تفسیر عصر پس از تابعین - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Hosein در ‏۲۴ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۷:۳۳

2022-11-24T07:33:24Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۰۳
خط ۱۵:		خط ۱۵:
	== تلاش‌های تفسیری پس از عصر تابعین ==		== تلاش‌های تفسیری پس از عصر تابعین ==
	مفسرانی که [[تفسیر عصر حضور امامان معصوم\|عصر حضور امامان معصوم]] {{عم}} را [[درک]] کرده‌اند، ولی [[روایت]] شنیدن آنان از [[صحابه]] و یا حتی [[دیدار]] آنان با یکی از صحابه [[ثابت]] نباشد، با عنوان «[[مفسران]] بعد از [[تابعین]]» معرفی می‌شوند؛ زیرا هرچند برخی از آنان در عصر تابعین از [[دنیا]] رفته‌اند و حتی [[تاریخ]] وفاتشان جلوتر از تاریخ [[وفات]] برخی از تابعین است، ولی به لحاظ‍ اینکه [[مصاحبت]] و دیدار آنان با صحابۀ [[رسول خدا]] {{صل}} ثابت نمی‌باشد، از مفسران [[تابعی]] به شمار نمی‌آیند. این دسته از مفسران نیز بسیارند؛ از جمله<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۶-۲۵۸.</ref>:		مفسرانی که [[تفسیر عصر حضور امامان معصوم\|عصر حضور امامان معصوم]] {{عم}} را [[درک]] کرده‌اند، ولی [[روایت]] شنیدن آنان از [[صحابه]] و یا حتی [[دیدار]] آنان با یکی از صحابه [[ثابت]] نباشد، با عنوان «[[مفسران]] بعد از [[تابعین]]» معرفی می‌شوند؛ زیرا هرچند برخی از آنان در عصر تابعین از [[دنیا]] رفته‌اند و حتی [[تاریخ]] وفاتشان جلوتر از تاریخ [[وفات]] برخی از تابعین است، ولی به لحاظ‍ اینکه [[مصاحبت]] و دیدار آنان با صحابۀ [[رسول خدا]] {{صل}} ثابت نمی‌باشد، از مفسران [[تابعی]] به شمار نمی‌آیند. این دسته از مفسران نیز بسیارند؛ از جمله<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۶-۲۵۸.</ref>:
	{{فهرست ~~اثر~~}}		{{فهرست ستونی\|۴}}
	# [[ابوبصیر یحیی بن قاسم اسدی]]		# [[ابوبصیر یحیی بن قاسم اسدی]]
	# [[محمد بن علی بن ابی شعبه حلبی]]		# [[محمد بن علی بن ابی شعبه حلبی]]
خط ۱۷۰:		خط ۱۷۰:
	# [[اسماعیل بن یزید بن حریث قطان]]		# [[اسماعیل بن یزید بن حریث قطان]]
	# [[قاسم بن خلیل دمشقی]]		# [[قاسم بن خلیل دمشقی]]
	{{پایان ~~فهرست اثر~~}}		{{پایان}}

	بی‌تردید نمی‌توان مدعی شد مفسران آن عصر به این افراد منحصرند، ولی برخی افرادی را که از مفسران آن عصر به شمار آورده‌اند، هرچند [[تاریخ]] [[وفات]] آنان در آن عصر است، ولی دلیل و شاهدی بر مفسر بودن آنان به‌دست نیامد؛ برای مثال، برخی اعمش ([[سلیمان بن مهران اسدی کوفی]] را از [[مفسران شیعه]] به شمار آورده‌اند<ref>ر. ک: عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۳۶۹.</ref>. در [[شیعه]] بودن وی تأمّلی نیست؛ زیرا رجال‌شناسان بر شیعه بودن وی تصریح دارند. [[آیت‌الله خویی]] فرموده است: در اینکه شیعه بودن اعمش مورد قبول دو فرقۀ شیعه و [[سنی]] است، اشکالی نیست<ref>خویی، معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۲۸۰.</ref>.		بی‌تردید نمی‌توان مدعی شد مفسران آن عصر به این افراد منحصرند، ولی برخی افرادی را که از مفسران آن عصر به شمار آورده‌اند، هرچند [[تاریخ]] [[وفات]] آنان در آن عصر است، ولی دلیل و شاهدی بر مفسر بودن آنان به‌دست نیامد؛ برای مثال، برخی اعمش ([[سلیمان بن مهران اسدی کوفی]] را از [[مفسران شیعه]] به شمار آورده‌اند<ref>ر. ک: عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۳۶۹.</ref>. در [[شیعه]] بودن وی تأمّلی نیست؛ زیرا رجال‌شناسان بر شیعه بودن وی تصریح دارند. [[آیت‌الله خویی]] فرموده است: در اینکه شیعه بودن اعمش مورد قبول دو فرقۀ شیعه و [[سنی]] است، اشکالی نیست<ref>خویی، معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۲۸۰.</ref>.
خط ۱۸۹:		خط ۱۸۹:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~{{تفسیر}}~~

	[[رده:دانش تفسیر قرآن]]		[[رده:دانش تفسیر قرآن]]
	~~[[رده:تفسیر عصر پس از تابعین]]~~

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T19:36:27Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۰۶
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	با نگاهی به کتاب‌های [[علوم قرآنی]]، مانند [[البرهان زرکشی]] و [[الاتقان سیوطی]] و [[کتاب‌های تفسیری]] و [[روایی]] و رجالی [[شیعه]] و [[سنّی]]، پی می‌بریم که در [[عصر حضور]] [[امامان معصوم]]{{عم}} [[مفسران]] زیادی بوده‌اند که با توجه به ویژگی‌های آنان، می‌توان آنان را در چهار دسته قرار داد:		با نگاهی به کتاب‌های [[علوم قرآنی]]، مانند [[البرهان زرکشی]] و [[الاتقان سیوطی]] و [[کتاب‌های تفسیری]] و [[روایی]] و رجالی [[شیعه]] و [[سنّی]]، پی می‌بریم که در [[عصر حضور]] [[امامان معصوم]] {{عم}} [[مفسران]] زیادی بوده‌اند که با توجه به ویژگی‌های آنان، می‌توان آنان را در چهار دسته قرار داد:
	# [[تفسیر مأثور از معصوم]]؛		# [[تفسیر مأثور از معصوم]]؛
	# [[تفسیر صحابه]]؛		# [[تفسیر صحابه]]؛
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	# [[تفسیر عصر پس از تابعین]].<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۵۵.</ref>		# [[تفسیر عصر پس از تابعین]].<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۵۵.</ref>

	==تلاش‌های تفسیری پس از عصر تابعین==		== تلاش‌های تفسیری پس از عصر تابعین ==
	مفسرانی که [[تفسیر عصر حضور امامان معصوم\|عصر حضور امامان معصوم]]{{عم}} را [[درک]] کرده‌اند، ولی [[روایت]] شنیدن آنان از [[صحابه]] و یا حتی [[دیدار]] آنان با یکی از صحابه [[ثابت]] نباشد، با عنوان «[[مفسران]] بعد از [[تابعین]]» معرفی می‌شوند؛ زیرا هرچند برخی از آنان در عصر تابعین از [[دنیا]] رفته‌اند و حتی [[تاریخ]] وفاتشان جلوتر از تاریخ [[وفات]] برخی از تابعین است، ولی به لحاظ‍ اینکه [[مصاحبت]] و دیدار آنان با صحابۀ [[رسول خدا]]{{صل}} ثابت نمی‌باشد، از مفسران [[تابعی]] به شمار نمی‌آیند. این دسته از مفسران نیز بسیارند؛ از جمله<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۶-۲۵۸.</ref>:		مفسرانی که [[تفسیر عصر حضور امامان معصوم\|عصر حضور امامان معصوم]] {{عم}} را [[درک]] کرده‌اند، ولی [[روایت]] شنیدن آنان از [[صحابه]] و یا حتی [[دیدار]] آنان با یکی از صحابه [[ثابت]] نباشد، با عنوان «[[مفسران]] بعد از [[تابعین]]» معرفی می‌شوند؛ زیرا هرچند برخی از آنان در عصر تابعین از [[دنیا]] رفته‌اند و حتی [[تاریخ]] وفاتشان جلوتر از تاریخ [[وفات]] برخی از تابعین است، ولی به لحاظ‍ اینکه [[مصاحبت]] و دیدار آنان با صحابۀ [[رسول خدا]] {{صل}} ثابت نمی‌باشد، از مفسران [[تابعی]] به شمار نمی‌آیند. این دسته از مفسران نیز بسیارند؛ از جمله<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۶-۲۵۸.</ref>:
	{{فهرست اثر}}		{{فهرست اثر}}
	# [[ابوبصیر یحیی بن قاسم اسدی]]		# [[ابوبصیر یحیی بن قاسم اسدی]]
خط ۱۷۲:		خط ۱۷۲:
	{{پایان فهرست اثر}}		{{پایان فهرست اثر}}

	بی‌تردید نمی‌توان مدعی شد مفسران آن عصر به این افراد منحصرند، ولی برخی افرادی را که از مفسران آن عصر به شمار آورده‌اند، هرچند [[تاریخ]] [[وفات]] آنان در آن عصر است، ولی دلیل و شاهدی بر مفسر بودن آنان به‌دست نیامد؛ برای مثال، برخی اعمش ([[سلیمان بن مهران اسدی کوفی]] را از [[مفسران شیعه]] به شمار آورده‌اند<ref>ر.ک: عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۳۶۹.</ref>. در [[شیعه]] بودن وی تأمّلی نیست؛ زیرا رجال‌شناسان بر شیعه بودن وی تصریح دارند. [[آیت‌الله خویی]] فرموده است: در اینکه شیعه بودن اعمش مورد قبول دو فرقۀ شیعه و [[سنی]] است، اشکالی نیست<ref>خویی، معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۲۸۰.</ref>.		بی‌تردید نمی‌توان مدعی شد مفسران آن عصر به این افراد منحصرند، ولی برخی افرادی را که از مفسران آن عصر به شمار آورده‌اند، هرچند [[تاریخ]] [[وفات]] آنان در آن عصر است، ولی دلیل و شاهدی بر مفسر بودن آنان به‌دست نیامد؛ برای مثال، برخی اعمش ([[سلیمان بن مهران اسدی کوفی]] را از [[مفسران شیعه]] به شمار آورده‌اند<ref>ر. ک: عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۳۶۹.</ref>. در [[شیعه]] بودن وی تأمّلی نیست؛ زیرا رجال‌شناسان بر شیعه بودن وی تصریح دارند. [[آیت‌الله خویی]] فرموده است: در اینکه شیعه بودن اعمش مورد قبول دو فرقۀ شیعه و [[سنی]] است، اشکالی نیست<ref>خویی، معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۲۸۰.</ref>.

