة فی مقامات العبادة]] تألیف حاج ملا [[سلطان محمد گنابادی]] معروف به [[سلطان علی شاه]] نیز از [[تفاسیر]] فیضی ـ اشاری و [[شیعی]] قرآن و نویسنده آن از اقطاب متأخر سلسله [[نعمت]] اللهی است، گرچه برخی [[صحت]] انتساب این تفسیر را به وی [[انکار]] کرده‌اند. سبب [[نگارش]] این تفسیر به گفته مؤلف آن جمع‌آوری لطایف و نکات نغز در اشارات قرآن است<ref> بیان السعاده، ج ۱، ص۲.</ref>. محور اساسی این تفسیر، [[ولایت]] در معنای عرفانی است. از جنبه‌های [[روایی]]، [[فقهی]]، [[فلسفی]] و ادبی این تفسیر نباید [[غافل]] بود؛ اما وجه غالب آن توجه به مباحث عرفانی است و اگرهم از حیث روایی بتوان از آن سخنی گفت، [[عرفان]] مبتنی بر این [[روایات]] است که از [[پیامبر]] {{صل}} و [[ائمه اطهار]] {{ع}} فراوان در آن نقل شده است.
	# [[مخزن العرفان در تفسیر قرآن (کتاب)\|مخزن العرفان در تفسیر قرآن]] از بانو [[سیده نصرت بیگم امین اصفهانی]]. این اثر از [[تفاسیر]] [[اخلاقی]] و عرفانی به زبان ساده و قابل استفاده برای عموم است.		# [[مخزن العرفان در تفسیر قرآن (کتاب)\|مخزن العرفان در تفسیر قرآن]] از بانو [[سیده نصرت بیگم امین اصفهانی]]. این اثر از [[تفاسیر]] [[اخلاقی]] و عرفانی به زبان ساده و قابل استفاده برای عموم است.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۳۷
خط ۹۱:		خط ۹۱:
	# [[مثنوی معنوی (کتاب)\|مثنوی معنوی]]، سروده [[جلال الدین محمد مولوی]] را هم به سبب اشتمال آن بر [[تفسیر]] و [[تأویل]] بخش عمده ای از [[آیات قرآن]] می‌توان از [[تفاسیر عرفانی]] قرآن به شمار آورد<ref>سر نی، ج ۱، ص۳۷۳. </ref>.		# [[مثنوی معنوی (کتاب)\|مثنوی معنوی]]، سروده [[جلال الدین محمد مولوی]] را هم به سبب اشتمال آن بر [[تفسیر]] و [[تأویل]] بخش عمده ای از [[آیات قرآن]] می‌توان از [[تفاسیر عرفانی]] قرآن به شمار آورد<ref>سر نی، ج ۱، ص۳۷۳. </ref>.
	# [[اسماعیل بن مصطفی حقی بُروسَوی]] صاحب [[تفسیر روح البیان (کتاب)\|تفسیر روح البیان]] با بهره‌گیری از تفاسیر عرفانی پیشین مانند [[تأویلات القرآن (کتاب)\|تأویلات القرآن]] اثر [[عبدالرزاق کاشانی]] و [[بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی (کتاب)\|بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی]] اثر [[نجم‌الدین رازی]] و با بهره‌گیری از اشعار عرفانی [[مولوی]] و [[حافظ]] و [[سعدی]] [[تفسیری]] ذوقی تألیف کرده است<ref>روح البیان، ج ۳، ص۴۵۰، ۴۵۳؛ ج ۶، ص۱۷۷، ۱۸۸، ۲۰۱.</ref>. بروسوی در [[استانبول]] [[ترکیه]]، [[زبان فارسی]] را نیز آموخت و به ویژه در کتاب‌های عرفانی [[فارسی]] همچون آثار [[عطار]]، مولوی، حافظ و جامی [[تعمق]] کرد. آشنایی با این آثار عرفانی و نیز شرح و ترجمه او بر فصوص الحکم [[ابن عربی]] به زبان ترکی، یا ترجمه و شرح او بر [[پند]] [[نامه]] منسوب به [[عطار نیشابوری]] موجب شد که تفسیر او، [[روح]] البیان [[صبغه]] عرفانی بگیرد.		