تفسیر قرآن به قرآن در علوم قرآنی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Wasity: جایگزینی متن - 'لام' به 'لام'

2022-09-28T19:38:30Z

جایگزینی متن - 'لام' به 'لام'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۰۸
خط ۱۰۶:		خط ۱۰۶:
	#{{متن قرآن\|إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}}<ref>«(که) به (پاداش و نعمت) پروردگارش می‌نگرد» سوره قیامه، آیه ۲۳.</ref>. وقتی که این آیه را با آیات {{متن قرآن\|لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ}}<ref>«چیزی مانند او نیست» سوره شوری، آیه ۱۱.</ref> و {{متن قرآن\|لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ}}<ref>«چشم‌ها او را در نمی‌یابند و او چشم‌ها را در می‌یابد و او نازک‌بین آگاه است» سوره انعام، آیه ۱۰۳.</ref> بسنجیم، دستِ کم [[شبهه]] جسمانیت [[خدا]] منتفی می‌شود. آنگاه یا باید مراد از {{متن قرآن\|نَاظِرَةٌ}} نگاه کردن به نعمت‌های [[جاودانی]] [[الهی]] [[تفسیر]] شود. یا مراد از {{متن قرآن\|نَاظِرَةٌ}} نوعی [[شهود]] [[قلبی]] و [[باطنی]] باشد که آن [[روز]] [[آدمی]] با چشم [[دل]]، نه با [[چشم سر]]، [[خدا]] را می‌بیند.		#{{متن قرآن\|إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}}<ref>«(که) به (پاداش و نعمت) پروردگارش می‌نگرد» سوره قیامه، آیه ۲۳.</ref>. وقتی که این آیه را با آیات {{متن قرآن\|لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ}}<ref>«چیزی مانند او نیست» سوره شوری، آیه ۱۱.</ref> و {{متن قرآن\|لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ}}<ref>«چشم‌ها او را در نمی‌یابند و او چشم‌ها را در می‌یابد و او نازک‌بین آگاه است» سوره انعام، آیه ۱۰۳.</ref> بسنجیم، دستِ کم [[شبهه]] جسمانیت [[خدا]] منتفی می‌شود. آنگاه یا باید مراد از {{متن قرآن\|نَاظِرَةٌ}} نگاه کردن به نعمت‌های [[جاودانی]] [[الهی]] [[تفسیر]] شود. یا مراد از {{متن قرآن\|نَاظِرَةٌ}} نوعی [[شهود]] [[قلبی]] و [[باطنی]] باشد که آن [[روز]] [[آدمی]] با چشم [[دل]]، نه با [[چشم سر]]، [[خدا]] را می‌بیند.
	#{{متن قرآن\|قُلْ لَا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ}}<ref>«بگو: جز خداوند کسی در آسمان‌ها و زمین غیب را نمی‌داند و درنمی‌یابند که چه هنگام برانگیخته خواهند شد» سوره نمل، آیه ۶۵.</ref>، اما وقتی که این [[آیه]] را با آیاتی از قبیل {{متن قرآن\|فَلَا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا * إِلَّا مَنِ ارْتَضَى مِنْ رَسُولٍ}}<ref>«او دانای نهان است پس هیچ کس را بر نهان خویش آگاه نمی‌کند * جز فرستاده‌ای را که بپسندد» سوره جن، آیه ۲۶-۲۷.</ref> بسنجیم، معلوم می‌شود، [[علم غیب]] که ذاتاً در انحصار خدا است، گاهی از جانب او بر رسولی که او را برای [[رسالت]] خویش [[برگزیده]] عطا و درنتیجه، دریچه‌ای از [[علم]] [[غیب الهی]] به رویش گشوده می‌شود. چنان که فرموده است: {{متن قرآن\|ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ}}<ref>«این از خبرهای نهانی است که به تو وحی می‌کنیم» سوره آل عمران، آیه ۴۴.</ref>، {{متن قرآن\|تِلْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهَا إِلَيْكَ}}<ref>«این از خبرهای غیب است که ما به تو وحی می‌کنیم» سوره هود، آیه ۴۹.</ref>.		#{{متن قرآن\|قُلْ لَا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ}}<ref>«بگو: جز خداوند کسی در آسمان‌ها و زمین غیب را نمی‌داند و درنمی‌یابند که چه هنگام برانگیخته خواهند شد» سوره نمل، آیه ۶۵.</ref>، اما وقتی که این [[آیه]] را با آیاتی از قبیل {{متن قرآن\|فَلَا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا * إِلَّا مَنِ ارْتَضَى مِنْ رَسُولٍ}}<ref>«او دانای نهان است پس هیچ کس را بر نهان خویش آگاه نمی‌کند * جز فرستاده‌ای را که بپسندد» سوره جن، آیه ۲۶-۲۷.</ref> بسنجیم، معلوم می‌شود، [[علم غیب]] که ذاتاً در انحصار خدا است، گاهی از جانب او بر رسولی که او را برای [[رسالت]] خویش [[برگزیده]] عطا و درنتیجه، دریچه‌ای از [[علم]] [[غیب الهی]] به رویش گشوده می‌شود. چنان که فرموده است: {{متن قرآن\|ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ}}<ref>«این از خبرهای نهانی است که به تو وحی می‌کنیم» سوره آل عمران، آیه ۴۴.</ref>، {{متن قرآن\|تِلْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهَا إِلَيْكَ}}<ref>«این از خبرهای غیب است که ما به تو وحی می‌کنیم» سوره هود، آیه ۴۹.</ref>.
	#{{متن قرآن\|وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ...}}<ref>«و زنان طلاق داده باید تا سه پاکی (از حیض) خویشتن، انتظار کشند» سوره بقره، آیه ۲۲۸.</ref>، ظاهر کلمه {{متن قرآن\|الْمُطَلَّقَاتُ}} که جمع مُحَلّی با الف و [[لام]] است تمام انواع [[زنان]] مطلَّقه (رجعی، خُلعی و مبارات) را شامل می‌شود. ولی قید {{متن قرآن\|بُعُولَتُهُنَّ}} که در ذیل آن ذکر گردید، نشان می‌دهد که مراد از {{متن قرآن\|الْمُطَلَّقَاتُ}} در صدر آیه، تنها زنان مطلّقه به [[طلاق]] رجعی هستند نه دو گروه دیگر. بنابراین ذیل آیه، صدر آن را تخصیص زده که خود نوعی از [[تفسیر قرآن به قرآن]] محسوب می‌شود.		#{{متن قرآن\|وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ...}}<ref>«و زنان طلاق داده باید تا سه پاکی (از حیض) خویشتن، انتظار کشند» سوره بقره، آیه ۲۲۸.</ref>، ظاهر کلمه {{متن قرآن\|الْمُطَلَّقَاتُ}} که جمع مُحَلّی با الف و لام است تمام انواع [[زنان]] مطلَّقه (رجعی، خُلعی و مبارات) را شامل می‌شود. ولی قید {{متن قرآن\|بُعُولَتُهُنَّ}} که در ذیل آن ذکر گردید، نشان می‌دهد که مراد از {{متن قرآن\|الْمُطَلَّقَاتُ}} در صدر آیه، تنها زنان مطلّقه به [[طلاق]] رجعی هستند نه دو گروه دیگر. بنابراین ذیل آیه، صدر آن را تخصیص زده که خود نوعی از [[تفسیر قرآن به قرآن]] محسوب می‌شود.
	#{{متن قرآن\|وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ}}<ref>«و هر کس گرویدن (به اسلام) را نپذیرد کردارش تباه می‌شود» سوره مائده، آیه ۵.</ref>، ولی وقتی که این [[آیه]] با آیه {{متن قرآن\|وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ}}<ref>«از تو درباره جنگ در ماه حرام می‌پرسند، بگو: جنگ در آن (گناهی) بزرگ است و (گناه) باز داشتن (مردم) از راه خداوند و ناسپاسی به او و (باز داشتن مردم از) مسجد الحرام و بیرون راندن اهل آن از آن، در نظر خداوند بزرگ‌تر است و آشوب (شرک) از کشتار (هم) بزرگ‌تر است؛ و (این کافران) پیاپی با شما جنگ می‌کنند تا اگر بتوانند شما را از دینتان بازگردانند، و کردار کسانی از شما که از دین خود بازگردند و در کفر بمیرند، در این جهان و جهان واپسین، تباه است و آنان دمساز آتش و در آن جاودانند» سوره بقره، آیه ۲۱۷.</ref>؛ بسنجیم، معلوم می‌شود که اطلاق [[حبط عمل]] [[مرتد]] که در آیه اول آمده، در آیه دوم به صورت [[مرگ]] او در حال [[کفر]] و [[ارتداد]]، مقیّد شده است. بنابراین، راه [[توبه]] برای مرتد باز است و حبط عملش در صورتی است که توبه نکند و با کفر بمیرد.		#{{متن قرآن\|وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ}}<ref>«و هر کس گرویدن (به اسلام) را نپذیرد کردارش تباه می‌شود» سوره مائده، آیه ۵.</ref>، ولی وقتی که این [[آیه]] با آیه {{متن قرآن\|وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ}}<ref>«از تو درباره جنگ در ماه حرام می‌پرسند، بگو: جنگ در آن (گناهی) بزرگ است و (گناه) باز داشتن (مردم) از راه خداوند و ناسپاسی به او و (باز داشتن مردم از) مسجد الحرام و بیرون راندن اهل آن از آن، در نظر خداوند بزرگ‌تر است و آشوب (شرک) از کشتار (هم) بزرگ‌تر است؛ و (این کافران) پیاپی با شما جنگ می‌کنند تا اگر بتوانند شما را از دینتان بازگردانند، و کردار کسانی از شما که از دین خود بازگردند و در کفر بمیرند، در این جهان و جهان واپسین، تباه است و آنان دمساز آتش و در آن جاودانند» سوره بقره، آیه ۲۱۷.</ref>؛ بسنجیم، معلوم می‌شود که اطلاق [[حبط عمل]] [[مرتد]] که در آیه اول آمده، در آیه دوم به صورت [[مرگ]] او در حال [[کفر]] و [[ارتداد]]، مقیّد شده است. بنابراین، راه [[توبه]] برای مرتد باز است و حبط عملش در صورتی است که توبه نکند و با کفر بمیرد.
	# [[قرآن]] به طور سربسته و مجمل فرموده است: {{متن قرآن\|أَقِيمُوا الصَّلَاةَ}}<ref>«و نماز را برپا دارید» سوره بقره، آیه ۴۳.</ref>، اما در [[آیات]] دیگر این [[اجمال]] را برطرف و فرموده است: {{متن قرآن\|أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا}}<ref>«نماز را از هنگام بازگشت خورشید (در نیمه روز) تا تاریکی شب بپا دار! و (نیز) نماز صبح را که نماز صبح با گواهی (فرشتگان) است» سوره اسراء، آیه ۷۸.</ref>، {{متن قرآن\|وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ}}<ref>«و نماز را در دو سوی روز و ساعتی از آغاز شب بپا دار؛ بی‌گمان نیکی‌ها بدی‌ها را می‌زدایند؛ این یادکردی برای یادآوران است» سوره هود، آیه ۱۱۴.</ref>؛ برخی گفته‌اند: این [[آیه]] اشاره به نمازهای پنج‌گانه است، ولی برخی دیگر گفته‎اند: فقط اشاره به [[نماز صبح]] و [[مغرب]] و عشا دارد. ظاهر تعبیر {{متن قرآن\|طَرَفَيِ النَّهَارِ}} (دو طرف [[روز]]) این است که نماز صبح و مغرب را بیان می‌کند که در دو طرف روز قرار گرفته و «زُلَف» جمعِ «زُلفَة» به معنی نزدیک بودن است که به قسمت‌های آغاز شب که نزدیک به روز است گفته می‌شود که بر [[نماز]] عشا منطبق است. در [[روایات]] هم همین معنا [[تأیید]] شده است<ref>بحار الانوار، ج۸۴، ص۱۴۰، ح۸؛ ج۷۹، ص۲۸۹، ح۱۶؛ وسائل الشیعه، ج۴، ص۱۰، ح۴۳۸۵.</ref>.		# [[قرآن]] به طور سربسته و مجمل فرموده است: {{متن قرآن\|أَقِيمُوا الصَّلَاةَ}}<ref>«و نماز را برپا دارید» سوره بقره، آیه ۴۳.</ref>، اما در [[آیات]] دیگر این [[اجمال]] را برطرف و فرموده است: {{متن قرآن\|أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا}}<ref>«نماز را از هنگام بازگشت خورشید (در نیمه روز) تا تاریکی شب بپا دار! و (نیز) نماز صبح را که نماز صبح با گواهی (فرشتگان) است» سوره اسراء، آیه ۷۸.</ref>، {{متن قرآن\|وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ}}<ref>«و نماز را در دو سوی روز و ساعتی از آغاز شب بپا دار؛ بی‌گمان نیکی‌ها بدی‌ها را می‌زدایند؛ این یادکردی برای یادآوران است» سوره هود، آیه ۱۱۴.</ref>؛ برخی گفته‌اند: این [[آیه]] اشاره به نمازهای پنج‌گانه است، ولی برخی دیگر گفته‎اند: فقط اشاره به [[نماز صبح]] و [[مغرب]] و عشا دارد. ظاهر تعبیر {{متن قرآن\|طَرَفَيِ النَّهَارِ}} (دو طرف [[روز]]) این است که نماز صبح و مغرب را بیان می‌کند که در دو طرف روز قرار گرفته و «زُلَف» جمعِ «زُلفَة» به معنی نزدیک بودن است که به قسمت‌های آغاز شب که نزدیک به روز است گفته می‌شود که بر [[نماز]] عشا منطبق است. در [[روایات]] هم همین معنا [[تأیید]] شده است<ref>بحار الانوار، ج۸۴، ص۱۴۰، ح۸؛ ج۷۹، ص۲۸۹، ح۱۶؛ وسائل الشیعه، ج۴، ص۱۰، ح۴۳۸۵.</ref>.

Wasity: جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

2022-09-11T05:07:48Z

جایگزینی متن - 'وصف' به 'وصف'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۳۷
خط ۴۹:		خط ۴۹:
	مراد از پشتوانه‌های قرآنی و روایی، آیات و روایاتی است که به گونه ای روش مزبور را در فهم و [[تفسیر قرآن]] تأیید می‌‌کنند که اهمّ آنها از این قرارند:		مراد از پشتوانه‌های قرآنی و روایی، آیات و روایاتی است که به گونه ای روش مزبور را در فهم و [[تفسیر قرآن]] تأیید می‌‌کنند که اهمّ آنها از این قرارند:
	# آیات ناظر به «[[نور]]» و «تبیان» بودن قرآن: نظیر [[آیه]] {{متن قرآن\|وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ}}<ref>«بر تو این کتاب را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز و رهنمود و بخشایش و نویدبخشی برای مسلمانان است» سوره نحل، آیه ۸۹.</ref>، {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُبِينًا}}<ref>«ای مردم! به راستی برهانی از سوی پروردگارتان برای شما آمده است و نوری آشکار برای شما فرو فرستاده‌ایم» سوره نساء، آیه ۱۷۴.</ref>، {{متن قرآن\|كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«این‌گونه خداوند برای شما آیات (خود) را روشن می‌گوید باشد که شما بیندیشید» سوره بقره، آیه ۲۱۹.</ref>. از این آیات می‌‌توان دریافت که قرآن بیان کننده و روشنگر [[معارف]] و [[حقایق]] است و با این اوصاف، منطقی نیست که دلالت این کتاب پیچیده، غیر قابل حل و وابسته به منابع بیرونی باشد و نتواند بیانگر [[معارف]] خود باشد. <ref>المیزان، ج ۱، ص۶؛ تسنیم، ج ۱، ص۶۵ - ۶۶؛ اسباب الخطأ فی التفسیر، ج ۱، ص۵۲. </ref>		# آیات ناظر به «[[نور]]» و «تبیان» بودن قرآن: نظیر [[آیه]] {{متن قرآن\|وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ}}<ref>«بر تو این کتاب را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز و رهنمود و بخشایش و نویدبخشی برای مسلمانان است» سوره نحل، آیه ۸۹.</ref>، {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُبِينًا}}<ref>«ای مردم! به راستی برهانی از سوی پروردگارتان برای شما آمده است و نوری آشکار برای شما فرو فرستاده‌ایم» سوره نساء، آیه ۱۷۴.</ref>، {{متن قرآن\|كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«این‌گونه خداوند برای شما آیات (خود) را روشن می‌گوید باشد که شما بیندیشید» سوره بقره، آیه ۲۱۹.</ref>. از این آیات می‌‌توان دریافت که قرآن بیان کننده و روشنگر [[معارف]] و [[حقایق]] است و با این اوصاف، منطقی نیست که دلالت این کتاب پیچیده، غیر قابل حل و وابسته به منابع بیرونی باشد و نتواند بیانگر [[معارف]] خود باشد. <ref>المیزان، ج ۱، ص۶؛ تسنیم، ج ۱، ص۶۵ - ۶۶؛ اسباب الخطأ فی التفسیر، ج ۱، ص۵۲. </ref>
	# [[آیات]] ناظر به [[اختلاف]] ناپذیری و همگونی [[قرآن]]: در [[آیه]] {{متن قرآن\|أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا}}<ref>«آیا به قرآن نیک نمی‌اندیشند که اگر از سوی (کسی) جز خداوند می‌بود در آن اختلاف بسیار می‌یافتند» سوره نساء، آیه ۸۲.</ref> پس از توصیه به [[تدبر در قرآن]]، از عدم اختلاف در این کتاب یاد شده است. و در آیه {{متن قرآن\|اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ}}<ref>«خداوند است که بهترین گفتار را (به گونه) کتابی (با آیاتی) همانند دوگانه (یعنی مکرّر) فرو فرستاده است؛ پوست‌های آنان که از پروردگار خویش می‌هراسند از آن به لرزه می‌افتد سپس با یاد خداوند پوست‌ها و دل‌هاشان نرم می‌شود؛ این رهنمود خداوند است که با آن هر که» سوره زمر، آیه ۲۳.</ref> قرآن به [[وصف]] [[نیکوترین سخن]] و همگون و سازگار ستوده شده است. در آیه اخیر، وصف «[[متشابه]]» درباره کل [[آیات قرآن]] آمده و ناظر به همگونی و یکدستی در [[ادبیات]] و معارف آن است. <ref>مجمع البیان، ج ۸، ص۷۷۲؛ المیزان، ج ۱۲، ص۱۹۱. </ref> واژه {{متن قرآن\| مَثَانِيَ}} نیز در همین آیه بر اساس وجهی که آن را از ماده «[[ثنی]]» به معنای انعطاف شمرده،<ref>المیزان، ج ۱۲، ص۱۹۱؛ ص۷۱؛ الدرالمنثور، ج ۵، ص۶۱۰. </ref> مفید معنای [[سازگاری]] و [[وفاق]] میان آیه‌ها خواهد بود. طبعاً از نتایج چنین اوصافی، می‌‌تواند همگونی معنایی و همپوشی [[تفسیری]] میان آیات باشد یا به گونه ای که آیات مختلف بتوانند به [[فهم]] درست و کامل‌تر یکدیگر مدد رسانند. <ref>تفسیر موضوعی، ج ۱، ص۱۴۰؛ «قرآن در قرآن».</ref>		# [[آیات]] ناظر به [[اختلاف]] ناپذیری و همگونی [[قرآن]]: در [[آیه]] {{متن قرآن\|أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا}}<ref>«آیا به قرآن نیک نمی‌اندیشند که اگر از سوی (کسی) جز خداوند می‌بود در آن اختلاف بسیار می‌یافتند» سوره نساء، آیه ۸۲.</ref> پس از توصیه به [[تدبر در قرآن]]، از عدم اختلاف در این کتاب یاد شده است. و در آیه {{متن قرآن\|اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ}}<ref>«خداوند است که بهترین گفتار را (به گونه) کتابی (با آیاتی) همانند دوگانه (یعنی مکرّر) فرو فرستاده است؛ پوست‌های آنان که از پروردگار خویش می‌هراسند از آن به لرزه می‌افتد سپس با یاد خداوند پوست‌ها و دل‌هاشان نرم می‌شود؛ این رهنمود خداوند است که با آن هر که» سوره زمر، آیه ۲۳.</ref> قرآن به وصف [[نیکوترین سخن]] و همگون و سازگار ستوده شده است. در آیه اخیر، وصف «[[متشابه]]» درباره کل [[آیات قرآن]] آمده و ناظر به همگونی و یکدستی در [[ادبیات]] و معارف آن است. <ref>مجمع البیان، ج ۸، ص۷۷۲؛ المیزان، ج ۱۲، ص۱۹۱. </ref> واژه {{متن قرآن\| مَثَانِيَ}} نیز در همین آیه بر اساس وجهی که آن را از ماده «[[ثنی]]» به معنای انعطاف شمرده،<ref>المیزان، ج ۱۲، ص۱۹۱؛ ص۷۱؛ الدرالمنثور، ج ۵، ص۶۱۰. </ref> مفید معنای [[سازگاری]] و [[وفاق]] میان آیه‌ها خواهد بود. طبعاً از نتایج چنین اوصافی، می‌‌تواند همگونی معنایی و همپوشی [[تفسیری]] میان آیات باشد یا به گونه ای که آیات مختلف بتوانند به [[فهم]] درست و کامل‌تر یکدیگر مدد رسانند. <ref>تفسیر موضوعی، ج ۱، ص۱۴۰؛ «قرآن در قرآن».</ref>
	# توصیف بخشی از [[قرآن]] به «[[ام الکتاب]]» و «[[محکمات]]»: این [[آیات]] [[مرجع]] [[تفسیری]] بخش‌های دیگرند که «[[متشابه]]» ([[شبهه]] انگیز) شمرده شده‌اند. در [[آیه]] {{متن قرآن\|هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ}}<ref>«اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» (/ استوار/ یک رویه)‌اند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر (آیات) «متشابه» (/ چند رویه)‌اند؛ اما آنهایی که در دل کژی دارند، از سر آشوب و تأویل جویی، از آیات متشابه آن، پیروی می‌کنند در حالی که تأویل آن را جز خداوند نمی‌داند و استواران در دانش، می‌گویند: ما بدان ایمان داریم، تمام آن از نزد پروردگار ماست و جز خردمندان، کسی در یاد نمی‌گیرد» سوره آل عمران، آیه ۷.</ref> از تقسیم فوق یاد شده و [[پیروی]] [[متشابهات]] بدون توجه به محکمات، کار کج دلان [[فتنه]] انگیز شمرده شده و محکمات به مثابه أمّ الکتاب، جانمایه اصلی قرآن تلقی شده است. <ref>المیزان، ج ۳، ص۳۲ ـ ۴۴. </ref> این آیه به ضمیمه روایاتی که راه [[تفسیر]] و [[فهم]] مقصود از [[آیات متشابه]] را [[رجوع]] به محکمات و بالطبع همگون دیدن آنها با هم دانسته،<ref>عیون اخبار الرضا {{ع}}، ج ۲، ص۲۶۱؛ الاحتجاج، ج ۲، ص۱۹۱ - ۱۹۲. </ref> می‌‌تواند از پشتوانه‌های نظری مورد بحث به شمار آید. <ref>المیزان، ج ۱۱، ص۲۵، ۷۵. </ref>		# توصیف بخشی از [[قرآن]] به «[[ام الکتاب]]» و «[[محکمات]]»: این [[آیات]] [[مرجع]] [[تفسیری]] بخش‌های دیگرند که «[[متشابه]]» ([[شبهه]] انگیز) شمرده شده‌اند. در [[آیه]] {{متن قرآن\|هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ}}<ref>«اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» (/ استوار/ یک رویه)‌اند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر (آیات) «متشابه» (/ چند رویه)‌اند؛ اما آنهایی که در دل کژی دارند، از سر آشوب و تأویل جویی، از آیات متشابه آن، پیروی می‌کنند در حالی که تأویل آن را جز خداوند نمی‌داند و استواران در دانش، می‌گویند: ما بدان ایمان داریم، تمام آن از نزد پروردگار ماست و جز خردمندان، کسی در یاد نمی‌گیرد» سوره آل عمران، آیه ۷.</ref> از تقسیم فوق یاد شده و [[پیروی]] [[متشابهات]] بدون توجه به محکمات، کار کج دلان [[فتنه]] انگیز شمرده شده و محکمات به مثابه أمّ الکتاب، جانمایه اصلی قرآن تلقی شده است. <ref>المیزان، ج ۳، ص۳۲ ـ ۴۴. </ref> این آیه به ضمیمه روایاتی که راه [[تفسیر]] و [[فهم]] مقصود از [[آیات متشابه]] را [[رجوع]] به محکمات و بالطبع همگون دیدن آنها با هم دانسته،<ref>عیون اخبار الرضا {{ع}}، ج ۲، ص۲۶۱؛ الاحتجاج، ج ۲، ص۱۹۱ - ۱۹۲. </ref> می‌‌تواند از پشتوانه‌های نظری مورد بحث به شمار آید. <ref>المیزان، ج ۱۱، ص۲۵، ۷۵. </ref>
	# [[تصدیق]] و [[گواهی]] آیات نسبت به مفاد یکدیگر: بر اساس [[روایات]] [[دینی]]، آیه‌های قرآن یکدیگر را [[تأیید]] و تصدیق می‌‌کنند، پس نباید میان آنها [[ناسازگاری]] و ناهمخوانی افکند، چنان که [[پیامبر اکرم]] {{صل}} فرمودند: {{متن حدیث\|إنّ القرآنَ لَيُصَدِّقُ بَعضُهُ بَعضا، فلا تُكذِّبوا بَعضَهُ بِبَعضٍ}}.<ref>کنز العمال، ج ۱، ص۶۱۹. </ref> [[امیرمؤمنان]]، [[امام علی]] {{ع}} نیز [[آیات قرآن]] را [[تصدیق]] گر و [[گواه]] و گویای یکدیگر معرفی می‌‌کند: {{متن حدیث\| يَنْطِقُ بَعْضُهُ بِبَعْضٍ وَ يَشْهَدُ بَعْضُهُ عَلَى بَعْضٍ}} <ref> نهج البلاغه، خطبه ۱۳۳. </ref> عبارت مشهور {{متن حدیث\| إِنَّ الْقِرَانِ يُفَسِّرَ بَعْضُهُ بَعْضاً}} نیز هرچند به نحو [[مسند]] از [[پیشوایان دین]] نقل نشده است،<ref>روح المعانی، ج ۸، ص۱۵؛ بحارالانوار، ج ۲۹، ص۳۵۲. </ref> در کنار [[ادله]] گذشته، مضمونی تأییدپذیر دارد.		# [[تصدیق]] و [[گواهی]] آیات نسبت به مفاد یکدیگر: بر اساس [[روایات]] [[دینی]]، آیه‌های قرآن یکدیگر را [[تأیید]] و تصدیق می‌‌کنند، پس نباید میان آنها [[ناسازگاری]] و ناهمخوانی افکند، چنان که [[پیامبر اکرم]] {{صل}} فرمودند: {{متن حدیث\|إنّ القرآنَ لَيُصَدِّقُ بَعضُهُ بَعضا، فلا تُكذِّبوا بَعضَهُ بِبَعضٍ}}.<ref>کنز العمال، ج ۱، ص۶۱۹. </ref> [[امیرمؤمنان]]، [[امام علی]] {{ع}} نیز [[آیات قرآن]] را [[تصدیق]] گر و [[گواه]] و گویای یکدیگر معرفی می‌‌کند: {{متن حدیث\| يَنْطِقُ بَعْضُهُ بِبَعْضٍ وَ يَشْهَدُ بَعْضُهُ عَلَى بَعْضٍ}} <ref> نهج البلاغه، خطبه ۱۳۳. </ref> عبارت مشهور {{متن حدیث\| إِنَّ الْقِرَانِ يُفَسِّرَ بَعْضُهُ بَعْضاً}} نیز هرچند به نحو [[مسند]] از [[پیشوایان دین]] نقل نشده است،<ref>روح المعانی، ج ۸، ص۱۵؛ بحارالانوار، ج ۲۹، ص۳۵۲. </ref> در کنار [[ادله]] گذشته، مضمونی تأییدپذیر دارد.
خط ۹۰:		خط ۹۰:

	== تفسیر قرآن به قرآن در دانشنامه معاصر قرآن کریم ==		== تفسیر قرآن به قرآن در دانشنامه معاصر قرآن کریم ==
	مجموعه [[آیات]] مربوط به هر موضوعی از موضوعات [[قرآن]]، آنگاه که در ردیف هم قرار گیرند، مفهومی کلی از آن موضوع به دست می‌دهند که مفسرِ قرآن را در پی جویی [[حقیقت]] آن [[یاری]] می‌دهند. مثلاً به عنوان نمونه، وقتی که آیات مربوط به [[شفاعت]]، پهلوی هم چیده شوند، این نتیجه به دست می‌آید که آیات نافیِ شفاعت مربوط به بت‌های مورد [[پرستش]] [[مشرکان]] است که آنان میپنداشتند شفاعتگران‌شان در [[روز قیامت]] خواهند بود و اما دیگر آیاتی که دلالت بر [[اثبات]] شفاعت دارند، آیاتی هستند که شفاعت را منوط به اجازه و [[اذن الهی]] می‌دانند: {{متن قرآن\|مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ}}<ref>«کیست که جز به اذن وی نزد او شفاعت آورد» سوره بقره، آیه ۲۵۵.</ref>. بنابراین، عرضه آیات بر آیات و نتیجه‌گیری صحیح از آنها، نوعی [[تفسیر قرآن به قرآن]] محسوب می‌شود. از جمله پشتوانه‌های نظری تمسّک و تفسیر قرآن به قرآن، آیاتی است که قرآن را با [[وصف]] «[[نور]]» و «تبیان» معرفی نموده است. نظیر [[آیه]] {{متن قرآن\|وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) روزی را که در هر امّتی گواهی از خودشان بر آنان برانگیزیم و تو را بر اینان گواه آوریم و بر تو این کتاب را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز و رهنمود و بخشایش و نویدبخشی برای مسلمانان است» سوره نحل، آیه ۸۹.</ref>. {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُبِينًا}}<ref>«ای مردم! به راستی برهانی از سوی پروردگارتان برای شما آمده است و نوری آشکار برای شما فرو فرستاده‌ایم» سوره نساء، آیه ۱۷۴.</ref>. حال، [[قرآنی]] که خود «نور» و «بیانگر» است، قطعاً روشنگر و بیانگر مفاهیم خود نیز خواهد بود. مخصوصاً تعبیر {{متن قرآن\|تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ}} یعنی بیانگر هر چیزی بودن، بی‌گمان، بیانگر خود بودن را نیز شامل می‌شود. با توجه به این‌گونه آیات، قرآن بیانگر و روشنگر [[معارف]] و مطالب گوناگون خود نیز هست. پس منطقی نخواهد بود که بگوییم [[قرآن]] بیانگر همه چیز است، اما بیانگر خود نباشد <ref>المیزان، ج۱، ص۶.</ref>!؛ علاوه بر این، خود قرآن می‌فرماید: {{متن قرآن\|أَوَلَمْ يَكْفِهِمْ أَنَّا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ يُتْلَى عَلَيْهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَرَحْمَةً وَذِكْرَى لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ}}<ref>«و آیا همین برای آنان بسنده نیست که ما بر تو کتاب (آسمانی) را فرو فرستاده‌ایم که بر آنان خوانده می‌شود؟ به راستی در این (کار) بخشایش و یادکردی برای گروه مؤمنان است» سوره عنکبوت، آیه ۵۱.</ref>.		مجموعه [[آیات]] مربوط به هر موضوعی از موضوعات [[قرآن]]، آنگاه که در ردیف هم قرار گیرند، مفهومی کلی از آن موضوع به دست می‌دهند که مفسرِ قرآن را در پی جویی [[حقیقت]] آن [[یاری]] می‌دهند. مثلاً به عنوان نمونه، وقتی که آیات مربوط به [[شفاعت]]، پهلوی هم چیده شوند، این نتیجه به دست می‌آید که آیات نافیِ شفاعت مربوط به بت‌های مورد [[پرستش]] [[مشرکان]] است که آنان میپنداشتند شفاعتگران‌شان در [[روز قیامت]] خواهند بود و اما دیگر آیاتی که دلالت بر [[اثبات]] شفاعت دارند، آیاتی هستند که شفاعت را منوط به اجازه و [[اذن الهی]] می‌دانند: {{متن قرآن\|مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ}}<ref>«کیست که جز به اذن وی نزد او شفاعت آورد» سوره بقره، آیه ۲۵۵.</ref>. بنابراین، عرضه آیات بر آیات و نتیجه‌گیری صحیح از آنها، نوعی [[تفسیر قرآن به قرآن]] محسوب می‌شود. از جمله پشتوانه‌های نظری تمسّک و تفسیر قرآن به قرآن، آیاتی است که قرآن را با وصف «[[نور]]» و «تبیان» معرفی نموده است. نظیر [[آیه]] {{متن قرآن\|وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) روزی را که در هر امّتی گواهی از خودشان بر آنان برانگیزیم و تو را بر اینان گواه آوریم و بر تو این کتاب را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز و رهنمود و بخشایش و نویدبخشی برای مسلمانان است» سوره نحل، آیه ۸۹.</ref>. {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُبِينًا}}<ref>«ای مردم! به راستی برهانی از سوی پروردگارتان برای شما آمده است و نوری آشکار برای شما فرو فرستاده‌ایم» سوره نساء، آیه ۱۷۴.</ref>. حال، [[قرآنی]] که خود «نور» و «بیانگر» است، قطعاً روشنگر و بیانگر مفاهیم خود نیز خواهد بود. مخصوصاً تعبیر {{متن قرآن\|تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ}} یعنی بیانگر هر چیزی بودن، بی‌گمان، بیانگر خود بودن را نیز شامل می‌شود. با توجه به این‌گونه آیات، قرآن بیانگر و روشنگر [[معارف]] و مطالب گوناگون خود نیز هست. پس منطقی نخواهد بود که بگوییم [[قرآن]] بیانگر همه چیز است، اما بیانگر خود نباشد <ref>المیزان، ج۱، ص۶.</ref>!؛ علاوه بر این، خود قرآن می‌فرماید: {{متن قرآن\|أَوَلَمْ يَكْفِهِمْ أَنَّا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ يُتْلَى عَلَيْهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَرَحْمَةً وَذِكْرَى لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ}}<ref>«و آیا همین برای آنان بسنده نیست که ما بر تو کتاب (آسمانی) را فرو فرستاده‌ایم که بر آنان خوانده می‌شود؟ به راستی در این (کار) بخشایش و یادکردی برای گروه مؤمنان است» سوره عنکبوت، آیه ۵۱.</ref>.

	بیشتر [[تفاسیر]] از آغاز تاکنون، کم و بیش، [[شیوه]] [[تفسیر قرآن به قرآن]] در آنها [[مشاهده]] می‌شود، ولی این شیوه به صورت فراگیر و گسترده در تفاسیری چون «[[المیزان (کتاب(\|المیزان]]» [[علامه طباطبایی]]، «[[الفرقان (کتاب)\|الفرقان]]» [[محمد صادقی تهرانی]]، «[[تسنیم (کتاب)\|تسنیم]]» [[جوادی آملی]]، «[[تفسیر نمونه (کتاب)\|تفسیر نمونه]]» [[ناصر مکارم شیرازی]] و «[[التحریر و التنویر (کتاب)\|التحریر و التنویر]]» [[محمد طاهر بن عاشور اندلسی]] نمایان‌تر و آشکارتر است.		بیشتر [[تفاسیر]] از آغاز تاکنون، کم و بیش، [[شیوه]] [[تفسیر قرآن به قرآن]] در آنها [[مشاهده]] می‌شود، ولی این شیوه به صورت فراگیر و گسترده در تفاسیری چون «[[المیزان (کتاب(\|المیزان]]» [[علامه طباطبایی]]، «[[الفرقان (کتاب)\|الفرقان]]» [[محمد صادقی تهرانی]]، «[[تسنیم (کتاب)\|تسنیم]]» [[جوادی آملی]]، «[[تفسیر نمونه (کتاب)\|تفسیر نمونه]]» [[ناصر مکارم شیرازی]] و «[[التحریر و التنویر (کتاب)\|التحریر و التنویر]]» [[محمد طاهر بن عاشور اندلسی]] نمایان‌تر و آشکارتر است.

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T19:36:57Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T05:59:42Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۲۹
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط		{{مدخل مرتبط
	\| موضوع مرتبط = تفسیر قرآن به قرآن		\| موضوع مرتبط = تفسیر قرآن به قرآن
خط ۱۰۹:		خط ۱۰۸:
	#{{متن قرآن\|وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ...}}<ref>«و زنان طلاق داده باید تا سه پاکی (از حیض) خویشتن، انتظار کشند» سوره بقره، آیه ۲۲۸.</ref>، ظاهر کلمه {{متن قرآن\|الْمُطَلَّقَاتُ}} که جمع مُحَلّی با الف و [[لام]] است تمام انواع [[زنان]] مطلَّقه (رجعی، خُلعی و مبارات) را شامل می‌شود. ولی قید {{متن قرآن\|بُعُولَتُهُنَّ}} که در ذیل آن ذکر گردید، نشان می‌دهد که مراد از {{متن قرآن\|الْمُطَلَّقَاتُ}} در صدر آیه، تنها زنان مطلّقه به [[طلاق]] رجعی هستند نه دو گروه دیگر. بنابراین ذیل آیه، صدر آن را تخصیص زده که خود نوعی از [[تفسیر قرآن به قرآن]] محسوب می‌شود.		#{{متن قرآن\|وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ...}}<ref>«و زنان طلاق داده باید تا سه پاکی (از حیض) خویشتن، انتظار کشند» سوره بقره، آیه ۲۲۸.</ref>، ظاهر کلمه {{متن قرآن\|الْمُطَلَّقَاتُ}} که جمع مُحَلّی با الف و [[لام]] است تمام انواع [[زنان]] مطلَّقه (رجعی، خُلعی و مبارات) را شامل می‌شود. ولی قید {{متن قرآن\|بُعُولَتُهُنَّ}} که در ذیل آن ذکر گردید، نشان می‌دهد که مراد از {{متن قرآن\|الْمُطَلَّقَاتُ}} در صدر آیه، تنها زنان مطلّقه به [[طلاق]] رجعی هستند نه دو گروه دیگر. بنابراین ذیل آیه، صدر آن را تخصیص زده که خود نوعی از [[تفسیر قرآن به قرآن]] محسوب می‌شود.
	#{{متن قرآن\|وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ}}<ref>«و هر کس گرویدن (به اسلام) را نپذیرد کردارش تباه می‌شود» سوره مائده، آیه ۵.</ref>، ولی وقتی که این [[آیه]] با آیه {{متن قرآن\|وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ}}<ref>«از تو درباره جنگ در ماه حرام می‌پرسند، بگو: جنگ در آن (گناهی) بزرگ است و (گناه) باز داشتن (مردم) از راه خداوند و ناسپاسی به او و (باز داشتن مردم از) مسجد الحرام و بیرون راندن اهل آن از آن، در نظر خداوند بزرگ‌تر است و آشوب (شرک) از کشتار (هم) بزرگ‌تر است؛ و (این کافران) پیاپی با شما جنگ می‌کنند تا اگر بتوانند شما را از دینتان بازگردانند، و کردار کسانی از شما که از دین خود بازگردند و در کفر بمیرند، در این جهان و جهان واپسین، تباه است و آنان دمساز آتش و در آن جاودانند» سوره بقره، آیه ۲۱۷.</ref>؛ بسنجیم، معلوم می‌شود که اطلاق [[حبط عمل]] [[مرتد]] که در آیه اول آمده، در آیه دوم به صورت [[مرگ]] او در حال [[کفر]] و [[ارتداد]]، مقیّد شده است. بنابراین، راه [[توبه]] برای مرتد باز است و حبط عملش در صورتی است که توبه نکند و با کفر بمیرد.		#{{متن قرآن\|وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ}}<ref>«و هر کس گرویدن (به اسلام) را نپذیرد کردارش تباه می‌شود» سوره مائده، آیه ۵.</ref>، ولی وقتی که این [[آیه]] با آیه {{متن قرآن\|وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ}}<ref>«از تو درباره جنگ در ماه حرام می‌پرسند، بگو: جنگ در آن (گناهی) بزرگ است و (گناه) باز داشتن (مردم) از راه خداوند و ناسپاسی به او و (باز داشتن مردم از) مسجد الحرام و بیرون راندن اهل آن از آن، در نظر خداوند بزرگ‌تر است و آشوب (شرک) از کشتار (هم) بزرگ‌تر است؛ و (این کافران) پیاپی با شما جنگ می‌کنند تا اگر بتوانند شما را از دینتان بازگردانند، و کردار کسانی از شما که از دین خود بازگردند و در کفر بمیرند، در این جهان و جهان واپسین، تباه است و آنان دمساز آتش و در آن جاودانند» سوره بقره، آیه ۲۱۷.</ref>؛ بسنجیم، معلوم می‌شود که اطلاق [[حبط عمل]] [[مرتد]] که در آیه اول آمده، در آیه دوم به صورت [[مرگ]] او در حال [[کفر]] و [[ارتداد]]، مقیّد شده است. بنابراین، راه [[توبه]] برای مرتد باز است و حبط عملش در صورتی است که توبه نکند و با کفر بمیرد.
	#[[قرآن]] به طور سربسته و مجمل فرموده است: {{متن قرآن\|أَقِيمُوا الصَّلَاةَ}}<ref>«و نماز را برپا دارید» سوره بقره، آیه ۴۳.</ref>، اما در [[آیات]] دیگر این [[اجمال]] را برطرف و فرموده است: {{متن قرآن\|أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا}}<ref>«نماز را از هنگام بازگشت خورشید (در نیمه روز) تا تاریکی شب بپا دار! و (نیز) نماز صبح را که نماز صبح با گواهی (فرشتگان) است» سوره اسراء، آیه ۷۸.</ref>، {{متن قرآن\|وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ}}<ref>«و نماز را در دو سوی روز و ساعتی از آغاز شب بپا دار؛ بی‌گمان نیکی‌ها بدی‌ها را می‌زدایند؛ این یادکردی برای یادآوران است» سوره هود، آیه ۱۱۴.</ref>؛ برخی گفته‌اند: این [[آیه]] اشاره به نمازهای پنج‌گانه است، ولی برخی دیگر گفته‎اند: فقط اشاره به [[نماز صبح]] و [[مغرب]] و عشا دارد. ظاهر تعبیر {{متن قرآن\|طَرَفَيِ النَّهَارِ}} (دو طرف [[روز]]) این است که نماز صبح و مغرب را بیان می‌کند که در دو طرف روز قرار گرفته و «زُلَف» جمعِ «زُلفَة» به معنی نزدیک بودن است که به قسمت‌های آغاز شب که نزدیک به روز است گفته می‌شود که بر [[نماز]] عشا منطبق است. در [[روایات]] هم همین معنا [[تأیید]] شده است<ref>بحار الانوار، ج۸۴، ص۱۴۰، ح۸؛ ج۷۹، ص۲۸۹، ح۱۶؛ وسائل الشیعه، ج۴، ص۱۰، ح۴۳۸۵.</ref>.		# [[قرآن]] به طور سربسته و مجمل فرموده است: {{متن قرآن\|أَقِيمُوا الصَّلَاةَ}}<ref>«و نماز را برپا دارید» سوره بقره، آیه ۴۳.</ref>، اما در [[آیات]] دیگر این [[اجمال]] را برطرف و فرموده است: {{متن قرآن\|أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا}}<ref>«نماز را از هنگام بازگشت خورشید (در نیمه روز) تا تاریکی شب بپا دار! و (نیز) نماز صبح را که نماز صبح با گواهی (فرشتگان) است» سوره اسراء، آیه ۷۸.</ref>، {{متن قرآن\|وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ}}<ref>«و نماز را در دو سوی روز و ساعتی از آغاز شب بپا دار؛ بی‌گمان نیکی‌ها بدی‌ها را می‌زدایند؛ این یادکردی برای یادآوران است» سوره هود، آیه ۱۱۴.</ref>؛ برخی گفته‌اند: این [[آیه]] اشاره به نمازهای پنج‌گانه است، ولی برخی دیگر گفته‎اند: فقط اشاره به [[نماز صبح]] و [[مغرب]] و عشا دارد. ظاهر تعبیر {{متن قرآن\|طَرَفَيِ النَّهَارِ}} (دو طرف [[روز]]) این است که نماز صبح و مغرب را بیان می‌کند که در دو طرف روز قرار گرفته و «زُلَف» جمعِ «زُلفَة» به معنی نزدیک بودن است که به قسمت‌های آغاز شب که نزدیک به روز است گفته می‌شود که بر [[نماز]] عشا منطبق است. در [[روایات]] هم همین معنا [[تأیید]] شده است<ref>بحار الانوار، ج۸۴، ص۱۴۰، ح۸؛ ج۷۹، ص۲۸۹، ح۱۶؛ وسائل الشیعه، ج۴، ص۱۰، ح۴۳۸۵.</ref>.
	برخی از [[مفسران]] طرفی النّهار را چنان وسیع گرفته‌اند که شامل صبح و ظهر و عصر و مغرب هم بشود و با تعبیر {{متن قرآن\|زُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ}} که اشاره به نماز عشاء است، همه نمازهای پنج‌گانه را در بر بگیرد<ref>تفسیر نمونه، ج۹، ص۳۱۸؛ تفسیر قرطبی، ذیل این آیه؛ احکام القرآن ابن العربی، ذیل این آیه.</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[تفسیر قرآن به قرآن - کوشا (مقاله)\|مقاله «تفسیر قرآن به قرآن»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref>		برخی از [[مفسران]] طرفی النّهار را چنان وسیع گرفته‌اند که شامل صبح و ظهر و عصر و مغرب هم بشود و با تعبیر {{متن قرآن\|زُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ}} که اشاره به نماز عشاء است، همه نمازهای پنج‌گانه را در بر بگیرد<ref>تفسیر نمونه، ج۹، ص۳۱۸؛ تفسیر قرطبی، ذیل این آیه؛ احکام القرآن ابن العربی، ذیل این آیه.</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[تفسیر قرآن به قرآن - کوشا (مقاله)\|مقاله «تفسیر قرآن به قرآن»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	#[[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[تفسیر قرآن به قرآن - کوشا (مقاله)\|مقاله «تفسیر قرآن به قرآن»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]		# [[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[تفسیر قرآن به قرآن - کوشا (مقاله)\|مقاله «تفسیر قرآن به قرآن»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]
	#[[پرونده:000059.jpg\|22px]] [[محمد اسعدی\|اسعدی، محمد]]، [[تفسیر قرآن به قرآن - اسعدی (مقاله)\|مقاله «تفسیر قرآن به قرآن»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۸''']]		# [[پرونده:000059.jpg\|22px]] [[محمد اسعدی\|اسعدی، محمد]]، [[تفسیر قرآن به قرآن - اسعدی (مقاله)\|مقاله «تفسیر قرآن به قرآن»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۸''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

خط ۱۲۱:		خط ۱۲۰:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~[[رده:مدخل]]~~
	[[رده:تفسیر اجتماعی]]		[[رده:تفسیر اجتماعی]]

Wasity: جایگزینی متن - 'غالب' به 'غالب'

2022-07-21T04:45:16Z

جایگزینی متن - 'غالب' به 'غالب'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۱۵
خط ۶۲:		خط ۶۲:

	==شیوه‌ها و گونه‌ها==		==شیوه‌ها و گونه‌ها==
	[[تفسیر قرآن به قرآن]] دارای گستره وسیعی است که در [[گرایش‌ها]] و سبک‌های گوناگون [[تفسیری]] قابل توجه است و شیوه‌ها و انواع این [[تفسیر]] از منظرهای مختلف تقسیم‌بندی شده‌اند. <ref>تسنیم، ج ۱، ص۱۱۰ - ۱۲۷؛ اضواء البیان، ج ۱، ص۸ - ۲۴؛ البرهان فی علوم القرآن، ج ۲، ص۱۸۳ - ۱۹۶. </ref> به نظر می‌‌رسد شیوه‌های اساسی این نوع تفسیر را در دو شیوه می‌‌توان مورد توجه قرار داد: [[شیوه]] متکی به [[روابط]] و پیوندهای لفظی و شیوه متکی به روابط و پیوندهای [[معنوی]]. در شیوه نخست با ملاحظه واژگان و مفاهیم مشترک میان [[آیات]] و بخش‌ها و گردآوری آنها و تحلیل و [[تدبر]] در آنها می‌‌توان به [[فهم]] کامل تری دست یافت، چنان که [[غالب]] آیاتی که رابطه [[عام و خاص]] و مطلق و مقیّد دارند در این شیوه قابل توجه‌اند؛ اما در شیوه دوم، [[مفسر]] نیازمند توجه به مضامین مشترک میان آیات و تحلیل و بررسی رابطه آن هاست. نمونه واضح آیاتی که با این شیوه تفسیر می‌‌شوند [[آیات محکم]] و آیات متشابهی است که با هم رابطه لفظی ندارند. شیوه نخست مرحله لازم و نه کافی در تفسیر قرآن به قرآن است، پس این دو شیوه مکمّل یکدیگر خواهند بود.		[[تفسیر قرآن به قرآن]] دارای گستره وسیعی است که در [[گرایش‌ها]] و سبک‌های گوناگون [[تفسیری]] قابل توجه است و شیوه‌ها و انواع این [[تفسیر]] از منظرهای مختلف تقسیم‌بندی شده‌اند. <ref>تسنیم، ج ۱، ص۱۱۰ - ۱۲۷؛ اضواء البیان، ج ۱، ص۸ - ۲۴؛ البرهان فی علوم القرآن، ج ۲، ص۱۸۳ - ۱۹۶. </ref> به نظر می‌‌رسد شیوه‌های اساسی این نوع تفسیر را در دو شیوه می‌‌توان مورد توجه قرار داد: [[شیوه]] متکی به [[روابط]] و پیوندهای لفظی و شیوه متکی به روابط و پیوندهای [[معنوی]]. در شیوه نخست با ملاحظه واژگان و مفاهیم مشترک میان [[آیات]] و بخش‌ها و گردآوری آنها و تحلیل و [[تدبر]] در آنها می‌‌توان به [[فهم]] کامل تری دست یافت، چنان که غالب آیاتی که رابطه [[عام و خاص]] و مطلق و مقیّد دارند در این شیوه قابل توجه‌اند؛ اما در شیوه دوم، [[مفسر]] نیازمند توجه به مضامین مشترک میان آیات و تحلیل و بررسی رابطه آن هاست. نمونه واضح آیاتی که با این شیوه تفسیر می‌‌شوند [[آیات محکم]] و آیات متشابهی است که با هم رابطه لفظی ندارند. شیوه نخست مرحله لازم و نه کافی در تفسیر قرآن به قرآن است، پس این دو شیوه مکمّل یکدیگر خواهند بود.

	در این دو شیوه رابطه آیات با یکدیگر، معمولاً در گونه‌های زیر سامان می‌‌یابد<ref>[[محمد اسعدی\|اسعدی، محمد]]، [[تفسیر قرآن به قرآن - اسعدی (مقاله)\|مقاله «تفسیر قرآن به قرآن»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>:		در این دو شیوه رابطه آیات با یکدیگر، معمولاً در گونه‌های زیر سامان می‌‌یابد<ref>[[محمد اسعدی\|اسعدی، محمد]]، [[تفسیر قرآن به قرآن - اسعدی (مقاله)\|مقاله «تفسیر قرآن به قرآن»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۸ (کتاب)\|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۸.</ref>:
خط ۱۰۱:		خط ۱۰۱:
	چنان که از [[رسول خدا]]{{صل}} نقل است: {{متن حدیث\|إِنَّ القُرآنَ لَيُصَدِّقُ‏ بَعْضُهُ‏ بَعْضاً فَلَا تُکَذِّبُوا بَعْضَهُ بِبَعْضٍ}}<ref>کنز العمال، ج۱، ص۶۱۹.</ref>؛ در یکی از خطبه‌های [[امیر مؤمنان]]{{ع}} نیز آمده است:{{متن حدیث\|كِتَابُ‏ اللَّهِ‏ تُبْصِرُونَ‏ بِهِ‏ وَ تَنْطِقُونَ‏ بِهِ وَ تَسْمَعُونَ بِهِ وَ يَنْطِقُ بَعْضُهُ بِبَعْضٍ وَ يَشْهَدُ بَعْضُهُ عَلَى بَعْضٍ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۳۳.</ref>؛ تعبیر مشهور {{عربی\|"القرآن یفسر بعضه بعضا"}} هم، به‌گونه‌ای مضمون در [[حدیث]] فوق است.		چنان که از [[رسول خدا]]{{صل}} نقل است: {{متن حدیث\|إِنَّ القُرآنَ لَيُصَدِّقُ‏ بَعْضُهُ‏ بَعْضاً فَلَا تُکَذِّبُوا بَعْضَهُ بِبَعْضٍ}}<ref>کنز العمال، ج۱، ص۶۱۹.</ref>؛ در یکی از خطبه‌های [[امیر مؤمنان]]{{ع}} نیز آمده است:{{متن حدیث\|كِتَابُ‏ اللَّهِ‏ تُبْصِرُونَ‏ بِهِ‏ وَ تَنْطِقُونَ‏ بِهِ وَ تَسْمَعُونَ بِهِ وَ يَنْطِقُ بَعْضُهُ بِبَعْضٍ وَ يَشْهَدُ بَعْضُهُ عَلَى بَعْضٍ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۳۳.</ref>؛ تعبیر مشهور {{عربی\|"القرآن یفسر بعضه بعضا"}} هم، به‌گونه‌ای مضمون در [[حدیث]] فوق است.

	از طرف دیگر بر اساس عرضه [[احادیث]] به [[قرآن]] و این که قرآن محک بزرگی برای تشخیص [[روایات]] درست از نادرست است، [[مرجع بودن قرآن]] را نشان می‌دهد که خود گویای [[درستی]] و [[صحت]] [[تفسیر قرآن به قرآن]] است. تفسیر قرآن به قرآن در حیطه‌های گوناگونی شکل می‌یابد که شیوه متّکی به [[روابط]] و پیوندهای لفظی و شیوه متّکی به روابط و پیوندهای [[معنوی]] از آن جمله‌اند. در شیوه اول با ملاحظه واژگان و مفاهیم مشترک میان [[آیات]] و بخش‌ها و گردآوری آنها و تحلیل و [[تدبر]] در آنها می‌توان به [[فهم]] کامل‌تری از [[آیه]] دست یافت، چنان که [[غالب]] آیاتی که رابطه [[عام و خاص]] و مطلق و مقیّد دارند در این شیوه قابل توجه‌اند. اصولاً بحث از آیات مجمل و مفصَّل، مجمل و [[مبیّن]]، عام و خاص، مطلق و مقیّد، [[ناسخ و منسوخ]]، هر کدام به نوعی مرتبط با [[تفسیر قرآن]] با قرآن، یا مصداقی از آن به حساب می‌آیند <ref>دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۸، ص۳۲۷.</ref>.		از طرف دیگر بر اساس عرضه [[احادیث]] به [[قرآن]] و این که قرآن محک بزرگی برای تشخیص [[روایات]] درست از نادرست است، [[مرجع بودن قرآن]] را نشان می‌دهد که خود گویای [[درستی]] و [[صحت]] [[تفسیر قرآن به قرآن]] است. تفسیر قرآن به قرآن در حیطه‌های گوناگونی شکل می‌یابد که شیوه متّکی به [[روابط]] و پیوندهای لفظی و شیوه متّکی به روابط و پیوندهای [[معنوی]] از آن جمله‌اند. در شیوه اول با ملاحظه واژگان و مفاهیم مشترک میان [[آیات]] و بخش‌ها و گردآوری آنها و تحلیل و [[تدبر]] در آنها می‌توان به [[فهم]] کامل‌تری از [[آیه]] دست یافت، چنان که غالب آیاتی که رابطه [[عام و خاص]] و مطلق و مقیّد دارند در این شیوه قابل توجه‌اند. اصولاً بحث از آیات مجمل و مفصَّل، مجمل و [[مبیّن]]، عام و خاص، مطلق و مقیّد، [[ناسخ و منسوخ]]، هر کدام به نوعی مرتبط با [[تفسیر قرآن]] با قرآن، یا مصداقی از آن به حساب می‌آیند <ref>دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۸، ص۳۲۷.</ref>.

	نمونه‌هایی از تفسیر قرآن به قرآن:		نمونه‌هایی از تفسیر قرآن به قرآن:

Heydari: جایگزینی متن - '\(.)\[\[(.)\]\](.)\"\'\'\'(.)\'\'\'\"(.)\<\/div\>\n\(.)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

2022-06-01T06:49:55Z

جایگزینی متن - '\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$252\,\s252\,\s233$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\[\[(.*)\]\](.*)\"\'\'\'(.*)\'\'\'\"(.*)\<\/div\>\n\<div\sstyle\=\"background\-color\:\srgb$255\,\s245\,\s227$\;\stext\-align\:center\;\sfont\-size\:\s85\%\;\sfont\-weight\:\snormal\;\"\>(.*)\<\/div\>\n\n' به '{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = $2 | عنوان مدخل = $4 | مداخل مرتبط = $6 | پرسش مرتبط = }} '

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱ ژوئن ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۱۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[~~تفسیر قرآن به قرآن~~]]''' است. "'''~~[[تفسیر قرآن به قرآن]]~~'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[تفسیر قرآن به قرآن در علوم قرآنی]]~~</div>~~		\| موضوع مرتبط = تفسیر قرآن به قرآن
			\| عنوان مدخل = [[تفسیر قرآن به قرآن]]
			\| مداخل مرتبط = [[تفسیر قرآن به قرآن در علوم قرآنی]]
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	==مقدمه==		==مقدمه==

Msadeq در ‏۱۵ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۵:۲۶

2022-01-15T05:26:19Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ ژانویهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۵۶
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[تفسیر قرآن به قرآن]]''' است. "'''[[تفسیر قرآن به قرآن]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>		<div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[تفسیر قرآن به قرآن]]''' است. "'''[[تفسیر قرآن به قرآن]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
	<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[تفسیر قرآن به قرآن در علوم قرآنی~~]] - [[تفسیر قرآن به قرآن در تاریخ علوم~~]]</div>		<div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[تفسیر قرآن به قرآن در علوم قرآنی]]</div>
	~~<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;"~~>

	==مقدمه==		==مقدمه==

Heydari: ربات: جایگزینی خودکار متن (-==پانویس== +== پانویس ==)

2021-12-17T19:20:32Z

ربات: جایگزینی خودکار متن (-==پانویس== +== پانویس ==)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۲:۵۰
خط ۱۱۵:		خط ۱۱۵:
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

	==پانویس==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:مدخل]]		[[رده:مدخل]]
	[[رده:تفسیر اجتماعی]]		[[رده:تفسیر اجتماعی]]

Heydari: ربات: جایگزینی خودکار متن (-==منابع== +== منابع ==)

2021-12-17T17:05:26Z

ربات: جایگزینی خودکار متن (-==منابع== +== منابع ==)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۳۵
خط ۱۰۹:		خط ۱۰۹:
	برخی از [[مفسران]] طرفی النّهار را چنان وسیع گرفته‌اند که شامل صبح و ظهر و عصر و مغرب هم بشود و با تعبیر {{متن قرآن\|زُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ}} که اشاره به نماز عشاء است، همه نمازهای پنج‌گانه را در بر بگیرد<ref>تفسیر نمونه، ج۹، ص۳۱۸؛ تفسیر قرطبی، ذیل این آیه؛ احکام القرآن ابن العربی، ذیل این آیه.</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[تفسیر قرآن به قرآن - کوشا (مقاله)\|مقاله «تفسیر قرآن به قرآن»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref>		برخی از [[مفسران]] طرفی النّهار را چنان وسیع گرفته‌اند که شامل صبح و ظهر و عصر و مغرب هم بشود و با تعبیر {{متن قرآن\|زُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ}} که اشاره به نماز عشاء است، همه نمازهای پنج‌گانه را در بر بگیرد<ref>تفسیر نمونه، ج۹، ص۳۱۸؛ تفسیر قرطبی، ذیل این آیه؛ احکام القرآن ابن العربی، ذیل این آیه.</ref>.<ref>[[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[تفسیر قرآن به قرآن - کوشا (مقاله)\|مقاله «تفسیر قرآن به قرآن»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref>

	==منابع==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	#[[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[تفسیر قرآن به قرآن - کوشا (مقاله)\|مقاله «تفسیر قرآن به قرآن»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]		#[[پرونده:10524027.jpg\|22px]] [[محمد علی کوشا\|کوشا، محمد علی]]، [[تفسیر قرآن به قرآن - کوشا (مقاله)\|مقاله «تفسیر قرآن به قرآن»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)\|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]

Heydari: ربات: جایگزینی خودکار متن (-\n\n\n +\n\n)

2021-11-28T16:46:49Z

ربات: جایگزینی خودکار متن (-\n\n\n +\n\n)

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ نوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۱۶
خط ۱۱۷:		خط ۱۱۷:
	==پانویس==		==پانویس==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}


	[[رده:مدخل]]		[[رده:مدخل]]
	[[رده:تفسیر اجتماعی]]		[[رده:تفسیر اجتماعی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۲۳:۰۸
خط ۱۰۶:		خط ۱۰۶:
	#{{متن قرآن\|إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}}<ref>«(که) به (پاداش و نعمت) پروردگارش می‌نگرد» سوره قیامه، آیه ۲۳.</ref>. وقتی که این آیه را با آیات {{متن قرآن\|لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ}}<ref>«چیزی مانند او نیست» سوره شوری، آیه ۱۱.</ref> و {{متن قرآن\|لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ}}<ref>«چشم‌ها او را در نمی‌یابند و او چشم‌ها را در می‌یابد و او نازک‌بین آگاه است» سوره انعام، آیه ۱۰۳.</ref> بسنجیم، دستِ کم [[شبهه]] جسمانیت [[خدا]] منتفی می‌شود. آنگاه یا باید مراد از {{متن قرآن\|نَاظِرَةٌ}} نگاه کردن به نعمت‌های [[جاودانی]] [[الهی]] [[تفسیر]] شود. یا مراد از {{متن قرآن\|نَاظِرَةٌ}} نوعی [[شهود]] [[قلبی]] و [[باطنی]] باشد که آن [[روز]] [[آدمی]] با چشم [[دل]]، نه با [[چشم سر]]، [[خدا]] را می‌بیند.		#{{متن قرآن\|إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}}<ref>«(که) به (پاداش و نعمت) پروردگارش می‌نگرد» سوره قیامه، آیه ۲۳.</ref>. وقتی که این آیه را با آیات {{متن قرآن\|لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ}}<ref>«چیزی مانند او نیست» سوره شوری، آیه ۱۱.</ref> و {{متن قرآن\|لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ}}<ref>«چشم‌ها او را در نمی‌یابند و او چشم‌ها را در می‌یابد و او نازک‌بین آگاه است» سوره انعام، آیه ۱۰۳.</ref> بسنجیم، دستِ کم [[شبهه]] جسمانیت [[خدا]] منتفی می‌شود. آنگاه یا باید مراد از {{متن قرآن\|نَاظِرَةٌ}} نگاه کردن به نعمت‌های [[جاودانی]] [[الهی]] [[تفسیر]] شود. یا مراد از {{متن قرآن\|نَاظِرَةٌ}} نوعی [[شهود]] [[قلبی]] و [[باطنی]] باشد که آن [[روز]] [[آدمی]] با چشم [[دل]]، نه با [[چشم سر]]، [[خدا]] را می‌بیند.
	#{{متن قرآن\|قُلْ لَا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ}}<ref>«بگو: جز خداوند کسی در آسمان‌ها و زمین غیب را نمی‌داند و درنمی‌یابند که چه هنگام برانگیخته خواهند شد» سوره نمل، آیه ۶۵.</ref>، اما وقتی که این [[آیه]] را با آیاتی از قبیل {{متن قرآن\|فَلَا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا * إِلَّا مَنِ ارْتَضَى مِنْ رَسُولٍ}}<ref>«او دانای نهان است پس هیچ کس را بر نهان خویش آگاه نمی‌کند * جز فرستاده‌ای را که بپسندد» سوره جن، آیه ۲۶-۲۷.</ref> بسنجیم، معلوم می‌شود، [[علم غیب]] که ذاتاً در انحصار خدا است، گاهی از جانب او بر رسولی که او را برای [[رسالت]] خویش [[برگزیده]] عطا و درنتیجه، دریچه‌ای از [[علم]] [[غیب الهی]] به رویش گشوده می‌شود. چنان که فرموده است: {{متن قرآن\|ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ}}<ref>«این از خبرهای نهانی است که به تو وحی می‌کنیم» سوره آل عمران، آیه ۴۴.</ref>، {{متن قرآن\|تِلْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهَا إِلَيْكَ}}<ref>«این از خبرهای غیب است که ما به تو وحی می‌کنیم» سوره هود، آیه ۴۹.</ref>.		#{{متن قرآن\|قُلْ لَا يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ}}<ref>«بگو: جز خداوند کسی در آسمان‌ها و زمین غیب را نمی‌داند و درنمی‌یابند که چه هنگام برانگیخته خواهند شد» سوره نمل، آیه ۶۵.</ref>، اما وقتی که این [[آیه]] را با آیاتی از قبیل {{متن قرآن\|فَلَا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا * إِلَّا مَنِ ارْتَضَى مِنْ رَسُولٍ}}<ref>«او دانای نهان است پس هیچ کس را بر نهان خویش آگاه نمی‌کند * جز فرستاده‌ای را که بپسندد» سوره جن، آیه ۲۶-۲۷.</ref> بسنجیم، معلوم می‌شود، [[علم غیب]] که ذاتاً در انحصار خدا است، گاهی از جانب او بر رسولی که او را برای [[رسالت]] خویش [[برگزیده]] عطا و درنتیجه، دریچه‌ای از [[علم]] [[غیب الهی]] به رویش گشوده می‌شود. چنان که فرموده است: {{متن قرآن\|ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ}}<ref>«این از خبرهای نهانی است که به تو وحی می‌کنیم» سوره آل عمران، آیه ۴۴.</ref>، {{متن قرآن\|تِلْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهَا إِلَيْكَ}}<ref>«این از خبرهای غیب است که ما به تو وحی می‌کنیم» سوره هود، آیه ۴۹.</ref>.
	#{{متن قرآن\|وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ...}}<ref>«و زنان طلاق داده باید تا سه پاکی (از حیض) خویشتن، انتظار کشند» سوره بقره، آیه ۲۲۸.</ref>، ظاهر کلمه {{متن قرآن\|الْمُطَلَّقَاتُ}} که جمع مُحَلّی با الف و [[لام]] است تمام انواع [[زنان]] مطلَّقه (رجعی، خُلعی و مبارات) را شامل می‌شود. ولی قید {{متن قرآن\|بُعُولَتُهُنَّ}} که در ذیل آن ذکر گردید، نشان می‌دهد که مراد از {{متن قرآن\|الْمُطَلَّقَاتُ}} در صدر آیه، تنها زنان مطلّقه به [[طلاق]] رجعی هستند نه دو گروه دیگر. بنابراین ذیل آیه، صدر آن را تخصیص زده که خود نوعی از [[تفسیر قرآن به قرآن]] محسوب می‌شود.		#{{متن قرآن\|وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ...}}<ref>«و زنان طلاق داده باید تا سه پاکی (از حیض) خویشتن، انتظار کشند» سوره بقره، آیه ۲۲۸.</ref>، ظاهر کلمه {{متن قرآن\|الْمُطَلَّقَاتُ}} که جمع مُحَلّی با الف و لام است تمام انواع [[زنان]] مطلَّقه (رجعی، خُلعی و مبارات) را شامل می‌شود. ولی قید {{متن قرآن\|بُعُولَتُهُنَّ}} که در ذیل آن ذکر گردید، نشان می‌دهد که مراد از {{متن قرآن\|الْمُطَلَّقَاتُ}} در صدر آیه، تنها زنان مطلّقه به [[طلاق]] رجعی هستند نه دو گروه دیگر. بنابراین ذیل آیه، صدر آن را تخصیص زده که خود نوعی از [[تفسیر قرآن به قرآن]] محسوب می‌شود.
	#{{متن قرآن\|وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ}}<ref>«و هر کس گرویدن (به اسلام) را نپذیرد کردارش تباه می‌شود» سوره مائده، آیه ۵.</ref>، ولی وقتی که این [[آیه]] با آیه {{متن قرآن\|وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ}}<ref>«از تو درباره جنگ در ماه حرام می‌پرسند، بگو: جنگ در آن (گناهی) بزرگ است و (گناه) باز داشتن (مردم) از راه خداوند و ناسپاسی به او و (باز داشتن مردم از) مسجد الحرام و بیرون راندن اهل آن از آن، در نظر خداوند بزرگ‌تر است و آشوب (شرک) از کشتار (هم) بزرگ‌تر است؛ و (این کافران) پیاپی با شما جنگ می‌کنند تا اگر بتوانند شما را از دینتان بازگردانند، و کردار کسانی از شما که از دین خود بازگردند و در کفر بمیرند، در این جهان و جهان واپسین، تباه است و آنان دمساز آتش و در آن جاودانند» سوره بقره، آیه ۲۱۷.</ref>؛ بسنجیم، معلوم می‌شود که اطلاق [[حبط عمل]] [[مرتد]] که در آیه اول آمده، در آیه دوم به صورت [[مرگ]] او در حال [[کفر]] و [[ارتداد]]، مقیّد شده است. بنابراین، راه [[توبه]] برای مرتد باز است و حبط عملش در صورتی است که توبه نکند و با کفر بمیرد.		#{{متن قرآن\|وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ}}<ref>«و هر کس گرویدن (به اسلام) را نپذیرد کردارش تباه می‌شود» سوره مائده، آیه ۵.</ref>، ولی وقتی که این [[آیه]] با آیه {{متن قرآن\|وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ}}<ref>«از تو درباره جنگ در ماه حرام می‌پرسند، بگو: جنگ در آن (گناهی) بزرگ است و (گناه) باز داشتن (مردم) از راه خداوند و ناسپاسی به او و (باز داشتن مردم از) مسجد الحرام و بیرون راندن اهل آن از آن، در نظر خداوند بزرگ‌تر است و آشوب (شرک) از کشتار (هم) بزرگ‌تر است؛ و (این کافران) پیاپی با شما جنگ می‌کنند تا اگر بتوانند شما را از دینتان بازگردانند، و کردار کسانی از شما که از دین خود بازگردند و در کفر بمیرند، در این جهان و جهان واپسین، تباه است و آنان دمساز آتش و در آن جاودانند» سوره بقره، آیه ۲۱۷.</ref>؛ بسنجیم، معلوم می‌شود که اطلاق [[حبط عمل]] [[مرتد]] که در آیه اول آمده، در آیه دوم به صورت [[مرگ]] او در حال [[کفر]] و [[ارتداد]]، مقیّد شده است. بنابراین، راه [[توبه]] برای مرتد باز است و حبط عملش در صورتی است که توبه نکند و با کفر بمیرد.
	# [[قرآن]] به طور سربسته و مجمل فرموده است: {{متن قرآن\|أَقِيمُوا الصَّلَاةَ}}<ref>«و نماز را برپا دارید» سوره بقره، آیه ۴۳.</ref>، اما در [[آیات]] دیگر این [[اجمال]] را برطرف و فرموده است: {{متن قرآن\|أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا}}<ref>«نماز را از هنگام بازگشت خورشید (در نیمه روز) تا تاریکی شب بپا دار! و (نیز) نماز صبح را که نماز صبح با گواهی (فرشتگان) است» سوره اسراء، آیه ۷۸.</ref>، {{متن قرآن\|وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ}}<ref>«و نماز را در دو سوی روز و ساعتی از آغاز شب بپا دار؛ بی‌گمان نیکی‌ها بدی‌ها را می‌زدایند؛ این یادکردی برای یادآوران است» سوره هود، آیه ۱۱۴.</ref>؛ برخی گفته‌اند: این [[آیه]] اشاره به نمازهای پنج‌گانه است، ولی برخی دیگر گفته‎اند: فقط اشاره به [[نماز صبح]] و [[مغرب]] و عشا دارد. ظاهر تعبیر {{متن قرآن\|طَرَفَيِ النَّهَارِ}} (دو طرف [[روز]]) این است که نماز صبح و مغرب را بیان می‌کند که در دو طرف روز قرار گرفته و «زُلَف» جمعِ «زُلفَة» به معنی نزدیک بودن است که به قسمت‌های آغاز شب که نزدیک به روز است گفته می‌شود که بر [[نماز]] عشا منطبق است. در [[روایات]] هم همین معنا [[تأیید]] شده است<ref>بحار الانوار، ج۸۴، ص۱۴۰، ح۸؛ ج۷۹، ص۲۸۹، ح۱۶؛ وسائل الشیعه، ج۴، ص۱۰، ح۴۳۸۵.</ref>.		# [[قرآن]] به طور سربسته و مجمل فرموده است: {{متن قرآن\|أَقِيمُوا الصَّلَاةَ}}<ref>«و نماز را برپا دارید» سوره بقره، آیه ۴۳.</ref>، اما در [[آیات]] دیگر این [[اجمال]] را برطرف و فرموده است: {{متن قرآن\|أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا}}<ref>«نماز را از هنگام بازگشت خورشید (در نیمه روز) تا تاریکی شب بپا دار! و (نیز) نماز صبح را که نماز صبح با گواهی (فرشتگان) است» سوره اسراء، آیه ۷۸.</ref>، {{متن قرآن\|وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ}}<ref>«و نماز را در دو سوی روز و ساعتی از آغاز شب بپا دار؛ بی‌گمان نیکی‌ها بدی‌ها را می‌زدایند؛ این یادکردی برای یادآوران است» سوره هود، آیه ۱۱۴.</ref>؛ برخی گفته‌اند: این [[آیه]] اشاره به نمازهای پنج‌گانه است، ولی برخی دیگر گفته‎اند: فقط اشاره به [[نماز صبح]] و [[مغرب]] و عشا دارد. ظاهر تعبیر {{متن قرآن\|طَرَفَيِ النَّهَارِ}} (دو طرف [[روز]]) این است که نماز صبح و مغرب را بیان می‌کند که در دو طرف روز قرار گرفته و «زُلَف» جمعِ «زُلفَة» به معنی نزدیک بودن است که به قسمت‌های آغاز شب که نزدیک به روز است گفته می‌شود که بر [[نماز]] عشا منطبق است. در [[روایات]] هم همین معنا [[تأیید]] شده است<ref>بحار الانوار، ج۸۴، ص۱۴۰، ح۸؛ ج۷۹، ص۲۸۹، ح۱۶؛ وسائل الشیعه، ج۴، ص۱۰، ح۴۳۸۵.</ref>.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ سپتامبر ۲۰۲۲، ساعت ۰۸:۳۷
خط ۴۹:		خط ۴۹:
	مراد از پشتوانه‌های قرآنی و روایی، آیات و روایاتی است که به گونه ای روش مزبور را در فهم و [[تفسیر قرآن]] تأیید می‌‌کنند که اهمّ آنها از این قرارند:		مراد از پشتوانه‌های قرآنی و روایی، آیات و روایاتی است که به گونه ای روش مزبور را در فهم و [[تفسیر قرآن]] تأیید می‌‌کنند که اهمّ آنها از این قرارند:
	# آیات ناظر به «[[نور]]» و «تبیان» بودن قرآن: نظیر [[آیه]] {{متن قرآن\|وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ}}<ref>«بر تو این کتاب را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز و رهنمود و بخشایش و نویدبخشی برای مسلمانان است» سوره نحل، آیه ۸۹.</ref>، {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُبِينًا}}<ref>«ای مردم! به راستی برهانی از سوی پروردگارتان برای شما آمده است و نوری آشکار برای شما فرو فرستاده‌ایم» سوره نساء، آیه ۱۷۴.</ref>، {{متن قرآن\|كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«این‌گونه خداوند برای شما آیات (خود) را روشن می‌گوید باشد که شما بیندیشید» سوره بقره، آیه ۲۱۹.</ref>. از این آیات می‌‌توان دریافت که قرآن بیان کننده و روشنگر [[معارف]] و [[حقایق]] است و با این اوصاف، منطقی نیست که دلالت این کتاب پیچیده، غیر قابل حل و وابسته به منابع بیرونی باشد و نتواند بیانگر [[معارف]] خود باشد. <ref>المیزان، ج ۱، ص۶؛ تسنیم، ج ۱، ص۶۵ - ۶۶؛ اسباب الخطأ فی التفسیر، ج ۱، ص۵۲. </ref>		# آیات ناظر به «[[نور]]» و «تبیان» بودن قرآن: نظیر [[آیه]] {{متن قرآن\|وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ}}<ref>«بر تو این کتاب را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز و رهنمود و بخشایش و نویدبخشی برای مسلمانان است» سوره نحل، آیه ۸۹.</ref>، {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُبِينًا}}<ref>«ای مردم! به راستی برهانی از سوی پروردگارتان برای شما آمده است و نوری آشکار برای شما فرو فرستاده‌ایم» سوره نساء، آیه ۱۷۴.</ref>، {{متن قرآن\|كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ}}<ref>«این‌گونه خداوند برای شما آیات (خود) را روشن می‌گوید باشد که شما بیندیشید» سوره بقره، آیه ۲۱۹.</ref>. از این آیات می‌‌توان دریافت که قرآن بیان کننده و روشنگر [[معارف]] و [[حقایق]] است و با این اوصاف، منطقی نیست که دلالت این کتاب پیچیده، غیر قابل حل و وابسته به منابع بیرونی باشد و نتواند بیانگر [[معارف]] خود باشد. <ref>المیزان، ج ۱، ص۶؛ تسنیم، ج ۱، ص۶۵ - ۶۶؛ اسباب الخطأ فی التفسیر، ج ۱، ص۵۲. </ref>
	# [[آیات]] ناظر به [[اختلاف]] ناپذیری و همگونی [[قرآن]]: در [[آیه]] {{متن قرآن\|أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا}}<ref>«آیا به قرآن نیک نمی‌اندیشند که اگر از سوی (کسی) جز خداوند می‌بود در آن اختلاف بسیار می‌یافتند» سوره نساء، آیه ۸۲.</ref> پس از توصیه به [[تدبر در قرآن]]، از عدم اختلاف در این کتاب یاد شده است. و در آیه {{متن قرآن\|اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ}}<ref>«خداوند است که بهترین گفتار را (به گونه) کتابی (با آیاتی) همانند دوگانه (یعنی مکرّر) فرو فرستاده است؛ پوست‌های آنان که از پروردگار خویش می‌هراسند از آن به لرزه می‌افتد سپس با یاد خداوند پوست‌ها و دل‌هاشان نرم می‌شود؛ این رهنمود خداوند است که با آن هر که» سوره زمر، آیه ۲۳.</ref> قرآن به [[وصف]] [[نیکوترین سخن]] و همگون و سازگار ستوده شده است. در آیه اخیر، وصف «[[متشابه]]» درباره کل [[آیات قرآن]] آمده و ناظر به همگونی و یکدستی در [[ادبیات]] و معارف آن است. <ref>مجمع البیان، ج ۸، ص۷۷۲؛ المیزان، ج ۱۲، ص۱۹۱. </ref> واژه {{متن قرآن\| مَثَانِيَ}} نیز در همین آیه بر اساس وجهی که آن را از ماده «[[ثنی]]» به معنای انعطاف شمرده،<ref>المیزان، ج ۱۲، ص۱۹۱؛ ص۷۱؛ الدرالمنثور، ج ۵، ص۶۱۰. </ref> مفید معنای [[سازگاری]] و [[وفاق]] میان آیه‌ها خواهد بود. طبعاً از نتایج چنین اوصافی، می‌‌تواند همگونی معنایی و همپوشی [[تفسیری]] میان آیات باشد یا به گونه ای که آیات مختلف بتوانند به [[فهم]] درست و کامل‌تر یکدیگر مدد رسانند. <ref>تفسیر موضوعی، ج ۱، ص۱۴۰؛ «قرآن در قرآن».</ref>		# [[آیات]] ناظر به [[اختلاف]] ناپذیری و همگونی [[قرآن]]: در [[آیه]] {{متن قرآن\|أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا}}<ref>«آیا به قرآن نیک نمی‌اندیشند که اگر از سوی (کسی) جز خداوند می‌بود در آن اختلاف بسیار می‌یافتند» سوره نساء، آیه ۸۲.</ref> پس از توصیه به [[تدبر در قرآن]]، از عدم اختلاف در این کتاب یاد شده است. و در آیه {{متن قرآن\|اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ}}<ref>«خداوند است که بهترین گفتار را (به گونه) کتابی (با آیاتی) همانند دوگانه (یعنی مکرّر) فرو فرستاده است؛ پوست‌های آنان که از پروردگار خویش می‌هراسند از آن به لرزه می‌افتد سپس با یاد خداوند پوست‌ها و دل‌هاشان نرم می‌شود؛ این رهنمود خداوند است که با آن هر که» سوره زمر، آیه ۲۳.</ref> قرآن به وصف [[نیکوترین سخن]] و همگون و سازگار ستوده شده است. در آیه اخیر، وصف «[[متشابه]]» درباره کل [[آیات قرآن]] آمده و ناظر به همگونی و یکدستی در [[ادبیات]] و معارف آن است. <ref>مجمع البیان، ج ۸، ص۷۷۲؛ المیزان، ج ۱۲، ص۱۹۱. </ref> واژه {{متن قرآن\| مَثَانِيَ}} نیز در همین آیه بر اساس وجهی که آن را از ماده «[[ثنی]]» به معنای انعطاف شمرده،<ref>المیزان، ج ۱۲، ص۱۹۱؛ ص۷۱؛ الدرالمنثور، ج ۵، ص۶۱۰. </ref> مفید معنای [[سازگاری]] و [[وفاق]] میان آیه‌ها خواهد بود. طبعاً از نتایج چنین اوصافی، می‌‌تواند همگونی معنایی و همپوشی [[تفسیری]] میان آیات باشد یا به گونه ای که آیات مختلف بتوانند به [[فهم]] درست و کامل‌تر یکدیگر مدد رسانند. <ref>تفسیر موضوعی، ج ۱، ص۱۴۰؛ «قرآن در قرآن».</ref>
	# توصیف بخشی از [[قرآن]] به «[[ام الکتاب]]» و «[[محکمات]]»: این [[آیات]] [[مرجع]] [[تفسیری]] بخش‌های دیگرند که «[[متشابه]]» ([[شبهه]] انگیز) شمرده شده‌اند. در [[آیه]] {{متن قرآن\|هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ}}<ref>«اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» (/ استوار/ یک رویه)‌اند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر (آیات) «متشابه» (/ چند رویه)‌اند؛ اما آنهایی که در دل کژی دارند، از سر آشوب و تأویل جویی، از آیات متشابه آن، پیروی می‌کنند در حالی که تأویل آن را جز خداوند نمی‌داند و استواران در دانش، می‌گویند: ما بدان ایمان داریم، تمام آن از نزد پروردگار ماست و جز خردمندان، کسی در یاد نمی‌گیرد» سوره آل عمران، آیه ۷.</ref> از تقسیم فوق یاد شده و [[پیروی]] [[متشابهات]] بدون توجه به محکمات، کار کج دلان [[فتنه]] انگیز شمرده شده و محکمات به مثابه أمّ الکتاب، جانمایه اصلی قرآن تلقی شده است. <ref>المیزان، ج ۳، ص۳۲ ـ ۴۴. </ref> این آیه به ضمیمه روایاتی که راه [[تفسیر]] و [[فهم]] مقصود از [[آیات متشابه]] را [[رجوع]] به محکمات و بالطبع همگون دیدن آنها با هم دانسته،<ref>عیون اخبار الرضا {{ع}}، ج ۲، ص۲۶۱؛ الاحتجاج، ج ۲، ص۱۹۱ - ۱۹۲. </ref> می‌‌تواند از پشتوانه‌های نظری مورد بحث به شمار آید. <ref>المیزان، ج ۱۱، ص۲۵، ۷۵. </ref>		# توصیف بخشی از [[قرآن]] به «[[ام الکتاب]]» و «[[محکمات]]»: این [[آیات]] [[مرجع]] [[تفسیری]] بخش‌های دیگرند که «[[متشابه]]» ([[شبهه]] انگیز) شمرده شده‌اند. در [[آیه]] {{متن قرآن\|هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ}}<ref>«اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ برخی از آن، آیات «محکم» (/ استوار/ یک رویه)‌اند، که بنیاد این کتاب‌اند و برخی دیگر (آیات) «متشابه» (/ چند رویه)‌اند؛ اما آنهایی که در دل کژی دارند، از سر آشوب و تأویل جویی، از آیات متشابه آن، پیروی می‌کنند در حالی که تأویل آن را جز خداوند نمی‌داند و استواران در دانش، می‌گویند: ما بدان ایمان داریم، تمام آن از نزد پروردگار ماست و جز خردمندان، کسی در یاد نمی‌گیرد» سوره آل عمران، آیه ۷.</ref> از تقسیم فوق یاد شده و [[پیروی]] [[متشابهات]] بدون توجه به محکمات، کار کج دلان [[فتنه]] انگیز شمرده شده و محکمات به مثابه أمّ الکتاب، جانمایه اصلی قرآن تلقی شده است. <ref>المیزان، ج ۳، ص۳۲ ـ ۴۴. </ref> این آیه به ضمیمه روایاتی که راه [[تفسیر]] و [[فهم]] مقصود از [[آیات متشابه]] را [[رجوع]] به محکمات و بالطبع همگون دیدن آنها با هم دانسته،<ref>عیون اخبار الرضا {{ع}}، ج ۲، ص۲۶۱؛ الاحتجاج، ج ۲، ص۱۹۱ - ۱۹۲. </ref> می‌‌تواند از پشتوانه‌های نظری مورد بحث به شمار آید. <ref>المیزان، ج ۱۱، ص۲۵، ۷۵. </ref>
	# [[تصدیق]] و [[گواهی]] آیات نسبت به مفاد یکدیگر: بر اساس [[روایات]] [[دینی]]، آیه‌های قرآن یکدیگر را [[تأیید]] و تصدیق می‌‌کنند، پس نباید میان آنها [[ناسازگاری]] و ناهمخوانی افکند، چنان که [[پیامبر اکرم]] {{صل}} فرمودند: {{متن حدیث\|إنّ القرآنَ لَيُصَدِّقُ بَعضُهُ بَعضا، فلا تُكذِّبوا بَعضَهُ بِبَعضٍ}}.<ref>کنز العمال، ج ۱، ص۶۱۹. </ref> [[امیرمؤمنان]]، [[امام علی]] {{ع}} نیز [[آیات قرآن]] را [[تصدیق]] گر و [[گواه]] و گویای یکدیگر معرفی می‌‌کند: {{متن حدیث\| يَنْطِقُ بَعْضُهُ بِبَعْضٍ وَ يَشْهَدُ بَعْضُهُ عَلَى بَعْضٍ}} <ref> نهج البلاغه، خطبه ۱۳۳. </ref> عبارت مشهور {{متن حدیث\| إِنَّ الْقِرَانِ يُفَسِّرَ بَعْضُهُ بَعْضاً}} نیز هرچند به نحو [[مسند]] از [[پیشوایان دین]] نقل نشده است،<ref>روح المعانی، ج ۸، ص۱۵؛ بحارالانوار، ج ۲۹، ص۳۵۲. </ref> در کنار [[ادله]] گذشته، مضمونی تأییدپذیر دارد.		# [[تصدیق]] و [[گواهی]] آیات نسبت به مفاد یکدیگر: بر اساس [[روایات]] [[دینی]]، آیه‌های قرآن یکدیگر را [[تأیید]] و تصدیق می‌‌کنند، پس نباید میان آنها [[ناسازگاری]] و ناهمخوانی افکند، چنان که [[پیامبر اکرم]] {{صل}} فرمودند: {{متن حدیث\|إنّ القرآنَ لَيُصَدِّقُ بَعضُهُ بَعضا، فلا تُكذِّبوا بَعضَهُ بِبَعضٍ}}.<ref>کنز العمال، ج ۱، ص۶۱۹. </ref> [[امیرمؤمنان]]، [[امام علی]] {{ع}} نیز [[آیات قرآن]] را [[تصدیق]] گر و [[گواه]] و گویای یکدیگر معرفی می‌‌کند: {{متن حدیث\| يَنْطِقُ بَعْضُهُ بِبَعْضٍ وَ يَشْهَدُ بَعْضُهُ عَلَى بَعْضٍ}} <ref> نهج البلاغه، خطبه ۱۳۳. </ref> عبارت مشهور {{متن حدیث\| إِنَّ الْقِرَانِ يُفَسِّرَ بَعْضُهُ بَعْضاً}} نیز هرچند به نحو [[مسند]] از [[پیشوایان دین]] نقل نشده است،<ref>روح المعانی، ج ۸، ص۱۵؛ بحارالانوار، ج ۲۹، ص۳۵۲. </ref> در کنار [[ادله]] گذشته، مضمونی تأییدپذیر دارد.
خط ۹۰:		خط ۹۰:

	== تفسیر قرآن به قرآن در دانشنامه معاصر قرآن کریم ==		== تفسیر قرآن به قرآن در دانشنامه معاصر قرآن کریم ==
	مجموعه [[آیات]] مربوط به هر موضوعی از موضوعات [[قرآن]]، آنگاه که در ردیف هم قرار گیرند، مفهومی کلی از آن موضوع به دست می‌دهند که مفسرِ قرآن را در پی جویی [[حقیقت]] آن [[یاری]] می‌دهند. مثلاً به عنوان نمونه، وقتی که آیات مربوط به [[شفاعت]]، پهلوی هم چیده شوند، این نتیجه به دست می‌آید که آیات نافیِ شفاعت مربوط به بت‌های مورد [[پرستش]] [[مشرکان]] است که آنان میپنداشتند شفاعتگران‌شان در [[روز قیامت]] خواهند بود و اما دیگر آیاتی که دلالت بر [[اثبات]] شفاعت دارند، آیاتی هستند که شفاعت را منوط به اجازه و [[اذن الهی]] می‌دانند: {{متن قرآن\|مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ}}<ref>«کیست که جز به اذن وی نزد او شفاعت آورد» سوره بقره، آیه ۲۵۵.</ref>. بنابراین، عرضه آیات بر آیات و نتیجه‌گیری صحیح از آنها، نوعی [[تفسیر قرآن به قرآن]] محسوب می‌شود. از جمله پشتوانه‌های نظری تمسّک و تفسیر قرآن به قرآن، آیاتی است که قرآن را با [[وصف]] «[[نور]]» و «تبیان» معرفی نموده است. نظیر [[آیه]] {{متن قرآن\|وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) روزی را که در هر امّتی گواهی از خودشان بر آنان برانگیزیم و تو را بر اینان گواه آوریم و بر تو این کتاب را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز و رهنمود و بخشایش و نویدبخشی برای مسلمانان است» سوره نحل، آیه ۸۹.</ref>. {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُبِينًا}}<ref>«ای مردم! به راستی برهانی از سوی پروردگارتان برای شما آمده است و نوری آشکار برای شما فرو فرستاده‌ایم» سوره نساء، آیه ۱۷۴.</ref>. حال، [[قرآنی]] که خود «نور» و «بیانگر» است، قطعاً روشنگر و بیانگر مفاهیم خود نیز خواهد بود. مخصوصاً تعبیر {{متن قرآن\|تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ}} یعنی بیانگر هر چیزی بودن، بی‌گمان، بیانگر خود بودن را نیز شامل می‌شود. با توجه به این‌گونه آیات، قرآن بیانگر و روشنگر [[معارف]] و مطالب گوناگون خود نیز هست. پس منطقی نخواهد بود که بگوییم [[قرآن]] بیانگر همه چیز است، اما بیانگر خود نباشد <ref>المیزان، ج۱، ص۶.</ref>!؛ علاوه بر این، خود قرآن می‌فرماید: {{متن قرآن\|أَوَلَمْ يَكْفِهِمْ أَنَّا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ يُتْلَى عَلَيْهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَرَحْمَةً وَذِكْرَى لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ}}<ref>«و آیا همین برای آنان بسنده نیست که ما بر تو کتاب (آسمانی) را فرو فرستاده‌ایم که بر آنان خوانده می‌شود؟ به راستی در این (کار) بخشایش و یادکردی برای گروه مؤمنان است» سوره عنکبوت، آیه ۵۱.</ref>.		مجموعه [[آیات]] مربوط به هر موضوعی از موضوعات [[قرآن]]، آنگاه که در ردیف هم قرار گیرند، مفهومی کلی از آن موضوع به دست می‌دهند که مفسرِ قرآن را در پی جویی [[حقیقت]] آن [[یاری]] می‌دهند. مثلاً به عنوان نمونه، وقتی که آیات مربوط به [[شفاعت]]، پهلوی هم چیده شوند، این نتیجه به دست می‌آید که آیات نافیِ شفاعت مربوط به بت‌های مورد [[پرستش]] [[مشرکان]] است که آنان میپنداشتند شفاعتگران‌شان در [[روز قیامت]] خواهند بود و اما دیگر آیاتی که دلالت بر [[اثبات]] شفاعت دارند، آیاتی هستند که شفاعت را منوط به اجازه و [[اذن الهی]] می‌دانند: {{متن قرآن\|مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ}}<ref>«کیست که جز به اذن وی نزد او شفاعت آورد» سوره بقره، آیه ۲۵۵.</ref>. بنابراین، عرضه آیات بر آیات و نتیجه‌گیری صحیح از آنها، نوعی [[تفسیر قرآن به قرآن]] محسوب می‌شود. از جمله پشتوانه‌های نظری تمسّک و تفسیر قرآن به قرآن، آیاتی است که قرآن را با وصف «[[نور]]» و «تبیان» معرفی نموده است. نظیر [[آیه]] {{متن قرآن\|وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ}}<ref>«و (یاد کن) روزی را که در هر امّتی گواهی از خودشان بر آنان برانگیزیم و تو را بر اینان گواه آوریم و بر تو این کتاب را فرو فرستادیم که بیانگر هر چیز و رهنمود و بخشایش و نویدبخشی برای مسلمانان است» سوره نحل، آیه ۸۹.</ref>. {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُبِينًا}}<ref>«ای مردم! به راستی برهانی از سوی پروردگارتان برای شما آمده است و نوری آشکار برای شما فرو فرستاده‌ایم» سوره نساء، آیه ۱۷۴.</ref>. حال، [[قرآنی]] که خود «نور» و «بیانگر» است، قطعاً روشنگر و بیانگر مفاهیم خود نیز خواهد بود. مخصوصاً تعبیر {{متن قرآن\|تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ}} یعنی بیانگر هر چیزی بودن، بی‌گمان، بیانگر خود بودن را نیز شامل می‌شود. با توجه به این‌گونه آیات، قرآن بیانگر و روشنگر [[معارف]] و مطالب گوناگون خود نیز هست. پس منطقی نخواهد بود که بگوییم [[قرآن]] بیانگر همه چیز است، اما بیانگر خود نباشد <ref>المیزان، ج۱، ص۶.</ref>!؛ علاوه بر این، خود قرآن می‌فرماید: {{متن قرآن\|أَوَلَمْ يَكْفِهِمْ أَنَّا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ يُتْلَى عَلَيْهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَرَحْمَةً وَذِكْرَى لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ}}<ref>«و آیا همین برای آنان بسنده نیست که ما بر تو کتاب (آسمانی) را فرو فرستاده‌ایم که بر آنان خوانده می‌شود؟ به راستی در این (کار) بخشایش و یادکردی برای گروه مؤمنان است» سوره عنکبوت، آیه ۵۱.</ref>.

	بیشتر [[تفاسیر]] از آغاز تاکنون، کم و بیش، [[شیوه]] [[تفسیر قرآن به قرآن]] در آنها [[مشاهده]] می‌شود، ولی این شیوه به صورت فراگیر و گسترده در تفاسیری چون «[[المیزان (کتاب(\|المیزان]]» [[علامه طباطبایی]]، «[[الفرقان (کتاب)\|الفرقان]]» [[محمد صادقی تهرانی]]، «[[تسنیم (کتاب)\|تسنیم]]» [[جوادی آملی]]، «[[تفسیر نمونه (کتاب)\|تفسیر نمونه]]» [[ناصر مکارم شیرازی]] و «[[التحریر و التنویر (کتاب)\|التحریر و التنویر]]» [[محمد طاهر بن عاشور اندلسی]] نمایان‌تر و آشکارتر است.		بیشتر [[تفاسیر]] از آغاز تاکنون، کم و بیش، [[شیوه]] [[تفسیر قرآن به قرآن]] در آنها [[مشاهده]] می‌شود، ولی این شیوه به صورت فراگیر و گسترده در تفاسیری چون «[[المیزان (کتاب(\|المیزان]]» [[علامه طباطبایی]]، «[[الفرقان (کتاب)\|الفرقان]]» [[محمد صادقی تهرانی]]، «[[تسنیم (کتاب)\|تسنیم]]» [[جوادی آملی]]، «[[تفسیر نمونه (کتاب)\|تفسیر نمونه]]» [[ناصر مکارم شیرازی]] و «[[التحریر و التنویر (کتاب)\|التحریر و التنویر]]» [[محمد طاهر بن عاشور اندلسی]] نمایان‌تر و آشکارتر است.