	همچنین در [[آگاه]] بودن وی به [[قرائت قرآن]] و [[حدیث]] و کثرت [[روایات]] نقل شده از وی نمی‌توان تردید کرد. [[ذهبی]] از وی با عنوان «الامام [[شیخ الاسلام]]، شیخ المقرئین و المحدثین» یاد کرده<ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۶، ص۲۲۶.</ref> [[ابن حجر]] نیز او را [[ثقه]]، حافظ‍ و [[عارف]] به قرائت توصیف کرده است<ref>ابن حجر، تقریب التهذیب، ج۱، ص۳۳۱.</ref> و تصریح به [[استقامت]] و فضل وی از [[شهید ثانی]] نقل شده است<ref>ر.ک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۲۸۱.</ref>. [[عجلی]] گفته است: در [[زمان]] خودش [[محدّث]] [[اهل کوفه]] بوده است<ref>عجلی، معرفة الثقات، ج۱، ص۴۳۱.</ref>. اما بر مفسر بودن وی دلیل و شاهدی در دست نیست؛ زیرا نه کتاب تفسیری برای وی ذکر کرده‌اند و نه عنوان مفسر در معرفی وی به کار برده‌اند.		همچنین در [[آگاه]] بودن وی به [[قرائت قرآن]] و [[حدیث]] و کثرت [[روایات]] نقل شده از وی نمی‌توان تردید کرد. [[ذهبی]] از وی با عنوان «الامام [[شیخ الاسلام]]، شیخ المقرئین و المحدثین» یاد کرده<ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۶، ص۲۲۶.</ref> [[ابن حجر]] نیز او را [[ثقه]]، حافظ‍ و [[عارف]] به قرائت توصیف کرده است<ref>ابن حجر، تقریب التهذیب، ج۱، ص۳۳۱.</ref> و تصریح به [[استقامت]] و فضل وی از [[شهید ثانی]] نقل شده است<ref>ر. ک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۲۸۱.</ref>. [[عجلی]] گفته است: در [[زمان]] خودش [[محدّث]] [[اهل کوفه]] بوده است<ref>عجلی، معرفة الثقات، ج۱، ص۴۳۱.</ref>. اما بر مفسر بودن وی دلیل و شاهدی در دست نیست؛ زیرا نه کتاب تفسیری برای وی ذکر کرده‌اند و نه عنوان مفسر در معرفی وی به کار برده‌اند.

	در [[کتاب‌های تفسیری]] نیز بیشتر قرائت [[آیات]] از وی نقل شده است و موارد نقل [[تفسیر]] از وی اندک است و [[گمان]] نمی‌کنم به مقداری باشد که بتوان او را از مفسران به شمار آورد. نمونه نقل معنا از وی چنین است: [[شیخ طوسی]] در [[تفسیر]] {{متن قرآن\|فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«ای مؤمنان! هر کس از دینش برگردد خداوند به زودی گروهی را می‌آورد که دوستشان می‌دارد و دوستش می‌دارند؛ در برابر مؤمنان خاکسار و در برابر کافران دشوارند» سوره مائده، آیه ۵۴.</ref> از اعمش نقل کرده که گفته است: {{متن قرآن\|أَذِلَّةٍ}} یعنی ضعیفا<ref>طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۳، ص۵۵۷.</ref>. در تفسیر {{متن قرآن\|...وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ}}<ref>«و (نیز) هر کس را که ایمان آورده است و جز اندکی همراه وی ایمان نیاورده بودند» سوره هود، آیه ۴۰.</ref> از وی نقل کرده که گفته است: «افراد اندکی که به [[حضرت نوح]]{{ع}} [[ایمان]] آوردند هفت نفر بودند»<ref>هود/ ۴۰.</ref>.		در [[کتاب‌های تفسیری]] نیز بیشتر قرائت [[آیات]] از وی نقل شده است و موارد نقل [[تفسیر]] از وی اندک است و [[گمان]] نمی‌کنم به مقداری باشد که بتوان او را از مفسران به شمار آورد. نمونه نقل معنا از وی چنین است: [[شیخ طوسی]] در [[تفسیر]] {{متن قرآن\|فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«ای مؤمنان! هر کس از دینش برگردد خداوند به زودی گروهی را می‌آورد که دوستشان می‌دارد و دوستش می‌دارند؛ در برابر مؤمنان خاکسار و در برابر کافران دشوارند» سوره مائده، آیه ۵۴.</ref> از اعمش نقل کرده که گفته است: {{متن قرآن\|أَذِلَّةٍ}} یعنی ضعیفا<ref>طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۳، ص۵۵۷.</ref>. در تفسیر {{متن قرآن\|...وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ}}<ref>«و (نیز) هر کس را که ایمان آورده است و جز اندکی همراه وی ایمان نیاورده بودند» سوره هود، آیه ۴۰.</ref> از وی نقل کرده که گفته است: «افراد اندکی که به [[حضرت نوح]] {{ع}} [[ایمان]] آوردند هفت نفر بودند»<ref>هود/ ۴۰.</ref>.

	همچنین [[ابو الاسود دئلی]]، [[محمد بن فرات جعفی]]، [[عبدالرحمان بن کثیر هاشمی]] و [[زیات]] را از [[مفسران]] آن عصر به شمار آورده‌اند، ولی دلیلی بر [[مفسر]] بودن آنان ارائه نداده‌اند، جز اینکه در [[تفسیر قمی]] برخی [[روایات تفسیری]] از آنان نقل شده<ref>ر.ک: عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۳۵۳، ۴۱۴-۴۱۸ و ۴۲۱؛ ادنه وی، طبقات المفسرین، ص۱۴ و ۱۵.</ref>، و معلوم است که با این مقدار، مفسر بودن آنان ثابت نمی‌شود؛ همان‌گونه که در مفسر بودن برخی افراد که از مفسران [[تابعی]] به شمار آمده‌اند نیز تردید وجود دارد؛ برای مثال، [[ابو عبدالرحمان سلمی]]، [[ابو الشعثاء کوفی]]، [[اسود بن یزید نخعی]]، [[محمد بن سیرین انصاری]]، [[قیس بن مسلم جدلی]] را از مفسران تابعی به شمار آورده‌اند، ولی [[شاهد]] و دلیلی برای مفسر بودن آنان ذکر نکرده‌اند<ref>ر.ک: معرفت، التفسیر المفسرون فی ثوبه القشیب، ج۱، ص۳۹۱، ۴۰۳ و ۴۰۷.</ref>.		همچنین [[ابو الاسود دئلی]]، [[محمد بن فرات جعفی]]، [[عبدالرحمان بن کثیر هاشمی]] و [[زیات]] را از [[مفسران]] آن عصر به شمار آورده‌اند، ولی دلیلی بر [[مفسر]] بودن آنان ارائه نداده‌اند، جز اینکه در [[تفسیر قمی]] برخی [[روایات تفسیری]] از آنان نقل شده<ref>ر. ک: عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۳۵۳، ۴۱۴-۴۱۸ و ۴۲۱؛ ادنه وی، طبقات المفسرین، ص۱۴ و ۱۵.</ref>، و معلوم است که با این مقدار، مفسر بودن آنان ثابت نمی‌شود؛ همان‌گونه که در مفسر بودن برخی افراد که از مفسران [[تابعی]] به شمار آمده‌اند نیز تردید وجود دارد؛ برای مثال، [[ابو عبدالرحمان سلمی]]، [[ابو الشعثاء کوفی]]، [[اسود بن یزید نخعی]]، [[محمد بن سیرین انصاری]]، [[قیس بن مسلم جدلی]] را از مفسران تابعی به شمار آورده‌اند، ولی [[شاهد]] و دلیلی برای مفسر بودن آنان ذکر نکرده‌اند<ref>ر. ک: معرفت، التفسیر المفسرون فی ثوبه القشیب، ج۱، ص۳۹۱، ۴۰۳ و ۴۰۷.</ref>.

	بنابراین، هر چند مفسران [[عصر حضور]] به افرادی که در اینجا [[شناسایی]] شد، منحصر نمی‌شوند؛ همۀ افرادی را که دیگران از مفسران آن عصر به شمار آورده‌اند<ref>آقای عقیقی بخشایشی عاصم، اعمش، محمد بن فرات، رواسی، مالک بن عطیه احمسی، کسایی، هشام بن حکم شیبانی، دارم بن قبیصه، فضیل بن زبیر رسانی، فضیل بن یسار بصری، معلی بن محمد بصری، محمد بن ابی عمیر، احمد بن محمد اشعری، حسن بن سعید اهوازی، احمد بن محمد سیاری، عبدک، سلمة بن خطاب را نیز از مفسران شیعه در قرن دوم و نیمه اول قرن سوم معرفی کرده است (ر.ک: طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۳۸۱، ۳۸۳، ۳۹۶، ۴۱۴، ۴۱۶، ۴۱۷، ۴۲۱، ۴۲۳، ۴۳۲، ۴۳۳، ۴۳۵، ۴۳۷، ۴۴۱، ۴۴۲، ۴۴۶، ۴۴۸، ۴۵۷، ۴۶۱، ۴۶۵، ۴۷۶، ۴۷۹، ۴۹۴، ۴۹۶، ۴۹۹، ۵۰۶، ۵۰۷ و ۵۰۸)، ولی طبق بیان فوق، این مطلب به بررسی نیاز دارد. برخی از آنها، مفسر بودنشان نامعلوم است و برخی مانند احمد بن حسن اسفراینی مفسر بودنش شاهد دارد، ولی در عصر حضور بودنش معلوم نیست. مؤلف آن را از مفسران آغاز قرن سوم به شمار آورده است و حال آنکه خود به نقل از معجم المؤلفین کحاله او را زنده پیش از ۴۱۳ ه‍‌. ق معرفی کرده است (ر.ک: طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۴۵۷).</ref> نیز نمی‌توان بدون بررسی از [[مفسران]] [[عصر حضور]] دانست.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۵۶-۲۵۸.</ref>		بنابراین، هر چند مفسران [[عصر حضور]] به افرادی که در اینجا [[شناسایی]] شد، منحصر نمی‌شوند؛ همۀ افرادی را که دیگران از مفسران آن عصر به شمار آورده‌اند<ref>آقای عقیقی بخشایشی عاصم، اعمش، محمد بن فرات، رواسی، مالک بن عطیه احمسی، کسایی، هشام بن حکم شیبانی، دارم بن قبیصه، فضیل بن زبیر رسانی، فضیل بن یسار بصری، معلی بن محمد بصری، محمد بن ابی عمیر، احمد بن محمد اشعری، حسن بن سعید اهوازی، احمد بن محمد سیاری، عبدک، سلمة بن خطاب را نیز از مفسران شیعه در قرن دوم و نیمه اول قرن سوم معرفی کرده است (ر. ک: طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۳۸۱، ۳۸۳، ۳۹۶، ۴۱۴، ۴۱۶، ۴۱۷، ۴۲۱، ۴۲۳، ۴۳۲، ۴۳۳، ۴۳۵، ۴۳۷، ۴۴۱، ۴۴۲، ۴۴۶، ۴۴۸، ۴۵۷، ۴۶۱، ۴۶۵، ۴۷۶، ۴۷۹، ۴۹۴، ۴۹۶، ۴۹۹، ۵۰۶، ۵۰۷ و ۵۰۸)، ولی طبق بیان فوق، این مطلب به بررسی نیاز دارد. برخی از آنها، مفسر بودنشان نامعلوم است و برخی مانند احمد بن حسن اسفراینی مفسر بودنش شاهد دارد، ولی در عصر حضور بودنش معلوم نیست. مؤلف آن را از مفسران آغاز قرن سوم به شمار آورده است و حال آنکه خود به نقل از معجم المؤلفین کحاله او را زنده پیش از ۴۱۳ ه‍‌. ق معرفی کرده است (ر. ک: طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۴۵۷).</ref> نیز نمی‌توان بدون بررسی از [[مفسران]] [[عصر حضور]] دانست.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۵۶-۲۵۸.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T05:59:18Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

نمایش تغییرات

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

2022-06-01T06:49:24Z

جایگزینی متن - '\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$252\,\s252\,\s233$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$255\,\s245\,\s227$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۱۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[~~دانش تفسیر قرآن~~]]''' است. "'''~~[[تفسیر عصر پس از تابعین]]~~'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[تفسیر عصر پس از تابعین در علوم قرآن]] - [[تفسیر عصر پس از تابعین در تاریخ اسلامی]]~~</div>~~		\| موضوع مرتبط = دانش تفسیر قرآن
			\| عنوان مدخل = [[تفسیر عصر پس از تابعین]]
			\| مداخل مرتبط = [[تفسیر عصر پس از تابعین در علوم قرآن]] - [[تفسیر عصر پس از تابعین در تاریخ اسلامی]]
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==

Wasity: /* مقدمه */

2022-04-06T10:54:17Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۲۴
خط ۳:		خط ۳:
	<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[تفسیر عصر پس از تابعین در علوم قرآن]] - [[تفسیر عصر پس از تابعین در تاریخ اسلامی]]</div>		<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[تفسیر عصر پس از تابعین در علوم قرآن]] - [[تفسیر عصر پس از تابعین در تاریخ اسلامی]]</div>

	==مقدمه==		== مقدمه ==
			با نگاهی به کتاب‌های [[علوم قرآنی]]، مانند [[البرهان زرکشی]] و [[الاتقان سیوطی]] و [[کتاب‌های تفسیری]] و [[روایی]] و رجالی [[شیعه]] و [[سنّی]]، پی می‌بریم که در [[عصر حضور]] [[امامان معصوم]]{{عم}} [[مفسران]] زیادی بوده‌اند که با توجه به ویژگی‌های آنان، می‌توان آنان را در چهار دسته قرار داد:
			#[[تفسیر مأثور از معصوم]]؛
			#[[تفسیر صحابه]]؛
			#[[تفسیر تابعین]]؛
			#[[تفسیر عصر پس از تابعین]].<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۵۵.</ref>

			==تلاش‌های تفسیری پس از عصر تابعین==
	مفسرانی که [[تفسیر عصر حضور امامان معصوم\|عصر حضور امامان معصوم]]{{عم}} را [[درک]] کرده‌اند، ولی [[روایت]] شنیدن آنان از [[صحابه]] و یا حتی [[دیدار]] آنان با یکی از صحابه [[ثابت]] نباشد، با عنوان «[[مفسران]] بعد از [[تابعین]]» معرفی می‌شوند؛ زیرا هرچند برخی از آنان در عصر تابعین از [[دنیا]] رفته‌اند و حتی [[تاریخ]] وفاتشان جلوتر از تاریخ [[وفات]] برخی از تابعین است، ولی به لحاظ‍ اینکه [[مصاحبت]] و دیدار آنان با صحابۀ [[رسول خدا]]{{صل}} ثابت نمی‌باشد، از مفسران [[تابعی]] به شمار نمی‌آیند. این دسته از مفسران نیز بسیارند؛ از جمله<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۶-۲۵۸.</ref>:		مفسرانی که [[تفسیر عصر حضور امامان معصوم\|عصر حضور امامان معصوم]]{{عم}} را [[درک]] کرده‌اند، ولی [[روایت]] شنیدن آنان از [[صحابه]] و یا حتی [[دیدار]] آنان با یکی از صحابه [[ثابت]] نباشد، با عنوان «[[مفسران]] بعد از [[تابعین]]» معرفی می‌شوند؛ زیرا هرچند برخی از آنان در عصر تابعین از [[دنیا]] رفته‌اند و حتی [[تاریخ]] وفاتشان جلوتر از تاریخ [[وفات]] برخی از تابعین است، ولی به لحاظ‍ اینکه [[مصاحبت]] و دیدار آنان با صحابۀ [[رسول خدا]]{{صل}} ثابت نمی‌باشد، از مفسران [[تابعی]] به شمار نمی‌آیند. این دسته از مفسران نیز بسیارند؛ از جمله<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۶-۲۵۸.</ref>:
	{{فهرست اثر}}		{{فهرست اثر}}

Wasity: /* مقدمه */

2022-04-06T08:34:39Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۰۴
خط ۱۶۲:		خط ۱۶۲:
	{{پایان فهرست اثر}}		{{پایان فهرست اثر}}

	تاکنون با تعدادی از [[مفسران]] بعد از [[تابعین]]، یعنی افرادی که [[تابعی]] بودن آنان ثابت نیست ولی به [[گواهی]] رجال‌شناسان و کتاب‌شناسان [[مفسر]] بوده و یا کتاب [[تفسیری]] نیز داشته‌اند، آشنا شدیم. بی‌تردید نمی‌توان مدعی شد مفسران آن عصر به این افراد منحصرند، ولی برخی افرادی را که از مفسران آن عصر به شمار آورده‌اند، هرچند [[تاریخ]] [[وفات]] آنان در آن عصر است، ولی دلیل و شاهدی بر مفسر بودن آنان به‌دست نیامد؛ برای مثال، برخی اعمش ([[سلیمان بن مهران اسدی کوفی]] را از [[مفسران شیعه]] به شمار آورده‌اند<ref>ر.ک: عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۳۶۹.</ref>. در [[شیعه]] بودن وی تأمّلی نیست؛ زیرا رجال‌شناسان بر شیعه بودن وی تصریح دارند. [[آیت‌الله خویی]] فرموده است: در اینکه شیعه بودن اعمش مورد قبول دو فرقۀ شیعه و [[سنی]] است، اشکالی نیست<ref>خویی، معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۲۸۰.</ref>.		بی‌تردید نمی‌توان مدعی شد مفسران آن عصر به این افراد منحصرند، ولی برخی افرادی را که از مفسران آن عصر به شمار آورده‌اند، هرچند [[تاریخ]] [[وفات]] آنان در آن عصر است، ولی دلیل و شاهدی بر مفسر بودن آنان به‌دست نیامد؛ برای مثال، برخی اعمش ([[سلیمان بن مهران اسدی کوفی]] را از [[مفسران شیعه]] به شمار آورده‌اند<ref>ر.ک: عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۳۶۹.</ref>. در [[شیعه]] بودن وی تأمّلی نیست؛ زیرا رجال‌شناسان بر شیعه بودن وی تصریح دارند. [[آیت‌الله خویی]] فرموده است: در اینکه شیعه بودن اعمش مورد قبول دو فرقۀ شیعه و [[سنی]] است، اشکالی نیست<ref>خویی، معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۲۸۰.</ref>.

	همچنین در [[آگاه]] بودن وی به [[قرائت قرآن]] و [[حدیث]] و کثرت [[روایات]] نقل شده از وی نمی‌توان تردید کرد. [[ذهبی]] از وی با عنوان «الامام [[شیخ الاسلام]]، شیخ المقرئین و المحدثین» یاد کرده<ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۶، ص۲۲۶.</ref> [[ابن حجر]] نیز او را [[ثقه]]، حافظ‍ و [[عارف]] به قرائت توصیف کرده است<ref>ابن حجر، تقریب التهذیب، ج۱، ص۳۳۱.</ref> و تصریح به [[استقامت]] و فضل وی از [[شهید ثانی]] نقل شده است<ref>ر.ک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۲۸۱.</ref>. [[عجلی]] گفته است: در [[زمان]] خودش [[محدّث]] [[اهل کوفه]] بوده است<ref>عجلی، معرفة الثقات، ج۱، ص۴۳۱.</ref>. اما بر مفسر بودن وی دلیل و شاهدی در دست نیست؛ زیرا نه کتاب تفسیری برای وی ذکر کرده‌اند و نه عنوان مفسر در معرفی وی به کار برده‌اند.		همچنین در [[آگاه]] بودن وی به [[قرائت قرآن]] و [[حدیث]] و کثرت [[روایات]] نقل شده از وی نمی‌توان تردید کرد. [[ذهبی]] از وی با عنوان «الامام [[شیخ الاسلام]]، شیخ المقرئین و المحدثین» یاد کرده<ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۶، ص۲۲۶.</ref> [[ابن حجر]] نیز او را [[ثقه]]، حافظ‍ و [[عارف]] به قرائت توصیف کرده است<ref>ابن حجر، تقریب التهذیب، ج۱، ص۳۳۱.</ref> و تصریح به [[استقامت]] و فضل وی از [[شهید ثانی]] نقل شده است<ref>ر.ک: خویی، معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۲۸۱.</ref>. [[عجلی]] گفته است: در [[زمان]] خودش [[محدّث]] [[اهل کوفه]] بوده است<ref>عجلی، معرفة الثقات، ج۱، ص۴۳۱.</ref>. اما بر مفسر بودن وی دلیل و شاهدی در دست نیست؛ زیرا نه کتاب تفسیری برای وی ذکر کرده‌اند و نه عنوان مفسر در معرفی وی به کار برده‌اند.

Wasity: /* مقدمه */

2022-04-06T08:33:37Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۰۳
خط ۴:		خط ۴:

	==مقدمه==		==مقدمه==
	مفسرانی که [[تفسیر عصر حضور امامان معصوم\|عصر حضور امامان معصوم]]{{عم}} را [[درک]] کرده‌اند، ولی [[روایت]] شنیدن آنان از [[صحابه]] و یا حتی [[دیدار]] آنان با یکی از صحابه [[ثابت]] نباشد، با عنوان «[[مفسران]] بعد از [[تابعین]]» معرفی می‌شوند؛ زیرا هرچند برخی از آنان در عصر تابعین از [[دنیا]] رفته‌اند و حتی [[تاریخ]] وفاتشان جلوتر از تاریخ [[وفات]] برخی از تابعین است، ولی به لحاظ‍ اینکه [[مصاحبت]] و دیدار آنان با صحابۀ [[رسول خدا]]{{صل}} ثابت نمی‌باشد، از مفسران [[تابعی]] به شمار نمی‌آیند. این دسته از مفسران نیز بسیارند؛ از جمله:<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۶-۲۵۸.</ref>:		مفسرانی که [[تفسیر عصر حضور امامان معصوم\|عصر حضور امامان معصوم]]{{عم}} را [[درک]] کرده‌اند، ولی [[روایت]] شنیدن آنان از [[صحابه]] و یا حتی [[دیدار]] آنان با یکی از صحابه [[ثابت]] نباشد، با عنوان «[[مفسران]] بعد از [[تابعین]]» معرفی می‌شوند؛ زیرا هرچند برخی از آنان در عصر تابعین از [[دنیا]] رفته‌اند و حتی [[تاریخ]] وفاتشان جلوتر از تاریخ [[وفات]] برخی از تابعین است، ولی به لحاظ‍ اینکه [[مصاحبت]] و دیدار آنان با صحابۀ [[رسول خدا]]{{صل}} ثابت نمی‌باشد، از مفسران [[تابعی]] به شمار نمی‌آیند. این دسته از مفسران نیز بسیارند؛ از جمله<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۶-۲۵۸.</ref>:
	{{فهرست اثر}}		{{فهرست اثر}}
	#[[ابوبصیر یحیی بن قاسم اسدی]]		#[[ابوبصیر یحیی بن قاسم اسدی]]

Wasity: /* مقدمه */

2022-04-06T08:33:11Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۰۳
خط ۴:		خط ۴:

	==مقدمه==		==مقدمه==
	مفسرانی که [[تفسیر عصر حضور امامان معصوم\|عصر حضور امامان معصوم]]{{عم}} را [[درک]] کرده‌اند، ولی [[روایت]] شنیدن آنان از [[صحابه]] و یا حتی [[دیدار]] آنان با یکی از صحابه [[ثابت]] نباشد، با عنوان «[[مفسران]] بعد از [[تابعین]]» معرفی می‌شوند؛ زیرا هرچند برخی از آنان در عصر تابعین از [[دنیا]] رفته‌اند و حتی [[تاریخ]] وفاتشان جلوتر از تاریخ [[وفات]] برخی از تابعین است، ولی به لحاظ‍ اینکه [[مصاحبت]] و دیدار آنان با صحابۀ [[رسول خدا]]{{صل}} ثابت نمی‌باشد، از مفسران [[تابعی]] به شمار نمی‌آیند. این دسته از مفسران نیز بسیارند و بیان شرح‌ حال همۀ آنان حتی به اختصار، صفحات زیادی را پُر می‌کند؛ ازاین‌رو، به معرفی اجمالی آنان اکتفا می‌شود<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۶-۲۵۸.</ref>:		مفسرانی که [[تفسیر عصر حضور امامان معصوم\|عصر حضور امامان معصوم]]{{عم}} را [[درک]] کرده‌اند، ولی [[روایت]] شنیدن آنان از [[صحابه]] و یا حتی [[دیدار]] آنان با یکی از صحابه [[ثابت]] نباشد، با عنوان «[[مفسران]] بعد از [[تابعین]]» معرفی می‌شوند؛ زیرا هرچند برخی از آنان در عصر تابعین از [[دنیا]] رفته‌اند و حتی [[تاریخ]] وفاتشان جلوتر از تاریخ [[وفات]] برخی از تابعین است، ولی به لحاظ‍ اینکه [[مصاحبت]] و دیدار آنان با صحابۀ [[رسول خدا]]{{صل}} ثابت نمی‌باشد، از مفسران [[تابعی]] به شمار نمی‌آیند. این دسته از مفسران نیز بسیارند؛ از جمله:<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۲۶-۲۵۸.</ref>:
	{{فهرست اثر}}		{{فهرست اثر}}
	#[[ابوبصیر یحیی بن قاسم اسدی]]		#[[ابوبصیر یحیی بن قاسم اسدی]]

Wasity: /* مقدمه */

2022-04-06T08:31:41Z

مقدمه

نمایش تغییرات

Msadeq: /* مقدمه */

2022-04-06T08:28:29Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۵۸
خط ۱۶۸:		خط ۱۶۸:
	در [[کتاب‌های تفسیری]] نیز بیشتر قرائت [[آیات]] از وی نقل شده است و موارد نقل [[تفسیر]] از وی اندک است و [[گمان]] نمی‌کنم به مقداری باشد که بتوان او را از مفسران به شمار آورد. نمونه نقل معنا از وی چنین است: [[شیخ طوسی]] در [[تفسیر]] {{متن قرآن\|فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«ای مؤمنان! هر کس از دینش برگردد خداوند به زودی گروهی را می‌آورد که دوستشان می‌دارد و دوستش می‌دارند؛ در برابر مؤمنان خاکسار و در برابر کافران دشوارند» سوره مائده، آیه ۵۴.</ref> از اعمش نقل کرده که گفته است: {{متن قرآن\|أَذِلَّةٍ}} یعنی ضعیفا<ref>طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۳، ص۵۵۷.</ref>. در تفسیر {{متن قرآن\|...وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ}}<ref>«و (نیز) هر کس را که ایمان آورده است و جز اندکی همراه وی ایمان نیاورده بودند» سوره هود، آیه ۴۰.</ref> از وی نقل کرده که گفته است: «افراد اندکی که به [[حضرت نوح]]{{ع}} [[ایمان]] آوردند هفت نفر بودند»<ref>هود/ ۴۰.</ref>.		در [[کتاب‌های تفسیری]] نیز بیشتر قرائت [[آیات]] از وی نقل شده است و موارد نقل [[تفسیر]] از وی اندک است و [[گمان]] نمی‌کنم به مقداری باشد که بتوان او را از مفسران به شمار آورد. نمونه نقل معنا از وی چنین است: [[شیخ طوسی]] در [[تفسیر]] {{متن قرآن\|فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«ای مؤمنان! هر کس از دینش برگردد خداوند به زودی گروهی را می‌آورد که دوستشان می‌دارد و دوستش می‌دارند؛ در برابر مؤمنان خاکسار و در برابر کافران دشوارند» سوره مائده، آیه ۵۴.</ref> از اعمش نقل کرده که گفته است: {{متن قرآن\|أَذِلَّةٍ}} یعنی ضعیفا<ref>طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۳، ص۵۵۷.</ref>. در تفسیر {{متن قرآن\|...وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ}}<ref>«و (نیز) هر کس را که ایمان آورده است و جز اندکی همراه وی ایمان نیاورده بودند» سوره هود، آیه ۴۰.</ref> از وی نقل کرده که گفته است: «افراد اندکی که به [[حضرت نوح]]{{ع}} [[ایمان]] آوردند هفت نفر بودند»<ref>هود/ ۴۰.</ref>.

	همچنین [[ابو الاسود دئلی]]، [[محمد بن فرات]]، [[عبدالرحمان بن کثیر هاشمی]] و [[زیات]] را از [[مفسران]] آن عصر به شمار آورده‌اند، ولی دلیلی بر [[مفسر]] بودن آنان ارائه نداده‌اند، جز اینکه در [[تفسیر قمی]] برخی [[روایات تفسیری]] از آنان نقل شده<ref>ر.ک: عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۳۵۳، ۴۱۴-۴۱۸ و ۴۲۱؛ ادنه وی، طبقات المفسرین، ص۱۴ و ۱۵.</ref>، و معلوم است که با این مقدار، مفسر بودن آنان ثابت نمی‌شود؛ همان‌گونه که در مفسر بودن برخی افراد که از مفسران [[تابعی]] به شمار آمده‌اند نیز تردید وجود دارد؛ برای مثال، [[ابو عبدالرحمان سلمی]]، [[ابو الشعثاء کوفی]]، [[اسود بن یزید نخعی]]، [[محمد بن سیرین انصاری]]، [[قیس بن مسلم جدلی]] را از مفسران تابعی به شمار آورده‌اند، ولی [[شاهد]] و دلیلی برای مفسر بودن آنان ذکر نکرده‌اند<ref>ر.ک: معرفت، التفسیر المفسرون فی ثوبه القشیب، ج۱، ص۳۹۱، ۴۰۳ و ۴۰۷.</ref>.		همچنین [[ابو الاسود دئلی]]، [[محمد بن فرات جعفی]]، [[عبدالرحمان بن کثیر هاشمی]] و [[زیات]] را از [[مفسران]] آن عصر به شمار آورده‌اند، ولی دلیلی بر [[مفسر]] بودن آنان ارائه نداده‌اند، جز اینکه در [[تفسیر قمی]] برخی [[روایات تفسیری]] از آنان نقل شده<ref>ر.ک: عقیقی بخشایشی، طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۳۵۳، ۴۱۴-۴۱۸ و ۴۲۱؛ ادنه وی، طبقات المفسرین، ص۱۴ و ۱۵.</ref>، و معلوم است که با این مقدار، مفسر بودن آنان ثابت نمی‌شود؛ همان‌گونه که در مفسر بودن برخی افراد که از مفسران [[تابعی]] به شمار آمده‌اند نیز تردید وجود دارد؛ برای مثال، [[ابو عبدالرحمان سلمی]]، [[ابو الشعثاء کوفی]]، [[اسود بن یزید نخعی]]، [[محمد بن سیرین انصاری]]، [[قیس بن مسلم جدلی]] را از مفسران تابعی به شمار آورده‌اند، ولی [[شاهد]] و دلیلی برای مفسر بودن آنان ذکر نکرده‌اند<ref>ر.ک: معرفت، التفسیر المفسرون فی ثوبه القشیب، ج۱، ص۳۹۱، ۴۰۳ و ۴۰۷.</ref>.

	بنابراین، هر چند مفسران [[عصر حضور]] به افرادی که در اینجا [[شناسایی]] شد، منحصر نمی‌شوند؛ همۀ افرادی را که دیگران از مفسران آن عصر به شمار آورده‌اند<ref>آقای عقیقی بخشایشی عاصم، اعمش، محمد بن فرات، رواسی، مالک بن عطیه احمسی، کسایی، هشام بن حکم شیبانی، دارم بن قبیصه، فضیل بن زبیر رسانی، فضیل بن یسار بصری، معلی بن محمد بصری، محمد بن ابی عمیر، احمد بن محمد اشعری، حسن بن سعید اهوازی، احمد بن محمد سیاری، عبدک، سلمة بن خطاب را نیز از مفسران شیعه در قرن دوم و نیمه اول قرن سوم معرفی کرده است (ر.ک: طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۳۸۱، ۳۸۳، ۳۹۶، ۴۱۴، ۴۱۶، ۴۱۷، ۴۲۱، ۴۲۳، ۴۳۲، ۴۳۳، ۴۳۵، ۴۳۷، ۴۴۱، ۴۴۲، ۴۴۶، ۴۴۸، ۴۵۷، ۴۶۱، ۴۶۵، ۴۷۶، ۴۷۹، ۴۹۴، ۴۹۶، ۴۹۹، ۵۰۶، ۵۰۷ و ۵۰۸)، ولی طبق بیان فوق، این مطلب به بررسی نیاز دارد. برخی از آنها، مفسر بودنشان نامعلوم است و برخی مانند احمد بن حسن اسفراینی مفسر بودنش شاهد دارد، ولی در عصر حضور بودنش معلوم نیست. مؤلف آن را از مفسران آغاز قرن سوم به شمار آورده است و حال آنکه خود به نقل از معجم المؤلفین کحاله او را زنده پیش از ۴۱۳ ه‍‌. ق معرفی کرده است (ر.ک: طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۴۵۷).</ref> نیز نمی‌توان بدون بررسی از [[مفسران]] [[عصر حضور]] دانست.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۵۶-۲۵۸.</ref>		بنابراین، هر چند مفسران [[عصر حضور]] به افرادی که در اینجا [[شناسایی]] شد، منحصر نمی‌شوند؛ همۀ افرادی را که دیگران از مفسران آن عصر به شمار آورده‌اند<ref>آقای عقیقی بخشایشی عاصم، اعمش، محمد بن فرات، رواسی، مالک بن عطیه احمسی، کسایی، هشام بن حکم شیبانی، دارم بن قبیصه، فضیل بن زبیر رسانی، فضیل بن یسار بصری، معلی بن محمد بصری، محمد بن ابی عمیر، احمد بن محمد اشعری، حسن بن سعید اهوازی، احمد بن محمد سیاری، عبدک، سلمة بن خطاب را نیز از مفسران شیعه در قرن دوم و نیمه اول قرن سوم معرفی کرده است (ر.ک: طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۳۸۱، ۳۸۳، ۳۹۶، ۴۱۴، ۴۱۶، ۴۱۷، ۴۲۱، ۴۲۳، ۴۳۲، ۴۳۳، ۴۳۵، ۴۳۷، ۴۴۱، ۴۴۲، ۴۴۶، ۴۴۸، ۴۵۷، ۴۶۱، ۴۶۵، ۴۷۶، ۴۷۹، ۴۹۴، ۴۹۶، ۴۹۹، ۵۰۶، ۵۰۷ و ۵۰۸)، ولی طبق بیان فوق، این مطلب به بررسی نیاز دارد. برخی از آنها، مفسر بودنشان نامعلوم است و برخی مانند احمد بن حسن اسفراینی مفسر بودنش شاهد دارد، ولی در عصر حضور بودنش معلوم نیست. مؤلف آن را از مفسران آغاز قرن سوم به شمار آورده است و حال آنکه خود به نقل از معجم المؤلفین کحاله او را زنده پیش از ۴۱۳ ه‍‌. ق معرفی کرده است (ر.ک: طبقات مفسران شیعه، ج۱، ص۴۵۷).</ref> نیز نمی‌توان بدون بررسی از [[مفسران]] [[عصر حضور]] دانست.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۵۶-۲۵۸.</ref>

تفسیر عصر پس از تابعین - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Hosein در ‏۲۴ نوامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۷:۳۳

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

Heydari: جایگزینی متن - '\(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

Wasity: /* مقدمه */

Wasity: /* مقدمه */

Wasity: /* مقدمه */

Wasity: /* مقدمه */

Wasity: /* مقدمه */

Msadeq: /* مقدمه */

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '