تفسیر عصر تابعین در علوم قرآنی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پژوهش درباره تفسیر تابعین */

2024-03-07T05:56:44Z

پژوهش درباره تفسیر تابعین

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۲۶
خط ۷۱:		خط ۷۱:
	برخی خاورشناسان درباره اصالت تفسیر تابعین [[تردید]] کرده‌اند. این [[تردیدها]] بر سه اساس است: نخست روایاتی در [[ذم]] تفسیر که [[طبری]] به نقل از برخی [[تابعین]] و [[صحابه]] نقل کرده است. <ref>جامع البیان، ج ۱، ص۵۴ - ۵۵؛ الارشاد، ج ۱، ص۳۹۶؛ مقدمة فی اصول التفسیر، ص۴۶ - ۵۰. </ref> این در حالی است که از همین افراد روایات تفسیری فراوانی نقل شده است. <ref>مذاهب التفسیر الاسلامی، ص۷۳ - ۸۱؛Old Muslim Opposition against Interpretation of the Koran pp. ۷-۴۳؛ The present status of tafsir studies, pp. ۲۲۶-۲۲۸؛ </ref> اسناد [[احادیث]] دال بر منع تفسیر، نشان می‌‌دهند که [[راویان]] آنها، [[مدنی]] بوده‌اند که تنها می‌‌توانند بازتاب دهنده دیدگاه برخی صحابه و تابعین [[مدینه]] درباره [[تفسیر قرآن]] باشند؛ همچنین نکته دیگری که توجه چندانی به آن نشده است، [[تحول]] در معنا و مفهوم تفسیر در قرون اولیه است و به احتمال [[قوی]]، تفسیر در [[قرن اول]] به معنای [[تفسیر به رأی]] تلقی می‌‌شده است؛ اما جدی‌ترین تردید درباره اصالت تفسیر تابعین بحث مکتوب بودن آرای [[تفسیری]] تابعین است. نظر مقبول‌تر در میان محققان درباره مکتوب بودن آرای تفسیری تابعین این است که این مکتوبات در حد یادداشت‌های شخصی بوده که در نسل‌های بعد از تابعین به صورت مدون مکتوب شده‌اند <ref>Ms۱۰۷۵ Tafsir of The Cairene Dar Al-Kutub And Mugahid's Tafsir, p.۱۷۴؛ Writing and publishing on the use and function of writing in the first centuries of Islam, pp.۴۲۳-۳۵. </ref> تفاوت در نقل قول‌های تفسیری تابعین در ذیل یک [[آیه]] یا [[آیات]] مشابه مهم‌ترین دلیل برای این نظر است. <ref> برای تفصیل مطالب و آرای مختلف خاورشناسان در باب تدوین و چگونگی مکتوب شدن سنت شفاهی در دو قرن اول هجری بنگرید به:The Development of Exegesis in Early Islam, pp.۸-۶۴؛ Dating Muslim "Traditions: A Survey, pp.۲۰۴-۲۵۳. </ref> بخشی دیگر از تردید خاورشناسان درباره [[وثاقت]] متون [[تفسیری]] [[قرن اول]] و دوم، به مشکل انتساب آثار [[قرن چهارم]] و پنجم از سوی محققان [[مسلمان]] به افرادی از قرن اول باز می‌‌گردد. نمونه‌ای مهم از این دست، [[تفسیر]] مشهور [[تنویر المقباس من تفسیر ابن عباس (کتاب)\|تنویر المقباس من تفسیر ابن عباس]] است که بیشتر به عنوان اثری تألیف [[فیروزآبادی]] [[شهرت]] دارد. کلود ژیلیو در مدخل [[تفسیر نگاری]] دوران کلاسیک [[اسلامی]] در بحث از مسئله وثاقت متون تفسیری قرن اول و دوم به این تفسیر مثال زده و با مبنا قرار دادن انتساب آن به افرادی مختلف از قرن اول تا [[قرن نهم]]، به [[استدلال]] برای [[نفی]] وثاقت متون تفسیری قرن اول و دوم پرداخته است،<ref> Encyclopaedia of the Quran, Vol.۲,s.v Exegesis of the quran: Classical and Medieval, p.۱۰۴.See also The Development of Exegesis in Early Islam,p.۱۳۵. </ref> در حالی که این کتاب ـ که به رغم چاپ‌های مکرر آن، هنوز نیز چاپ انتقادی از آن منتشر نشده ـ به وضوح نشان می‌‌دهد که اثری از قرن چهارم و تألیف یکی از [[عالمان]] کرّامیه [[نیشابور]] است. <ref> Tafsir Ibn Abbas and criteria for dating early tafsir texts, pp.۳۸-۸۳. </ref> اندرو ریپین [[ناتوان]] از [[شناخت]] [[هویت]] اصلی مؤلف کتاب در بحثی درازدامن به بحث از هویت نگارنده این تفسیر پرداخته است. همچنین ونسبروا به عنوان معیاری در ارزیابی اصالت متون تفسیری قرن اول و عصر [[تابعین]]، به دلیل استناد به [[شعر]] در [[تفاسیر]] [[مقاتل بن سلیمان]]، [[کلبی]] و [[سفیان ثوری کوفی]]، در اصالت متون تفسیری عصر تابعین [[تردید]] کرده و مدعی است که استناد به شعر در تفسیر پس از [[نگارش]] تفاسیر پیشگفته بوده است. <ref> Quranic Studies, pp.۱۴۲,۲۱۷. </ref> تفسیر کلبی که مورد استفاده و نسب‌روا در تحقیق خود قرار گرفته در [[حقیقت]] همان [[الواضح فی تفسیر القرآن (کتاب)\|الواضح فی تفسیر القرآن]] است که اساساً اثری تألیف شده در [[قرن چهارم]] است و استناد وی به آن کتاب برای بررسی اصالت متون [[تفسیری]] [[قرن اول]] و دوم نادرست است <ref> Quranic Studies, pp.xil-xl. </ref>.<ref>[[محمد کاظم رحمتی\|رحمتی، محمد کاظم]]، [[تفسیر تابعین (مقاله)\|مقاله «تفسیر تابعین»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>		برخی خاورشناسان درباره اصالت تفسیر تابعین [[تردید]] کرده‌اند. این [[تردیدها]] بر سه اساس است: نخست روایاتی در [[ذم]] تفسیر که [[طبری]] به نقل از برخی [[تابعین]] و [[صحابه]] نقل کرده است. <ref>جامع البیان، ج ۱، ص۵۴ - ۵۵؛ الارشاد، ج ۱، ص۳۹۶؛ مقدمة فی اصول التفسیر، ص۴۶ - ۵۰. </ref> این در حالی است که از همین افراد روایات تفسیری فراوانی نقل شده است. <ref>مذاهب التفسیر الاسلامی، ص۷۳ - ۸۱؛Old Muslim Opposition against Interpretation of the Koran pp. ۷-۴۳؛ The present status of tafsir studies, pp. ۲۲۶-۲۲۸؛ </ref> اسناد [[احادیث]] دال بر منع تفسیر، نشان می‌‌دهند که [[راویان]] آنها، [[مدنی]] بوده‌اند که تنها می‌‌توانند بازتاب دهنده دیدگاه برخی صحابه و تابعین [[مدینه]] درباره [[تفسیر قرآن]] باشند؛ همچنین نکته دیگری که توجه چندانی به آن نشده است، [[تحول]] در معنا و مفهوم تفسیر در قرون اولیه است و به احتمال [[قوی]]، تفسیر در [[قرن اول]] به معنای [[تفسیر به رأی]] تلقی می‌‌شده است؛ اما جدی‌ترین تردید درباره اصالت تفسیر تابعین بحث مکتوب بودن آرای [[تفسیری]] تابعین است. نظر مقبول‌تر در میان محققان درباره مکتوب بودن آرای تفسیری تابعین این است که این مکتوبات در حد یادداشت‌های شخصی بوده که در نسل‌های بعد از تابعین به صورت مدون مکتوب شده‌اند <ref>Ms۱۰۷۵ Tafsir of The Cairene Dar Al-Kutub And Mugahid's Tafsir, p.۱۷۴؛ Writing and publishing on the use and function of writing in the first centuries of Islam, pp.۴۲۳-۳۵. </ref> تفاوت در نقل قول‌های تفسیری تابعین در ذیل یک [[آیه]] یا [[آیات]] مشابه مهم‌ترین دلیل برای این نظر است. <ref> برای تفصیل مطالب و آرای مختلف خاورشناسان در باب تدوین و چگونگی مکتوب شدن سنت شفاهی در دو قرن اول هجری بنگرید به:The Development of Exegesis in Early Islam, pp.۸-۶۴؛ Dating Muslim "Traditions: A Survey, pp.۲۰۴-۲۵۳. </ref> بخشی دیگر از تردید خاورشناسان درباره [[وثاقت]] متون [[تفسیری]] [[قرن اول]] و دوم، به مشکل انتساب آثار [[قرن چهارم]] و پنجم از سوی محققان [[مسلمان]] به افرادی از قرن اول باز می‌‌گردد. نمونه‌ای مهم از این دست، [[تفسیر]] مشهور [[تنویر المقباس من تفسیر ابن عباس (کتاب)\|تنویر المقباس من تفسیر ابن عباس]] است که بیشتر به عنوان اثری تألیف [[فیروزآبادی]] [[شهرت]] دارد. کلود ژیلیو در مدخل [[تفسیر نگاری]] دوران کلاسیک [[اسلامی]] در بحث از مسئله وثاقت متون تفسیری قرن اول و دوم به این تفسیر مثال زده و با مبنا قرار دادن انتساب آن به افرادی مختلف از قرن اول تا [[قرن نهم]]، به [[استدلال]] برای [[نفی]] وثاقت متون تفسیری قرن اول و دوم پرداخته است،<ref> Encyclopaedia of the Quran, Vol.۲,s.v Exegesis of the quran: Classical and Medieval, p.۱۰۴.See also The Development of Exegesis in Early Islam,p.۱۳۵. </ref> در حالی که این کتاب ـ که به رغم چاپ‌های مکرر آن، هنوز نیز چاپ انتقادی از آن منتشر نشده ـ به وضوح نشان می‌‌دهد که اثری از قرن چهارم و تألیف یکی از [[عالمان]] کرّامیه [[نیشابور]] است. <ref> Tafsir Ibn Abbas and criteria for dating early tafsir texts, pp.۳۸-۸۳. </ref> اندرو ریپین [[ناتوان]] از [[شناخت]] [[هویت]] اصلی مؤلف کتاب در بحثی درازدامن به بحث از هویت نگارنده این تفسیر پرداخته است. همچنین ونسبروا به عنوان معیاری در ارزیابی اصالت متون تفسیری قرن اول و عصر [[تابعین]]، به دلیل استناد به [[شعر]] در [[تفاسیر]] [[مقاتل بن سلیمان]]، [[کلبی]] و [[سفیان ثوری کوفی]]، در اصالت متون تفسیری عصر تابعین [[تردید]] کرده و مدعی است که استناد به شعر در تفسیر پس از [[نگارش]] تفاسیر پیشگفته بوده است. <ref> Quranic Studies, pp.۱۴۲,۲۱۷. </ref> تفسیر کلبی که مورد استفاده و نسب‌روا در تحقیق خود قرار گرفته در [[حقیقت]] همان [[الواضح فی تفسیر القرآن (کتاب)\|الواضح فی تفسیر القرآن]] است که اساساً اثری تألیف شده در [[قرن چهارم]] است و استناد وی به آن کتاب برای بررسی اصالت متون [[تفسیری]] [[قرن اول]] و دوم نادرست است <ref> Quranic Studies, pp.xil-xl. </ref>.<ref>[[محمد کاظم رحمتی\|رحمتی، محمد کاظم]]، [[تفسیر تابعین (مقاله)\|مقاله «تفسیر تابعین»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>

	== [[پژوهش]] درباره [[تفسیر تابعین]] ==		== پژوهش درباره [[تفسیر تابعین]] ==
	در سالیان اخیر توجه به تحقیق و پژوهش درباره [[تفاسیر]] [[تابعین]] از موضوعات مورد علاقه [[قرآن]] پژوهان [[مسلمان]] و غیر مسلمان بوده و تک نگاشته‌های فراوانی در این موضوع تألیف شده است. از مهم‌ترین این [[پژوهش‌ها]] می‌‌توان به [[مجاهد بن جبر و منهجه فی التفسیر (پایان‌نامه)\|مجاهد بن جبر و منهجه فی التفسیر]]، [[عطاء بن ابی رباح و جهوده فی التفسیر (پایان‌نامه)\|عطاء بن ابی رباح و جهوده فی التفسیر]] از [[عبدالواحد بکر ابراهیم احمد عابد]]، تفسیر سعید بن جبیر از [[محمد ایوب محمد یوسف]]، [[مجاهد المفسر و التفسیر (کتاب)\|مجاهد المفسر و التفسیر]] از [[احمد اسماعيل نوفل]] و [[ابراهیم النخعی و آثاره الواردة فی تفسیر سورة الفاتحة و البقرة و آل عمران (پایان‌نامه)\|ابراهیم النخعی و آثاره الواردة فی تفسیر سورة الفاتحة و البقرة و آل عمران]] از خانم [[نوال حامد سلمان]] <ref>رساله کارشناسی ارشد در [[دانشگاه]] [[ام القری]]</ref> را نام برد.		در سالیان اخیر توجه به تحقیق و پژوهش درباره [[تفاسیر]] [[تابعین]] از موضوعات مورد علاقه [[قرآن]] پژوهان [[مسلمان]] و غیر مسلمان بوده و تک نگاشته‌های فراوانی در این موضوع تألیف شده است. از مهم‌ترین این پژوهش‌ها می‌‌توان به [[مجاهد بن جبر و منهجه فی التفسیر (پایان‌نامه)\|مجاهد بن جبر و منهجه فی التفسیر]]، [[عطاء بن ابی رباح و جهوده فی التفسیر (پایان‌نامه)\|عطاء بن ابی رباح و جهوده فی التفسیر]] از [[عبدالواحد بکر ابراهیم احمد عابد]]، تفسیر سعید بن جبیر از [[محمد ایوب محمد یوسف]]، [[مجاهد المفسر و التفسیر (کتاب)\|مجاهد المفسر و التفسیر]] از [[احمد اسماعيل نوفل]] و [[ابراهیم النخعی و آثاره الواردة فی تفسیر سورة الفاتحة و البقرة و آل عمران (پایان‌نامه)\|ابراهیم النخعی و آثاره الواردة فی تفسیر سورة الفاتحة و البقرة و آل عمران]] از خانم [[نوال حامد سلمان]] <ref>رساله کارشناسی ارشد در [[دانشگاه]] [[ام القری]]</ref> را نام برد.

	در سالیان اخیر، تلاش‌هایی برای بازسازی تفاسیر تابعین صورت گرفته که از جمله آنها می‌‌توان به بازسازی تفسیر سعید بن جبیر با عنوان [[تفسیر سعید بن جبیر و نقش آن در تطور تفسیر (کتاب)\|تفسیر سعید بن جبیر و نقش آن در تطور تفسیر]] از [[جواد ترندک]]، [[تفسیر قتاده جمع و تحقیق و دراسة (پایان‌نامه)\|تفسیر قتاده جمع و تحقیق و دراسة]] مشتمل بر ۱۰ جزء اول قرآن از [[عبدالله ابوالسعود بدر]] <ref>[[پایان‌نامه]] کارشناسی ارشد در دانشگاه قاهره ۱۹۷۷ م.</ref>، [[تفسیر الحسن البصری (کتاب)\|تفسیر الحسن البصری]] به [[کوشش]] [[محمد عبدالرحیم]] و بازسازی صحیفه [[علی بن ابی طلحه]] با عنوان [[تفسیر ابن عباس المسمی صحیفة علی بن ابی طلحه عن ابن عباس فی تفسیر القرآن الکریم (کتاب)\|تفسیر ابن عباس المسمی صحیفة علی بن ابی طلحه عن ابن عباس فی تفسیر القرآن الکریم]] از [[راشد عبدالمنعم رجال]] اشاره کرد. [[آیة الله]] [[محمد هادی معرفت]] نیز به تفصیل درباره تفسیر در دوره تابعین و [[روش‌های تفسیری]] آنها بحث کرده است <ref>التفسیر والمفسرون، معرفت، ج ۱، ص۳۱۵ - ۴۵۱. </ref>.<ref>[[محمد کاظم رحمتی\|رحمتی، محمد کاظم]]، [[تفسیر تابعین (مقاله)\|مقاله «تفسیر تابعین»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>		در سالیان اخیر، تلاش‌هایی برای بازسازی تفاسیر تابعین صورت گرفته که از جمله آنها می‌‌توان به بازسازی تفسیر سعید بن جبیر با عنوان [[تفسیر سعید بن جبیر و نقش آن در تطور تفسیر (کتاب)\|تفسیر سعید بن جبیر و نقش آن در تطور تفسیر]] از [[جواد ترندک]]، [[تفسیر قتاده جمع و تحقیق و دراسة (پایان‌نامه)\|تفسیر قتاده جمع و تحقیق و دراسة]] مشتمل بر ۱۰ جزء اول قرآن از [[عبدالله ابوالسعود بدر]] <ref>[[پایان‌نامه]] کارشناسی ارشد در دانشگاه قاهره ۱۹۷۷ م.</ref>، [[تفسیر الحسن البصری (کتاب)\|تفسیر الحسن البصری]] به [[کوشش]] [[محمد عبدالرحیم]] و بازسازی صحیفه [[علی بن ابی طلحه]] با عنوان [[تفسیر ابن عباس المسمی صحیفة علی بن ابی طلحه عن ابن عباس فی تفسیر القرآن الکریم (کتاب)\|تفسیر ابن عباس المسمی صحیفة علی بن ابی طلحه عن ابن عباس فی تفسیر القرآن الکریم]] از [[راشد عبدالمنعم رجال]] اشاره کرد. [[آیة الله]] [[محمد هادی معرفت]] نیز به تفصیل درباره تفسیر در دوره تابعین و [[روش‌های تفسیری]] آنها بحث کرده است <ref>التفسیر والمفسرون، معرفت، ج ۱، ص۳۱۵ - ۴۵۱. </ref>.<ref>[[محمد کاظم رحمتی\|رحمتی، محمد کاظم]]، [[تفسیر تابعین (مقاله)\|مقاله «تفسیر تابعین»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>

Bahmani در ‏۷ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۵:۵۶

2024-03-07T05:56:21Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۲۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = تفسیر عصر تابعین		\| موضوع مرتبط = تفسیر عصر تابعین
	\| عنوان مدخل = [[تفسیر عصر تابعین]]		\| عنوان مدخل = تفسیر عصر تابعین
	\| مداخل مرتبط = [[تفسیر عصر تابعین در علوم قرآنی]] - [[تفسیر عصر تابعین در تاریخ اسلامی]]		\| مداخل مرتبط = [[تفسیر عصر تابعین در علوم قرآنی]] - [[تفسیر عصر تابعین در تاریخ اسلامی]]
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
خط ۸۴:		خط ۸۴:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:تفسیر ~~عصر تابعین~~]]		[[رده:تفسیر]]

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T19:36:17Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T05:59:08Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۲۹
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = تفسیر عصر تابعین		\| موضوع مرتبط = تفسیر عصر تابعین
خط ۶۱:		خط ۶۰:

	==آثار تفسیری تابعین==		==آثار تفسیری تابعین==
	در میان کتاب‌شناسی‌های کهن، گزارش [[ابن ندیم]] درباره مجموعه‌های تفسیری تدوین شده از آرای تابعیان، ظاهراً کهن‌ترین گزارش موجود است. <ref>الفهرست، ابن ندیم، ص۳۶ - ۳۷.</ref> بر اساس آنچه [[احمد بن محمد ثعلبی]] در مقدمه تفسیر خود، [[ الکشف و البیان فی تفسیر القرآن (کتاب)\| الکشف و البیان فی تفسیر القرآن]] آورده است، مجموعه‌های تدوین شده از اقوال تفسیری تابعین چون تفسیر [[عکرمه]]، تفسیر [[مجاهد]]، تفسیر [[حسن بصری]]، تفسیر [[محمد بن کعب قرظی]] و تفسیر [[سعید بن مسیب]] در [[زمان]] وی موجود بوده و گاه به چند طریق [[روایت]] می‌‌شده‌اند. <ref> تفسیر ثعلبی، ج ۱، ص۷۶ - ۸۳ نیز نک:The Formation of The classical Tafsir Tradition: The Quran Commentary of al Thalabi (d.۴۲۷.۱۰۳۵), pp.۲۴۵-۲۵۰. </ref> اطلاعات مشابه از وجود مجموعه‌هایی تدوین شده از اقوال [[تفسیری]] [[تابعین]] را در آثار دیگر شرح حال نگارانه چون [[الارشاد فی معرفة علماء الحدیث (کتاب)\|الارشاد فی معرفة علماء الحدیث]] از [[ابویعلی خلیل بن عبدالله خلیلی قزوینی]] و [[التحبیر فی المعجم الکبیر (کتاب)\|التحبیر فی المعجم الکبیر]] اثر [[عبدالکریم بن محمد سمعانی]] نیز می‌‌توان یافت. خلیلی از روایت [[تفسیر]] جویبر، تفسیر [[عطاء بن دینار]] و تفسیر [[ابی روق]] نام برده است. <ref> الارشاد، ج ۱، ص۳۹۱، ۳۹۳.</ref> [[سمعانی]] از [[تفاسیر]] تدوین شده از اقوال تابعین به تفسیر [[مجاهد بن جبر]] اشاره کرده است،<ref> التحبیر فی المعجم الکبیر، ج ۱، ص۵۵۶.</ref> هرچند برخی از این مجموعه‌ها به نظر در دوره‌هایی متأخرتر تدوین شده‌اند، چنان که آنچه به عنوان تفسیر مجاهد بن جبر بر اساس نسخه خطی شماره ۱۰۷۵ دارالکتب قاهره منتشر شده، در [[حقیقت]] جمع‌آوری نقل قول‌های تفسیری نقل شده از [[مجاهد]] به نقل از [[تفسیر طبری]] است. <ref> Ms. ۱۰۷۵ Tafsir of The Cairene Dar Al-Kutub And Mugahid's Tafsir, p.۱۷۳. </ref> این اقوال تفسیری که به روایت ابن ابی نجیح از مجاهد است، ظاهراً بعدها به صورت انتخابی از تفسیر طبری استخراج شده، هرچند سزگین [[معتقد]] است که نسخه حاضر یکی از منابع مورد استفاده [[طبری]] در تألیف تفسیرش بوده است. <ref>تفسیر التابعین، ج ۱، ص۹۳ - ۹۷؛GAS, I, pp.۷۹-۸۰. </ref> آنچه این [[گمان]] را تقویت می‌‌کند، عبارت صفحه عنوان نسخه است که در آن از ابومیمون [[محمد بن عبدالملک بن حسن بن خیرون]] به عنوان نگارنده تفسیر (تفسیر القرآن للشیخ الامام العالم الفقیه ابو میمون محمد بن عبدالملک بن الحسن بن خیرون) یاد شده است. <ref>نیز نک: المفسر و التفسیر، ص۳۱۲ - ۳۱۴.</ref>		در میان کتاب‌شناسی‌های کهن، گزارش [[ابن ندیم]] درباره مجموعه‌های تفسیری تدوین شده از آرای تابعیان، ظاهراً کهن‌ترین گزارش موجود است. <ref>الفهرست، ابن ندیم، ص۳۶ - ۳۷.</ref> بر اساس آنچه [[احمد بن محمد ثعلبی]] در مقدمه تفسیر خود، [[الکشف و البیان فی تفسیر القرآن (کتاب)\| الکشف و البیان فی تفسیر القرآن]] آورده است، مجموعه‌های تدوین شده از اقوال تفسیری تابعین چون تفسیر [[عکرمه]]، تفسیر [[مجاهد]]، تفسیر [[حسن بصری]]، تفسیر [[محمد بن کعب قرظی]] و تفسیر [[سعید بن مسیب]] در [[زمان]] وی موجود بوده و گاه به چند طریق [[روایت]] می‌‌شده‌اند. <ref> تفسیر ثعلبی، ج ۱، ص۷۶ - ۸۳ نیز نک:The Formation of The classical Tafsir Tradition: The Quran Commentary of al Thalabi (d.۴۲۷.۱۰۳۵), pp.۲۴۵-۲۵۰. </ref> اطلاعات مشابه از وجود مجموعه‌هایی تدوین شده از اقوال [[تفسیری]] [[تابعین]] را در آثار دیگر شرح حال نگارانه چون [[الارشاد فی معرفة علماء الحدیث (کتاب)\|الارشاد فی معرفة علماء الحدیث]] از [[ابویعلی خلیل بن عبدالله خلیلی قزوینی]] و [[التحبیر فی المعجم الکبیر (کتاب)\|التحبیر فی المعجم الکبیر]] اثر [[عبدالکریم بن محمد سمعانی]] نیز می‌‌توان یافت. خلیلی از روایت [[تفسیر]] جویبر، تفسیر [[عطاء بن دینار]] و تفسیر [[ابی روق]] نام برده است. <ref> الارشاد، ج ۱، ص۳۹۱، ۳۹۳.</ref> [[سمعانی]] از [[تفاسیر]] تدوین شده از اقوال تابعین به تفسیر [[مجاهد بن جبر]] اشاره کرده است،<ref> التحبیر فی المعجم الکبیر، ج ۱، ص۵۵۶.</ref> هرچند برخی از این مجموعه‌ها به نظر در دوره‌هایی متأخرتر تدوین شده‌اند، چنان که آنچه به عنوان تفسیر مجاهد بن جبر بر اساس نسخه خطی شماره ۱۰۷۵ دارالکتب قاهره منتشر شده، در [[حقیقت]] جمع‌آوری نقل قول‌های تفسیری نقل شده از [[مجاهد]] به نقل از [[تفسیر طبری]] است. <ref> Ms. ۱۰۷۵ Tafsir of The Cairene Dar Al-Kutub And Mugahid's Tafsir, p.۱۷۳. </ref> این اقوال تفسیری که به روایت ابن ابی نجیح از مجاهد است، ظاهراً بعدها به صورت انتخابی از تفسیر طبری استخراج شده، هرچند سزگین [[معتقد]] است که نسخه حاضر یکی از منابع مورد استفاده [[طبری]] در تألیف تفسیرش بوده است. <ref>تفسیر التابعین، ج ۱، ص۹۳ - ۹۷؛GAS, I, pp.۷۹-۸۰. </ref> آنچه این [[گمان]] را تقویت می‌‌کند، عبارت صفحه عنوان نسخه است که در آن از ابومیمون [[محمد بن عبدالملک بن حسن بن خیرون]] به عنوان نگارنده تفسیر (تفسیر القرآن للشیخ الامام العالم الفقیه ابو میمون محمد بن عبدالملک بن الحسن بن خیرون) یاد شده است. <ref>نیز نک: المفسر و التفسیر، ص۳۱۲ - ۳۱۴.</ref>

	یکی از مهم‌ترین منابع مشتمل بر آرای تفسیری تابعین [[جامع البیان فی تأویل آی القرآن]] از [[محمد بن جریر طبری]] است که به تفصیل آرای [[تفسیری]] [[تابعین]] را نقل کرده است. <ref>برای بحثی از منابع مورد استفاده طبری در تفسیر نک:Die Gewahrsmanner in Korankommentar at-Tabari. Ein Beitrag zur Kenntnis der exegetischen Uberlieferung im Islam. dissertation, Rheinische Friedrich -Wilhelms - Universitat zu Bonn, ۱۹۵۱؛ Zur Uberlieferung in Korankommentar at-Tabaris,Ph.D pp. ۲۹۰-۳۰۷.</ref> همین گونه در [[تفاسیر]] [[روایی]] دیگری چون [[الجامع تفسیر القرآن (کتاب)\|الجامع تفسیر القرآن]] از [[عبدالله بن وهب بن مسلم مصری]] تحقیق [[میکلوش مورانی]]، [[تفسیر القرآن (کتاب)\|تفسیر القرآن]] تألیف [[عبدالرزاق بن همام صنعانی]] تحقیق [[مصطفی مسلم محمد ریاض]] و [[تفسیر القرآن العظیم (کتاب)\|تفسیر القرآن العظیم]] تألیف [[عبدالرحمن بن محمد بن ادریس رازی]] تحقیق [[اسعد محمد طیب]] و [[الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور (کتاب)\|الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور]] اثر [[جلال الدین عبدالرحمن سیوطی]] نقل قول‌های تفسیری فراوانی از تابعین می‌‌توان یافت. <ref>مشهورترین تفاسیر روایی نک: بحوث فی اصول التفسیر، ص۹۰ ـ ۹۱، ۱۴۴ ـ ۱۵۲.</ref>		یکی از مهم‌ترین منابع مشتمل بر آرای تفسیری تابعین [[جامع البیان فی تأویل آی القرآن]] از [[محمد بن جریر طبری]] است که به تفصیل آرای [[تفسیری]] [[تابعین]] را نقل کرده است. <ref>برای بحثی از منابع مورد استفاده طبری در تفسیر نک:Die Gewahrsmanner in Korankommentar at-Tabari. Ein Beitrag zur Kenntnis der exegetischen Uberlieferung im Islam. dissertation, Rheinische Friedrich -Wilhelms - Universitat zu Bonn, ۱۹۵۱؛ Zur Uberlieferung in Korankommentar at-Tabaris,Ph.D pp. ۲۹۰-۳۰۷.</ref> همین گونه در [[تفاسیر]] [[روایی]] دیگری چون [[الجامع تفسیر القرآن (کتاب)\|الجامع تفسیر القرآن]] از [[عبدالله بن وهب بن مسلم مصری]] تحقیق [[میکلوش مورانی]]، [[تفسیر القرآن (کتاب)\|تفسیر القرآن]] تألیف [[عبدالرزاق بن همام صنعانی]] تحقیق [[مصطفی مسلم محمد ریاض]] و [[تفسیر القرآن العظیم (کتاب)\|تفسیر القرآن العظیم]] تألیف [[عبدالرحمن بن محمد بن ادریس رازی]] تحقیق [[اسعد محمد طیب]] و [[الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور (کتاب)\|الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور]] اثر [[جلال الدین عبدالرحمن سیوطی]] نقل قول‌های تفسیری فراوانی از تابعین می‌‌توان یافت. <ref>مشهورترین تفاسیر روایی نک: بحوث فی اصول التفسیر، ص۹۰ ـ ۹۱، ۱۴۴ ـ ۱۵۲.</ref>
خط ۷۹:		خط ۷۸:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	#[[پرونده:000059.jpg\|22px]] [[محمد کاظم رحمتی\|رحمتی، محمد کاظم]]، [[تفسیر تابعین (مقاله)\|مقاله «تفسیر تابعین»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۸''']]		# [[پرونده:000059.jpg\|22px]] [[محمد کاظم رحمتی\|رحمتی، محمد کاظم]]، [[تفسیر تابعین (مقاله)\|مقاله «تفسیر تابعین»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۸''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

خط ۸۵:		خط ۸۴:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~[[رده:مدخل]]~~
	[[رده:تفسیر عصر تابعین]]		[[رده:تفسیر عصر تابعین]]

