تفسیر عصر غیبت صغری - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۷ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۱۱

2024-03-07T06:11:42Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۴۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = ~~دانش~~ تفسیر ~~قرآن~~		\| موضوع مرتبط = تفسیر
	\| عنوان مدخل = ~~[[تفسیر عصر غیبت صغری]]~~		\| عنوان مدخل =
	\| مداخل مرتبط = ~~[[تفسیر عصر غیبت صغری در علوم قرآنی]] - [[تفسیر عصر غیبت صغری در تاریخ اسلامی]]~~		\| مداخل مرتبط =
	\| پرسش مرتبط =		\| پرسش مرتبط =
	}}		}}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	از [[روایات]] متعدد استفاده می‌شود که از سال ۲۶۰ ه‍‌. ق تا سال ۳۲۹ ه‍‌. ق [[دوران غیبت]] صغرای [[دوازدهمین امام]] [[معصوم]] {{ع}} بوده است<ref>برخی از آن روایات چنین است: از امام صادق {{ع}} روایت شده که فرمود: {{متن حدیث\|لِلْقَائِمِ غَيْبَتَانِ إِحْدَاهُمَا طَوِيلَةٌ وَ الْأُخْرَى قَصِيرَةٌ فَالْأُولَى يَعْلَمُ بِمَكَانِهِ فِيهَا خَاصَّةٌ مِنْ شِيعَتِهِ وَ الْأُخْرَى لَا يَعْلَمُ بِمَكَانِهِ فِيهَا إِلَّا خَاصَّةُ مَوَالِيهِ فِي دِينِهِ}}؛ (بحار الانوار، ج۵۲، ص۱۵۵، ح۱۰؛ در همان، به روایت‌های ۱۳-۱۸ نیز بنگرید). باتوجه به اینکه وفات علی بن محمد سمری چهارمین نایب آن حضرت سال ۳۲۹ ه‍‌.ق بوده است، از توقیعی که صدوق از وی نقل کرد، به‌دست می‌آید که پایان غیبت صغرا سال ۳۲۹ بوده است (ر. ک: صدوق، کمال الدین، ج۲، ص۵۱۶، باب ۴۵، ح۴۴).</ref>. در آن دوران مانند [[عصر حضور]] امکان [[تشرف]] به [[محضر امام]] معصوم و [[مفسر]] برگزیدۀ [[خدا]] برای همۀ [[مردم]] فراهم نبوده و مانند عصر [[غیبت کبرا]] نیز ارتباط‍ رسمی مردم با آن بزرگوار به‌کلی قطع نبوده است، بلکه نایب‌های خاصی از جانب آن [[حضرت]] تعیین می‌شدند و مردم از طریق آنان [[مشکلات]] [[علمی]] و غیر علمی خود را با آن حضرت در میان می‌گذاشته و از آن حضرت کمک می‌گرفتند<ref>برای آگاهی از نایبان خاصی که در غیبت صغرا واسطۀ بین مردم و آن حضرت بوده‌اند، ر. ک: بحار الانوار، ج۵۱، ص۳۴۴-۳۶۶.</ref>.		از [[روایات]] متعدد استفاده می‌شود که از سال ۲۶۰ ه‍‌. ق تا سال ۳۲۹ ه‍‌. ق [[دوران غیبت]] صغرای [[دوازدهمین امام]] [[معصوم]] {{ع}} بوده است<ref>برخی از آن روایات چنین است: از امام صادق {{ع}} روایت شده که فرمود: {{متن حدیث\|لِلْقَائِمِ غَيْبَتَانِ إِحْدَاهُمَا طَوِيلَةٌ وَ الْأُخْرَى قَصِيرَةٌ فَالْأُولَى يَعْلَمُ بِمَكَانِهِ فِيهَا خَاصَّةٌ مِنْ شِيعَتِهِ وَ الْأُخْرَى لَا يَعْلَمُ بِمَكَانِهِ فِيهَا إِلَّا خَاصَّةُ مَوَالِيهِ فِي دِينِهِ}}؛ (بحار الانوار، ج۵۲، ص۱۵۵، ح۱۰؛ در همان، به روایت‌های ۱۳-۱۸ نیز بنگرید). باتوجه به اینکه وفات علی بن محمد سمری چهارمین نایب آن حضرت سال ۳۲۹ ه‍‌.ق بوده است، از توقیعی که صدوق از وی نقل کرد، به‌دست می‌آید که پایان غیبت صغرا سال ۳۲۹ بوده است (ر. ک: صدوق، کمال الدین، ج۲، ص۵۱۶، باب ۴۵، ح۴۴).</ref>. در آن دوران مانند [[عصر حضور]] امکان [[تشرف]] به [[محضر امام]] معصوم و [[مفسر]] برگزیدۀ [[خدا]] برای همۀ [[مردم]] فراهم نبوده و مانند عصر [[غیبت کبرا]] نیز ارتباط‍ رسمی مردم با آن بزرگوار به‌کلی قطع نبوده است، بلکه نایب‌های خاصی از جانب آن حضرت تعیین می‌شدند و مردم از طریق آنان [[مشکلات]] [[علمی]] و غیر علمی خود را با آن حضرت در میان می‌گذاشته و از آن حضرت کمک می‌گرفتند<ref>برای آگاهی از نایبان خاصی که در غیبت صغرا واسطۀ بین مردم و آن حضرت بوده‌اند، ر. ک: بحار الانوار، ج۵۱، ص۳۴۴-۳۶۶.</ref>.

	از منابع [[کتاب‌شناسی]] و رجال‌شناسی و [[کتاب‌های تفسیری]] و [[روایی]] به‌جا مانده از آن عصر استفاده می‌شود که در آن عصر نیز [[تفسیر قرآن]] [[استمرار]] و رواج داشته است.		از منابع [[کتاب‌شناسی]] و رجال‌شناسی و [[کتاب‌های تفسیری]] و [[روایی]] به‌جا مانده از آن عصر استفاده می‌شود که در آن عصر نیز [[تفسیر قرآن]] [[استمرار]] و رواج داشته است.
خط ۲۰۱:		خط ۲۰۱:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~{{تفسیر}}~~

	~~[[رده:تفسیر عصر غیبت صغری]]~~
	[[رده:تفسیر]]		[[رده:تفسیر]]

Wasity: جایگزینی متن - 'تأویل الآیات الظاهرة' به 'تأویل الآیات الظاهرة'

2023-12-09T20:30:40Z

جایگزینی متن - 'تأویل الآیات الظاهرة' به 'تأویل الآیات الظاهرة'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۰۰:۰۰
خط ۱۸۵:		خط ۱۸۵:
	# [[اختصار تفسیر الطبری]]، [[ابن اخشاذ]]<ref>ر. ک: ابن ندیم، الفهرست، ص۲۲۱؛ بغدادی، هدیة العارفین، ج۵، ص۶۰؛ نویهض، معجم المفسرین، ج۱، ص۴۸.</ref>؛		# [[اختصار تفسیر الطبری]]، [[ابن اخشاذ]]<ref>ر. ک: ابن ندیم، الفهرست، ص۲۲۱؛ بغدادی، هدیة العارفین، ج۵، ص۶۰؛ نویهض، معجم المفسرین، ج۱، ص۴۸.</ref>؛
	# [[المشکل]]، [[محمد بن قاسم انباری]]؛ که گفته‌اند وی آن را تمام نکرده است<ref>ر. ک: داوودی، طبقات المفسرین، ج۲، ص۲۲۹.</ref>. این کتاب از منابع مورد استناد [[سید مرتضی]] بوده است <ref>ر. ک: سید مرتضی، الشافی فی الامامة، ج۲، ص۲۷۲.</ref>.		# [[المشکل]]، [[محمد بن قاسم انباری]]؛ که گفته‌اند وی آن را تمام نکرده است<ref>ر. ک: داوودی، طبقات المفسرین، ج۲، ص۲۲۹.</ref>. این کتاب از منابع مورد استناد [[سید مرتضی]] بوده است <ref>ر. ک: سید مرتضی، الشافی فی الامامة، ج۲، ص۲۷۲.</ref>.
	# [[التفسیر الکبیر]]، [[ابن جحام]]<ref>ر. ک: طوسی، الفهرست، ص۱۴۹؛ امین، اعیان الشیعة، ج۱، ص۱۲۶؛ کحاله، معجم المؤلفین، ج۱۰، ص۱۲۱. در الفهرست طوسی و معجم المؤلفین کحاله از مؤلف این تفسیر با عنوان ابن الجحام یاد شده است، ولی آقا بزرگ طهرانی با استناد به خلاصه و ایضاح الاشتباه علامۀ حلّی آن را اشتباه دانسته و «ابن الجحام» را صحیح دانسته است، در اعیان الشیعة نیز «ابن الجحام» ضبط‍ شده است.</ref>؛ [[آقا بزرگ تهرانی]] این [[تفسیر]] را با عنوان تفسیر ابن الجحام آورده و گفته است: ظاهر این است که این تفسیر همان [[تفسیری]] است که [[نجاشی]] از آن با عنوان کتاب [[ما نزل من القرآن فی اهل البیت]] {{عم}} تعبیر کرده است و این تفسیر نزد [[سید علی بن طاووس]] موجود بوده و فراوان در تألیف‌هایش از آن نقل کرده است و در [[سعد السعود]] آن را با عبارت {{عربی\|"تفسير القرآن وتأويله وناسخه ومنسوخه ومحكمه ومتشابهه وزيادات حروفه وفضائله وثوابه بروايات الصادقين {{عم}}"}} توصیف کرده و در رسالۀ محاسبة النفس با عنوان کتاب ما نزل من القرآن فی النبی و الأئمة {{عم}} از آن نقل نموده است. و این تفسیر نزد [[سید شرف الدین علی حسینی استرآبادی]] - [[شاگرد]] [[محقق کرکی]] - متوفای ۹۴۰ ه‍‌. ق نیز بوده و در کتابش [[تأویل]] ~~الآیات الظاهرة~~ از آن نقل می‌کند و نزد سید هاشم، علّامۀ توبلی متوفای ۱۱۰۷ ه‍‌. ق نیز بوده و در تفسیرش [[البرهان]] و تألیفات دیگرش از آن نقل می‌کند و از مجموع آنچه در کتاب‌های یادشده از این تفسیر نقل شده، روشن می‌شود که مؤلف در این تفسیر بارها از [[کلینی]] [[روایت]] می‌کند و نقل وی از کتاب القرائات سیاری نیز فراوان است و از این قرینه استفاده می‌شود نسخه‌ای که اول و آخر آن ناقص و بسیاری از صفحه‌های آن با آب محو شده و نزد [[سید هبة الدین شهرستانی]] موجود بوده است، به دلیل روایت از کلینی و نقل از [[قرائات]] سیاری در آن، عینا همین تفسیر می‌باشد و باتوجه به اینکه آن نسخۀ قدیمی نیست، به وجود اصل این تفسیر در سایر [[شهرها]] [[گمان]] حاصل می‌شود<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۴۱ و ۲۴۲.</ref>. [[عادل نویهض]] نیز از این تفسیر با عنوان «تفسیر القرآن کبیر» خبر داده است<ref>ر. ک: نویهض، معجم المفسرین، ج۲، ص۵۴۴.</ref>.		# [[التفسیر الکبیر]]، [[ابن جحام]]<ref>ر. ک: طوسی، الفهرست، ص۱۴۹؛ امین، اعیان الشیعة، ج۱، ص۱۲۶؛ کحاله، معجم المؤلفین، ج۱۰، ص۱۲۱. در الفهرست طوسی و معجم المؤلفین کحاله از مؤلف این تفسیر با عنوان ابن الجحام یاد شده است، ولی آقا بزرگ طهرانی با استناد به خلاصه و ایضاح الاشتباه علامۀ حلّی آن را اشتباه دانسته و «ابن الجحام» را صحیح دانسته است، در اعیان الشیعة نیز «ابن الجحام» ضبط‍ شده است.</ref>؛ [[آقا بزرگ تهرانی]] این [[تفسیر]] را با عنوان تفسیر ابن الجحام آورده و گفته است: ظاهر این است که این تفسیر همان [[تفسیری]] است که [[نجاشی]] از آن با عنوان کتاب [[ما نزل من القرآن فی اهل البیت]] {{عم}} تعبیر کرده است و این تفسیر نزد [[سید علی بن طاووس]] موجود بوده و فراوان در تألیف‌هایش از آن نقل کرده است و در [[سعد السعود]] آن را با عبارت {{عربی\|"تفسير القرآن وتأويله وناسخه ومنسوخه ومحكمه ومتشابهه وزيادات حروفه وفضائله وثوابه بروايات الصادقين {{عم}}"}} توصیف کرده و در رسالۀ محاسبة النفس با عنوان کتاب ما نزل من القرآن فی النبی و الأئمة {{عم}} از آن نقل نموده است. و این تفسیر نزد [[سید شرف الدین علی حسینی استرآبادی]] - [[شاگرد]] [[محقق کرکی]] - متوفای ۹۴۰ ه‍‌. ق نیز بوده و در کتابش [[تأویل الآیات الظاهرة]] از آن نقل می‌کند و نزد سید هاشم، علّامۀ توبلی متوفای ۱۱۰۷ ه‍‌. ق نیز بوده و در تفسیرش [[البرهان]] و تألیفات دیگرش از آن نقل می‌کند و از مجموع آنچه در کتاب‌های یادشده از این تفسیر نقل شده، روشن می‌شود که مؤلف در این تفسیر بارها از [[کلینی]] [[روایت]] می‌کند و نقل وی از کتاب القرائات سیاری نیز فراوان است و از این قرینه استفاده می‌شود نسخه‌ای که اول و آخر آن ناقص و بسیاری از صفحه‌های آن با آب محو شده و نزد [[سید هبة الدین شهرستانی]] موجود بوده است، به دلیل روایت از کلینی و نقل از [[قرائات]] سیاری در آن، عینا همین تفسیر می‌باشد و باتوجه به اینکه آن نسخۀ قدیمی نیست، به وجود اصل این تفسیر در سایر [[شهرها]] [[گمان]] حاصل می‌شود<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۴۱ و ۲۴۲.</ref>. [[عادل نویهض]] نیز از این تفسیر با عنوان «تفسیر القرآن کبیر» خبر داده است<ref>ر. ک: نویهض، معجم المفسرین، ج۲، ص۵۴۴.</ref>.
	# [[ما نزل من القرآن فی اهل البیت]] {{عم}}، [[ابن جحام]]؛ [[نجاشی]] این کتاب را با این عنوان در شمار تألیفات ابن جحام آورده و گفته است: گروهی از [[اصحاب]] ما گفته‌اند: این، کتابی است که در موضوع آن، مانند آن تألیف نشده، و گفته شده است: که آن، هزار برگ است <ref>رجال النجاشی، ص۳۷۹، رقم ۱۰۳۰.</ref>. [[آقا بزرگ تهرانی]] که این کتاب را با [[تفسیر]] پیشین یکی می‌داند<ref>ر. ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۴۱، رقم ۱۱۷۹.</ref>، این را با همین عنوان آورده و گفته است: در آن از تفسیر [[علی بن داوود نجار کوفی]] از اصحاب [[امام کاظم]] {{ع}} فراوان نقل می‌شود و باتوجه به اینکه [[سید شرف الدین]] - [[شاگرد]] [[محقق کرکی]] - متوفای ۹۴۰ ه‍‌. ق و از [[اهل]] [[قرن دهم]] در کتابش - [[تأویل]] ~~الآیات الظاهرة~~ - از این کتاب نقل می‌کند و در منتخب آن - جامع الفوائد - نیز از این کتاب نقل شده است، باقی بودن این کتاب تا آن عصر معلوم است و بعد از آن را [[خدا]] می‌داند<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۱۹، ص۲۹، رقم ۱۵۱.</ref>.		# [[ما نزل من القرآن فی اهل البیت]] {{عم}}، [[ابن جحام]]؛ [[نجاشی]] این کتاب را با این عنوان در شمار تألیفات ابن جحام آورده و گفته است: گروهی از [[اصحاب]] ما گفته‌اند: این، کتابی است که در موضوع آن، مانند آن تألیف نشده، و گفته شده است: که آن، هزار برگ است <ref>رجال النجاشی، ص۳۷۹، رقم ۱۰۳۰.</ref>. [[آقا بزرگ تهرانی]] که این کتاب را با [[تفسیر]] پیشین یکی می‌داند<ref>ر. ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۴۱، رقم ۱۱۷۹.</ref>، این را با همین عنوان آورده و گفته است: در آن از تفسیر [[علی بن داوود نجار کوفی]] از اصحاب [[امام کاظم]] {{ع}} فراوان نقل می‌شود و باتوجه به اینکه [[سید شرف الدین]] - [[شاگرد]] [[محقق کرکی]] - متوفای ۹۴۰ ه‍‌. ق و از [[اهل]] [[قرن دهم]] در کتابش - [[تأویل الآیات الظاهرة]] - از این کتاب نقل می‌کند و در منتخب آن - جامع الفوائد - نیز از این کتاب نقل شده است، باقی بودن این کتاب تا آن عصر معلوم است و بعد از آن را [[خدا]] می‌داند<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۱۹، ص۲۹، رقم ۱۵۱.</ref>.
	# [[تأویل ما نزل فی النبی و آله]] {{عم}}، [[ابن جحام]]<ref>ر. ک: طوسی، الفهرست، ص۱۴۹؛ آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۳، ص۳۰۶، ج۴، ص۲۴۱.</ref>؛ [[ابن طاووس]] این کتاب را با چند واسطه از [[شیخ طوسی]] و او از مشایخ خود و آنها از [[تلعکبری]] از [[ابن ماهیار]] روایت کرده‌اند <ref>ر. ک: استادی، تفسیر ابن ماهیار شناخت‌نامه قرآن، ج۲، ص۲۲۵، به نقل از سید بن طاووس، الیقین، ص۲۷۹ و ۲۸۰.</ref>.		# [[تأویل ما نزل فی النبی و آله]] {{عم}}، [[ابن جحام]]<ref>ر. ک: طوسی، الفهرست، ص۱۴۹؛ آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۳، ص۳۰۶، ج۴، ص۲۴۱.</ref>؛ [[ابن طاووس]] این کتاب را با چند واسطه از [[شیخ طوسی]] و او از مشایخ خود و آنها از [[تلعکبری]] از [[ابن ماهیار]] روایت کرده‌اند <ref>ر. ک: استادی، تفسیر ابن ماهیار شناخت‌نامه قرآن، ج۲، ص۲۲۵، به نقل از سید بن طاووس، الیقین، ص۲۷۹ و ۲۸۰.</ref>.
	# [[تأویل ما نزل فی شیعتهم]]، [[ابن جحام]]<ref>ر. ک: طوسی، الفهرست، ص۱۴۹؛ آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۳، ص۳۰۶، ج۴، ص۲۴۱.</ref>؛		# [[تأویل ما نزل فی شیعتهم]]، [[ابن جحام]]<ref>ر. ک: طوسی، الفهرست، ص۱۴۹؛ آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۳، ص۳۰۶، ج۴، ص۲۴۱.</ref>؛

Wasity: جایگزینی متن - 'دست' به 'دست'

2023-03-02T10:36:50Z

جایگزینی متن - 'دست' به 'دست'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۰۶
خط ۹۲:		خط ۹۲:
	== ویژگی‌ها و تحولات [[تفسیر]] در عصر [[غیبت صغرا]] ==		== ویژگی‌ها و تحولات [[تفسیر]] در عصر [[غیبت صغرا]] ==
	باتوجه به ویژگی عصر غیبت صغرا، پی می‌بریم که [[دانش]] تفسیر در آن عصر ویژگی‌ها و تحولاتی داشته است که در اینجا با اختصار به آنها اشاره می‌نماییم:		باتوجه به ویژگی عصر غیبت صغرا، پی می‌بریم که [[دانش]] تفسیر در آن عصر ویژگی‌ها و تحولاتی داشته است که در اینجا با اختصار به آنها اشاره می‌نماییم:
	# یکی از ویژگی‌ها و تحولات اساسی دانش تفسیر در آن عصر که در اثر [[غیبت]] صغرای [[امام]] [[معصوم]] پدید آمد، دسترسی مستقیم و بی‌واسطه نداشتن [[انسان‌ها]] به [[مفسر]] برگزیدۀ [[خدا]] و [[مصون از خطا]] و [[آگاه]] به همۀ [[معانی قرآن]] است. در دوران‌های پیش از آن عصر، چه در [[عصر رسالت]] و چه در [[عصر حضور]] [[امامان معصوم]]، همواره مفسری [[برگزیده]] از جانب خدا و مصون از خطا و آگاه به همۀ معانی قرآن در میان انسان‌ها حضور داشت و افرادی که طالب آگاه شدن به معانی عمیق و پنهان [[قرآن کریم]] بودند، می‌توانستند با [[تشرف]] به محضر آن مفسر برگزیدۀ خدا و طرح [[پرسش‌ها]] و [[مشکلات]] [[علمی]] و [[تفسیری]] به مقدار [[استعداد]] خویش به معانی [[واقعی]] [[قرآن]] [[آگاهی]] یافته و از [[معارف]] گسترده و ژرف آن بهره‌مند شوند و در آن عصر هرچند به صورت مکاتبه و به‌واسطۀ [[نایب خاص امام]] معصوم تا حدودی این امکان فراهم بود، ولی مانند دوران‌های پیشین افراد نمی‌توانستند به صورت مستقیم و بدون واسطه با مفسر برگزیدۀ خدا ارتباط‍ داشته باشند و از دانش تفسیری ایشان بهره‌مند گردند. در عصر رسالت، [[اصحاب]] به مقدار استعداد، امکانات و علاقۀ خود به [[معارف قرآن]] [[کریم]]: از تبیین و تعلیمات تفسیری [[رسول خدا]] {{صل}} بهره‌مند می‌شدند، در عصر حضور امامان معصوم نیز هرچند بسیاری از [[مسلمانان]] در اثر [[تبلیغات]] نادرست [[مخالفان]] طالب [[حکومت]] از [[جایگاه الهی]] و علمی آن بزرگواران بی‌خبر بودند، ولی [[شیعیان]] و افرادی که آنان را شناخته و به [[مقام علمی]] آنان تا حدودی آگاه بودند، از آموزه‌های تفسیری آنان به مقدار استعداد و علاقۀ خود بهره می‌بردند. اما در عصر [[غیبت صغرا]] با از بین رفتن این امکان، [[دست]] [[بشر]] - حتی [[شیعیان]] و [[عارفان]] به [[مقام امامت]] و [[جایگاه الهی]] و [[علمی]] [[اوصیای پیامبر]] {{عم}} - از بخش عظیمی از [[معارف]] عمیق [[قرآن کریم]] که در [[فهم]] آن به تبیین و [[تعلیم]] [[مفسران]] برگزیدۀ [[خدا]] نیاز است، کوتاه گردید و بهرۀ [[انسان‌ها]] از دریای بیکران [[معارف قرآن]] [[کریم]] به آنچه از ظاهر [[آیات]] با [[تدبر]] و [[اجتهاد]] ([[کوشش]] و تلاش علمی) مناسب فهمیده می‌شود و آنچه در [[روایات تفسیری]] نقل شده از [[پیامبر]] و [[امامان معصوم]] {{عم}} وجود دارد، محدود شد.		# یکی از ویژگی‌ها و تحولات اساسی دانش تفسیر در آن عصر که در اثر [[غیبت]] صغرای [[امام]] [[معصوم]] پدید آمد، دسترسی مستقیم و بی‌واسطه نداشتن [[انسان‌ها]] به [[مفسر]] برگزیدۀ [[خدا]] و [[مصون از خطا]] و [[آگاه]] به همۀ [[معانی قرآن]] است. در دوران‌های پیش از آن عصر، چه در [[عصر رسالت]] و چه در [[عصر حضور]] [[امامان معصوم]]، همواره مفسری [[برگزیده]] از جانب خدا و مصون از خطا و آگاه به همۀ معانی قرآن در میان انسان‌ها حضور داشت و افرادی که طالب آگاه شدن به معانی عمیق و پنهان [[قرآن کریم]] بودند، می‌توانستند با [[تشرف]] به محضر آن مفسر برگزیدۀ خدا و طرح [[پرسش‌ها]] و [[مشکلات]] [[علمی]] و [[تفسیری]] به مقدار [[استعداد]] خویش به معانی [[واقعی]] [[قرآن]] [[آگاهی]] یافته و از [[معارف]] گسترده و ژرف آن بهره‌مند شوند و در آن عصر هرچند به صورت مکاتبه و به‌واسطۀ [[نایب خاص امام]] معصوم تا حدودی این امکان فراهم بود، ولی مانند دوران‌های پیشین افراد نمی‌توانستند به صورت مستقیم و بدون واسطه با مفسر برگزیدۀ خدا ارتباط‍ داشته باشند و از دانش تفسیری ایشان بهره‌مند گردند. در عصر رسالت، [[اصحاب]] به مقدار استعداد، امکانات و علاقۀ خود به [[معارف قرآن]] [[کریم]]: از تبیین و تعلیمات تفسیری [[رسول خدا]] {{صل}} بهره‌مند می‌شدند، در عصر حضور امامان معصوم نیز هرچند بسیاری از [[مسلمانان]] در اثر [[تبلیغات]] نادرست [[مخالفان]] طالب [[حکومت]] از [[جایگاه الهی]] و علمی آن بزرگواران بی‌خبر بودند، ولی [[شیعیان]] و افرادی که آنان را شناخته و به [[مقام علمی]] آنان تا حدودی آگاه بودند، از آموزه‌های تفسیری آنان به مقدار استعداد و علاقۀ خود بهره می‌بردند. اما در عصر [[غیبت صغرا]] با از بین رفتن این امکان، دست [[بشر]] - حتی [[شیعیان]] و [[عارفان]] به [[مقام امامت]] و [[جایگاه الهی]] و [[علمی]] [[اوصیای پیامبر]] {{عم}} - از بخش عظیمی از [[معارف]] عمیق [[قرآن کریم]] که در [[فهم]] آن به تبیین و [[تعلیم]] [[مفسران]] برگزیدۀ [[خدا]] نیاز است، کوتاه گردید و بهرۀ [[انسان‌ها]] از دریای بیکران [[معارف قرآن]] [[کریم]] به آنچه از ظاهر [[آیات]] با [[تدبر]] و [[اجتهاد]] ([[کوشش]] و تلاش علمی) مناسب فهمیده می‌شود و آنچه در [[روایات تفسیری]] نقل شده از [[پیامبر]] و [[امامان معصوم]] {{عم}} وجود دارد، محدود شد.
	# با اینکه در آن عصر امکان [[آموزش]] [[تفسیر]] و فهم معانی عمیق قرآن کریم از مفسران برگزیدۀ خدا فراهم نبود، ولی [[گرایش]] به [[تفسیر قرآن]] مانند اعصار پیشین در میان [[مسلمانان]] چه [[سنّی]] و چه [[شیعه]] رواج داشت؛ البته در آن عصر مفسران و [[آثار تفسیری]] [[اهل تسنن]] به واسطۀ کثرت [[جمعیت]] و گستردگی امکانات‌شان بیش از مفسران و آثار تفسیری شیعه بود، ولی مفسران و آثار تفسیری شیعه نیز نسبت به جمعیت و امکانات‌شان کم نبود؛ چنان‌که به شیعه بودن حدود ۲۳ نفر از مفسران آن عصر آشکار است (هیجده نفر [[شیعه دوازده امامی]]<ref>آن هفده نفر عبارت‌اند از: ابن وضّاح، سلمة بن خطاب، احمد بن محمد بن خالد برقی، محمد بن احمد اشعری قمی، ابراهیم بن محمد ثقفی، محمد بن عباس غاضری، محمد بن احمد جعفی معروف به صابونی، سعد بن عبد الله اشعری، حسن نوبختی، حسن بن علی اطروش، قتیبة بن احمد بخاری، علی بن ابراهیم قمی، محمد بن مسعود عیاشی، احمد بن سهل نوبختی، علی بن محمد شمشاطی، محمد بن احمد معروف به ابن ابی الثلج، محمد بن عباس معروف به ابن حجام، ابن بابویه (علی بن حسین قمی)</ref>، سه نفر شیعۀ [[زیدی]]<ref>آنها عبارت‌اند از: محمد بن منصور مرادی، یحیی بن حسین ملقّب به هادی، محمد بن یحیی ملقب به مرتضی.</ref> و دو نفر مردد بین شیعۀ [[دوازده امامی]] و شیعۀ زیدی<ref>آن دو نفر حسین بن حکم حبری، فرات بن ابراهیم کوفی است. </ref> و [[مذهب]] شماری از [[مفسران]] آن عصر نامعلوم و [[شیعه]] بودن آنان نیز احتمالی است<ref>مانند ابن ابی عاصم، موسی بن ازهر، سلمة بن عاصم، عبد الله بن سلیمان سجستانی، ابو مسلم اصفهانی، علی بن – جمعه قزوینی.</ref> و حدود ۳۶ اثر [[تفسیری]] و [[قرآنی]] برای شیعه ذکر کرده‌اند (برای شیعۀ دوازده امامی ۲۸ اثر مفقود و سه اثر موجود<ref>آن سه اثر: تفسیر القمی، تفسیر العیاشی، ناسخ القرآن و منسوخه و محکمه و متشابهه است. </ref> و برای شیعۀ زیدی سه اثر مفقود. و برای شیعۀ مردد بین زیدی و دوازده امامی دو اثر موجود<ref>آن دو اثر تفسیر الحبری، تفسیر فرات الکوفی است.</ref> و مذهب مؤلف شماری از [[آثار تفسیری]] آن عصر نامعلوم است و احتمال اینکه همه یا برخی از آن آثار نیز از تألیفات [[شیعه]] باشد، منتفی نیست.		# با اینکه در آن عصر امکان [[آموزش]] [[تفسیر]] و فهم معانی عمیق قرآن کریم از مفسران برگزیدۀ خدا فراهم نبود، ولی [[گرایش]] به [[تفسیر قرآن]] مانند اعصار پیشین در میان [[مسلمانان]] چه [[سنّی]] و چه [[شیعه]] رواج داشت؛ البته در آن عصر مفسران و [[آثار تفسیری]] [[اهل تسنن]] به واسطۀ کثرت [[جمعیت]] و گستردگی امکانات‌شان بیش از مفسران و آثار تفسیری شیعه بود، ولی مفسران و آثار تفسیری شیعه نیز نسبت به جمعیت و امکانات‌شان کم نبود؛ چنان‌که به شیعه بودن حدود ۲۳ نفر از مفسران آن عصر آشکار است (هیجده نفر [[شیعه دوازده امامی]]<ref>آن هفده نفر عبارت‌اند از: ابن وضّاح، سلمة بن خطاب، احمد بن محمد بن خالد برقی، محمد بن احمد اشعری قمی، ابراهیم بن محمد ثقفی، محمد بن عباس غاضری، محمد بن احمد جعفی معروف به صابونی، سعد بن عبد الله اشعری، حسن نوبختی، حسن بن علی اطروش، قتیبة بن احمد بخاری، علی بن ابراهیم قمی، محمد بن مسعود عیاشی، احمد بن سهل نوبختی، علی بن محمد شمشاطی، محمد بن احمد معروف به ابن ابی الثلج، محمد بن عباس معروف به ابن حجام، ابن بابویه (علی بن حسین قمی)</ref>، سه نفر شیعۀ [[زیدی]]<ref>آنها عبارت‌اند از: محمد بن منصور مرادی، یحیی بن حسین ملقّب به هادی، محمد بن یحیی ملقب به مرتضی.</ref> و دو نفر مردد بین شیعۀ [[دوازده امامی]] و شیعۀ زیدی<ref>آن دو نفر حسین بن حکم حبری، فرات بن ابراهیم کوفی است. </ref> و [[مذهب]] شماری از [[مفسران]] آن عصر نامعلوم و [[شیعه]] بودن آنان نیز احتمالی است<ref>مانند ابن ابی عاصم، موسی بن ازهر، سلمة بن عاصم، عبد الله بن سلیمان سجستانی، ابو مسلم اصفهانی، علی بن – جمعه قزوینی.</ref> و حدود ۳۶ اثر [[تفسیری]] و [[قرآنی]] برای شیعه ذکر کرده‌اند (برای شیعۀ دوازده امامی ۲۸ اثر مفقود و سه اثر موجود<ref>آن سه اثر: تفسیر القمی، تفسیر العیاشی، ناسخ القرآن و منسوخه و محکمه و متشابهه است. </ref> و برای شیعۀ زیدی سه اثر مفقود. و برای شیعۀ مردد بین زیدی و دوازده امامی دو اثر موجود<ref>آن دو اثر تفسیر الحبری، تفسیر فرات الکوفی است.</ref> و مذهب مؤلف شماری از [[آثار تفسیری]] آن عصر نامعلوم است و احتمال اینکه همه یا برخی از آن آثار نیز از تألیفات [[شیعه]] باشد، منتفی نیست.
	# تفسیرنویسی نیز در آن عصر رایج بوده است؛ زیرا اکثر [[قریب]] به [[اتفاق]] [[مفسران]] آن عصر کتاب [[تفسیری]] داشته‌اند و حتی شماری از آنان دارای [[تفسیرها]] و تألیفات [[قرآنی]] متعدد بوده‌اند و ظاهراً فاقد کتاب تفسیری بوده‌اند، ولی این رقم نسبت به کل مفسران آن عصر (۸۴ نفر) رقم بزرگی نیست.		# تفسیرنویسی نیز در آن عصر رایج بوده است؛ زیرا اکثر [[قریب]] به [[اتفاق]] [[مفسران]] آن عصر کتاب [[تفسیری]] داشته‌اند و حتی شماری از آنان دارای [[تفسیرها]] و تألیفات [[قرآنی]] متعدد بوده‌اند و ظاهراً فاقد کتاب تفسیری بوده‌اند، ولی این رقم نسبت به کل مفسران آن عصر (۸۴ نفر) رقم بزرگی نیست.

Wasity: جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

2022-09-11T05:07:43Z

جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۳۷
خط ۱۴۴:		خط ۱۴۴:
	# [[التفسیر]]<ref>ر. ک: داوودی، طبقات المفسرین، ج۲، ص۱۸۹.</ref> یا تفسیر القرآن<ref>ر. ک: کحاله، معجم المؤلفین، ج۱۰، ص۲۶۹.</ref>، جبّائی؛ [[سید بن طاووس]] با عنوان [[تفسیر ابی علی محمد بن عبدالوهاب الجبّائی]] از این تفسیر یاد کرده و خبر داده که آن، ده جلد و هر جلد دو جزء است و ۵۱ صفحه در ۲۵ فصل در [[نقد]] مطالبی از بیست جزء آن با تفصیل سخن گفته است<ref> ر. ک: سید بن طاووس، سعد السعود، ص۲۵۲-۳۰۳.</ref> که معلوم می‌شود تمام تفسیر را در [[اختیار]] داشته است. [[عادل نویهض]] نیز آن را با نام [[تفسیر القرآن]] ذکر کرده و گفته است: ده جلد می‌باشد و هیچ قسمتی از آن به ما نرسیده است. [[اشعری]] در کتاب [[تفسیر القرآن و الرد علی من خالف البیان من اهل الافك و البهتان]] آن را رد کرده است و گفته می‌شود که [[ابن فورک]] فراوان از تفسیر جبّائی بهره گرفته است<ref>نویهض، معجم المفسرین، ج۲، ص۵۷۰.</ref>.		# [[التفسیر]]<ref>ر. ک: داوودی، طبقات المفسرین، ج۲، ص۱۸۹.</ref> یا تفسیر القرآن<ref>ر. ک: کحاله، معجم المؤلفین، ج۱۰، ص۲۶۹.</ref>، جبّائی؛ [[سید بن طاووس]] با عنوان [[تفسیر ابی علی محمد بن عبدالوهاب الجبّائی]] از این تفسیر یاد کرده و خبر داده که آن، ده جلد و هر جلد دو جزء است و ۵۱ صفحه در ۲۵ فصل در [[نقد]] مطالبی از بیست جزء آن با تفصیل سخن گفته است<ref> ر. ک: سید بن طاووس، سعد السعود، ص۲۵۲-۳۰۳.</ref> که معلوم می‌شود تمام تفسیر را در [[اختیار]] داشته است. [[عادل نویهض]] نیز آن را با نام [[تفسیر القرآن]] ذکر کرده و گفته است: ده جلد می‌باشد و هیچ قسمتی از آن به ما نرسیده است. [[اشعری]] در کتاب [[تفسیر القرآن و الرد علی من خالف البیان من اهل الافك و البهتان]] آن را رد کرده است و گفته می‌شود که [[ابن فورک]] فراوان از تفسیر جبّائی بهره گرفته است<ref>نویهض، معجم المفسرین، ج۲، ص۵۷۰.</ref>.
	# [[متشابه القرآن]]، [[محمد بن عبدالوهاب بن سلام جبائی]]<ref>داوودی، طبقات المفسرین، ج۲، ص۱۸۹.</ref>؛ [[عادل نویهض]] گفته است: [[ابن ابی الحدید]] در [[شرح نهج البلاغه]]، ج۳، ص۳۴، ۵۱ و ۵۴، از این کتاب بدون اینکه نام ببرد اقتباس کرده است؛ همان‌گونه که [[ابو عمر احمد بن محمد بن حفص]] خلال نیز در کتاب [[الرد علی الجبریة و القدریة فی ما تعلقوا به من متشابه القرآن]] بر این کتاب [[اعتماد]] کرده است<ref>نویهض، معجم المفسرین، ج۲، ص۵۷۰.</ref>.		# [[متشابه القرآن]]، [[محمد بن عبدالوهاب بن سلام جبائی]]<ref>داوودی، طبقات المفسرین، ج۲، ص۱۸۹.</ref>؛ [[عادل نویهض]] گفته است: [[ابن ابی الحدید]] در [[شرح نهج البلاغه]]، ج۳، ص۳۴، ۵۱ و ۵۴، از این کتاب بدون اینکه نام ببرد اقتباس کرده است؛ همان‌گونه که [[ابو عمر احمد بن محمد بن حفص]] خلال نیز در کتاب [[الرد علی الجبریة و القدریة فی ما تعلقوا به من متشابه القرآن]] بر این کتاب [[اعتماد]] کرده است<ref>نویهض، معجم المفسرین، ج۲، ص۵۷۰.</ref>.
	# [[تفسیر القرآن]]، [[حسن بن علی بن حسن اطروش]] در دو جلد<ref>ر. ک: کحاله، معجم المؤلفین، ج۳، ص۲۵۲؛ نویهض، معجم المفسرین، ج۱، ص۱۴۲.</ref>؛ [[آقا بزرگ تهرانی]] این [[تفسیر]] را با عنوان تفسیر الاطروش آورده و در [[وصف]] مؤلفش گفته است: بین او و [[امام سجاد]] {{ع}} چهار [[پدر]] می‌باشد و در [[آمل]] [[طبرستان]] در سال ۳۰۲ یا ۳۰۴ [[شهید]] شده است و نیز خبر داده که [[ابو الفضل]] بن شهردویر در تفسیرش فراوان از این تفسیر نقل می‌کند و در الحدائق الوردیّه مؤلّف این تفسیر را معرفی کرده و گفته است: در این تفسیر به هزار [[بیت]] [[شعر]] [[احتجاج]] کرده است<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۶۱، رقم ۱۲۲۱.</ref>.		# [[تفسیر القرآن]]، [[حسن بن علی بن حسن اطروش]] در دو جلد<ref>ر. ک: کحاله، معجم المؤلفین، ج۳، ص۲۵۲؛ نویهض، معجم المفسرین، ج۱، ص۱۴۲.</ref>؛ [[آقا بزرگ تهرانی]] این [[تفسیر]] را با عنوان تفسیر الاطروش آورده و در وصف مؤلفش گفته است: بین او و [[امام سجاد]] {{ع}} چهار [[پدر]] می‌باشد و در [[آمل]] [[طبرستان]] در سال ۳۰۲ یا ۳۰۴ [[شهید]] شده است و نیز خبر داده که [[ابو الفضل]] بن شهردویر در تفسیرش فراوان از این تفسیر نقل می‌کند و در الحدائق الوردیّه مؤلّف این تفسیر را معرفی کرده و گفته است: در این تفسیر به هزار [[بیت]] [[شعر]] [[احتجاج]] کرده است<ref>آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۶۱، رقم ۱۲۲۱.</ref>.
	# [[غریب القرآن]]، [[احمد بن محمد بن رستم طبری]]<ref>ابن ندیم، الفهرست، ص۶۵؛ داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۷۲.</ref>؛		# [[غریب القرآن]]، [[احمد بن محمد بن رستم طبری]]<ref>ابن ندیم، الفهرست، ص۶۵؛ داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۷۲.</ref>؛
	# [[احکام القرآن]]، [[محمد بن احمد تمیمی]]<ref>نویهض، معجم المفسرین، ج۲، ص۴۷۲.</ref>؛		# [[احکام القرآن]]، [[محمد بن احمد تمیمی]]<ref>نویهض، معجم المفسرین، ج۲، ص۴۷۲.</ref>؛
خط ۱۶۳:		خط ۱۶۳:
	# [[غریب القرآن]]، [[ابن درید]] آن را به پایان نرسانده است<ref>ر. ک: داوودی، طبقات المفسرین، ج۲، ص۱۲۱؛ حاج خلیفة، کشف الظنون، ج۲، ص۱۲۰۸؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ج۱۵، ص۲۱۵.</ref>.		# [[غریب القرآن]]، [[ابن درید]] آن را به پایان نرسانده است<ref>ر. ک: داوودی، طبقات المفسرین، ج۲، ص۱۲۱؛ حاج خلیفة، کشف الظنون، ج۲، ص۱۲۰۸؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ج۱۵، ص۲۱۵.</ref>.
	# [[تفسیر ابی هاشم]]<ref>ر. ک: سیوطی، طبقات المفسرین، ص۱۰۳ (ضمن شرح‌حال محمد بن عبد الوهاب)؛ داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۳۰۱.</ref>؛		# [[تفسیر ابی هاشم]]<ref>ر. ک: سیوطی، طبقات المفسرین، ص۱۰۳ (ضمن شرح‌حال محمد بن عبد الوهاب)؛ داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۳۰۱.</ref>؛
	# [[جامع التأویل لمحکم التنزیل]]، [[ابومسلم اصفهانی]]؛ [[ابن ندیم]] در [[وصف]] این اثر گفته است: کتابی بزرگ در [[تفسیر قرآن]] طبق [[مذهب]] [[معتزله]] است<ref>ر. ک: ابن ندیم، الفهرست، ص۱۵۱.</ref>. [[آقا بزرگ تهرانی]] آن را با عنوان [[تفسیر]] ابی مسلم آورده <ref>ر. ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۵۸، ۳۱۳، ج۵، ص۴۴، رقم ۱۷۸.</ref> و [[حاج خلیفه]] آن را چهارده جلد معرفی کرده است<ref>ر. ک: حاج خلیفة، کشف الظنون، ج۱، ص۵۳۸.</ref>.		# [[جامع التأویل لمحکم التنزیل]]، [[ابومسلم اصفهانی]]؛ [[ابن ندیم]] در وصف این اثر گفته است: کتابی بزرگ در [[تفسیر قرآن]] طبق [[مذهب]] [[معتزله]] است<ref>ر. ک: ابن ندیم، الفهرست، ص۱۵۱.</ref>. [[آقا بزرگ تهرانی]] آن را با عنوان [[تفسیر]] ابی مسلم آورده <ref>ر. ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۵۸، ۳۱۳، ج۵، ص۴۴، رقم ۱۷۸.</ref> و [[حاج خلیفه]] آن را چهارده جلد معرفی کرده است<ref>ر. ک: حاج خلیفة، کشف الظنون، ج۱، ص۵۳۸.</ref>.
	# [[غریب القرآن]]، [[احمد بن سهل بلخی]]<ref>داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۴۳.</ref>؛		# [[غریب القرآن]]، [[احمد بن سهل بلخی]]<ref>داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۴۳.</ref>؛
	# [[ما اغلق من غریب القرآن]]، [[احمد بن سهل بلخی]]<ref>ر. ک: داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۴۳؛ ابن ندیم از این کتاب با عنوان {{عربی\|کتاب جمع فیه ما غلق عنه فی غریب القرآن}} خبر داده است (ر. ک: الفهرست، ص۱۵۳) و برخی، عنوان‌های {{عربی\|کتاب ما اغلق من غریب القرآن و کتاب جمع فیه ما غاب عنه من غریب القرآن}} را در مورد این کتاب به کار برده‌اند (ر. ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۵۳).</ref>؛		# [[ما اغلق من غریب القرآن]]، [[احمد بن سهل بلخی]]<ref>ر. ک: داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۴۳؛ ابن ندیم از این کتاب با عنوان {{عربی\|کتاب جمع فیه ما غلق عنه فی غریب القرآن}} خبر داده است (ر. ک: الفهرست، ص۱۵۳) و برخی، عنوان‌های {{عربی\|کتاب ما اغلق من غریب القرآن و کتاب جمع فیه ما غاب عنه من غریب القرآن}} را در مورد این کتاب به کار برده‌اند (ر. ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۵۳).</ref>؛

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T19:36:26Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T05:59:17Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

نمایش تغییرات

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

2022-06-01T06:50:01Z

جایگزینی متن - '\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$252\,\s252\,\s233$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$255\,\s245\,\s227$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۲۰
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[~~دانش تفسیر قرآن~~]]''' است. "'''~~[[تفسیر عصر غیبت صغری]]~~'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[تفسیر عصر غیبت صغری در علوم قرآنی]] - [[تفسیر عصر غیبت صغری در تاریخ اسلامی]]~~</div>~~		\| موضوع مرتبط = دانش تفسیر قرآن
			\| عنوان مدخل = [[تفسیر عصر غیبت صغری]]
			\| مداخل مرتبط = [[تفسیر عصر غیبت صغری در علوم قرآنی]] - [[تفسیر عصر غیبت صغری در تاریخ اسلامی]]
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==

Wasity: /* کتاب‌های تفسیری مفقود */

2022-04-09T14:21:12Z

کتاب‌های تفسیری مفقود

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۷:۵۱
خط ۱۲۶:		خط ۱۲۶:
	#[[التفسیر الکبیر]]، [[محمد مرادی]]<ref>ر.ک: ابن ندیم، الفهرست، ص۲۴۴؛ نویهض، معجم المفسرین، ج۲، ص۶۴۰؛ کحاله، معجم المؤلفین، ج۱۲، ص۵۳.</ref>؛		#[[التفسیر الکبیر]]، [[محمد مرادی]]<ref>ر.ک: ابن ندیم، الفهرست، ص۲۴۴؛ نویهض، معجم المفسرین، ج۲، ص۶۴۰؛ کحاله، معجم المؤلفین، ج۱۲، ص۵۳.</ref>؛
	#[[التفسیر الصغیر]]، [[محمد مرادی]]<ref>ر.ک: ابن ندیم، الفهرست، ص۲۴۴؛ نویهض، معجم المفسرین، ج۲، ص۶۴۰؛ کحاله، معجم المؤلفین، ج۱۲، ص۵۳.</ref>؛		#[[التفسیر الصغیر]]، [[محمد مرادی]]<ref>ر.ک: ابن ندیم، الفهرست، ص۲۴۴؛ نویهض، معجم المفسرین، ج۲، ص۶۴۰؛ کحاله، معجم المؤلفین، ج۱۲، ص۵۳.</ref>؛
	#[[التفسیر]]؛ [[عبدالرحمن رازی]] (۲۹۱ ه‍‌.ق)<ref>ر.ک: داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۲۸۲.</ref>؛ [[اسماعیل پاشا]] با عنوان تفسیر القرآن از آن یاد کرده است<ref>بغدادی، هدیة العارفین، ج۵، ص۵۱۳.</ref>.		#[[تفسیر القرآن العظیم - ابن ابی‌ حاتم (کتاب)\|التفسیر]]؛ [[عبدالرحمن رازی]] (۲۹۱ ه‍‌.ق)<ref>ر.ک: داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۲۸۲.</ref>؛ [[اسماعیل پاشا]] با عنوان تفسیر القرآن از آن یاد کرده است<ref>بغدادی، هدیة العارفین، ج۵، ص۵۱۳.</ref>.
	#[[معانی القرآن]]، [[ثعلب]]<ref>ر.ک: داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۹۷؛ حاج خلیفة، کشف الظنون، ج۲، ص۱۷۳۰؛ ادنه‌وی، طبقات المفسرین، ص۴۳.</ref>؛		#[[معانی القرآن]]، [[ثعلب]]<ref>ر.ک: داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۹۷؛ حاج خلیفة، کشف الظنون، ج۲، ص۱۷۳۰؛ ادنه‌وی، طبقات المفسرین، ص۴۳.</ref>؛
	#[[غریب القرآن]]، [[ثعلب]]<ref>ر.ک: داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۹۷؛ بغدادی، هدیة العارفین، ج۵، ص۵۴؛ نویهض، معجم المفسرین، ج۱، ص۸۲.</ref>؛		#[[غریب القرآن]]، [[ثعلب]]<ref>ر.ک: داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۹۷؛ بغدادی، هدیة العارفین، ج۵، ص۵۴؛ نویهض، معجم المفسرین، ج۱، ص۸۲.</ref>؛

Wasity: /* کتاب‌های تفسیری مفقود */

2022-04-09T13:57:46Z

کتاب‌های تفسیری مفقود

Msadeq: /* کتاب‌های تفسیری مفقود */

2022-04-09T10:55:41Z

کتاب‌های تفسیری مفقود

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۲۵
خط ۱۶۲:		خط ۱۶۲:
	#[[جامع التأویل لمحکم التنزیل]]، [[ابومسلم اصفهانی]]؛ [[ابن ندیم]] در [[وصف]] این اثر گفته است: کتابی بزرگ در [[تفسیر قرآن]] طبق [[مذهب]] [[معتزله]] است<ref>ر.ک: ابن ندیم، الفهرست، ص۱۵۱.</ref>. [[آقا بزرگ تهرانی]] آن را با عنوان [[تفسیر]] ابی مسلم آورده <ref>ر.ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۵۸، ۳۱۳، ج۵، ص۴۴، رقم ۱۷۸.</ref> و [[حاج خلیفه]] آن را چهارده جلد معرفی کرده است<ref>ر.ک: حاج خلیفة، کشف الظنون، ج۱، ص۵۳۸.</ref>.		#[[جامع التأویل لمحکم التنزیل]]، [[ابومسلم اصفهانی]]؛ [[ابن ندیم]] در [[وصف]] این اثر گفته است: کتابی بزرگ در [[تفسیر قرآن]] طبق [[مذهب]] [[معتزله]] است<ref>ر.ک: ابن ندیم، الفهرست، ص۱۵۱.</ref>. [[آقا بزرگ تهرانی]] آن را با عنوان [[تفسیر]] ابی مسلم آورده <ref>ر.ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۵۸، ۳۱۳، ج۵، ص۴۴، رقم ۱۷۸.</ref> و [[حاج خلیفه]] آن را چهارده جلد معرفی کرده است<ref>ر.ک: حاج خلیفة، کشف الظنون، ج۱، ص۵۳۸.</ref>.
	#[[غریب القرآن]]، [[احمد بن سهل بلخی]]<ref>داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۴۳.</ref>؛		#[[غریب القرآن]]، [[احمد بن سهل بلخی]]<ref>داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۴۳.</ref>؛
	[[#ما اغلق من غریب القرآن]]، [[احمد بن سهل بلخی]]<ref>ر.ک: داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۴۳؛ ابن ندیم از این کتاب با عنوان {{عربی\|کتاب جمع فیه ما غلق عنه فی غریب القرآن}} خبر داده است (ر.ک: الفهرست، ص۱۵۳) و برخی، عنوان‌های {{عربی\|کتاب ما اغلق من غریب القرآن و کتاب جمع فیه ما غاب عنه من غریب القرآن}} را در مورد این کتاب به کار برده‌اند (ر.ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۵۳).</ref>؛		#[[ما اغلق من غریب القرآن]]، [[احمد بن سهل بلخی]]<ref>ر.ک: داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۴۳؛ ابن ندیم از این کتاب با عنوان {{عربی\|کتاب جمع فیه ما غلق عنه فی غریب القرآن}} خبر داده است (ر.ک: الفهرست، ص۱۵۳) و برخی، عنوان‌های {{عربی\|کتاب ما اغلق من غریب القرآن و کتاب جمع فیه ما غاب عنه من غریب القرآن}} را در مورد این کتاب به کار برده‌اند (ر.ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۵۳).</ref>؛
	#[[نظم القرآن]]، [[احمد بن سهل بلخی]]<ref>ر.ک: ابن ندیم، الفهرست، ص۱۵۳؛ داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۴۳.</ref>؛ برخی گفته‌اند در این باب، تألیفی برتر از آن نیست<ref>ر.ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۵۳.</ref>.		#[[نظم القرآن]]، [[احمد بن سهل بلخی]]<ref>ر.ک: ابن ندیم، الفهرست، ص۱۵۳؛ داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۴۳.</ref>؛ برخی گفته‌اند در این باب، تألیفی برتر از آن نیست<ref>ر.ک: آقا بزرگ تهرانی، الذریعة، ج۴، ص۲۵۳.</ref>.
	#[[تفسیر الفاتحة]]، [[احمد بن سهل بلخی]]<ref>ر.ک: داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۴۳؛ آقا بزرگ تهرانی، الذریعه، ج۴، ص۲۵۳.</ref>؛		#[[تفسیر الفاتحة]]، [[احمد بن سهل بلخی]]<ref>ر.ک: داوودی، طبقات المفسرین، ج۱، ص۴۳؛ آقا بزرگ تهرانی، الذریعه، ج۴، ص۲۵۳.</ref>؛

تفسیر عصر غیبت صغری - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani در ‏۷ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۶:۱۱

Wasity: جایگزینی متن - 'تأویل الآیات الظاهرة' به 'تأویل الآیات الظاهرة'

Wasity: جایگزینی متن - 'دست' به 'دست'

Wasity: جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

Heydari: جایگزینی متن - '\(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

Wasity: /* کتاب‌های تفسیری مفقود */

Wasity: /* کتاب‌های تفسیری مفقود */

Msadeq: /* کتاب‌های تفسیری مفقود */

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '