تقدیر - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: تغییرمسیر به قضا و قدر

2023-07-09T04:24:34Z

تغییرمسیر به قضا و قدر

Jaafari: /* منابع */

2023-07-08T09:07:15Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۲:۳۷
خط ۱۰۷:		خط ۱۰۷:

	[[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} نیز درباره تقدیرات حتمی می‌فرماید: {{متن حدیث\|إِذَا كَانَ الْقَدَرُ لَا يُرَدُّ فَالاحْتِرَاسُ بَاطِلٌ}}<ref>غرر الحکم، ح۴۰۷۱.</ref>؛ «چون تقدیر تغییرناپذیر فرا رسد، [[حفظ]] کردن خویش بی‌ثمر است». همچنین می‌فرماید: {{متن حدیث\|يَجْرِي الْقَضَاءُ بِالْمَقَادِيرِ عَلَى خِلَافِ الِاخْتِيَارِ وَ التَّدْبِيرِ}}<ref>غرر الحکم، ح۱۱۰۳۳.</ref>؛ «[[قضای الهی]]، برخلاف [[اختیار]] و [[تدبیر]] [[[انسان]]] به اندازه‌ها جاری می‌شود». در جایی دیگر می‌فرماید: {{متن حدیث\|إِنَّ اللَّهَ... قَدَّرَ وَ قَضَى مِنْ أَمْرِهِ الْمَحْتُومِ‌}}<ref>کافی، ج۵، ص۳۷۰.</ref>؛ «[[خداوند]]... امور حتمی را تقدیر کرد و به آن [[فرمان]] داد». و می‌فرماید: {{متن حدیث\|لَا حَذَرَ مِنْ قَدَرٍ إِذَا جَاءَ الْقَضَاءُ فَلَا مَفَرَّ}}<ref>بحار الانوار، ج۴۲، ص۴۷۵.</ref>؛ «از تقدیر نمی‌توان دوری جست و [[قضا]] چون فرا رسد، از آن نمی‌توان گریخت»..</ref>.<ref>[[علی افضلی\|افضلی، علی]]، [[قضا و قدر - افضلی (مقاله)\| مقاله «قضا و قدر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۲۷۰.</ref>.		[[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} نیز درباره تقدیرات حتمی می‌فرماید: {{متن حدیث\|إِذَا كَانَ الْقَدَرُ لَا يُرَدُّ فَالاحْتِرَاسُ بَاطِلٌ}}<ref>غرر الحکم، ح۴۰۷۱.</ref>؛ «چون تقدیر تغییرناپذیر فرا رسد، [[حفظ]] کردن خویش بی‌ثمر است». همچنین می‌فرماید: {{متن حدیث\|يَجْرِي الْقَضَاءُ بِالْمَقَادِيرِ عَلَى خِلَافِ الِاخْتِيَارِ وَ التَّدْبِيرِ}}<ref>غرر الحکم، ح۱۱۰۳۳.</ref>؛ «[[قضای الهی]]، برخلاف [[اختیار]] و [[تدبیر]] [[[انسان]]] به اندازه‌ها جاری می‌شود». در جایی دیگر می‌فرماید: {{متن حدیث\|إِنَّ اللَّهَ... قَدَّرَ وَ قَضَى مِنْ أَمْرِهِ الْمَحْتُومِ‌}}<ref>کافی، ج۵، ص۳۷۰.</ref>؛ «[[خداوند]]... امور حتمی را تقدیر کرد و به آن [[فرمان]] داد». و می‌فرماید: {{متن حدیث\|لَا حَذَرَ مِنْ قَدَرٍ إِذَا جَاءَ الْقَضَاءُ فَلَا مَفَرَّ}}<ref>بحار الانوار، ج۴۲، ص۴۷۵.</ref>؛ «از تقدیر نمی‌توان دوری جست و [[قضا]] چون فرا رسد، از آن نمی‌توان گریخت»..</ref>.<ref>[[علی افضلی\|افضلی، علی]]، [[قضا و قدر - افضلی (مقاله)\| مقاله «قضا و قدر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۲۷۰.</ref>.

			==[[ایمان]] و [[رضا]] به تقدیر==
			بنابر آن‌چه گذشت، بسیاری از امور [[زندگی]] [[انسان]] به تقدیر [[خداوند]] رقم می‌خورند. لازمه این تقدیر آن است که [[خدای متعال]] از روی [[علم]] و [[اراده]] برای یکایک [[انسان‌ها]] تقدیری برنهد و کسی نباید تقدیرات زندگی خود را به عاملی جز خداوند نسبت دهد. [[اعتقاد]] اینکه عوامل دیگری مانند [[طبیعت]] یا تصادف، مستقل از [[خدا]]، امور زندگی را رقم می‌زنند، مستلزم گونه‌ای [[کفر]] و [[شرک]] است.
			شرک آن است که عاملی جز خدا را مستقلانه در زندگی [[بشر]] مؤثر بدانیم. حال فرق نمی‌کند این عامل، [[عالم طبیعت]] و آثار و [[خواص]] آن باشد، یا امری به نام شانس و تصادف و یا موجودی به نام [[ابلیس]] یا [[اهریمن]]. تمام اینها مصداق «غیرخدا» هستند، و شرک چیزی جز قائل شدن به [[استقلال]] ذاتی در وجود و آثار و [[افعال]] برای «غیرخدا» نیست.
			از این رو، در [[روایات]] [[معصومان]] ایمان نداشتن به [[تقدیر الهی]]، گونه‌ای کفر و شرک شمرده شده است و خطاب به آنان که چنین [[ایمانی]] ندارند، با لحنی [[عتاب]] آلود آمده است که پس باید پروردگاری دیگر، جز [[الله]] برای خود بیابند؛ زیرا در [[حقیقت]]، با [[نفی]] تقدیر الهی، دانسته یا نادانسته، تقدیرات را از غیر خدا دانسته‌اند.
			روایاتی از [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} آشکارا بر این گواهند که هر [[مؤمن]] و موحدی باید [[باور]] آورد که آنچه خدا برایش تقدیر کرده است، به [[خطا]] نمی‌رود و مثلاً برای دیگری پیش نمی‌آید و آنچه برای او پیش نیامده است، ممکن نبوده است برایش رخ دهد. معنای این امر آن است که تقدیراتی برای هر کس روی می‌دهد، به هیچ وجه تصادفی نیست و از سوی خداوند کاملاً آگاهانه و هدفدار و از روی تعمد و برای هر فرد به طور خاص صورت می‌گیرد.

			در روایتی از [[امام علی]]{{ع}} آمده است: «هرگز ایمان [[خالص]] به [[قلب]] کسی از شما راه نمی‌یابد، مگر [[یقین]] آورد که آنچه برای شما پیش آمده است، ممکن نبوده است به [[خطا]] رود و آنچه برایش رخ نداده است، ممکن نبوده است پیش آید و نیز اینکه به تمام تقدیرات، [[اقرار]] و [[اعتقاد]] داشته باشد»<ref>کنز العمال، ح۱۵۵۷.</ref>. همچنین می‌فرماید:
			کسی طعم [[ایمان]] را نمی‌چشد مگر بداند آنچه برایش پیش آمده است، ممکن نبوده است به خطا رود و آنچه برایش رخ نداده است، ممکن نبوده است پیش آید و بداند که تنها [[خداوند]] - عزوجل - است که بدو [[سود]] یا زیانی می‌رساند»<ref>اصول کافی، ج۲، ص۵۸، ح۷. شبیه همین مضمون را بنگرید در: کنز العمال، ح۱۵۶۴.</ref>.

			در روایتی دیگر می‌فرماید: «از ما نیست کسی که به تقدیر - خیری یا [[شر]] -ایمان نداشته باشد»<ref>کنز العمال، ح۱۵۵۴.</ref>.
			پس [[مؤمن]] باید [[یقین]] کند که همه تقدیرها از سوی [[پروردگار]] است و جز او مقدری نیست و به همین رو است که یکی از [[اسماء]] حسنا و [[مقدس]] [[الهی]]، {{عربی\|مقدر كل قدر}} (تقدیرکننده همه تقدیرات) است. حال که چنین است، [[موحد]] باید بداند که پرودگار جز از روی خیر و [[حکمت]] و [[مصلحت و عدالت]] تقدیر نمی‌کند؛ هر چند پاره‌ای از [[مقدرات]] به ظاهر ناخوشایند و ناگوار نمایند.
			در نتیجه، نه تنها باید به اینکه همه تقدیرات از [[رب]] العالمین‌اند ایمان و یقین آورد، بلکه بر او است که در عین حال که برای [[زندگی]] و [[وظایف]] طبیعی خویش می‌کوشد، به این تقدیرات [[راضی]] شود و از روی [[خشم]] و نارضایی به آنها ننگرد. چه [[زیبا]] و دلنشین است شنیدن مراتب والای ایمان و [[توحید]] و [[عرفان]] از زبان مولای [[موحدان]] و [[سلطان]] [[عارفان]]:
			اگر آفریدگارت را [[فرمان]] نمی‌بری، پس روزی‌اش را مخور، و اگر [[ولایت]] دشمنش را به [[دل]] داری، از قلمرو فرمانروایی‌اش بیرون رو، و اگر به [[قضا]] و قدرش راضی نیستی، پروردگار دیگر برگزین<ref>صدوق، التوحید، ص۳۷۲، ح۱۳.</ref>.

			همچنین می‌فرماید: «از [[رسول خدا]]{{صل}} شنیدم که فرمود: خداوند بلندمرتبه فرموده است: هر کس به قضای من راضی نیست و به تقدیرم ایمان ندارد، خدایی دیگری بجوید. و [[پیامبر خدا]]{{صل}} فرمود: همه قضاهای [[الهی]] برای [[مؤمن]] خیر است»<ref>صدوق، التوحید، ص۳۷۱، ح۱۱.</ref>. و در جایی دیگر می‌فرماید:
			کسی که برای نرسیدن به خواسته‌های دنیوی‌اش [[اندوهگین]] می‌شود، به [[قضای الهی]] [[خشم]] می‌گیرد<ref>نهج البلاغه، حکمت ۲۱۹.</ref>. سخت‌ترین [[عذاب]] در [[قیامت]] برای کسانی است که از قضای الهی خشمگینند<ref>غرر الحکم، ح۳۲۲۵.</ref>. کسی که به قضای الهی [[راضی]] نیست، [[کفر]] به دینش راه یافته است<ref>غرر الحکم، ح۸۹۶۰.</ref>. آنان را که همواره از [[تقدیرات الهی]] خشمگین‌اند، [[دوست]] مدار و از کسانی که همواره از آن راضی‌اند، [[خشمگین]] مباش<ref>قاضی قضاعی، ابوعبدالله محمد بن سلامه، دستور معالم الحکم، ص۶۳.</ref>.

			همچنین آن حضرت فرموده است:
			[[ایمان]] را چهار ستون است: [[رضا]] به [[قضای خداوند]] و [[توکل]] در او و [[تفویض]] امور به او و [[تسلیم]] بودن در برابرش<ref>اصول کافی، ج۲، ص۵۶، ح۵.</ref>.
			و نیز فرموده است: گروهی [[خدمت پیامبر خدا]] آمدند. حضرت پرسید: اینها کدامین گروهند؟ پاسخ دادند:
			ای پیامبر خدا، ما گروهی مؤمن هستیم. حضرت فرمود: ایمان شما در چه حدی است؟ گفتند: بر [[بلاها]] [[صبر]] می‌کنیم و هنگام [[نعمت]] و فراوانی [[شکر]] می‌کنیم و به قضای الهی راضی‌ایم. [[پیامبر]] فرمود: چنین کسانی افرادی [[حکیم]] و [[بردبار]] و عالمند که از شدت درجه [[فهم]] [[دین خدا]] نزدیک است به [[مقام]] [[انبیاء]] برسند. اگر شما همین‌گونه هستید که توصیف می‌کنید، پس جایی را که در آن سکونت نمی‌کنید بنا نکنید، و آنچه را نمی‌خورید جمع نکنید، و تقوای خدایی را پیشه سازید که به سوی او برمی‌گردید<ref>تیسیر المطالب، ص۱۶۶.</ref>.<ref>[[علی افضلی\|افضلی، علی]]، [[قضا و قدر - افضلی (مقاله)\| مقاله «قضا و قدر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۲۷۸.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2023-07-08T08:23:14Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۵۳
خط ۹۸:		خط ۹۸:

	اما نکته مهم آن است که [[انسان]] باید آگاه باشد که اگر می‌تواند از خطر بگریزد، همین راه [[گریز]] را نیز خداوند برایش مقدر کرده و او ناتوان‌تر از آن است که خود، با تکیه بر [[قدرت]] و [[اراده]] خود بتواند گریزگاهی بیابد. چه بسیار کسانی که کوشیده‌اند از خطر بگریزند، ولی نتوانسته و گرفتار مرگ یا آسیب شده‌اند. از اینجا به روشنی درمی‌یابیم که چون بسیاری مواقع [[قادر]] به گریختن نیستیم، آن‌گاه که [[توفیق]] گریز می‌یابیم عاملی دیگر این راه گریز را برایمان قرار داده است و او همان است که تقدیر امور دیگر نیز از سوی او است. به هنگام خطر، بیشترین کاری که می‌توانیم انجام دهیم تصمیم به [[گریز]] است؛ ولی تحقق این تصمیم وابسته به فراهم شدن بسیاری عوامل و شرایط است. از این‌رو، [[امیرمؤمنان]] در همان حال که خود را دارای [[قدرت]] و [[اختیار]] گریختن می‌داند و از آن سخن می‌گوید، بی‌درنگ بر زبان می‌آورد که «به [[قدر الهی]] می‌گریزم» تا [[مردم]] نپندارند که توان گریختن از غیر [[خدا]] است، یا همواره می‌توان از خطر گریخت. در [[حقیقت]]، [[حضرت امیر]] با این بیان خویش می‌خواهند مردم را متذکر سازند که همین قدرت و امکان و عوامل و شرایط گریز را که موفق به استفاده از آن شدم، [[خداوند]] برایم تقدیر کرده است و تنها قصد و [[نیت]] من برای فرار کافی نیست.<ref>[[علی افضلی\|افضلی، علی]]، [[قضا و قدر - افضلی (مقاله)\| مقاله «قضا و قدر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۲۶۱.</ref>.		اما نکته مهم آن است که [[انسان]] باید آگاه باشد که اگر می‌تواند از خطر بگریزد، همین راه [[گریز]] را نیز خداوند برایش مقدر کرده و او ناتوان‌تر از آن است که خود، با تکیه بر [[قدرت]] و [[اراده]] خود بتواند گریزگاهی بیابد. چه بسیار کسانی که کوشیده‌اند از خطر بگریزند، ولی نتوانسته و گرفتار مرگ یا آسیب شده‌اند. از اینجا به روشنی درمی‌یابیم که چون بسیاری مواقع [[قادر]] به گریختن نیستیم، آن‌گاه که [[توفیق]] گریز می‌یابیم عاملی دیگر این راه گریز را برایمان قرار داده است و او همان است که تقدیر امور دیگر نیز از سوی او است. به هنگام خطر، بیشترین کاری که می‌توانیم انجام دهیم تصمیم به [[گریز]] است؛ ولی تحقق این تصمیم وابسته به فراهم شدن بسیاری عوامل و شرایط است. از این‌رو، [[امیرمؤمنان]] در همان حال که خود را دارای [[قدرت]] و [[اختیار]] گریختن می‌داند و از آن سخن می‌گوید، بی‌درنگ بر زبان می‌آورد که «به [[قدر الهی]] می‌گریزم» تا [[مردم]] نپندارند که توان گریختن از غیر [[خدا]] است، یا همواره می‌توان از خطر گریخت. در [[حقیقت]]، [[حضرت امیر]] با این بیان خویش می‌خواهند مردم را متذکر سازند که همین قدرت و امکان و عوامل و شرایط گریز را که موفق به استفاده از آن شدم، [[خداوند]] برایم تقدیر کرده است و تنها قصد و [[نیت]] من برای فرار کافی نیست.<ref>[[علی افضلی\|افضلی، علی]]، [[قضا و قدر - افضلی (مقاله)\| مقاله «قضا و قدر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۲۶۱.</ref>.

			==تقدیرات حتمی==
			مراد از [[مقدرات]] حتمی، تقدیراتی است که تغییرناپذیرند، نه بدان رو که ذاتاً تغییرناپذیرند، بلکه [[اراده خداوند]] بر این تعلق گرفته است که حتماً روی دهند؛ یعنی [[خداوند]] نمی‌خواهد این تقدیرات را [[تغییر]] دهد، نه اینکه ذاتا تغییرناپذیرند؛ مثلاً [[زمان]] [[قیامت]] جزو مقدرات حتمی است و به [[اعمال صالح]] و [[ناصالح]] [[انسان]] وابسته نیست و دعای کسی به تأخیرش نمی‌اندازد. در اینجا اگر [[خدا]] بخواهد، می‌تواند زمان قیامت را پس یا پیش اندازد، ولی او خود نمی‌خواهد. بسیاری از تقدیرات حتمی نیز هستند که در حوزه [[زندگی]] [[آدمیان]] روی می‌دهند. خداوند برخی امور و حوادث زندگی انسان را بر اساس [[مصلحت]]، در شمار تقدیرات حتمی درمی‌آورد؛ مثلاً بنابر [[روایات]]، بیشتر [[مرگ‌ها]] به دلیل [[گناهان]] انسان پیش می‌آیند و [[اعمال]] نادرست انسان موجب می‌شود که خدا در زمانی ویژه، [[مرگ]] را تقدیر کند و این بدان معنا است که اگر انسان به دام آن گناهان نلغزد و یا اعمال صالحی انجام دهد، خداوند زمانی دیگر برای مرگش تقدیر می‌نماید؛ چنان‌که [[امام صادق]]{{ع}} فرموده‌اند:
			[[عمر]] آنان که به دلیل گناهان می‌میرند، بیش از آنانند که به دلیل سرآمدن عمر می‌میرند و کسانی که به دلیل [[نیکوکاری]]، عمر افزون‌تر می‌کنند، بیش از کسانی‌اند که با عمر طبیعی زندگی می‌کنند<ref>بحار الانوار، ج۵، ص۱۰۴، ح۶.</ref>.

			بنابراین، زمان بیشتر مرگ‌ها جزو تقدیرات غیرحتمی است و این در مورد بسیاری از حوادث دیگر زندگی نیز صادق است. اما گاه خداوند بنا بر مصلحت، مرگ کسی یا حادثه‌ای دیگر از زندگی او را در شمار تقدیرات حتمی جای می‌دهد و آن را تغییر نمی‌دهد. بیشتر تقدیرات زندگی انسان، غیرحتمی و تغییرپذیرند. در [[آیات]] و احادیثی برشمار، مقدرات حتمی و پاره‌ای از مصادیق آنها آمده‌اند؛ از جمله: {{متن قرآن\|وَلَنْ يُؤَخِّرَ اللَّهُ نَفْسًا إِذَا جَاءَ أَجَلُهَا}}<ref>«و خداوند (مرگ) هیچ کس را چون اجلش در رسد پس نمی‌افکند» سوره منافقون، آیه ۱۱.</ref> نیز آمده است: {{متن قرآن\|يَدْعُوكُمْ لِيَغْفِرَ لَكُمْ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرَكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى}}<ref>«او شما را فرا می‌خواند تا برخی از گناهانتان را بیامرزد و (مرگ) شما را تا مدّتی معیّن پس افکند» سوره ابراهیم، آیه ۱۰.</ref>. از این دو [[آیه]] برمی‌آید که [[خدا]] برخی [[مرگ‌ها]] را به دلیل [[اعمال صالح]] یا [[دعا]] و [[استغفار]] به تأخیر می‌اندازد؛ ولی سرانجام مرگی هست که چون فرا رسد، تأخیر به آن راه نمی‌یابد. تقدیرات و از جمله [[اجل]]، نه تنها برای افراد، بلکه برای [[جوامع]] نیز مقدر است. [[امت‌ها]] نیز برای خود اجلی دارند؛ چنان‌که می‌فرماید: {{متن قرآن\|لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ إِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ فَلَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ}}<ref>«هر امّتی زمانه‌ای دارد که چون فرا رسد نه ساعتی دیر می‌کنند و نه پیش می‌افتند» سوره یونس، آیه ۴۹.</ref>. آیه زیر به [[صراحت]] از مرگی سخن می‌گوید که به هیچ رو [[تغییر]] نمی‌یابد و برای هر کس که تقدیر شده باشد، فرا می‌رسد:
			می‌گویند: «اگر سهمی از [[پیروزی]] می‌داشتیم، در اینجا کشته نمی‌شدیم». بگو «اگر در خانه‌های خود نیز می‌بودید، آنان که کشته شدن برایشان مقرر شده بود، بی‌گمان به سوی آرامگاه‌های خود بیرون می‌آمدند»<ref>{{متن قرآن\|ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا يَغْشَى طَائِفَةً مِنْكُمْ وَطَائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ يَقُولُونَ هَلْ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ مَا لَا يُبْدُونَ لَكَ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ مَا قُتِلْنَا هَاهُنَا قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَى مَضَاجِعِهِمْ وَلِيَبْتَلِيَ اللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ}} «آنگاه، (خداوند) پس از آن اندوه با خوابی سبک آرامشی بر شما فرو فرستاد که گروهی از شما را فرا گرفت و گروهی (دیگر) که در اندیشه جان خود بودند با پنداری جاهلی به خداوند گمان نادرست بردند؛ می‌گفتند: آیا ما در این کار (از خود) اختیاری داریم؟ بگو: بی‌گمان یکسره کار با خداوند است، (آنان) در خویش چیزی نهان می‌دارند که بر تو آشکار نمی‌کنند، می‌گویند: اگر ما در این کار اختیاری داشتیم اینجا کشته نمی‌شدیم، بگو: اگر در خانه‌هایتان (نیز) می‌بودید، آنان که کشته شدن بر آنها مقرر شده بود به سوی کشتارگاه‌های خویش بیرون می‌آمدند، و (چنین شد) تا خداوند آنچه در اندرون خود دارید بیازماید و آنچه در دل‌هایتان دارید بپالاید و خداوند به اندیشه‌ها داناست» سوره آل عمران، آیه ۱۵۴.</ref>.

			[[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} نیز درباره تقدیرات حتمی می‌فرماید: {{متن حدیث\|إِذَا كَانَ الْقَدَرُ لَا يُرَدُّ فَالاحْتِرَاسُ بَاطِلٌ}}<ref>غرر الحکم، ح۴۰۷۱.</ref>؛ «چون تقدیر تغییرناپذیر فرا رسد، [[حفظ]] کردن خویش بی‌ثمر است». همچنین می‌فرماید: {{متن حدیث\|يَجْرِي الْقَضَاءُ بِالْمَقَادِيرِ عَلَى خِلَافِ الِاخْتِيَارِ وَ التَّدْبِيرِ}}<ref>غرر الحکم، ح۱۱۰۳۳.</ref>؛ «[[قضای الهی]]، برخلاف [[اختیار]] و [[تدبیر]] [[[انسان]]] به اندازه‌ها جاری می‌شود». در جایی دیگر می‌فرماید: {{متن حدیث\|إِنَّ اللَّهَ... قَدَّرَ وَ قَضَى مِنْ أَمْرِهِ الْمَحْتُومِ‌}}<ref>کافی، ج۵، ص۳۷۰.</ref>؛ «[[خداوند]]... امور حتمی را تقدیر کرد و به آن [[فرمان]] داد». و می‌فرماید: {{متن حدیث\|لَا حَذَرَ مِنْ قَدَرٍ إِذَا جَاءَ الْقَضَاءُ فَلَا مَفَرَّ}}<ref>بحار الانوار، ج۴۲، ص۴۷۵.</ref>؛ «از تقدیر نمی‌توان دوری جست و [[قضا]] چون فرا رسد، از آن نمی‌توان گریخت»..</ref>.<ref>[[علی افضلی\|افضلی، علی]]، [[قضا و قدر - افضلی (مقاله)\| مقاله «قضا و قدر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۲۷۰.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2023-07-08T08:15:05Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ ژوئیهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۴۵
خط ۸۲:		خط ۸۲:

	دوم. تحقق تقدیرات عام، نتیجه طبیعی و مستقیم رفتار آدمی است؛ در حالی که در تقدیر خاص، چنین رابطه مستقیم و تکوینی بین [[اعمال]] ما و این تقدیرات نیست.<ref>[[علی افضلی\|افضلی، علی]]، [[قضا و قدر - افضلی (مقاله)\| مقاله «قضا و قدر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۲۴۵.</ref>.		دوم. تحقق تقدیرات عام، نتیجه طبیعی و مستقیم رفتار آدمی است؛ در حالی که در تقدیر خاص، چنین رابطه مستقیم و تکوینی بین [[اعمال]] ما و این تقدیرات نیست.<ref>[[علی افضلی\|افضلی، علی]]، [[قضا و قدر - افضلی (مقاله)\| مقاله «قضا و قدر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۲۴۵.</ref>.

			==انواع [[مرگ]] و تقدیرات==
			۱. چنان‌که گذشت، برخی [[مرگ‌ها]] را [[انسان]] با [[آگاهی]] و [[اختیار]] برمی‌گزیند؛ مانند خودکشی. این‌گونه مرگ، معلول [[انتخاب]] نادرست خود انسان است و تقدیر قبلی [[الهی]] سهمی در آن ندارد. از این‌رو، [[وظیفه]] [[عقلی]] و [[شرعی]] انسان آن است که چنین گزینشی در پیش نگیرد. ۲. برخی مرگ‌ها معلول بی‌احتیاطی آشکار انسانند؛ مانند مرگی که [[حضرت امیر]] از آن می‌گریزد و از پای [[دیوار]] کژ برمی‌خیزد. وظیفه [[آدمی]] در اینجا این است که از خطر بپرهیزد و [[جان]] خویش را [[حفظ]] کند. گذشت که تقدیر در این گونه حوادث، فقط معنای آثار طبیعی و [[تکوینی]] اشیا و [[اعمال]] ما است و ارتباطی با تقدیرات، به معنای این که [[خدا]] از قبل حادثه‌ای را برای فردی تقدیر نماید، ندارد. ۳. اما با اینکه معمولاً انسان به [[وظایف]] طبیعی خود عمل می‌کند و از خطر می‌پرهیزد، باز هم مرگ او را درمی‌یابد. به [[نص صریح]] [[آیات]] و [[روایات]]، این‌گونه مرگ‌ها به تقدیر قبلی خداوندند و اگر در [[تعالیم اسلامی]] سخن از تقدیر مرگ به میان آمده است به همین گونه اشاره دارد، نه به دو نوع رگ‌ها پیشین. چنین نیست که بتوان با [[تدابیر]] معمول و احتیاط‌های طبیعی، از تقدیر این مرگ‌ها گریخت. البته این تقدیرات به گونه‌ای دیگر به اعمال و [[رفتار]] آدمی بسته‌اند که در بحث تقدیرات حتمی و غیرحتمی و [[مسئله بداء]] به آن می‌پردازیم. حال به توضیح دو [[روایت]] یادشده درباره [[امیرمؤمنان]] بازمی‌گردیم.

			در [[حقیقت]]، در روایت نخست، [[حضرت علی]]{{ع}} با توضیحی که گذشت، به دومین نوع مرگ یا حادثه اشاره می‌کند و پیش آمدن آن را محلول [[سهل‌انگاری]] انسان می‌خواند و از این‌رو، از آن می‌گریزد. اما در [[حدیث]] دوم، حضرت به گونه سوم مرگ‌ها اشاره دارد و در حقیقت، می‌خواهد [[مردم]] را [[آگاه]] کند که [[خداوند]] برای هر [[انسانی]] اجلی مقدر کرده است که در وقت خود می‌رسد و در حقیقت می‌خواهد به افراد [[بشر]] توجه دهد که همه [[مرگ‌ها]] را صرفاً از نوع اول و دوم نبینند و بدانند که در عین حال که برخی از امور [[زندگی]] مستقیماً به دست [[انسان]] است، اما اموری بسیار دیگری هم هست که به تقدیر قبلی [[الهی]] در زندگی بشر رخ می‌دهد، و این نشان می‌دهد که این امور به انسان واگذار نشده است<ref>علاوه بر [[حدیث]] دوم مذکور، [[احادیث]] دیگری نیز وجود دارد که با حدیث دوم هم مضمون است؛ یعنی در این احادیث نیز [[حضرت علی]]{{ع}} بر نوع دوم مرگ‌ها و مسئله فرا نرسیدن [[مرگ انسان]] قبل از [[اجل]] معین او و ارتباط این امر با [[قضا و قدر]] تأکید می‌کند. به چند نمونه از این [[روایات]] اشاره می‌شود:
			{{متن حدیث\|عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ قَيْسٍ الْهَمْدَانِيِّ قَالَ: نَظَرْتُ يَوْماً فِي الْحَرْبِ إِلَى رَجُلٍ عَلَيْهِ ثَوْبَانِ فَحَرَّكْتُ فَرَسِي فَإِذَا هُوَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}}فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فِي مِثْلِ هَذَا الْمَوْضِعِ فَقَالَ نَعَمْ يَا سَعِيدَ بْنَ قَيْسٍ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ عَبْدٍ إِلَّا وَ لَهُ مِنَ اللَّهِ حَافِظٌ وَ وَاقِيَةٌ مَعَهُ مَلَكَانِ يَحْفَظَانِهِ مِنْ أَنْ يَسْقُطَ مِنْ رَأْسِ جَبَلٍ أَوْ يَقَعَ فِي بِئْرٍ فَإِذَا نَزَلَ الْقَضَاءُ خَلَّيَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ كُلِّ شَيْ‌ءٍ}}؛ «[[سعید بن قیس همدانی]] می‌گوید: روزی در [[جنگ]] به مردی نگاه کردم و دیدم دو [[لباس]] [معمولی] به تن دارد [و زرهی به تن او نیست]... دیدم [[امیرالمؤمنین]] است. عرض کردم: ای امیرالمؤمنین، آیا در چنین وضعیتی [که [[جنگ]] است بدون [[زره]] می‌جنگید؟] فرمودند: آری، به [[درستی]] که هیچ [[انسانی]] نیست مگر این که از جانب [[خداوند]]، [[حافظ]] و [[نگهبانی]] دارد و همراه او دو [[فرشته]] است که وی را از این که از [[کوه]] [[سقوط]] کند یا در [[چاه]] بیفتد [[حفظ]] می‌کنند. اما وقتی [[قضای الهی]] نازل شود، آن دو فرشته [[محافظ]]، بین او و هر چیز دیگر را خالی می‌کنند [و مانع [[مرگ]] او نمی‌شوند]» ([[الکافی]]، ج۲، ص۵۹، ح۸؛ نیز ر.ک: [[نهج البلاغه]]، [[حکمت]] ۱۹۲)
			در [[روایت]] دیگری آمده است: جناب قنبر، [[یار]] باوفای [[حضرت علی]]، شبی برای [[حفظ جان]] حضرت، مخفیانه با [[شمشیر]] به دنبال وی راه افتاد تا مبادا کسی به [[جان]] ایشان آسیبی برساند. حضرت متوجه شدند و به او فرمودند:
			{{متن حدیث\|وَيْحَكَ أَ مِنْ أَهْلِ السَّمَاءِ تَحْرُسُنِي أَوْ مِنْ أَهْلِ الْأَرْضِ فَقَالَ لَا بَلْ مِنْ أَهْلِ الْأَرْضِ فَقَالَ إِنَّ أَهْلَ الْأَرْضِ لَا يَسْتَطِيعُونَ لِي شَيْئاً إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ مِنَ السَّمَاءِ فَارْجِعْ فَرَجَعَ}}؛ «وای بر تو! آیا تو می‌خواهی مرا از آسیب [[اهل آسمان]] (یعنی [[ملائکه الهی]] که به [[فرمان خدا]] جان فردی را می‌گیرند) [[حفظ]] کنی یا از آسیب [[اهل]] [[زمین]]؟ قنبر عرض کرد: خیر (نمی‌خواهم شما را از آسیب اهل آسمان [[محافظت]] کنم)، بلکه قصد دارم از اهل زمین شما را حفظ کنم. حضرت فرمود: مسلماً اهل زمین [[قادر]] نیستند که هیچ صدمه‌ای به من برسانند مگر به [[اذن خداوند]] از جانب [[آسمان]]، پس برگرد. قنبر هم بازگشت». ([[الکافی]]، ج۲، ص۵۹، ح۸)
			با آن‌که [[مردم]] معمولاً از [[اجل]] خود [[وحشت]] دارند و از فرا رسیدن آن در هر حادثه‌ای بیمناکند، اما حضرت علی{{ع}} همان اجل را بهترین [[محافظ]] [[انسان]] در حوادث معرفی می‌کند؛

			{{متن حدیث\|إِنَّ الْأَجَلَ جُنَّةٌ حَصِينَةٌ}}؛ «مسلماً اجل انسان سپر محکمی (در مقابل حوادث) است». ([[نهج البلاغه]]، [[حکمت]] ۱۹۲)
			{{متن حدیث\|كَفَى بِالْأَجَلِ حَارِساً}}؛ «برای حفظ و نگهداری انسان از حوادث، اجل او برای وی کافی است». (نهج البلاغه، حکمت ۲۹۸)
			اما همان‌گونه که گفتیم، روشن است که حضرت در بسیاری از مواقع دیگر برای تأکید بر حسن [[تکلیف]] و [[مسئولیت]]، به [[وظیفه]] طبیعی خود عمل می‌نمایند و در بسیاری از [[جنگ‌ها]] [[زره]] به تن می‌کنند و از خطرات می‌پرهیزند.</ref>. [[حدیث]] نخست [[نفی]] [[جبر]] می‌کند و حدیث دوم نفی [[تفویض]]. در [[حقیقت]]، مجموع این دو روایت، معنای روایت {{متن حدیث\|لا جبر ولا تفویض بل امر بین الامرین}} را باز می‌نماید. اما درباره این [[پرسش]] که مردم در [[مقام عمل]] و [[رویارویی]] با خطر، باید کدام یک از دو [[رفتار]] [[حضرت امیر]] را ملاک قرار دهند، برای عموم [[مردم]]، [[حدیث]] نخست ملاک است و تا آنجا که می‌توانند باید از خطر بپرهیزند. در مورد دوم، [[حضرت علی]]{{ع}} به دلیل [[علم غیبی]] که از [[خداوند]] برگرفته است، به [[یقین]] می‌داند که [[اجل]] او چه زمانی است و [[آگاه]] است که [[دیوار]] بر سر او فرو می‌ریزد یا نه، در نتیجه، ایشان از این موقعیت استفاده کرد، و برای اینکه به مردم [[تعلیم]] دهد که تقدیر [[مرگ]] به [[اراده الهی]] است و [[عقیده]] به [[تفویض]] صحیح نیست، در این مورد خاص، یا مورد مشابه، از خطر نمی‌پرهیزد، اما از آنجا که مردم از چنین [[یقینی]] برخوردار نیستند و در [[مقام]] [[پیشوایی]] و تعلیم حضرت علی{{ع}} نیز نیستند و نمی‌دانند که خداوند مرگشان را در چه زمانی مقدر کرده است، موظفند همواره به [[وظیفه]] طبیعی و معمول خویش عمل کنند و از خطر بگریزند.
			درباره تعبیرهای دقیق حدیث نخست از [[قضا و قدر]] باید گفت: واژه «[[قضا]]» به معنای [[حکم]] و [[فرمان]] است و از آنجا که [[فرمان تکوینی]] [[الهی]] به فروریختن دیوار تعلق گرفته بود، حضرت از آن به [[قضای الهی]] تعبیر کرد و فرمود: «از قضای الهی [یعنی فروریختن دیوار] می‌گریزم».

			اما نکته مهم آن است که [[انسان]] باید آگاه باشد که اگر می‌تواند از خطر بگریزد، همین راه [[گریز]] را نیز خداوند برایش مقدر کرده و او ناتوان‌تر از آن است که خود، با تکیه بر [[قدرت]] و [[اراده]] خود بتواند گریزگاهی بیابد. چه بسیار کسانی که کوشیده‌اند از خطر بگریزند، ولی نتوانسته و گرفتار مرگ یا آسیب شده‌اند. از اینجا به روشنی درمی‌یابیم که چون بسیاری مواقع [[قادر]] به گریختن نیستیم، آن‌گاه که [[توفیق]] گریز می‌یابیم عاملی دیگر این راه گریز را برایمان قرار داده است و او همان است که تقدیر امور دیگر نیز از سوی او است. به هنگام خطر، بیشترین کاری که می‌توانیم انجام دهیم تصمیم به [[گریز]] است؛ ولی تحقق این تصمیم وابسته به فراهم شدن بسیاری عوامل و شرایط است. از این‌رو، [[امیرمؤمنان]] در همان حال که خود را دارای [[قدرت]] و [[اختیار]] گریختن می‌داند و از آن سخن می‌گوید، بی‌درنگ بر زبان می‌آورد که «به [[قدر الهی]] می‌گریزم» تا [[مردم]] نپندارند که توان گریختن از غیر [[خدا]] است، یا همواره می‌توان از خطر گریخت. در [[حقیقت]]، [[حضرت امیر]] با این بیان خویش می‌خواهند مردم را متذکر سازند که همین قدرت و امکان و عوامل و شرایط گریز را که موفق به استفاده از آن شدم، [[خداوند]] برایم تقدیر کرده است و تنها قصد و [[نیت]] من برای فرار کافی نیست.<ref>[[علی افضلی\|افضلی، علی]]، [[قضا و قدر - افضلی (مقاله)\| مقاله «قضا و قدر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)\|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۲۶۱.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2023-07-08T08:04:50Z

منابع

@@ خط ۶۱: / خط ۶۱: @@
 این نوع تقدیر، نه فقط درباره فرد، که درباره [[اجتماع]] هم صادق است. این [[پرسش]] بسیار مطرح می‌شود که چرا بسیاری از [[جوامع]] [[کافر]] و فاقد معیارها و [[ارزش‌های اخلاقی]] و [[انسانی]]، از چنان [[پیشرفت‌های علمی]] و [[اقتصادی]] و تکنولوژیکی برخوردارند، در حالی که [[ملل مسلمان]] علی‌رغم برخورداری از [[کامل‌ترین دین]] و [[تعالیم اخلاقی]] و انسانی و [[اعتقادی]] از اوضاع [[اجتماعی]] [[نابسامانی]] برخوردارند و گاه حتی در حوایج اولیه خود نیز محتاج [[جوامع]] غیرمسلمانند؟ چرا [[خداوند]] برای [[کافران]] [[رفاه]] و [[پیشرفت]] را تقدیر کرده است و برای [[مسلمین]] [[فقر]] و [[عقب‌ماندگی]] را؟
 بر اساس آنچه گفتیم، پاسخ روشن است. تقدیر [[تکوینی]] [[خدا]]، به همان معنایی که گفتیم، درباره جوامع هم صادق است. خداوند برای تلاش مستمر، [[تحصیل علم]]، [[فعالیت اقتصادی]]، [[برنامه‌ریزی]] صحیح، بهره‌گیری درست از مواهب و استعدادها و نظایر آن، آثار تکوینی‌ای قرار داده است که هر کس این [[اعمال]] را انجام دهد، اثرات و ثمرات مثبت آن را هم که رفاه و [[توسعه]] است می‌بیند، حتی اگر آن [[جامعه]] [[کافر]] باشد. و متقابلاً خدا برای [[سستی]] و [[تنبلی]] و [[بی‌نظمی]] و بی‌برنامگی و هدر دادن امکانات و نیروها و استعدادها آثار تکوینی منفی قرار داده است که همان فقر و عقب‌ماندگی باشد، حتی اگر آن [[جامعه مسلمان]] هم باشد. اگر مسلمین هم از همان روش‌های مثبت و سازنده در [[زندگی فردی]] و اجتماعی خویش بهره بگیرند، به همان پیشرفت جوامع غیرمسلمان و حتی بیش از آن هم دست می‌یابند؛ چراکه در این صورت، از [[لطف]] و [[نصرت]] خاص [[الهی]] هم بهره‌مند خواهند شد که کافران از آن محرومند. پس چنین پیشرفت‌ها یا عقب‌ماندگی‌های اجتماعی ربطی به [[قضا و قدر]] قبلی الهی ندارد و ناشی از آثار تکوینی‌ای است که خدا برای اعمال فردی و اجتماعی [[بشر]] قرار داده است. از آنجا که توجه به رابطه تقدیر و آثار تکوینی از جهاتی حائز اهمیت است، جا دارد که توضیح بیشتری در مورد آن ارائه شود.<ref>[[علی افضلی|افضلی، علی]]، [[قضا و قدر - افضلی (مقاله)| مقاله «قضا و قدر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۲۴۱.</ref>.
 == منابع ==

Jaafari: /* منابع */

2023-07-08T08:02:33Z

منابع

@@ خط ۴۴: / خط ۴۴: @@
 ما قرآن را در شبی پربرکت نازل کردیم. ما همواره انذارکننده بوده‌ایم. در آن شب هر امری [[حکیمانه]] جدا [و به گونه مستقل، [[تدبیر]] و تقدیر] می‌گردد؛ [اما تنها] اموری که از سوی ما [و مربوط به ما] است<ref>{{متن قرآن|إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ * فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ * أَمْرًا مِنْ عِنْدِنَا إِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ}} «که ما آن را در شبی خجسته فرو فرستادیم، بی‌گمان ما بیم‌دهنده بودیم * در آن (شب)، هر کار استواری را (که اجمال دارد) جدا می‌کنند (و تفصیل می‌دهند) * به فرمانی از نزد ما که ما فرستنده‌ایم» سوره دخان، آیه ۳-۵.</ref>.
 در این آیه، که از [[شب قدر]] سخن می‌گوید<ref>در ادامه مقاله از شب قدر و ارتباط آن با قضا و قدر الهی سخن خواهیم گفت.</ref>، [[خداوند]] بیان می‌کند که در این شب امور [[جهان]] تقدیر می‌شود. ممکن است شبه‌های به [[ذهن]] خطور کند که آیا این امور شامل [[اعمال انسان]] نیز می‌شوند و حتی [[کردار]] و [[رفتار]] او را نیز خدا از پیش مقدر و معین می‌کند، یا [[تقدیرات الهی]] شامل [[افعال]] انسان نمی‌شود. از این رو است که خداوند در ادامه آیه، حوزه و قلمرو امور مقدر را بیان کرده، می‌فرماید که آنچه در شب تقدیر می‌شود، اموری است مربوط به ما و از سوی ما {{متن قرآن|أَمْرًا مِنْ عِنْدِنَا}}<ref>«به فرمانی از نزد ما که ما فرستنده‌ایم» سوره دخان، آیه ۵.</ref>. معنای دیگر سخن [[الهی]] آن است که اموری که از خود انسانند و تنها به او مربوطند نه به خدا (افعال اختیاری انسان) از حوزه تقدیرات الهی بیرونند. در [[آیه]]، قیدی دیگر نیز برای اموری که در حیطه تقدیر خداوندند، بیان شده است که همان قید «[[حکیم]]» است. آنچه [[انسان]] انجام می‌دهد، چنین نیست که همواره [[حکیمانه]] باشد. گاه از انسان افعالی سر می‌زند که نمی‌توان آنها را حکیمانه نامید (مانند [[گناهان]] و خطاها)، در حالی که بنابر آیه یادشده، اموری را که [[خداوند]] مقدر می‌کند، حکیمانه است و ممکن نیست او به کاری جز آن دست زند. از همین جا می‌توان دریافت که آنچه به [[تقدیر الهی]] انجام می‌شود، به دلیل حکیمانه بودن، باید [[فعل الهی]] باشد، نه فعل بشری، بدین‌سان، این که انسان در [[زندگی]] خود چه تصمیمی می‌گیرد و بر اساس آن، چه فعلی انجام می‌دهد و مثلاً چه [[گناه]] یا طاعتی از او سر می‌زند، و سرانجام، با [[اعمال]] خود، طریق [[ایمان]] و [[بهشت]] را برمی‌گزیند یا در مسیر [[کفر]] و [[دوزخ]] گام برمی‌دارد، هرگز از سوی [[خدا]] مقدر نمی‌شود. این امور به انسان مربوطند نه به خدا، و خداوند اموری مانند [[آفرینش انسان]] و حوادث زندگی او را تقدیر می‌کند که تعیین و ایجاد آنها برعهده او است و از روی [[علم]] و [[حکمت]] صورت می‌گیرند.<ref>[[علی افضلی|افضلی، علی]]، [[قضا و قدر - افضلی (مقاله)| مقاله «قضا و قدر»]]، [[دانشنامه امام علی ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۲]] ص ۲۳۰.</ref>.
 == منابع ==

Jaafari: تغییرمسیر به قدر حذف شد

2023-07-08T08:01:15Z

تغییرمسیر به قدر حذف شد

نمایش تغییرات

Wasity: تغییرمسیر به قدر

2023-06-01T17:44:45Z

تغییرمسیر به قدر

صفحهٔ تازه

#تغییر_مسیر [[قدر]]