# [[اسماعیل بن مصطفی حقی بُروسَوی]] صاحب [[تفسیر روح البیان (کتاب)\|تفسیر روح البیان]] با بهره‌گیری از تفاسیر عرفانی پیشین مانند [[تأویلات القرآن (کتاب)\|تأویلات القرآن]] اثر [[عبدالرزاق کاشانی]] و [[بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی (کتاب)\|بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی]] اثر [[نجم‌الدین رازی]] و با بهره‌گیری از اشعار عرفانی [[مولوی]] و [[حافظ]] و [[سعدی]] [[تفسیری]] ذوقی تألیف کرده است<ref>روح البیان، ج ۳، ص۴۵۰، ۴۵۳؛ ج ۶، ص۱۷۷، ۱۸۸، ۲۰۱.</ref>. بروسوی در [[استانبول]] [[ترکیه]]، [[زبان فارسی]] را نیز آموخت و به ویژه در کتاب‌های عرفانی [[فارسی]] همچون آثار [[عطار]]، مولوی، حافظ و جامی [[تعمق]] کرد. آشنایی با این آثار عرفانی و نیز شرح و ترجمه او بر فصوص الحکم [[ابن عربی]] به زبان ترکی، یا ترجمه و شرح او بر [[پند]] [[نامه]] منسوب به [[عطار نیشابوری]] موجب شد که تفسیر او، [[روح]] البیان [[صبغه]] عرفانی بگیرد.
	# [[بیان السعادة فی مقامات العبادة (کتاب)\|بیان السعادة فی مقامات العبادة]] تألیف حاج ملا [[سلطان محمد گنابادی]] معروف به [[سلطان علی شاه]] نیز از [[تفاسیر]] فیضی ـ اشاری و [[شیعی]] قرآن و نویسنده آن از اقطاب متأخر [[سلسله]] [[نعمت]] اللهی است، گرچه برخی [[صحت]] انتساب این تفسیر را به وی [[انکار]] کرده‌اند. سبب [[نگارش]] این تفسیر به گفته مؤلف آن جمع آوری لطایف و نکات نغز در اشارات قرآن است<ref> بیان السعاده، ج ۱، ص۲.</ref>. محور اساسی این تفسیر، [[ولایت]] در معنای عرفانی است. از جنبه‌های [[روایی]]، [[فقهی]]، [[فلسفی]] و ادبی این تفسیر نباید [[غافل]] بود؛ اما وجه غالب آن توجه به مباحث عرفانی است و اگرهم از حیث روایی بتوان از آن سخنی گفت، [[عرفان]] مبتنی بر این [[روایات]] است که از [[پیامبر]]{{صل}} و [[ائمه اطهار]]{{ع}} فراوان در آن نقل شده است.		# [[بیان السعادة فی مقامات العبادة (کتاب)\|بیان السعادة فی مقامات العبادة]] تألیف حاج ملا [[سلطان محمد گنابادی]] معروف به [[سلطان علی شاه]] نیز از [[تفاسیر]] فیضی ـ اشاری و [[شیعی]] قرآن و نویسنده آن از اقطاب متأخر سلسله [[نعمت]] اللهی است، گرچه برخی [[صحت]] انتساب این تفسیر را به وی [[انکار]] کرده‌اند. سبب [[نگارش]] این تفسیر به گفته مؤلف آن جمع آوری لطایف و نکات نغز در اشارات قرآن است<ref> بیان السعاده، ج ۱، ص۲.</ref>. محور اساسی این تفسیر، [[ولایت]] در معنای عرفانی است. از جنبه‌های [[روایی]]، [[فقهی]]، [[فلسفی]] و ادبی این تفسیر نباید [[غافل]] بود؛ اما وجه غالب آن توجه به مباحث عرفانی است و اگرهم از حیث روایی بتوان از آن سخنی گفت، [[عرفان]] مبتنی بر این [[روایات]] است که از [[پیامبر]]{{صل}} و [[ائمه اطهار]]{{ع}} فراوان در آن نقل شده است.
	# [[مخزن العرفان در تفسیر قرآن (کتاب)\|مخزن العرفان در تفسیر قرآن]] از بانو [[سیده نصرت بیگم امین اصفهانی]]. این اثر از [[تفاسیر]] [[اخلاقی]] و عرفانی به زبان ساده و قابل استفاده برای عموم است.		# [[مخزن العرفان در تفسیر قرآن (کتاب)\|مخزن العرفان در تفسیر قرآن]] از بانو [[سیده نصرت بیگم امین اصفهانی]]. این اثر از [[تفاسیر]] [[اخلاقی]] و عرفانی به زبان ساده و قابل استفاده برای عموم است.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۱۵
خط ۹۲:		خط ۹۲:
	#[[مثنوی معنوی (کتاب)\|مثنوی معنوی]]، سروده [[جلال الدین محمد مولوی]] را هم به سبب اشتمال آن بر [[تفسیر]] و [[تأویل]] بخش عمده ای از [[آیات قرآن]] می‌توان از [[تفاسیر عرفانی]] قرآن به شمار آورد<ref>سر نی، ج ۱، ص۳۷۳. </ref>.		#[[مثنوی معنوی (کتاب)\|مثنوی معنوی]]، سروده [[جلال الدین محمد مولوی]] را هم به سبب اشتمال آن بر [[تفسیر]] و [[تأویل]] بخش عمده ای از [[آیات قرآن]] می‌توان از [[تفاسیر عرفانی]] قرآن به شمار آورد<ref>سر نی، ج ۱، ص۳۷۳. </ref>.
	#[[اسماعیل بن مصطفی حقی بُروسَوی]] صاحب [[تفسیر روح البیان (کتاب)\|تفسیر روح البیان]] با بهره‌گیری از تفاسیر عرفانی پیشین مانند [[تأویلات القرآن (کتاب)\|تأویلات القرآن]] اثر [[عبدالرزاق کاشانی]] و [[بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی (کتاب)\|بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی]] اثر [[نجم‌الدین رازی]] و با بهره‌گیری از اشعار عرفانی [[مولوی]] و [[حافظ]] و [[سعدی]] [[تفسیری]] ذوقی تألیف کرده است<ref>روح البیان، ج ۳، ص۴۵۰، ۴۵۳؛ ج ۶، ص۱۷۷، ۱۸۸، ۲۰۱.</ref>. بروسوی در [[استانبول]] [[ترکیه]]، [[زبان فارسی]] را نیز آموخت و به ویژه در کتاب‌های عرفانی [[فارسی]] همچون آثار [[عطار]]، مولوی، حافظ و جامی [[تعمق]] کرد. آشنایی با این آثار عرفانی و نیز شرح و ترجمه او بر فصوص الحکم [[ابن عربی]] به زبان ترکی، یا ترجمه و شرح او بر [[پند]] [[نامه]] منسوب به [[عطار نیشابوری]] موجب شد که تفسیر او، [[روح]] البیان [[صبغه]] عرفانی بگیرد.		#[[اسماعیل بن مصطفی حقی بُروسَوی]] صاحب [[تفسیر روح البیان (کتاب)\|تفسیر روح البیان]] با بهره‌گیری از تفاسیر عرفانی پیشین مانند [[تأویلات القرآن (کتاب)\|تأویلات القرآن]] اثر [[عبدالرزاق کاشانی]] و [[بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی (کتاب)\|بحر الحقائق و المعانی فی تفسیر السبع المثانی]] اثر [[نجم‌الدین رازی]] و با بهره‌گیری از اشعار عرفانی [[مولوی]] و [[حافظ]] و [[سعدی]] [[تفسیری]] ذوقی تألیف کرده است<ref>روح البیان، ج ۳، ص۴۵۰، ۴۵۳؛ ج ۶، ص۱۷۷، ۱۸۸، ۲۰۱.</ref>. بروسوی در [[استانبول]] [[ترکیه]]، [[زبان فارسی]] را نیز آموخت و به ویژه در کتاب‌های عرفانی [[فارسی]] همچون آثار [[عطار]]، مولوی، حافظ و جامی [[تعمق]] کرد. آشنایی با این آثار عرفانی و نیز شرح و ترجمه او بر فصوص الحکم [[ابن عربی]] به زبان ترکی، یا ترجمه و شرح او بر [[پند]] [[نامه]] منسوب به [[عطار نیشابوری]] موجب شد که تفسیر او، [[روح]] البیان [[صبغه]] عرفانی بگیرد.
	#[[بیان السعادة فی مقامات العبادة (کتاب)\|بیان السعادة فی مقامات العبادة]] تألیف حاج ملا [[سلطان محمد گنابادی]] معروف به [[سلطان علی شاه]] نیز از [[تفاسیر]] فیضی ـ اشاری و [[شیعی]] قرآن و نویسنده آن از اقطاب متأخر [[سلسله]] [[نعمت]] اللهی است، گرچه برخی [[صحت]] انتساب این تفسیر را به وی [[انکار]] کرده‌اند. سبب [[نگارش]] این تفسیر به گفته مؤلف آن جمع آوری لطایف و نکات نغز در اشارات قرآن است<ref> بیان السعاده، ج ۱، ص۲.</ref>. محور اساسی این تفسیر، [[ولایت]] در معنای عرفانی است. از جنبه‌های [[روایی]]، [[فقهی]]، [[فلسفی]] و ادبی این تفسیر نباید [[غافل]] بود؛ اما وجه [[غالب]] آن توجه به مباحث عرفانی است و اگرهم از حیث روایی بتوان از آن سخنی گفت، [[عرفان]] مبتنی بر این [[روایات]] است که از [[پیامبر]]{{صل}} و [[ائمه اطهار]]{{ع}} فراوان در آن نقل شده است.		#[[بیان السعادة فی مقامات العبادة (کتاب)\|بیان السعادة فی مقامات العبادة]] تألیف حاج ملا [[سلطان محمد گنابادی]] معروف به [[سلطان علی شاه]] نیز از [[تفاسیر]] فیضی ـ اشاری و [[شیعی]] قرآن و نویسنده آن از اقطاب متأخر [[سلسله]] [[نعمت]] اللهی است، گرچه برخی [[صحت]] انتساب این تفسیر را به وی [[انکار]] کرده‌اند. سبب [[نگارش]] این تفسیر به گفته مؤلف آن جمع آوری لطایف و نکات نغز در اشارات قرآن است<ref> بیان السعاده، ج ۱، ص۲.</ref>. محور اساسی این تفسیر، [[ولایت]] در معنای عرفانی است. از جنبه‌های [[روایی]]، [[فقهی]]، [[فلسفی]] و ادبی این تفسیر نباید [[غافل]] بود؛ اما وجه غالب آن توجه به مباحث عرفانی است و اگرهم از حیث روایی بتوان از آن سخنی گفت، [[عرفان]] مبتنی بر این [[روایات]] است که از [[پیامبر]]{{صل}} و [[ائمه اطهار]]{{ع}} فراوان در آن نقل شده است.
	#[[مخزن العرفان در تفسیر قرآن (کتاب)\|مخزن العرفان در تفسیر قرآن]] از بانو [[سیده نصرت بیگم امین اصفهانی]]. این اثر از [[تفاسیر]] [[اخلاقی]] و عرفانی به زبان ساده و قابل استفاده برای عموم است.		#[[مخزن العرفان در تفسیر قرآن (کتاب)\|مخزن العرفان در تفسیر قرآن]] از بانو [[سیده نصرت بیگم امین اصفهانی]]. این اثر از [[تفاسیر]] [[اخلاقی]] و عرفانی به زبان ساده و قابل استفاده برای عموم است.