تفسیر مجاهد - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* مجاهد بن جبیر مکی */

2024-12-25T05:05:30Z

مجاهد بن جبیر مکی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۵
خط ۸:		خط ۸:
	== مجاهد بن جبیر مکی ==		== مجاهد بن جبیر مکی ==
	{{اصلی\|مجاهد بن جبیر مکی}}		{{اصلی\|مجاهد بن جبیر مکی}}
			[[ابوحجاج مجاهد بن جبیر مکی قرشی مخزومی]] [[اهل مکه]] بود و در سال ۲۱هـ به [[دنیا]] آمد<ref>خلاصة تهذیب تهذیب الکمال ۱۰/۴۲.</ref> و در [[کوفه]] سکونت داشت<ref>سیر اعلام النبلاء ۴/۴۴۹.</ref>. او [[علوم قرآنی]] و [[تفسیر]] را نزد اساتیدی چون [[ابن عباس]] و عبدالله بن سائب فرا گرفت و شاگردانی چون [[عبدالله بن کثیر]] و [[ابوعمرو بن علاء]] [[علوم]] قرائت و [[قرآن]] را از او آموختند<ref>غایة النهایه ۲/۴۱.</ref>.

			او مردی [[عابد]]، [[پرهیزکار]]<ref>الثقات ۵/۴۱۹.</ref>، [[مفسر]]، [[قاری]] و [[فقیه]]، یکی از بزرگان و [[تابعین]] کوفه<ref>تهذیب الکمال ۲۷/۲۲۸.</ref> و از محدثان موثق بود<ref>سیر اعلام النبلاء ۴/۴۵۱.</ref>. سرانجام در ۸۳ سالگی در [[مکه]] در سال ۱۰۴هـ درگذشت<ref>معجم الادباء ۱۸/۷۷.</ref>. از جمله آثار او تفسیر می‌‌باشد<ref>کشف الظنون ۱/۴۵۸.</ref>.<ref>[[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)\| فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱]]، ص۶۴۳.</ref>

	== تفسیر ==		== تفسیر ==

Bahmani: /* منابع */

2024-12-25T05:04:32Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۴
خط ۳۱:		خط ۳۱:
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:IM009972.jpg\|22px]] [[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|'''تاریخ تفسیر قرآن''']]		# [[پرونده:IM009972.jpg\|22px]] [[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|'''تاریخ تفسیر قرآن''']]
			# [[پرونده: IM009687.jpg\|22px]] جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۲ (کتاب)\|'''فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۲''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* تفسیر */

2024-12-25T05:01:27Z

تفسیر

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۳۱
خط ۱۰:		خط ۱۰:

	== تفسیر ==		== تفسیر ==
	[[تفسیری]] با ~~این~~ نام در دو جلد حدود ۸۰۰ صفحه در اسلام‌آباد پاکستان چاپ شده و موجود است<ref>در پشت جلد، مؤلف آن مجاهد بن جبر تابعی مکی مخزومی متوفای ۱۰۴ ه‍‌. ق و تحقیق‌کننده آن عبد الرحمان الطاهر بن محمد سورتی و ناشر آن «مجمع البحوث الاسلامیة» اسلام‌آباد معرفی شده است. جلد اول مقدمه محقق (ص ۱-۶۴) و تفسیر آیاتی از سوره بقره تا سوره انبیاء (ص ۶۵-۴۱۸) و جلد دوم تفسیر آیاتی از سوره حج تا سوره ناس (ص ۴۱۹-۷۹۸) را دربر دارد.</ref>.		[[تفسیری]] با نام تفسیر مجاهد در دو جلد حدود ۸۰۰ صفحه در اسلام‌آباد پاکستان چاپ شده و موجود است<ref>در پشت جلد، مؤلف آن مجاهد بن جبر تابعی مکی مخزومی متوفای ۱۰۴ ه‍‌. ق و تحقیق‌کننده آن عبد الرحمان الطاهر بن محمد سورتی و ناشر آن «مجمع البحوث الاسلامیة» اسلام‌آباد معرفی شده است. جلد اول مقدمه محقق (ص ۱-۶۴) و تفسیر آیاتی از سوره بقره تا سوره انبیاء (ص ۶۵-۴۱۸) و جلد دوم تفسیر آیاتی از سوره حج تا سوره ناس (ص ۴۱۹-۷۹۸) را دربر دارد.</ref>.

	این [[تفسیر]] از [[سوره بقره]] شروع و به [[سوره ناس]] ختم شده است؛ اما در آن، همه [[آیات قرآن]] تفسیر نشده، بلکه در هر سوره‌ای آیاتی تفسیر شده است و در مواردی محقّق، آن آرایی را که در [[تفسیر طبری]] و غیر آن از [[مجاهد]] نقل شده و در این تفسیر نبوده، در پاورقی ذکر کرده است که از آن معلوم می‌شود این تفسیر چاپ شده، همۀ آرای تفسیری منسوب به مجاهد را دربر ندارد؛ برای نمونه، در این کتاب [[سوره حمد]] تفسیر نشده است، ولی محقّق آن، در پاورقی به نقل از تفسیر طبری، [[صحیح بخاری]] و [[تفسیر ابن کثیر]] رأی مجاهد را در معنای {{متن قرآن\|الْعَالَمِينَ}}، {{متن قرآن\|الدِّينِ}}، {{متن قرآن\|الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ}}، {{متن قرآن\|الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ}} و {{متن قرآن\|الضَّالِّينَ}} ذکر کرده است<ref>ر.ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، با تحقیق عبد الرحمان سورتی، ج۱، ص۶۸.</ref>.		این [[تفسیر]] از [[سوره بقره]] شروع و به [[سوره ناس]] ختم شده است؛ اما در آن، همه [[آیات قرآن]] تفسیر نشده، بلکه در هر سوره‌ای آیاتی تفسیر شده است و در مواردی محقّق، آن آرایی را که در [[تفسیر طبری]] و غیر آن از [[مجاهد]] نقل شده و در این تفسیر نبوده، در پاورقی ذکر کرده است که از آن معلوم می‌شود این تفسیر چاپ شده، همۀ آرای تفسیری منسوب به مجاهد را دربر ندارد؛ برای نمونه، در این کتاب [[سوره حمد]] تفسیر نشده است، ولی محقّق آن، در پاورقی به نقل از تفسیر طبری، [[صحیح بخاری]] و [[تفسیر ابن کثیر]] رأی مجاهد را در معنای {{متن قرآن\|الْعَالَمِينَ}}، {{متن قرآن\|الدِّينِ}}، {{متن قرآن\|الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ}}، {{متن قرآن\|الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ}} و {{متن قرآن\|الضَّالِّينَ}} ذکر کرده است<ref>ر.ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، با تحقیق عبد الرحمان سورتی، ج۱، ص۶۸.</ref>.

Bahmani: /* تفسیر */

2024-12-25T05:01:02Z

تفسیر

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۲۵ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۴:۵۷

2024-12-25T04:57:45Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۸:۲۷
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	== ~~مقدمه~~ ==		== مجاهد بن جبیر مکی ==
			{{اصلی\|مجاهد بن جبیر مکی}}

			== تفسیر ==
	[[تفسیری]] با این نام در دو جلد حدود ۸۰۰ صفحه در اسلام‌آباد پاکستان چاپ شده و موجود است<ref>در پشت جلد، مؤلف آن مجاهد بن جبر تابعی مکی مخزومی متوفای ۱۰۴ ه‍‌. ق و تحقیق‌کننده آن عبد الرحمان الطاهر بن محمد سورتی و ناشر آن «مجمع البحوث الاسلامیة» اسلام‌آباد معرفی شده است. جلد اول مقدمه محقق (ص ۱-۶۴) و تفسیر آیاتی از سوره بقره تا سوره انبیاء (ص ۶۵-۴۱۸) و جلد دوم تفسیر آیاتی از سوره حج تا سوره ناس (ص ۴۱۹-۷۹۸) را دربر دارد.</ref>.		[[تفسیری]] با این نام در دو جلد حدود ۸۰۰ صفحه در اسلام‌آباد پاکستان چاپ شده و موجود است<ref>در پشت جلد، مؤلف آن مجاهد بن جبر تابعی مکی مخزومی متوفای ۱۰۴ ه‍‌. ق و تحقیق‌کننده آن عبد الرحمان الطاهر بن محمد سورتی و ناشر آن «مجمع البحوث الاسلامیة» اسلام‌آباد معرفی شده است. جلد اول مقدمه محقق (ص ۱-۶۴) و تفسیر آیاتی از سوره بقره تا سوره انبیاء (ص ۶۵-۴۱۸) و جلد دوم تفسیر آیاتی از سوره حج تا سوره ناس (ص ۴۱۹-۷۹۸) را دربر دارد.</ref>.

خط ۲۶:		خط ۲۹:

	{{تفسیر}}		{{تفسیر}}

	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	# [[پرونده:IM009972.jpg\|22px]] [[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|'''تاریخ تفسیر قرآن''']]		# [[پرونده:IM009972.jpg\|22px]] [[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|'''تاریخ تفسیر قرآن''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

	~~== جستارهای وابسته ==~~
	* [[مجاهد بن جبر مکی]]

	== پانویس ==		== پانویس ==

Bahmani در ‏۷ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۲۴

2024-03-07T07:24:41Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۵۴
خط ۷:		خط ۷:

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
	[[تفسیری]] با این نام در دو جلد حدود ۸۰۰ صفحه در اسلام‌آباد [[پاکستان]] چاپ شده و موجود است<ref>در پشت جلد، مؤلف آن مجاهد بن جبر تابعی مکی مخزومی متوفای ۱۰۴ ه‍‌. ق و تحقیق‌کننده آن عبد الرحمان الطاهر بن محمد سورتی و ناشر آن «مجمع البحوث الاسلامیة» اسلام‌آباد معرفی شده است. جلد اول مقدمه محقق (ص ۱-۶۴) و تفسیر آیاتی از سوره بقره تا سوره انبیاء (ص ۶۵-۴۱۸) و جلد دوم تفسیر آیاتی از سوره حج تا سوره ناس (ص ۴۱۹-۷۹۸) را دربر دارد.</ref>.		[[تفسیری]] با این نام در دو جلد حدود ۸۰۰ صفحه در اسلام‌آباد پاکستان چاپ شده و موجود است<ref>در پشت جلد، مؤلف آن مجاهد بن جبر تابعی مکی مخزومی متوفای ۱۰۴ ه‍‌. ق و تحقیق‌کننده آن عبد الرحمان الطاهر بن محمد سورتی و ناشر آن «مجمع البحوث الاسلامیة» اسلام‌آباد معرفی شده است. جلد اول مقدمه محقق (ص ۱-۶۴) و تفسیر آیاتی از سوره بقره تا سوره انبیاء (ص ۶۵-۴۱۸) و جلد دوم تفسیر آیاتی از سوره حج تا سوره ناس (ص ۴۱۹-۷۹۸) را دربر دارد.</ref>.

	این [[تفسیر]] از [[سوره بقره]] شروع و به [[سوره ناس]] ختم شده است؛ اما در آن، همه [[آیات قرآن]] تفسیر نشده، بلکه در هر سوره‌ای آیاتی تفسیر شده است و در مواردی محقّق، آن آرایی را که در [[تفسیر طبری]] و غیر آن از [[مجاهد]] نقل شده و در این تفسیر نبوده، در پاورقی ذکر کرده است که از آن معلوم می‌شود این تفسیر چاپ شده، همۀ آرای تفسیری منسوب به مجاهد را دربر ندارد؛ برای نمونه، در این کتاب [[سوره حمد]] تفسیر نشده است، ولی محقّق آن، در پاورقی به نقل از تفسیر طبری، [[صحیح بخاری]] و [[تفسیر ابن کثیر]] [[رأی]] مجاهد را در معنای {{متن قرآن\|الْعَالَمِينَ}}، {{متن قرآن\|الدِّينِ}}، {{متن قرآن\|الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ}}، {{متن قرآن\|الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ}} و {{متن قرآن\|الضَّالِّينَ}} ذکر کرده است<ref>ر. ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، با تحقیق عبد الرحمان سورتی، ج۱، ص۶۸.</ref>.		این [[تفسیر]] از [[سوره بقره]] شروع و به [[سوره ناس]] ختم شده است؛ اما در آن، همه [[آیات قرآن]] تفسیر نشده، بلکه در هر سوره‌ای آیاتی تفسیر شده است و در مواردی محقّق، آن آرایی را که در [[تفسیر طبری]] و غیر آن از [[مجاهد]] نقل شده و در این تفسیر نبوده، در پاورقی ذکر کرده است که از آن معلوم می‌شود این تفسیر چاپ شده، همۀ آرای تفسیری منسوب به مجاهد را دربر ندارد؛ برای نمونه، در این کتاب [[سوره حمد]] تفسیر نشده است، ولی محقّق آن، در پاورقی به نقل از تفسیر طبری، [[صحیح بخاری]] و [[تفسیر ابن کثیر]] [[رأی]] مجاهد را در معنای {{متن قرآن\|الْعَالَمِينَ}}، {{متن قرآن\|الدِّينِ}}، {{متن قرآن\|الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ}}، {{متن قرآن\|الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ}} و {{متن قرآن\|الضَّالِّينَ}} ذکر کرده است<ref>ر. ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، با تحقیق عبد الرحمان سورتی، ج۱، ص۶۸.</ref>.

	در تفسیر طبری ذیل [[آیه]] {{متن قرآن\|إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}}<ref>«(که) به (پاداش و نعمت) پروردگارش می‌نگرد» سوره قیامه، آیه ۲۳.</ref> پنج [[روایت]] از مجاهد نقل شده است؛ اما در این تفسیر هیچ‌یک از آنها نیامده است<ref>ر. ک: طبری، جامع البیان، ج۲۹، ص۱۲۰، ذیل آیه ۲۳ سوره قیامت، تفسیر مجاهد، ج۲، ص۷۰۸، ذیل همان آیه.</ref>. آنچه در این تفسیر آمده است، بیشتر در بیان معنای مفردات [[قرآن]] یا تعیین مصادیق آن است؛ برای مثال، در سوره بقره آیه {{متن قرآن\|وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَى شَيَاطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ}}<ref>«و هرگاه با کسانی که ایمان آورده‌اند دیدار کنند می‌گویند ایمان آورده‌ایم و چون با شیطان‌های خود تنها شوند می‌گویند ما با شماییم، ما تنها (مؤمنان را) ریشخند می‌کنیم» سوره بقره، آیه ۱۴.</ref>؛ {{متن قرآن\|شَيَاطِينِهِمْ}} را به [[اصحاب]] آنان از [[منافقان]] و [[مشرکان]] و در آیۀ {{متن قرآن\|اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ}}<ref>«خداوند است که آنها را به ریشخند می‌گیرد و آنان را در سرکشی‌شان در حالی که سرگشته‌اند فرو می‌گذارد» سوره بقره، آیه ۱۵.</ref> {{متن قرآن\|طُغْيَانِهِمْ}} را به «[[ضلالت]]» و {{متن قرآن\|يَعْمَهُونَ}} را به {{متن قرآن\|يَتَرَدَّدُونَ}} [[تفسیر]] کرده است و در [[آیه]] {{متن قرآن\|اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى}}<ref>«آنان همان کسانند که گمراهی را به (بهای) رهنمود خریدند و سوداشان سودی نکرد و رهیافته نبودند» سوره بقره، آیه ۱۶.</ref> را به {{متن قرآن\|آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا}}<ref>«ایمان آوردند سپس کافر شدند» سوره نساء، آیه ۱۳۷.</ref> معنا کرده و در آیه {{متن قرآن\|مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ}}<ref>«داستان اینان، چون داستان کسانی است که آتشی برافروزند و همین که دور و برشان روشن شد، خداوند روشنایی‌شان را ببرد و آنان را در تاریکی‌ها که چیزی نمی‌بینند رها کند» سوره بقره، آیه ۱۷.</ref> «اضائۀ [[نار]]» را به روی آوردن آنان به [[مؤمنان]] و [[هدایت]] و «ذهاب نورشان» را به روی آوردن آنان به [[کافران]] و [[گمراهی]] و در آیه {{متن قرآن\|أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ}}<ref>«یا چون (گرفتارانند زیر) رگبار بارانی از آسمان که در آن، تاریکی‌ها و تندر و برقی است؛ از (نهیب) آذرخش‌ها، به پرهیز از مرگ، سرانگشتان در گوش‌ها می‌نهند- و خداوند، فراگیر کافران است-» سوره بقره، آیه ۱۹.</ref> {{متن قرآن\|مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ}} را به «جمع‌کننده آنان در [[جهنم]]» تفسیر کرده است. برحسب آنچه در مقدمه این تفسیر بیان شده است، نسخه خطی این تفسیر در قاهره در «دار الکتب المصریه» محفوظ‍ بوده و [[جامعه]] دول [[عربی]] برای مؤسسه احیای نسخه‌های خطی از آن عکس گرفته است و در سال ۱۹۴۶ میلادی، مجمع ابحاث [[اسلامی]] (انجمن پژوهش‌های اسلامی) [[پاکستان]] جماعتی را برای جستجو از کتاب‌های اسلامی چاپی و خطی به کشورهای مختلف گسیل کرد و به درخواست آنها، جامعه دول عربی، نسخه‌ای از نسخه‌های عکس‌برداری شده این تفسیر را در [[اختیار]] آنان قرار داد و پس از مقارنه آن با آنچه در [[تفسیر طبری]] و [[الدّر المنثور]] و تفسیر [[سفیان ثوری]] و غیر آن از [[مجاهد]] نقل شده، از سوی انجمن یادشده در سال ۱۳۶۷ (ه‍‌.ق) به چاپ رسید<ref>ر. ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، ج۱، ص۵۳-۵۴.</ref>.		در تفسیر طبری ذیل [[آیه]] {{متن قرآن\|إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}}<ref>«(که) به (پاداش و نعمت) پروردگارش می‌نگرد» سوره قیامه، آیه ۲۳.</ref> پنج [[روایت]] از مجاهد نقل شده است؛ اما در این تفسیر هیچ‌یک از آنها نیامده است<ref>ر. ک: طبری، جامع البیان، ج۲۹، ص۱۲۰، ذیل آیه ۲۳ سوره قیامت، تفسیر مجاهد، ج۲، ص۷۰۸، ذیل همان آیه.</ref>. آنچه در این تفسیر آمده است، بیشتر در بیان معنای مفردات [[قرآن]] یا تعیین مصادیق آن است؛ برای مثال، در سوره بقره آیه {{متن قرآن\|وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَى شَيَاطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ}}<ref>«و هرگاه با کسانی که ایمان آورده‌اند دیدار کنند می‌گویند ایمان آورده‌ایم و چون با شیطان‌های خود تنها شوند می‌گویند ما با شماییم، ما تنها (مؤمنان را) ریشخند می‌کنیم» سوره بقره، آیه ۱۴.</ref>؛ {{متن قرآن\|شَيَاطِينِهِمْ}} را به [[اصحاب]] آنان از [[منافقان]] و [[مشرکان]] و در آیۀ {{متن قرآن\|اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ}}<ref>«خداوند است که آنها را به ریشخند می‌گیرد و آنان را در سرکشی‌شان در حالی که سرگشته‌اند فرو می‌گذارد» سوره بقره، آیه ۱۵.</ref> {{متن قرآن\|طُغْيَانِهِمْ}} را به «[[ضلالت]]» و {{متن قرآن\|يَعْمَهُونَ}} را به {{متن قرآن\|يَتَرَدَّدُونَ}} [[تفسیر]] کرده است و در [[آیه]] {{متن قرآن\|اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى}}<ref>«آنان همان کسانند که گمراهی را به (بهای) رهنمود خریدند و سوداشان سودی نکرد و رهیافته نبودند» سوره بقره، آیه ۱۶.</ref> را به {{متن قرآن\|آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا}}<ref>«ایمان آوردند سپس کافر شدند» سوره نساء، آیه ۱۳۷.</ref> معنا کرده و در آیه {{متن قرآن\|مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ}}<ref>«داستان اینان، چون داستان کسانی است که آتشی برافروزند و همین که دور و برشان روشن شد، خداوند روشنایی‌شان را ببرد و آنان را در تاریکی‌ها که چیزی نمی‌بینند رها کند» سوره بقره، آیه ۱۷.</ref> «اضائۀ [[نار]]» را به روی آوردن آنان به [[مؤمنان]] و [[هدایت]] و «ذهاب نورشان» را به روی آوردن آنان به [[کافران]] و [[گمراهی]] و در آیه {{متن قرآن\|أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ}}<ref>«یا چون (گرفتارانند زیر) رگبار بارانی از آسمان که در آن، تاریکی‌ها و تندر و برقی است؛ از (نهیب) آذرخش‌ها، به پرهیز از مرگ، سرانگشتان در گوش‌ها می‌نهند- و خداوند، فراگیر کافران است-» سوره بقره، آیه ۱۹.</ref> {{متن قرآن\|مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ}} را به «جمع‌کننده آنان در [[جهنم]]» تفسیر کرده است. برحسب آنچه در مقدمه این تفسیر بیان شده است، نسخه خطی این تفسیر در قاهره در «دار الکتب المصریه» محفوظ‍ بوده و [[جامعه]] دول [[عربی]] برای مؤسسه احیای نسخه‌های خطی از آن عکس گرفته است و در سال ۱۹۴۶ میلادی، مجمع ابحاث [[اسلامی]] (انجمن پژوهش‌های اسلامی) پاکستان جماعتی را برای جستجو از کتاب‌های اسلامی چاپی و خطی به کشورهای مختلف گسیل کرد و به درخواست آنها، جامعه دول عربی، نسخه‌ای از نسخه‌های عکس‌برداری شده این تفسیر را در [[اختیار]] آنان قرار داد و پس از مقارنه آن با آنچه در [[تفسیر طبری]] و [[الدّر المنثور]] و تفسیر [[سفیان ثوری]] و غیر آن از [[مجاهد]] نقل شده، از سوی انجمن یادشده در سال ۱۳۶۷ (ه‍‌.ق) به چاپ رسید<ref>ر. ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، ج۱، ص۵۳-۵۴.</ref>.

	در اعتبار سند این تفسیر نزد [[دانشمندان]] [[اهل تسنن]] [[اختلاف]] است؛ زیرا در سند آن، ابن ابی نجیح این تفسیر را از مجاهد [[روایت]] کرده است و در اینکه وی این تفسیر یا همۀ آن را از مجاهد شنیده باشد، [[اختلاف]] کرده‌اند. [[ابن حجر]] از [[یحیی بن سعید]] نقل کرده که گفته است: [[ابن ابی نجیح]] این [[تفسیر]] یا همه آن را از [[مجاهد]] نشنیده است، و از ابن حبّان نقل کرده است: «ابن ابی نجیح بدون شنیدن از مجاهد [[روایت]] کرده است» و از [[نسائی]] نقل کرده که او را از کسانی که تدلیس می‌کرده‌اند، به شمار آورده است، و در مقابل از وکیع نقل کرده که سفیان، تفسیر ابن ابی نجیح را صحیح می‌دانسته است و از [[احمد بن حنبل]] و ابن معین و [[ابو زرعه]] و نسائی [[ثقه]] بودن ابن ابی نجیح را نقل کرده است<ref>ر. ک: ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۶، ص۴۹-۵۰.</ref>، و گفته‌اند [[بخاری]] بر تفسیر ابن نجیح از مجاهد [[اعتماد]] کرده و [[ابن تیمیه]] گفته است: کتابی در تفسیر صحیح‌تر از تفسیر ابن نجیح از مجاهد نیست <ref>ر. ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، ج۱، ص۶۰.</ref>، ولی نزد [[شیعه]] در هرصورت [[صحت سند]] آن ثابت نیست؛ زیرا نه [[وثاقت]] ابن ابی نجیح از طریق قابل اعتماد شیعه ثابت است و نه وثاقت واسطه‌های قبل از وی مانند «[[ورقاء]]»، «[[آدم بن ابی‌ایاس]]»، «[[ابراهیم بن حسین بن علی همدانی]]» و «[[عبدالرحمان بن حسن بن احمد]]»، و حتی نویسندۀ آن شیخ ابو منصور [[محمد بن عبدالملک بن حسن بن خیرون]] نیز فردی ناشناخته است.		در اعتبار سند این تفسیر نزد [[دانشمندان]] [[اهل تسنن]] [[اختلاف]] است؛ زیرا در سند آن، ابن ابی نجیح این تفسیر را از مجاهد [[روایت]] کرده است و در اینکه وی این تفسیر یا همۀ آن را از مجاهد شنیده باشد، [[اختلاف]] کرده‌اند. [[ابن حجر]] از [[یحیی بن سعید]] نقل کرده که گفته است: [[ابن ابی نجیح]] این [[تفسیر]] یا همه آن را از [[مجاهد]] نشنیده است، و از ابن حبّان نقل کرده است: «ابن ابی نجیح بدون شنیدن از مجاهد [[روایت]] کرده است» و از [[نسائی]] نقل کرده که او را از کسانی که تدلیس می‌کرده‌اند، به شمار آورده است، و در مقابل از وکیع نقل کرده که سفیان، تفسیر ابن ابی نجیح را صحیح می‌دانسته است و از [[احمد بن حنبل]] و ابن معین و [[ابو زرعه]] و نسائی [[ثقه]] بودن ابن ابی نجیح را نقل کرده است<ref>ر. ک: ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۶، ص۴۹-۵۰.</ref>، و گفته‌اند [[بخاری]] بر تفسیر ابن نجیح از مجاهد [[اعتماد]] کرده و [[ابن تیمیه]] گفته است: کتابی در تفسیر صحیح‌تر از تفسیر ابن نجیح از مجاهد نیست <ref>ر. ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، ج۱، ص۶۰.</ref>، ولی نزد [[شیعه]] در هرصورت [[صحت سند]] آن ثابت نیست؛ زیرا نه [[وثاقت]] ابن ابی نجیح از طریق قابل اعتماد شیعه ثابت است و نه وثاقت واسطه‌های قبل از وی مانند «[[ورقاء]]»، «[[آدم بن ابی‌ایاس]]»، «[[ابراهیم بن حسین بن علی همدانی]]» و «[[عبدالرحمان بن حسن بن احمد]]»، و حتی نویسندۀ آن شیخ ابو منصور [[محمد بن عبدالملک بن حسن بن خیرون]] نیز فردی ناشناخته است.
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	بنابراین، تفسیر چاپ شده و موجود از جهت سند اعتباری ندارد و معلوم نیست که عینا بدون کم و زیاد تألیف مجاهد باشد، بلکه از اینکه در تفسیر موجود همه‌جا آرای مجاهد با چند واسطه نقل می‌شود و حتی در مواردی [[روایات]] و آرایی از غیر مجاهد نیز نقل شده<ref>برای نمونه، در تفسیر سوره کوثر.</ref>، بسیار بعید به‌نظر می‌رسد که این تفسیر موجود تألیف مجاهد باشد و به [[گمان]] [[قوی]] گردآوری شدۀ آرای مجاهد است و اعتبار آن بیشتر از اعتبار آرایی که در [[تفسیر طبری]] و غیر آن از مجاهد نقل نیست؛ البته امتیاز این تفسیر موجود به این است که از طریق آن دسترسی به آرای [[تفسیری]] منسوب به [[مجاهد]] آسان‌تر است.		بنابراین، تفسیر چاپ شده و موجود از جهت سند اعتباری ندارد و معلوم نیست که عینا بدون کم و زیاد تألیف مجاهد باشد، بلکه از اینکه در تفسیر موجود همه‌جا آرای مجاهد با چند واسطه نقل می‌شود و حتی در مواردی [[روایات]] و آرایی از غیر مجاهد نیز نقل شده<ref>برای نمونه، در تفسیر سوره کوثر.</ref>، بسیار بعید به‌نظر می‌رسد که این تفسیر موجود تألیف مجاهد باشد و به [[گمان]] [[قوی]] گردآوری شدۀ آرای مجاهد است و اعتبار آن بیشتر از اعتبار آرایی که در [[تفسیر طبری]] و غیر آن از مجاهد نقل نیست؛ البته امتیاز این تفسیر موجود به این است که از طریق آن دسترسی به آرای [[تفسیری]] منسوب به [[مجاهد]] آسان‌تر است.

	[[ابن ندیم]] در شمار کتاب‌هایی که در [[تفسیر قرآن]] تألیف شده است، از کتابی با عنوان کتاب [[ابن عباس]] یاد کرده و گفته است: آن را مجاهد [[روایت]] کرده است و [[حمید بن قیس]] و [[ورقاء]] آن را از ابی نجیح از مجاهد روایت کرده‌اند<ref>ر. ک: ابن ندیم، الفهرست، ص۳۶.</ref>. تردیدی نیست که این [[تفسیر]] موجود غیر از آن کتابی می‌باشد که مجاهد از ابن عباس روایت کرده است؛ زیرا تمام مطالب آن کتاب از ابن عباس و مجاهد روایت‌ کنندۀ آن است، ولی تمامی مطالب تفسیر موجود از ابن عباس نیست و بیشتر آن آرای تفسیری خود مجاهد می‌باشد و در مواردی از ابن عباس<ref>براساس برنامه رایانه‌ای معجم فقهی، در تمام دو جلد تفسیر ۹ مورد از آرای تفسیری ابن عباس به روایت مجاهد نقل شده است (ر. ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، ج۱، ص۹۷، ۲۶۰، ۳۱۲، ۳۱۴ و ۴۱۵ و ج۲، ص۴۶۹، ۶۱۳، ۷۲۲ و ۷۸۸).</ref> و در برخی موارد از غیر ابن عباس مانند [[عکرمه]]<ref>ر. ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، ج۱، ص۸۷.</ref> نقل شده است. برخی [[تصور]] کرده‌اند این تفسیر چاپ شده همان کتاب ابن عباس می‌باشد که مجاهد روایت کرده است و ازاین‌رو، دربارۀ [[تفسیر ابن عباس]] گفته‌اند: اخیرا در سال ۱۳۶۷ ه‍‌. ق به [[همت]] «مجمع البحوث الاسلامیة» در [[پاکستان]] به چاپ رسیده است<ref>ر. ک: معرفت، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب، ج۱، ص۲۹۵.</ref>.		[[ابن ندیم]] در شمار کتاب‌هایی که در [[تفسیر قرآن]] تألیف شده است، از کتابی با عنوان کتاب [[ابن عباس]] یاد کرده و گفته است: آن را مجاهد [[روایت]] کرده است و [[حمید بن قیس]] و [[ورقاء]] آن را از ابی نجیح از مجاهد روایت کرده‌اند<ref>ر. ک: ابن ندیم، الفهرست، ص۳۶.</ref>. تردیدی نیست که این [[تفسیر]] موجود غیر از آن کتابی می‌باشد که مجاهد از ابن عباس روایت کرده است؛ زیرا تمام مطالب آن کتاب از ابن عباس و مجاهد روایت‌ کنندۀ آن است، ولی تمامی مطالب تفسیر موجود از ابن عباس نیست و بیشتر آن آرای تفسیری خود مجاهد می‌باشد و در مواردی از ابن عباس<ref>براساس برنامه رایانه‌ای معجم فقهی، در تمام دو جلد تفسیر ۹ مورد از آرای تفسیری ابن عباس به روایت مجاهد نقل شده است (ر. ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، ج۱، ص۹۷، ۲۶۰، ۳۱۲، ۳۱۴ و ۴۱۵ و ج۲، ص۴۶۹، ۶۱۳، ۷۲۲ و ۷۸۸).</ref> و در برخی موارد از غیر ابن عباس مانند [[عکرمه]]<ref>ر. ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، ج۱، ص۸۷.</ref> نقل شده است. برخی [[تصور]] کرده‌اند این تفسیر چاپ شده همان کتاب ابن عباس می‌باشد که مجاهد روایت کرده است و ازاین‌رو، دربارۀ [[تفسیر ابن عباس]] گفته‌اند: اخیرا در سال ۱۳۶۷ ه‍‌. ق به [[همت]] «مجمع البحوث الاسلامیة» در پاکستان به چاپ رسیده است<ref>ر. ک: معرفت، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب، ج۱، ص۲۹۵.</ref>.

	[[حاج خلیفه]] با عنوان تفسیر مجاهد از تفسیر وی یاد کرده<ref>ر. ک: حاج خلیفة، کشف الظنون، ج۱، ص۴۵۸.</ref> و [[اسماعیل پاشا]] او را با عنوان «[[ابن جبیر]]» در شمار مؤلفان آورده و با عبارت «صنّف [[تفسیر القرآن]]» از تألیف تفسیری برای وی خبر داده است<ref>ر. ک: بغدادی، هدیة العارفین (اسماء المؤلفین و آثار المصنفین من کشف الظنون)، ج۶، ص۴.</ref>، ولی آیا این تفسیر موجود همان تفسیری است که حاج خلیفه و اسماعیل پاشا از آن خبر داده‌اند؟ باتوجه به اینکه نسخۀ خطی این [[تفسیر]] پیش از آن دو موجود بوده و حاج [[خلیفه]] نیز یکی از طریق‌های [[تفسیری]] را که بیان نموده، طریق ابن ابی نجیح است<ref>ر. ک: حاج خلیفة، کشف الظنون، ج۱، ص۴۵۸.</ref>، بعید نیست که منظور حاج خلیفه و اسماعیل پاشا نیز از تفسیری که ذکر کرده‌اند، همین تفسیر موجود باشد؛ بنابراین، غیر از تفسیر موجود تفسیری دیگر که به قلم [[مجاهد]] نوشته شده باشد، [[ثابت]] نیست.		[[حاج خلیفه]] با عنوان تفسیر مجاهد از تفسیر وی یاد کرده<ref>ر. ک: حاج خلیفة، کشف الظنون، ج۱، ص۴۵۸.</ref> و [[اسماعیل پاشا]] او را با عنوان «[[ابن جبیر]]» در شمار مؤلفان آورده و با عبارت «صنّف [[تفسیر القرآن]]» از تألیف تفسیری برای وی خبر داده است<ref>ر. ک: بغدادی، هدیة العارفین (اسماء المؤلفین و آثار المصنفین من کشف الظنون)، ج۶، ص۴.</ref>، ولی آیا این تفسیر موجود همان تفسیری است که حاج خلیفه و اسماعیل پاشا از آن خبر داده‌اند؟ باتوجه به اینکه نسخۀ خطی این [[تفسیر]] پیش از آن دو موجود بوده و حاج [[خلیفه]] نیز یکی از طریق‌های [[تفسیری]] را که بیان نموده، طریق ابن ابی نجیح است<ref>ر. ک: حاج خلیفة، کشف الظنون، ج۱، ص۴۵۸.</ref>، بعید نیست که منظور حاج خلیفه و اسماعیل پاشا نیز از تفسیری که ذکر کرده‌اند، همین تفسیر موجود باشد؛ بنابراین، غیر از تفسیر موجود تفسیری دیگر که به قلم [[مجاهد]] نوشته شده باشد، [[ثابت]] نیست.

Bahmani در ‏۷ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۲۴

2024-03-07T07:24:14Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۵۴
خط ۱:		خط ۱:
	{{~~امامت}}~~		{{مدخل مرتبط
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[~~مجاهد بن جبر مکی~~]]''' است. </div>~~		\| موضوع مرتبط = مجاهد بن جبر مکی
			\| عنوان مدخل =
			\| مداخل مرتبط =
			\| پرسش مرتبط =
			}}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==
خط ۲۱:		خط ۲۵:
	محقق این تفسیر، مصدر برخی از آن آثار را که در [[کتاب‌های تفسیری]] یا [[روایی]] [[اهل تسنن]] یافته، در پاورقی آدرس داده است، ولی این تفسیر از جهت اعتبار و فایده نیز مانند تفسیر پیشین می‌باشد و تفاوت قابل توجهی ندارد.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۹۹-۳۰۳.</ref>		محقق این تفسیر، مصدر برخی از آن آثار را که در [[کتاب‌های تفسیری]] یا [[روایی]] [[اهل تسنن]] یافته، در پاورقی آدرس داده است، ولی این تفسیر از جهت اعتبار و فایده نیز مانند تفسیر پیشین می‌باشد و تفاوت قابل توجهی ندارد.<ref>[[علی اکبر بابایی\|بابایی، علی اکبر]]، [[تاریخ تفسیر قرآن (کتاب)\|تاریخ تفسیر قرآن]]، ص ۲۹۹-۳۰۳.</ref>

			{{تفسیر}}
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
خط ۳۱:		خط ۳۶:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	~~{{تفسیر}}~~

	[[رده:تفسیر]]		[[رده:تفسیر]]
	~~[[رده:تفسیر مجاهد]]~~
	~~[[رده:مجاهد بن جبر مکی]]~~

Wasity: جایگزینی متن - 'بن ابی ایاس' به 'بن ابی‌ایاس'

2022-10-28T07:20:25Z

جایگزینی متن - 'بن ابی ایاس' به 'بن ابی‌ایاس'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ اکتبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۰:۵۰
خط ۹:		خط ۹:
	در تفسیر طبری ذیل [[آیه]] {{متن قرآن\|إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}}<ref>«(که) به (پاداش و نعمت) پروردگارش می‌نگرد» سوره قیامه، آیه ۲۳.</ref> پنج [[روایت]] از مجاهد نقل شده است؛ اما در این تفسیر هیچ‌یک از آنها نیامده است<ref>ر. ک: طبری، جامع البیان، ج۲۹، ص۱۲۰، ذیل آیه ۲۳ سوره قیامت، تفسیر مجاهد، ج۲، ص۷۰۸، ذیل همان آیه.</ref>. آنچه در این تفسیر آمده است، بیشتر در بیان معنای مفردات [[قرآن]] یا تعیین مصادیق آن است؛ برای مثال، در سوره بقره آیه {{متن قرآن\|وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَى شَيَاطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ}}<ref>«و هرگاه با کسانی که ایمان آورده‌اند دیدار کنند می‌گویند ایمان آورده‌ایم و چون با شیطان‌های خود تنها شوند می‌گویند ما با شماییم، ما تنها (مؤمنان را) ریشخند می‌کنیم» سوره بقره، آیه ۱۴.</ref>؛ {{متن قرآن\|شَيَاطِينِهِمْ}} را به [[اصحاب]] آنان از [[منافقان]] و [[مشرکان]] و در آیۀ {{متن قرآن\|اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ}}<ref>«خداوند است که آنها را به ریشخند می‌گیرد و آنان را در سرکشی‌شان در حالی که سرگشته‌اند فرو می‌گذارد» سوره بقره، آیه ۱۵.</ref> {{متن قرآن\|طُغْيَانِهِمْ}} را به «[[ضلالت]]» و {{متن قرآن\|يَعْمَهُونَ}} را به {{متن قرآن\|يَتَرَدَّدُونَ}} [[تفسیر]] کرده است و در [[آیه]] {{متن قرآن\|اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى}}<ref>«آنان همان کسانند که گمراهی را به (بهای) رهنمود خریدند و سوداشان سودی نکرد و رهیافته نبودند» سوره بقره، آیه ۱۶.</ref> را به {{متن قرآن\|آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا}}<ref>«ایمان آوردند سپس کافر شدند» سوره نساء، آیه ۱۳۷.</ref> معنا کرده و در آیه {{متن قرآن\|مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ}}<ref>«داستان اینان، چون داستان کسانی است که آتشی برافروزند و همین که دور و برشان روشن شد، خداوند روشنایی‌شان را ببرد و آنان را در تاریکی‌ها که چیزی نمی‌بینند رها کند» سوره بقره، آیه ۱۷.</ref> «اضائۀ [[نار]]» را به روی آوردن آنان به [[مؤمنان]] و [[هدایت]] و «ذهاب نورشان» را به روی آوردن آنان به [[کافران]] و [[گمراهی]] و در آیه {{متن قرآن\|أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ}}<ref>«یا چون (گرفتارانند زیر) رگبار بارانی از آسمان که در آن، تاریکی‌ها و تندر و برقی است؛ از (نهیب) آذرخش‌ها، به پرهیز از مرگ، سرانگشتان در گوش‌ها می‌نهند- و خداوند، فراگیر کافران است-» سوره بقره، آیه ۱۹.</ref> {{متن قرآن\|مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ}} را به «جمع‌کننده آنان در [[جهنم]]» تفسیر کرده است. برحسب آنچه در مقدمه این تفسیر بیان شده است، نسخه خطی این تفسیر در قاهره در «دار الکتب المصریه» محفوظ‍ بوده و [[جامعه]] دول [[عربی]] برای مؤسسه احیای نسخه‌های خطی از آن عکس گرفته است و در سال ۱۹۴۶ میلادی، مجمع ابحاث [[اسلامی]] (انجمن پژوهش‌های اسلامی) [[پاکستان]] جماعتی را برای جستجو از کتاب‌های اسلامی چاپی و خطی به کشورهای مختلف گسیل کرد و به درخواست آنها، جامعه دول عربی، نسخه‌ای از نسخه‌های عکس‌برداری شده این تفسیر را در [[اختیار]] آنان قرار داد و پس از مقارنه آن با آنچه در [[تفسیر طبری]] و [[الدّر المنثور]] و تفسیر [[سفیان ثوری]] و غیر آن از [[مجاهد]] نقل شده، از سوی انجمن یادشده در سال ۱۳۶۷ (ه‍‌.ق) به چاپ رسید<ref>ر. ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، ج۱، ص۵۳-۵۴.</ref>.		در تفسیر طبری ذیل [[آیه]] {{متن قرآن\|إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}}<ref>«(که) به (پاداش و نعمت) پروردگارش می‌نگرد» سوره قیامه، آیه ۲۳.</ref> پنج [[روایت]] از مجاهد نقل شده است؛ اما در این تفسیر هیچ‌یک از آنها نیامده است<ref>ر. ک: طبری، جامع البیان، ج۲۹، ص۱۲۰، ذیل آیه ۲۳ سوره قیامت، تفسیر مجاهد، ج۲، ص۷۰۸، ذیل همان آیه.</ref>. آنچه در این تفسیر آمده است، بیشتر در بیان معنای مفردات [[قرآن]] یا تعیین مصادیق آن است؛ برای مثال، در سوره بقره آیه {{متن قرآن\|وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَى شَيَاطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ}}<ref>«و هرگاه با کسانی که ایمان آورده‌اند دیدار کنند می‌گویند ایمان آورده‌ایم و چون با شیطان‌های خود تنها شوند می‌گویند ما با شماییم، ما تنها (مؤمنان را) ریشخند می‌کنیم» سوره بقره، آیه ۱۴.</ref>؛ {{متن قرآن\|شَيَاطِينِهِمْ}} را به [[اصحاب]] آنان از [[منافقان]] و [[مشرکان]] و در آیۀ {{متن قرآن\|اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ}}<ref>«خداوند است که آنها را به ریشخند می‌گیرد و آنان را در سرکشی‌شان در حالی که سرگشته‌اند فرو می‌گذارد» سوره بقره، آیه ۱۵.</ref> {{متن قرآن\|طُغْيَانِهِمْ}} را به «[[ضلالت]]» و {{متن قرآن\|يَعْمَهُونَ}} را به {{متن قرآن\|يَتَرَدَّدُونَ}} [[تفسیر]] کرده است و در [[آیه]] {{متن قرآن\|اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى}}<ref>«آنان همان کسانند که گمراهی را به (بهای) رهنمود خریدند و سوداشان سودی نکرد و رهیافته نبودند» سوره بقره، آیه ۱۶.</ref> را به {{متن قرآن\|آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا}}<ref>«ایمان آوردند سپس کافر شدند» سوره نساء، آیه ۱۳۷.</ref> معنا کرده و در آیه {{متن قرآن\|مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ}}<ref>«داستان اینان، چون داستان کسانی است که آتشی برافروزند و همین که دور و برشان روشن شد، خداوند روشنایی‌شان را ببرد و آنان را در تاریکی‌ها که چیزی نمی‌بینند رها کند» سوره بقره، آیه ۱۷.</ref> «اضائۀ [[نار]]» را به روی آوردن آنان به [[مؤمنان]] و [[هدایت]] و «ذهاب نورشان» را به روی آوردن آنان به [[کافران]] و [[گمراهی]] و در آیه {{متن قرآن\|أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ}}<ref>«یا چون (گرفتارانند زیر) رگبار بارانی از آسمان که در آن، تاریکی‌ها و تندر و برقی است؛ از (نهیب) آذرخش‌ها، به پرهیز از مرگ، سرانگشتان در گوش‌ها می‌نهند- و خداوند، فراگیر کافران است-» سوره بقره، آیه ۱۹.</ref> {{متن قرآن\|مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ}} را به «جمع‌کننده آنان در [[جهنم]]» تفسیر کرده است. برحسب آنچه در مقدمه این تفسیر بیان شده است، نسخه خطی این تفسیر در قاهره در «دار الکتب المصریه» محفوظ‍ بوده و [[جامعه]] دول [[عربی]] برای مؤسسه احیای نسخه‌های خطی از آن عکس گرفته است و در سال ۱۹۴۶ میلادی، مجمع ابحاث [[اسلامی]] (انجمن پژوهش‌های اسلامی) [[پاکستان]] جماعتی را برای جستجو از کتاب‌های اسلامی چاپی و خطی به کشورهای مختلف گسیل کرد و به درخواست آنها، جامعه دول عربی، نسخه‌ای از نسخه‌های عکس‌برداری شده این تفسیر را در [[اختیار]] آنان قرار داد و پس از مقارنه آن با آنچه در [[تفسیر طبری]] و [[الدّر المنثور]] و تفسیر [[سفیان ثوری]] و غیر آن از [[مجاهد]] نقل شده، از سوی انجمن یادشده در سال ۱۳۶۷ (ه‍‌.ق) به چاپ رسید<ref>ر. ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، ج۱، ص۵۳-۵۴.</ref>.

	در اعتبار سند این تفسیر نزد [[دانشمندان]] [[اهل تسنن]] [[اختلاف]] است؛ زیرا در سند آن، ابن ابی نجیح این تفسیر را از مجاهد [[روایت]] کرده است و در اینکه وی این تفسیر یا همۀ آن را از مجاهد شنیده باشد، [[اختلاف]] کرده‌اند. [[ابن حجر]] از [[یحیی بن سعید]] نقل کرده که گفته است: [[ابن ابی نجیح]] این [[تفسیر]] یا همه آن را از [[مجاهد]] نشنیده است، و از ابن حبّان نقل کرده است: «ابن ابی نجیح بدون شنیدن از مجاهد [[روایت]] کرده است» و از [[نسائی]] نقل کرده که او را از کسانی که تدلیس می‌کرده‌اند، به شمار آورده است، و در مقابل از وکیع نقل کرده که سفیان، تفسیر ابن ابی نجیح را صحیح می‌دانسته است و از [[احمد بن حنبل]] و ابن معین و [[ابو زرعه]] و نسائی [[ثقه]] بودن ابن ابی نجیح را نقل کرده است<ref>ر. ک: ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۶، ص۴۹-۵۰.</ref>، و گفته‌اند [[بخاری]] بر تفسیر ابن نجیح از مجاهد [[اعتماد]] کرده و [[ابن تیمیه]] گفته است: کتابی در تفسیر صحیح‌تر از تفسیر ابن نجیح از مجاهد نیست <ref>ر. ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، ج۱، ص۶۰.</ref>، ولی نزد [[شیعه]] در هرصورت [[صحت سند]] آن ثابت نیست؛ زیرا نه [[وثاقت]] ابن ابی نجیح از طریق قابل اعتماد شیعه ثابت است و نه وثاقت واسطه‌های قبل از وی مانند «[[ورقاء]]»، «[[آدم بن ~~ابی ایاس~~]]»، «[[ابراهیم بن حسین بن علی همدانی]]» و «[[عبدالرحمان بن حسن بن احمد]]»، و حتی نویسندۀ آن شیخ ابو منصور [[محمد بن عبدالملک بن حسن بن خیرون]] نیز فردی ناشناخته است.		در اعتبار سند این تفسیر نزد [[دانشمندان]] [[اهل تسنن]] [[اختلاف]] است؛ زیرا در سند آن، ابن ابی نجیح این تفسیر را از مجاهد [[روایت]] کرده است و در اینکه وی این تفسیر یا همۀ آن را از مجاهد شنیده باشد، [[اختلاف]] کرده‌اند. [[ابن حجر]] از [[یحیی بن سعید]] نقل کرده که گفته است: [[ابن ابی نجیح]] این [[تفسیر]] یا همه آن را از [[مجاهد]] نشنیده است، و از ابن حبّان نقل کرده است: «ابن ابی نجیح بدون شنیدن از مجاهد [[روایت]] کرده است» و از [[نسائی]] نقل کرده که او را از کسانی که تدلیس می‌کرده‌اند، به شمار آورده است، و در مقابل از وکیع نقل کرده که سفیان، تفسیر ابن ابی نجیح را صحیح می‌دانسته است و از [[احمد بن حنبل]] و ابن معین و [[ابو زرعه]] و نسائی [[ثقه]] بودن ابن ابی نجیح را نقل کرده است<ref>ر. ک: ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۶، ص۴۹-۵۰.</ref>، و گفته‌اند [[بخاری]] بر تفسیر ابن نجیح از مجاهد [[اعتماد]] کرده و [[ابن تیمیه]] گفته است: کتابی در تفسیر صحیح‌تر از تفسیر ابن نجیح از مجاهد نیست <ref>ر. ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، ج۱، ص۶۰.</ref>، ولی نزد [[شیعه]] در هرصورت [[صحت سند]] آن ثابت نیست؛ زیرا نه [[وثاقت]] ابن ابی نجیح از طریق قابل اعتماد شیعه ثابت است و نه وثاقت واسطه‌های قبل از وی مانند «[[ورقاء]]»، «[[آدم بن ابی‌ایاس]]»، «[[ابراهیم بن حسین بن علی همدانی]]» و «[[عبدالرحمان بن حسن بن احمد]]»، و حتی نویسندۀ آن شیخ ابو منصور [[محمد بن عبدالملک بن حسن بن خیرون]] نیز فردی ناشناخته است.

	بنابراین، تفسیر چاپ شده و موجود از جهت سند اعتباری ندارد و معلوم نیست که عینا بدون کم و زیاد تألیف مجاهد باشد، بلکه از اینکه در تفسیر موجود همه‌جا آرای مجاهد با چند واسطه نقل می‌شود و حتی در مواردی [[روایات]] و آرایی از غیر مجاهد نیز نقل شده<ref>برای نمونه، در تفسیر سوره کوثر.</ref>، بسیار بعید به‌نظر می‌رسد که این تفسیر موجود تألیف مجاهد باشد و به [[گمان]] [[قوی]] گردآوری شدۀ آرای مجاهد است و اعتبار آن بیشتر از اعتبار آرایی که در [[تفسیر طبری]] و غیر آن از مجاهد نقل نیست؛ البته امتیاز این تفسیر موجود به این است که از طریق آن دسترسی به آرای [[تفسیری]] منسوب به [[مجاهد]] آسان‌تر است.		بنابراین، تفسیر چاپ شده و موجود از جهت سند اعتباری ندارد و معلوم نیست که عینا بدون کم و زیاد تألیف مجاهد باشد، بلکه از اینکه در تفسیر موجود همه‌جا آرای مجاهد با چند واسطه نقل می‌شود و حتی در مواردی [[روایات]] و آرایی از غیر مجاهد نیز نقل شده<ref>برای نمونه، در تفسیر سوره کوثر.</ref>، بسیار بعید به‌نظر می‌رسد که این تفسیر موجود تألیف مجاهد باشد و به [[گمان]] [[قوی]] گردآوری شدۀ آرای مجاهد است و اعتبار آن بیشتر از اعتبار آرایی که در [[تفسیر طبری]] و غیر آن از مجاهد نقل نیست؛ البته امتیاز این تفسیر موجود به این است که از طریق آن دسترسی به آرای [[تفسیری]] منسوب به [[مجاهد]] آسان‌تر است.

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T19:37:28Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T06:00:00Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۳۰
خط ۷:		خط ۷:
	این [[تفسیر]] از [[سوره بقره]] شروع و به [[سوره ناس]] ختم شده است؛ اما در آن، همه [[آیات قرآن]] تفسیر نشده، بلکه در هر سوره‌ای آیاتی تفسیر شده است و در مواردی محقّق، آن آرایی را که در [[تفسیر طبری]] و غیر آن از [[مجاهد]] نقل شده و در این تفسیر نبوده، در پاورقی ذکر کرده است که از آن معلوم می‌شود این تفسیر چاپ شده، همۀ آرای تفسیری منسوب به مجاهد را دربر ندارد؛ برای نمونه، در این کتاب [[سوره حمد]] تفسیر نشده است، ولی محقّق آن، در پاورقی به نقل از تفسیر طبری، [[صحیح بخاری]] و [[تفسیر ابن کثیر]] [[رأی]] مجاهد را در معنای {{متن قرآن\|الْعَالَمِينَ}}، {{متن قرآن\|الدِّينِ}}، {{متن قرآن\|الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ}}، {{متن قرآن\|الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ}} و {{متن قرآن\|الضَّالِّينَ}} ذکر کرده است<ref>ر.ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، با تحقیق عبد الرحمان سورتی، ج۱، ص۶۸.</ref>.		این [[تفسیر]] از [[سوره بقره]] شروع و به [[سوره ناس]] ختم شده است؛ اما در آن، همه [[آیات قرآن]] تفسیر نشده، بلکه در هر سوره‌ای آیاتی تفسیر شده است و در مواردی محقّق، آن آرایی را که در [[تفسیر طبری]] و غیر آن از [[مجاهد]] نقل شده و در این تفسیر نبوده، در پاورقی ذکر کرده است که از آن معلوم می‌شود این تفسیر چاپ شده، همۀ آرای تفسیری منسوب به مجاهد را دربر ندارد؛ برای نمونه، در این کتاب [[سوره حمد]] تفسیر نشده است، ولی محقّق آن، در پاورقی به نقل از تفسیر طبری، [[صحیح بخاری]] و [[تفسیر ابن کثیر]] [[رأی]] مجاهد را در معنای {{متن قرآن\|الْعَالَمِينَ}}، {{متن قرآن\|الدِّينِ}}، {{متن قرآن\|الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ}}، {{متن قرآن\|الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ}} و {{متن قرآن\|الضَّالِّينَ}} ذکر کرده است<ref>ر.ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، با تحقیق عبد الرحمان سورتی، ج۱، ص۶۸.</ref>.

	در تفسیر طبری ذیل [[آیه]] {{متن قرآن\|إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}}<ref>«(که) به (پاداش و نعمت) پروردگارش می‌نگرد» سوره قیامه، آیه ۲۳.</ref> پنج [[روایت]] از مجاهد نقل شده است؛ اما در این تفسیر هیچ‌یک از آنها نیامده است<ref>ر.ک: طبری، جامع البیان، ج۲۹، ص۱۲۰، ذیل آیه ۲۳ سوره قیامت، تفسیر مجاهد، ج۲، ص۷۰۸، ذیل همان آیه.</ref>. آنچه در این تفسیر آمده است، بیشتر در بیان معنای مفردات [[قرآن]] یا تعیین مصادیق آن است؛ برای مثال، در سوره بقره آیه {{متن قرآن\|وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَى شَيَاطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ}}<ref>«و هرگاه با کسانی که ایمان آورده‌اند دیدار کنند می‌گویند ایمان آورده‌ایم و چون با شیطان‌های خود تنها شوند می‌گویند ما با شماییم، ما تنها (مؤمنان را) ریشخند می‌کنیم» سوره بقره، آیه ۱۴.</ref>؛ {{متن قرآن\|شَيَاطِينِهِمْ}} را به [[اصحاب]] آنان از [[منافقان]] و [[مشرکان]] و در آیۀ {{متن قرآن\|اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ}}<ref>«خداوند است که آنها را به ریشخند می‌گیرد و آنان را در سرکشی‌شان در حالی که سرگشته‌اند فرو می‌گذارد» سوره بقره، آیه ۱۵.</ref> {{متن قرآن\|طُغْيَانِهِمْ}} را به «[[ضلالت]]» و {{متن قرآن\|يَعْمَهُونَ}} را به {{متن قرآن\|يَتَرَدَّدُونَ}} [[تفسیر]] کرده است و در [[آیه]] {{متن قرآن\|اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى}}<ref>«آنان همان کسانند که گمراهی را به (بهای) رهنمود خریدند و سوداشان سودی نکرد و رهیافته نبودند» سوره بقره، آیه ۱۶.</ref> را به {{متن قرآن\|آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا}}<ref>~~« ایمان~~ آوردند سپس کافر شدند» سوره نساء، آیه ۱۳۷.</ref> معنا کرده و در آیه {{متن قرآن\|مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ}}<ref>«داستان اینان، چون داستان کسانی است که آتشی برافروزند و همین که دور و برشان روشن شد، خداوند روشنایی‌شان را ببرد و آنان را در تاریکی‌ها که چیزی نمی‌بینند رها کند» سوره بقره، آیه ۱۷.</ref> «اضائۀ [[نار]]» را به روی آوردن آنان به [[مؤمنان]] و [[هدایت]] و «ذهاب نورشان» را به روی آوردن آنان به [[کافران]] و [[گمراهی]] و در آیه {{متن قرآن\|أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ}}<ref>«یا چون (گرفتارانند زیر) رگبار بارانی از آسمان که در آن، تاریکی‌ها و تندر و برقی است؛ از (نهیب) آذرخش‌ها، به پرهیز از مرگ، سرانگشتان در گوش‌ها می‌نهند- و خداوند، فراگیر کافران است-» سوره بقره، آیه ۱۹.</ref> {{متن قرآن\|مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ}} را به «جمع‌کننده آنان در [[جهنم]]» تفسیر کرده است. برحسب آنچه در مقدمه این تفسیر بیان شده است، نسخه خطی این تفسیر در قاهره در «دار الکتب المصریه» محفوظ‍ بوده و [[جامعه]] دول [[عربی]] برای مؤسسه احیای نسخه‌های خطی از آن عکس گرفته است و در سال ۱۹۴۶ میلادی، مجمع ابحاث [[اسلامی]] (انجمن پژوهش‌های اسلامی) [[پاکستان]] جماعتی را برای جستجو از کتاب‌های اسلامی چاپی و خطی به کشورهای مختلف گسیل کرد و به درخواست آنها، جامعه دول عربی، نسخه‌ای از نسخه‌های عکس‌برداری شده این تفسیر را در [[اختیار]] آنان قرار داد و پس از مقارنه آن با آنچه در [[تفسیر طبری]] و [[الدّر المنثور]] و تفسیر [[سفیان ثوری]] و غیر آن از [[مجاهد]] نقل شده، از سوی انجمن یادشده در سال ۱۳۶۷ (ه‍‌.ق) به چاپ رسید<ref>ر.ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، ج۱، ص۵۳-۵۴.</ref>.		در تفسیر طبری ذیل [[آیه]] {{متن قرآن\|إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ}}<ref>«(که) به (پاداش و نعمت) پروردگارش می‌نگرد» سوره قیامه، آیه ۲۳.</ref> پنج [[روایت]] از مجاهد نقل شده است؛ اما در این تفسیر هیچ‌یک از آنها نیامده است<ref>ر.ک: طبری، جامع البیان، ج۲۹، ص۱۲۰، ذیل آیه ۲۳ سوره قیامت، تفسیر مجاهد، ج۲، ص۷۰۸، ذیل همان آیه.</ref>. آنچه در این تفسیر آمده است، بیشتر در بیان معنای مفردات [[قرآن]] یا تعیین مصادیق آن است؛ برای مثال، در سوره بقره آیه {{متن قرآن\|وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَى شَيَاطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ}}<ref>«و هرگاه با کسانی که ایمان آورده‌اند دیدار کنند می‌گویند ایمان آورده‌ایم و چون با شیطان‌های خود تنها شوند می‌گویند ما با شماییم، ما تنها (مؤمنان را) ریشخند می‌کنیم» سوره بقره، آیه ۱۴.</ref>؛ {{متن قرآن\|شَيَاطِينِهِمْ}} را به [[اصحاب]] آنان از [[منافقان]] و [[مشرکان]] و در آیۀ {{متن قرآن\|اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ}}<ref>«خداوند است که آنها را به ریشخند می‌گیرد و آنان را در سرکشی‌شان در حالی که سرگشته‌اند فرو می‌گذارد» سوره بقره، آیه ۱۵.</ref> {{متن قرآن\|طُغْيَانِهِمْ}} را به «[[ضلالت]]» و {{متن قرآن\|يَعْمَهُونَ}} را به {{متن قرآن\|يَتَرَدَّدُونَ}} [[تفسیر]] کرده است و در [[آیه]] {{متن قرآن\|اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى}}<ref>«آنان همان کسانند که گمراهی را به (بهای) رهنمود خریدند و سوداشان سودی نکرد و رهیافته نبودند» سوره بقره، آیه ۱۶.</ref> را به {{متن قرآن\|آمَنُوا ثُمَّ كَفَرُوا}}<ref>«ایمان آوردند سپس کافر شدند» سوره نساء، آیه ۱۳۷.</ref> معنا کرده و در آیه {{متن قرآن\|مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ}}<ref>«داستان اینان، چون داستان کسانی است که آتشی برافروزند و همین که دور و برشان روشن شد، خداوند روشنایی‌شان را ببرد و آنان را در تاریکی‌ها که چیزی نمی‌بینند رها کند» سوره بقره، آیه ۱۷.</ref> «اضائۀ [[نار]]» را به روی آوردن آنان به [[مؤمنان]] و [[هدایت]] و «ذهاب نورشان» را به روی آوردن آنان به [[کافران]] و [[گمراهی]] و در آیه {{متن قرآن\|أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ}}<ref>«یا چون (گرفتارانند زیر) رگبار بارانی از آسمان که در آن، تاریکی‌ها و تندر و برقی است؛ از (نهیب) آذرخش‌ها، به پرهیز از مرگ، سرانگشتان در گوش‌ها می‌نهند- و خداوند، فراگیر کافران است-» سوره بقره، آیه ۱۹.</ref> {{متن قرآن\|مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ}} را به «جمع‌کننده آنان در [[جهنم]]» تفسیر کرده است. برحسب آنچه در مقدمه این تفسیر بیان شده است، نسخه خطی این تفسیر در قاهره در «دار الکتب المصریه» محفوظ‍ بوده و [[جامعه]] دول [[عربی]] برای مؤسسه احیای نسخه‌های خطی از آن عکس گرفته است و در سال ۱۹۴۶ میلادی، مجمع ابحاث [[اسلامی]] (انجمن پژوهش‌های اسلامی) [[پاکستان]] جماعتی را برای جستجو از کتاب‌های اسلامی چاپی و خطی به کشورهای مختلف گسیل کرد و به درخواست آنها، جامعه دول عربی، نسخه‌ای از نسخه‌های عکس‌برداری شده این تفسیر را در [[اختیار]] آنان قرار داد و پس از مقارنه آن با آنچه در [[تفسیر طبری]] و [[الدّر المنثور]] و تفسیر [[سفیان ثوری]] و غیر آن از [[مجاهد]] نقل شده، از سوی انجمن یادشده در سال ۱۳۶۷ (ه‍‌.ق) به چاپ رسید<ref>ر.ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، ج۱، ص۵۳-۵۴.</ref>.

	در اعتبار سند این تفسیر نزد [[دانشمندان]] [[اهل تسنن]] [[اختلاف]] است؛ زیرا در سند آن، ابن ابی نجیح این تفسیر را از مجاهد [[روایت]] کرده است و در اینکه وی این تفسیر یا همۀ آن را از مجاهد شنیده باشد، [[اختلاف]] کرده‌اند. [[ابن حجر]] از [[یحیی بن سعید]] نقل کرده که گفته است: [[ابن ابی نجیح]] این [[تفسیر]] یا همه آن را از [[مجاهد]] نشنیده است، و از ابن حبّان نقل کرده است: «ابن ابی نجیح بدون شنیدن از مجاهد [[روایت]] کرده است» و از [[نسائی]] نقل کرده که او را از کسانی که تدلیس می‌کرده‌اند، به شمار آورده است، و در مقابل از وکیع نقل کرده که سفیان، تفسیر ابن ابی نجیح را صحیح می‌دانسته است و از [[احمد بن حنبل]] و ابن معین و [[ابو زرعه]] و نسائی [[ثقه]] بودن ابن ابی نجیح را نقل کرده است<ref>ر.ک: ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۶، ص۴۹-۵۰.</ref>، و گفته‌اند [[بخاری]] بر تفسیر ابن نجیح از مجاهد [[اعتماد]] کرده و [[ابن تیمیه]] گفته است: کتابی در تفسیر صحیح‌تر از تفسیر ابن نجیح از مجاهد نیست <ref>ر.ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، ج۱، ص۶۰.</ref>، ولی نزد [[شیعه]] در هرصورت [[صحت سند]] آن ثابت نیست؛ زیرا نه [[وثاقت]] ابن ابی نجیح از طریق قابل اعتماد شیعه ثابت است و نه وثاقت واسطه‌های قبل از وی مانند «[[ورقاء]]»، «[[آدم بن ابی ایاس]]»، «[[ابراهیم بن حسین بن علی همدانی]]» و «[[عبدالرحمان بن حسن بن احمد]]»، و حتی نویسندۀ آن شیخ ابو منصور [[محمد بن عبدالملک بن حسن بن خیرون]] نیز فردی ناشناخته است.		در اعتبار سند این تفسیر نزد [[دانشمندان]] [[اهل تسنن]] [[اختلاف]] است؛ زیرا در سند آن، ابن ابی نجیح این تفسیر را از مجاهد [[روایت]] کرده است و در اینکه وی این تفسیر یا همۀ آن را از مجاهد شنیده باشد، [[اختلاف]] کرده‌اند. [[ابن حجر]] از [[یحیی بن سعید]] نقل کرده که گفته است: [[ابن ابی نجیح]] این [[تفسیر]] یا همه آن را از [[مجاهد]] نشنیده است، و از ابن حبّان نقل کرده است: «ابن ابی نجیح بدون شنیدن از مجاهد [[روایت]] کرده است» و از [[نسائی]] نقل کرده که او را از کسانی که تدلیس می‌کرده‌اند، به شمار آورده است، و در مقابل از وکیع نقل کرده که سفیان، تفسیر ابن ابی نجیح را صحیح می‌دانسته است و از [[احمد بن حنبل]] و ابن معین و [[ابو زرعه]] و نسائی [[ثقه]] بودن ابن ابی نجیح را نقل کرده است<ref>ر.ک: ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۶، ص۴۹-۵۰.</ref>، و گفته‌اند [[بخاری]] بر تفسیر ابن نجیح از مجاهد [[اعتماد]] کرده و [[ابن تیمیه]] گفته است: کتابی در تفسیر صحیح‌تر از تفسیر ابن نجیح از مجاهد نیست <ref>ر.ک: مخزومی، تفسیر مجاهد، ج۱، ص۶۰.</ref>، ولی نزد [[شیعه]] در هرصورت [[صحت سند]] آن ثابت نیست؛ زیرا نه [[وثاقت]] ابن ابی نجیح از طریق قابل اعتماد شیعه ثابت است و نه وثاقت واسطه‌های قبل از وی مانند «[[ورقاء]]»، «[[آدم بن ابی ایاس]]»، «[[ابراهیم بن حسین بن علی همدانی]]» و «[[عبدالرحمان بن حسن بن احمد]]»، و حتی نویسندۀ آن شیخ ابو منصور [[محمد بن عبدالملک بن حسن بن خیرون]] نیز فردی ناشناخته است.
خط ۲۷:		خط ۲۷:

	==جستارهای وابسته==		==جستارهای وابسته==
	*[[مجاهد بن جبر مکی]]		* [[مجاهد بن جبر مکی]]

	== پانویس ==		== پانویس ==
خط ۳۴:		خط ۳۴:
	{{تفسیر}}		{{تفسیر}}

	~~[[رده:مدخل]]~~
	[[رده:تفسیر]]		[[رده:تفسیر]]
	[[رده:تفسیر مجاهد]]		[[رده:تفسیر مجاهد]]
	[[رده:مجاهد بن جبر مکی]]		[[رده:مجاهد بن جبر مکی]]