Wasity: جایگزینی متن - 'غالب' به 'غالب'

2022-07-21T04:44:26Z

جایگزینی متن - 'غالب' به 'غالب'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۱۴
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	[[عطاء بن ابی رباح]] از فقهای نامدار [[مکّه]] نیز پرورش یافته [[مکتب تفسیری]] ابن عباس بود. ابن عباس [[اهل]] مکّه را برای اخذ [[معارف دینی]] به او ارجاع می‌‌داد. <ref> تهذیب التهذیب، ج ۷، ص۱۸۱.</ref> [[روایات تفسیری]] عطاء کمتر از [[مجاهد]] و [[سعید بن جبیر]] است. [[ذهبی]] علّت آن را دوری وی از [[تفسیر به رأی]] دانسته است. <ref>التفسیر والمفسرون، ذهبی، ج ۱، ص۱۲۳.</ref> بنابر روایتی [[امام باقر]]{{ع}} او را ستوده است. <ref>حلیة الاولیاء، ج ۳، ص۳۱۱.</ref> [[مامقانی]] همانند [[شیخ طوسی]] [[معتقد]] است وی از [[اصحاب امیرمؤمنان]]{{ع}} ولی فردی مخلّط بوده؛ بدین معنا که صحیح و ناصحیح را به هم می‌‌آمیخته است؛<ref>تنقیح المقال، ج ۲، ص۲۵۲ - ۲۵۳.</ref> امّا [[آیة الله]] [[محمد هادی معرفت]] با ارائه شواهدی دیدگاه [[وحید بهبهانی]] را [[استوار]] دانسته، او را از [[اصحاب امام باقر]]{{ع}} و از [[خواص]] معرفی می‌‌کند. <ref> تفسیر و مفسران، ج ۱، ۳۳۲.</ref> عطاء از جانب [[دانشمندان اهل سنت]] نیز توثیق شده است. <ref>تهذیب التهذیب، ج ۷، ص۱۸۰.</ref>		[[عطاء بن ابی رباح]] از فقهای نامدار [[مکّه]] نیز پرورش یافته [[مکتب تفسیری]] ابن عباس بود. ابن عباس [[اهل]] مکّه را برای اخذ [[معارف دینی]] به او ارجاع می‌‌داد. <ref> تهذیب التهذیب، ج ۷، ص۱۸۱.</ref> [[روایات تفسیری]] عطاء کمتر از [[مجاهد]] و [[سعید بن جبیر]] است. [[ذهبی]] علّت آن را دوری وی از [[تفسیر به رأی]] دانسته است. <ref>التفسیر والمفسرون، ذهبی، ج ۱، ص۱۲۳.</ref> بنابر روایتی [[امام باقر]]{{ع}} او را ستوده است. <ref>حلیة الاولیاء، ج ۳، ص۳۱۱.</ref> [[مامقانی]] همانند [[شیخ طوسی]] [[معتقد]] است وی از [[اصحاب امیرمؤمنان]]{{ع}} ولی فردی مخلّط بوده؛ بدین معنا که صحیح و ناصحیح را به هم می‌‌آمیخته است؛<ref>تنقیح المقال، ج ۲، ص۲۵۲ - ۲۵۳.</ref> امّا [[آیة الله]] [[محمد هادی معرفت]] با ارائه شواهدی دیدگاه [[وحید بهبهانی]] را [[استوار]] دانسته، او را از [[اصحاب امام باقر]]{{ع}} و از [[خواص]] معرفی می‌‌کند. <ref> تفسیر و مفسران، ج ۱، ۳۳۲.</ref> عطاء از جانب [[دانشمندان اهل سنت]] نیز توثیق شده است. <ref>تهذیب التهذیب، ج ۷، ص۱۸۰.</ref>

	[[ابوعبدالله]] [[عکرمة بن عبدالله]] [[اهل مغرب]]، دیگر مفسر [[تابعی]] مکی است. وی [[غلام]] [[حصین بن حر عنبری]] بود و زمانی که ابن عباس از سوی [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} [[والی بصره]] شد، او را به وی بخشید. [[ابن عباس]] در [[تعلیم]] [[قرآن]] و [[روایات]] به وی [[کوشش]] فراوان کرد <ref>وفیات الاعیان، ج ۳، ص۲۶۵.</ref> تا آنجا که در [[تفسیر]] مقامی والا یافت. [[اهل تسنن]] در [[وثاقت]] [[عکرمه]] [[اختلاف]] دارند؛ مؤلفان [[صحاح]] ستّه، [[ابن ابی حاتم]]، [[ابن معین]]، [[عجلی]] و [[نسایی]] او را توثیق <ref>ر.ک: تهذیب التهذیب، ج ۷، ص۲۳۹.</ref> و در مقابل، مالک،<ref> ر.ک: تهذیب التهذیب، ج ۷، ص۲۳۸.</ref> [[احمد بن حنبل]]<ref>سیر اعلام النبلاء، ج ۵، ص۲۶.</ref> و گروهی دیگر او را [[تضعیف]] کرده‌اند. <ref> سیر اعلام النبلاء، ج ۵، ص۲۵، ۲۸.</ref> [[غالب]] [[دانشمندان شیعه]] او را [[ثقه]] ندانسته‌اند؛<ref>خلاصة الاقوال، ص۳۸۳.</ref>ولی [[آیة الله]] [[محمد هادی معرفت]] به تفصیل اتهامات وارده به وی را پاسخ گفته است.<ref>تفسیر و مفسران، معرفت، ج ۱، ص۳۲۰ - ۳۲۶.</ref>.<ref>[[محمد کاظم رحمتی\|رحمتی، محمد کاظم]]، [[تفسیر تابعین (مقاله)\|مقاله «تفسیر تابعین»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>		[[ابوعبدالله]] [[عکرمة بن عبدالله]] [[اهل مغرب]]، دیگر مفسر [[تابعی]] مکی است. وی [[غلام]] [[حصین بن حر عنبری]] بود و زمانی که ابن عباس از سوی [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} [[والی بصره]] شد، او را به وی بخشید. [[ابن عباس]] در [[تعلیم]] [[قرآن]] و [[روایات]] به وی [[کوشش]] فراوان کرد <ref>وفیات الاعیان، ج ۳، ص۲۶۵.</ref> تا آنجا که در [[تفسیر]] مقامی والا یافت. [[اهل تسنن]] در [[وثاقت]] [[عکرمه]] [[اختلاف]] دارند؛ مؤلفان [[صحاح]] ستّه، [[ابن ابی حاتم]]، [[ابن معین]]، [[عجلی]] و [[نسایی]] او را توثیق <ref>ر.ک: تهذیب التهذیب، ج ۷، ص۲۳۹.</ref> و در مقابل، مالک،<ref> ر.ک: تهذیب التهذیب، ج ۷، ص۲۳۸.</ref> [[احمد بن حنبل]]<ref>سیر اعلام النبلاء، ج ۵، ص۲۶.</ref> و گروهی دیگر او را [[تضعیف]] کرده‌اند. <ref> سیر اعلام النبلاء، ج ۵، ص۲۵، ۲۸.</ref> غالب [[دانشمندان شیعه]] او را [[ثقه]] ندانسته‌اند؛<ref>خلاصة الاقوال، ص۳۸۳.</ref>ولی [[آیة الله]] [[محمد هادی معرفت]] به تفصیل اتهامات وارده به وی را پاسخ گفته است.<ref>تفسیر و مفسران، معرفت، ج ۱، ص۳۲۰ - ۳۲۶.</ref>.<ref>[[محمد کاظم رحمتی\|رحمتی، محمد کاظم]]، [[تفسیر تابعین (مقاله)\|مقاله «تفسیر تابعین»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>

	===[[مفسران]] [[تابعی]] [[مدینه]]===		===[[مفسران]] [[تابعی]] [[مدینه]]===

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

2022-06-01T06:49:52Z

جایگزینی متن - '\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$252\,\s252\,\s233$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$255\,\s245\,\s227$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۱۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[~~تفسیر عصر تابعین~~]]''' است. "'''~~[[تفسیر عصر تابعین]]~~'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[تفسیر عصر تابعین در علوم قرآنی]] - [[تفسیر عصر تابعین در تاریخ اسلامی]] ~~</div>~~		\| موضوع مرتبط = تفسیر عصر تابعین
			\| عنوان مدخل = [[تفسیر عصر تابعین]]
			\| مداخل مرتبط = [[تفسیر عصر تابعین در علوم قرآنی]] - [[تفسیر عصر تابعین در تاریخ اسلامی]]
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	==مقدمه==		==مقدمه==

Wasity در ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۳

2022-04-05T08:23:47Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۳
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[تفسیر عصر تابعین]]''' است. "'''[[تفسیر عصر تابعین]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>		<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[تفسیر عصر تابعین]]''' است. "'''[[تفسیر عصر تابعین]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
	<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[تفسیر عصر تابعین در علوم قرآنی]] - [[تفسیر عصر تابعین در تاریخ اسلامی]]] </div>		<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[تفسیر عصر تابعین در علوم قرآنی]] - [[تفسیر عصر تابعین در تاریخ اسلامی]] </div>

	==مقدمه==		==مقدمه==

Wasity در ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۳

2022-04-05T08:23:20Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۳
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[تفسیر تابعین]]''' است. "'''[[تفسیر تابعین]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>		<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[تفسیر عصر تابعین]]''' است. "'''[[تفسیر عصر تابعین]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
	<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[تفسیر تابعین در علوم قرآنی]] </div>		<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[تفسیر عصر تابعین در علوم قرآنی]] - [[تفسیر عصر تابعین در تاریخ اسلامی]]] </div>

	==مقدمه==		==مقدمه==

Wasity در ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۰

2022-04-05T08:20:53Z

نمایش تغییرات

Wasity در ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۱۹

2022-04-05T08:19:49Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۴۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>		<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
	<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;"> [[تفسیر تابعین در علوم قرآنی]] </div>		<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;"> [[تفسیر عصر تابعین در علوم قرآنی]] - [[تفسیر عصر تابعین در تاریخ اسلامی]] </div>

	==مقدمه==		==مقدمه==

تفسیر عصر تابعین در علوم قرآنی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* پژوهش درباره تفسیر تابعین */

Bahmani در ‏۷ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۵:۵۶

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

Wasity: جایگزینی متن - 'غالب' به 'غالب'

Heydari: جایگزینی متن - '\(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

Wasity در ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۳

Wasity در ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۳

Wasity در ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۲۰

Wasity در ‏۵ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۱۹

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '