تقوا در معارف و سیره علوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Jaafari: /* منابع */

2023-12-12T07:47:37Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ دسامبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۷
خط ۵۸:		خط ۵۸:

	علاوه بر آن‌چه گفته شد، از این سخنان و [[آیات شریفه قرآن]] چنین بر می‌آید که طبق [[ناموس]] [[الهی]]، [[خداوند]] کسانی را که به [[حقیقت]] از [[خدا]] [[پروا]] داشته باشند و راه [[طاعت]] را پیش گیرند، در [[مشکلات]] و مشقات [[زندگی]] تنها نمی‌گذارد و آنان را [[دستگیری]] می‌کند<ref>المیزان، ذیل آیات دوم و سوم و چهارم سوره طلاق.</ref>. [[امام]] هنگام بدرقه [[ابوذر]] - زمانی که از [[مدینه]] [[تبعید]] شد - فرمود: «بدان که اگر [[آسمان]] و [[زمین]] بر بنده‌ای تنگ آید و او تقوا پیشه کند، خداوند برای او مفری قرار خواهد داد. پس جز [[حق]]، تو را به خود مأنوس نسازد و جز [[باطل]] تو را نترساند»<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۳۰.</ref>.<ref>[[محمد علی سادات\|سادات، محمد علی]]، [[تقوا (مقاله)\| مقاله «تقوا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۷۹.</ref>		علاوه بر آن‌چه گفته شد، از این سخنان و [[آیات شریفه قرآن]] چنین بر می‌آید که طبق [[ناموس]] [[الهی]]، [[خداوند]] کسانی را که به [[حقیقت]] از [[خدا]] [[پروا]] داشته باشند و راه [[طاعت]] را پیش گیرند، در [[مشکلات]] و مشقات [[زندگی]] تنها نمی‌گذارد و آنان را [[دستگیری]] می‌کند<ref>المیزان، ذیل آیات دوم و سوم و چهارم سوره طلاق.</ref>. [[امام]] هنگام بدرقه [[ابوذر]] - زمانی که از [[مدینه]] [[تبعید]] شد - فرمود: «بدان که اگر [[آسمان]] و [[زمین]] بر بنده‌ای تنگ آید و او تقوا پیشه کند، خداوند برای او مفری قرار خواهد داد. پس جز [[حق]]، تو را به خود مأنوس نسازد و جز [[باطل]] تو را نترساند»<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۳۰.</ref>.<ref>[[محمد علی سادات\|سادات، محمد علی]]، [[تقوا (مقاله)\| مقاله «تقوا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۷۹.</ref>

			==تقوا==
			یکی از معیارهای شایستگی «تقوا» است. افرادی که از این ویژگی برخوردارند، نسبت به کسانی که فاقد آن می‌باشند، شایسته‌ترند؛ چنان که [[خداوند]] می‌فرماید: {{متن قرآن\|يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ}}<ref>«ای مردم! ما شما را از مردی و زنی آفریدیم و شما را گروه‌ها و قبیله‌ها کردیم تا یکدیگر را باز‌شناسید، بی‌گمان گرامی‌ترین شما نزد خداوند پرهیزگارترین شماست، به راستی خداوند دانایی آگاه است» سوره حجرات، آیه ۱۳.</ref>.
			همان‌گونه که ملاحظه می‌شود، این [[آیه]] شایستگی را در اصل و [[نسب]] و [[قبیله]] نمی‌داند، بلکه معیار شایستگی را [[تقوای الهی]] می‌داند. بنابراین، از نظر [[قرآن]] معیار شایستگی [[انسان]] امتیازات ظاهری و مادی، همچون انتساب به [[قبله]] معروف و معتبر یا داشتن [[مال و منال]]، کاخ و قصر و [[خدم]] و حشم، و یا [[مقامات]] بلند [[اجتماعی]] و [[سیاسی]] نیست؛ زیرا همه اینها امور [[متزلزل]] و برون ذاتی و مادی زودگذر هستند و آیینی آسمانی همچون [[اسلام]] هرگز نمی‌تواند اینها را معیار شایستگی قرار دهد. اسلام، معیار شایستگی انسان را [[صفات ذاتی]] او به خصوص تقوا و [[پرهیزگاری]] و [[تعهد]] و [[پاکی]] قرار داده و حتی - همان‌گونه که در مورد [[ایمان]] گفته شد - برای موضوعات مهمی همچون [[علم]] و [[دانش]] (معیارهای دیگر [[شایسته‌سالاری]]) چنانچه در مسیر ایمان و [[تقوا]] و [[ارزش‌های اخلاقی]] قرار نگیرند اهمیتی قائل نیست<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۲۲، ص۱۹۹.</ref>.

			تقوا نه تنها پیش از علم و دانش و سایر معیارهای شایسته‌سالاری، قرار دارد، بلکه قبل و حتی در رأس همه ارزش‌های اخلاقی - که امروز در [[سازمان‌ها]]، بسیار مورد توجه هستند - قرار دارد. [[حضرت علی]]{{ع}} درباره اهمیت تقوا می‌فرماید: {{متن حدیث\|التُّقَى رَئِيسُ الْأَخْلَاقِ‌}}<ref>صبحی صالح، شرح نهج البلاغه، حکمت ۴۱۰.</ref>؛ تقوا در رأس همه ارزش‌های اخلاقی قرار دارد. آن حضرت میان تقوا و [[موفقیت]] و دستیابی به اهداف، رابطه قائل است و [[معتقد]] است که [[تقواپیشگان]] بهتر و زودتر می‌توانند به مقصود نائل آیند: {{متن حدیث\|فَمَنْ أَشْعَرَ التَّقْوَى قَلْبَهُ بَرَزَ مَهَلُهُ وَ فَازَ عَمَلُهُ فَاهْتَبِلُوا هَبَلَهَا}}<ref>صبحی صالح، شرح نهج البلاغه، خطبه ۱۳۲.</ref>؛ کسی که [[جامه]] تقوا بر قلبش بپوشاند، کارهای نیکوی او آشکار شود، و در کارش [[پیروز]] گردد. پس در به دست آوردن بهره‌های تقوا [[فرصت]] را [[غنیمت]] شمارید. [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در [[خطبه ۱۹۳]] [[نهج البلاغه]] صراحتاً یادآور می‌شود که [[اهل تقوا]] نسبت به دیگران شایسته‌ترند؛ زیرا آنان [[رفتاری]] از خود نشان می‌دهند که دیگران از آن عاجزند؛ چنان که می‌فرماید: {{متن حدیث\|فَالْمُتَّقُونَ فِيهَا هُمْ أَهْلُ الْفَضَائِلِ مَنْطِقُهُمُ الصَّوَابُ وَ مَلْبَسُهُمُ الِاقْتِصَادُ وَ مَشْيُهُمُ التَّوَاضُعُ... قُلُوبُهُمْ مَحْزُونَةٌ وَ شُرُورُهُمْ مَأْمُونَةٌ وَ أَجْسَادُهُمْ نَحِيفَةٌ وَ حَاجَاتُهُمْ خَفِيفَةٌ وَ أَنْفُسُهُمْ عَفِيفَةٌ}}؛ «اما [[پرهیزگاران]] در [[دنیا]] دارای [[شایستگی]] و فضیلت‌های برترند، سخنانشان راست، [[پوشش]] آنان [[میانه‌روی]]، و راه رفتنشان با [[تواضع]] و [[فروتنی]] است... دل‌های پرهیزگاران [[اندوهگین]]، و [[مردم]] از آزارشان در [[امان]]، تن‌هایشان لاغر، و درخواست‌هایشان اندک، و نفسشان خفیف و دامنشان [[پاک]] است». حضرت علی{{ع}} تقوا را دوای هر نوع [[درد]] فردی، سازمانی و [[اجتماعی]] می‌داند که افراد می‌توانند تمامی دردهای خودشان را با آن [[درمان]] کنند: {{متن حدیث\|فَإِنَّ تَقْوَى اللَّهِ دَوَاءُ دَاءِ قُلُوبِكُمْ وَ بَصَرُ عَمَى أَفْئِدَتِكُمْ وَ شِفَاءُ مَرَضِ أَجْسَادِكُمْ وَ صَلَاحُ فَسَادِ صُدُورِكُمْ وَ طُهُورُ دَنَسِ أَنْفُسِكُمْ وَ جِلَاءُ عَشَا أَبْصَارِكُمْ وَ أَمْنُ فَزَعِ جَأْشِكُمْ وَ ضِيَاءُ سَوَادِ ظُلْمَتِكُمْ}}<ref>صبحی صالح، شرح نهج البلاغه، خطبه ۱۹۸.</ref>.
			همانا [[تقوا]] و [[ترس از خدا]]، داروی بیماری‌های [[دل‌ها]]، روشنی‌های قلب‌ها، و [[درمان]] دردهای بدن‌ها، مرهم زخم [[جان‌ها]]، [[پاک]] کننده پلیدی‌های [[ارواح]]، و [[روشنایی]] بخش [[تاریکی]] [[چشم‌ها]]، و [[امنیت]] در [[ناآرامی‌ها]]، و روشن‌کننده تاریکی‌های شماست. براساس فرمایش [[حضرت علی]]{{ع}}، [[انسان]] [[متقی]]، درمانگری است که بهتر می‌تواند دردهای سازمانی، [[سیاسی]]، [[اقتصادی]]، [[فرهنگی]]، روانی و [[اجتماعی]] را [[شناسایی]] کرده و به درمان آنها کمک کند. بدین‌سان، می‌توان گفت که انسان متقی به مراتب نسبت به انسان غیرمتقی شایسته‌تر است. بنابراین، یکی از مهم‌ترین معیارها برای تشخیص [[شایستگی]] که باید در [[سازمان‌ها]] مورد توجه قرار گیرد، «تقوا» است.<ref>[[امید چناری\|چناری، امید]]، [[وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی (کتاب)\|وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی]] ص ۱۳۳.</ref>

	== منابع ==		== منابع ==
خط ۶۳:		خط ۷۰:
	# [[پرونده:1368102.jpg\|22px]] [[سعید بهشتی\|بهشتی، سعید]]، [[تربیت عقلانی (مقاله)\| مقاله «تربیت عقلانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۴''']]		# [[پرونده:1368102.jpg\|22px]] [[سعید بهشتی\|بهشتی، سعید]]، [[تربیت عقلانی (مقاله)\| مقاله «تربیت عقلانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۴''']]
	# [[پرونده:1368102.jpg\|22px]] [[محمد علی سادات\|سادات، محمد علی]]، [[تقوا (مقاله)\| مقاله «تقوا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۴''']]		# [[پرونده:1368102.jpg\|22px]] [[محمد علی سادات\|سادات، محمد علی]]، [[تقوا (مقاله)\| مقاله «تقوا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۴''']]
			# [[پرونده:IM010641.jpg\|22px]] [[امید چناری\|چناری، امید]]، [[وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی (کتاب)\|'''وظایف نهادهای حاکمیتی در قبال مفاسد اقتصادی''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

Bahmani: /* مقدمه */

2023-03-12T07:44:27Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۴
خط ۴:		خط ۴:
	[[تقوا]]، واپسین روش از روش‌های [[تزکیه نفس]] است. تقوا از ریشه «وَقْی» به معنای [[حفظ]] و صیانت و نگهداری است<ref>مطهری، مرتضی، ده گفتار، ص۱۶؛ {{عربی\|الْوِقَايَةُ: حفظُ الشي‌ءِ ممّا يؤذيه و يضرّه}} (مفردات الفاظ القرآن، ص۸۸۱).</ref>. راغب در مفردات، ضمن اشاره به این معنا، از تقوا به عنوان مقتضی و سبب [[خوف]] از [[خداوند]]» نام برده است<ref>{{عربی\|ثمّ يسمّى الخوف تارة تَقْوًى، و التَّقْوَى خوفاً حسب تسمية مقتضى الشي‌ء بمقتضيه و المقتضي بمقتضاه}}؛ (مفردات الفاظ القرآن، ص۸۸۱).</ref>. در [[زبان فارسی]]، استعمال تقوا در معنای [[پرهیزگاری]] شایع است.		[[تقوا]]، واپسین روش از روش‌های [[تزکیه نفس]] است. تقوا از ریشه «وَقْی» به معنای [[حفظ]] و صیانت و نگهداری است<ref>مطهری، مرتضی، ده گفتار، ص۱۶؛ {{عربی\|الْوِقَايَةُ: حفظُ الشي‌ءِ ممّا يؤذيه و يضرّه}} (مفردات الفاظ القرآن، ص۸۸۱).</ref>. راغب در مفردات، ضمن اشاره به این معنا، از تقوا به عنوان مقتضی و سبب [[خوف]] از [[خداوند]]» نام برده است<ref>{{عربی\|ثمّ يسمّى الخوف تارة تَقْوًى، و التَّقْوَى خوفاً حسب تسمية مقتضى الشي‌ء بمقتضيه و المقتضي بمقتضاه}}؛ (مفردات الفاظ القرآن، ص۸۸۱).</ref>. در [[زبان فارسی]]، استعمال تقوا در معنای [[پرهیزگاری]] شایع است.

	با دقت در سخنان [[حضرت علی]] {{ع}} درباره تقوا، چند نکته به دست می‌آید: اولاً باید توجه داشت که در [[کلام]] ~~[[حضرت]]،~~ مفهوم [[پرهیز]] و اجتناب نیز همچون [[خوف از خدا]]، نه عین تقوا، که از لوازم و آثار تقوا است<ref>برای مثال آن حضرت می‌فرماید: {{متن حدیث\|إِنَّ تَقْوَى اللَّهِ حَمَتْ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ مَحَارِمَهُ وَ أَلْزَمَتْ قُلُوبَهُمْ مَخَافَتَهُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ص۱۵۴۶).</ref>. تقوا در [[سخنان امام علی]] {{ع}}، حالتی [[مقدس]] و [[معنوی]] و ملکه‌ای [[قدرتمند]] و [[روحانی]] است که ترک و پرهیز و [[اجتناب از گناه]]، هم از مقدمات و هم ثمرات آن و خوف از خدا نیز از آثار و ثمرات دیگر آن است<ref>استاد مطهری در این زمینه می‌نویسد: «طبق این تفسیر (تقوا به معنای پرهیزگاری، که یک روش عملی منفی است) اولاً تقوا مفهومی است که از مرحله عمل انتزاع می‌شود، ثانیاً روشی است منفی، ثالثاً هر اندازه، جنبه منفی شدیدتر باشد تقوا کامل‌تر است... (در حالی که) تقوا در نهج البلاغه، نیرویی است روحانی که بر اثر تمرین‌های زیاد پدید می‌آید و پرهیزهای معقول و منطقی از یک طرف، سبب و مقدمه پدید آمدن این حالت روحانی است و از طرف دیگر، معلول و نتیجه آن است و از نتایج آن به شمار می‌رود». (مجموعه آثار، ج۱۶، ص۵۰۳ - ۵۰۴).</ref>. پس اگر در سخنان آن حضرت درباره تقوا، به مفاهیمی می‌رسیم که جنبه منفی و سلبی دارند<ref>مانند: {{متن حدیث\|التَّقْوَى اجْتِنَابٌ‌}}؛ {{متن حدیث\|رَأْسُ التَّقْوَى تَرْكُ الشَّهْوَةِ}}؛ {{متن حدیث\|إِذَا اتَّقَيْتَ فَاتَّقِ مَحَارِمَ اللَّهِ‌}}؛ {{متن حدیث\|لَا تَقْوَى كَالْكَفِ عَنِ الْمَحَارِمِ‌}}؛ {{متن حدیث\|مِلَاكُ الْتُّقَى رَفْضُ الدُّنْيَا}} (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۲، ص۱۵۴۹ - ۱۵۵۵).</ref>، باید به این نکته توجه کنیم که آنها پیش‌نیاز تقوایند، نه [[حقیقت]] [[تقوا]] که حالتی [[معنوی]] و [[روحانی]] است و [[حافظ]] و حارس [[متقی]] از [[گناه]] و [[معصیت]]<ref>مطهری، مرتضی، ده گفتار، ص۲۳ و ۲۴.</ref>. همین حالت است که باعث می‌شود متقی با فرض استقرار در محیط گناه، خویش را [[آلوده]] نسازد و خود را از [[گناه‌کاری]] نگاه دارد.		با دقت در سخنان [[حضرت علی]] {{ع}} درباره تقوا، چند نکته به دست می‌آید: اولاً باید توجه داشت که در [[کلام]] حضرت، مفهوم پرهیز و اجتناب نیز همچون [[خوف از خدا]]، نه عین تقوا، که از لوازم و آثار تقوا است<ref>برای مثال آن حضرت می‌فرماید: {{متن حدیث\|إِنَّ تَقْوَى اللَّهِ حَمَتْ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ مَحَارِمَهُ وَ أَلْزَمَتْ قُلُوبَهُمْ مَخَافَتَهُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ص۱۵۴۶).</ref>. تقوا در سخنان امام علی {{ع}}، حالتی [[مقدس]] و معنوی و ملکه‌ای [[قدرتمند]] و [[روحانی]] است که ترک و پرهیز و [[اجتناب از گناه]]، هم از مقدمات و هم ثمرات آن و خوف از خدا نیز از آثار و ثمرات دیگر آن است<ref>استاد مطهری در این زمینه می‌نویسد: «طبق این تفسیر (تقوا به معنای پرهیزگاری، که یک روش عملی منفی است) اولاً تقوا مفهومی است که از مرحله عمل انتزاع می‌شود، ثانیاً روشی است منفی، ثالثاً هر اندازه، جنبه منفی شدیدتر باشد تقوا کامل‌تر است... (در حالی که) تقوا در نهج البلاغه، نیرویی است روحانی که بر اثر تمرین‌های زیاد پدید می‌آید و پرهیزهای معقول و منطقی از یک طرف، سبب و مقدمه پدید آمدن این حالت روحانی است و از طرف دیگر، معلول و نتیجه آن است و از نتایج آن به شمار می‌رود». (مجموعه آثار، ج۱۶، ص۵۰۳ - ۵۰۴).</ref>. پس اگر در سخنان آن حضرت درباره تقوا، به مفاهیمی می‌رسیم که جنبه منفی و سلبی دارند<ref>مانند: {{متن حدیث\|التَّقْوَى اجْتِنَابٌ‌}}؛ {{متن حدیث\|رَأْسُ التَّقْوَى تَرْكُ الشَّهْوَةِ}}؛ {{متن حدیث\|إِذَا اتَّقَيْتَ فَاتَّقِ مَحَارِمَ اللَّهِ‌}}؛ {{متن حدیث\|لَا تَقْوَى كَالْكَفِ عَنِ الْمَحَارِمِ‌}}؛ {{متن حدیث\|مِلَاكُ الْتُّقَى رَفْضُ الدُّنْيَا}} (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۲، ص۱۵۴۹ - ۱۵۵۵).</ref>، باید به این نکته توجه کنیم که آنها پیش‌نیاز تقوایند، نه [[حقیقت]] [[تقوا]] که حالتی [[معنوی]] و [[روحانی]] است و [[حافظ]] و حارس [[متقی]] از [[گناه]] و [[معصیت]]<ref>مطهری، مرتضی، ده گفتار، ص۲۳ و ۲۴.</ref>. همین حالت است که باعث می‌شود متقی با فرض استقرار در محیط گناه، خویش را [[آلوده]] نسازد و خود را از [[گناه‌کاری]] نگاه دارد.

	ثانیاً بر تقوا، آثار و فوایدی بسیار مترتب است. در این جا به دلیل ضیق مجال، تنها دو بخش از سخنان آن [[حضرت]] را می‌آوریم که بر بسیاری از آثار تقوا دست گذارده‌اند: «بی‌گمان [[تقوای الهی]]، کلید [[درستی]] و [[ذخیره]] [[روز قیامت]] و [[آزادی]] از هر رقیت و [[نجات]] از هر [[هلاکت]]، نجات گریزنده، رسیدن به [[هدف‌ها]] و نیل به [[آرزوها]] است»<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ تَقْوَى اللَّهِ مِفْتَاحُ سَدَادٍ وَ ذَخِيرَةُ مَعَادٍ وَ عِتْقٌ مِنْ كُلِّ مَلَكَةٍ وَ نَجَاةٌ مِنْ كُلِّ هَلَكَةٍ بِهَا يَنْجُو الْهَارِبُ وَ تَنْجَحُ الْمَطَالِبُ وَ تُنَالُ الرَّغَائِبُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ص۱۵۴۹؛ ترجمه نهج البلاغه، خطبه ۲۲۱، ص۷۲۳).</ref>. و «تقوای الهی، دوای درد سینه‌ها و برطرف شدن [[کوری]] [[دل‌ها]] و بهبود [[بیماری]] تن‌ها و [[اصلاح]] [[فساد]] سینه‌ها و [[پاکیزگی]] چرک نفس‌ها و روشنی [[پوشش]] دیده‌ها و [[ایمنی]] [[ترس]] دل‌ها و روشن کننده سیاهی ظلمت‌ها است»<ref>{{متن حدیث\|فَإِنَّ تَقْوَى اللَّهِ دَوَاءُ دَاءِ قُلُوبِكُمْ وَ بَصَرُ عَمَى أَفْئِدَتِكُمْ وَ شِفَاءُ مَرَضِ أَجْسَادِكُمْ وَ صَلَاحُ فَسَادِ صُدُورِكُمْ وَ طُهُورُ دَنَسِ أَنْفُسِكُمْ وَ جِلَاءُ غِشَاءِ أَبْصَارِكُمْ وَ أَمْنُ فَزَعِ جَأْشِكُمْ وَ ضِيَاءُ سَوَادِ ظُلْمَتِكُمْ}}؛ (ترجمه نهج البلاغه، خطبه ۱۸۹).</ref>.		ثانیاً بر تقوا، آثار و فوایدی بسیار مترتب است. در این جا به دلیل ضیق مجال، تنها دو بخش از سخنان آن حضرت را می‌آوریم که بر بسیاری از آثار تقوا دست گذارده‌اند: «بی‌گمان [[تقوای الهی]]، کلید [[درستی]] و [[ذخیره]] [[روز قیامت]] و [[آزادی]] از هر رقیت و [[نجات]] از هر [[هلاکت]]، نجات گریزنده، رسیدن به [[هدف‌ها]] و نیل به [[آرزوها]] است»<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ تَقْوَى اللَّهِ مِفْتَاحُ سَدَادٍ وَ ذَخِيرَةُ مَعَادٍ وَ عِتْقٌ مِنْ كُلِّ مَلَكَةٍ وَ نَجَاةٌ مِنْ كُلِّ هَلَكَةٍ بِهَا يَنْجُو الْهَارِبُ وَ تَنْجَحُ الْمَطَالِبُ وَ تُنَالُ الرَّغَائِبُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ص۱۵۴۹؛ ترجمه نهج البلاغه، خطبه ۲۲۱، ص۷۲۳).</ref>. و «تقوای الهی، دوای درد سینه‌ها و برطرف شدن [[کوری]] [[دل‌ها]] و بهبود [[بیماری]] تن‌ها و [[اصلاح]] [[فساد]] سینه‌ها و [[پاکیزگی]] چرک نفس‌ها و روشنی [[پوشش]] دیده‌ها و [[ایمنی]] [[ترس]] دل‌ها و روشن کننده سیاهی ظلمت‌ها است»<ref>{{متن حدیث\|فَإِنَّ تَقْوَى اللَّهِ دَوَاءُ دَاءِ قُلُوبِكُمْ وَ بَصَرُ عَمَى أَفْئِدَتِكُمْ وَ شِفَاءُ مَرَضِ أَجْسَادِكُمْ وَ صَلَاحُ فَسَادِ صُدُورِكُمْ وَ طُهُورُ دَنَسِ أَنْفُسِكُمْ وَ جِلَاءُ غِشَاءِ أَبْصَارِكُمْ وَ أَمْنُ فَزَعِ جَأْشِكُمْ وَ ضِيَاءُ سَوَادِ ظُلْمَتِكُمْ}}؛ (ترجمه نهج البلاغه، خطبه ۱۸۹).</ref>.

	از آثار مهم و شگفت‌انگیز تقوا - که در [[قرآن کریم]] نیز از آن سخن رفته است<ref>برای مثال: {{متن قرآن\|وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا * وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ}} «و هر کس از خداوند پروا کند (خداوند) برای او دری می‌گشاید * و به او از جایی که گمان نمی‌برد روزی می‌دهد» سوره طلاق، آیه ۲-۳.</ref>- خروج از مضایق و تنگناها و [[گرفتاری‌ها]] است. آن [[حضرت]] می‌فرماید: «هرکس [[تقوای الهی]] پیشه کند، [[خداوند]] برایش از هر اندوهی [[گشایش]] و از هر تنگنایی، راه خروجی بر می‌نهد»<ref>{{متن حدیث\|مَنِ اتَّقَى اللَّهَ سُبْحَانَهُ جَعَلَ لَهُ مِنْ كُلِّ هَمٍ فَرَجاً وَ مِنْ كُلِّ ضِيقٍ مَخْرَجاً}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ص۱۵۵۹) برای آشنایی بیشتر با این موضوع و اینکه این مضایق و تنگناها و شدائد، کدام است، نگاه کنید به: مطهری، مرتضی، ده گفتار، ص۵۷-۶۴.</ref>.		از آثار مهم و شگفت‌انگیز تقوا - که در [[قرآن کریم]] نیز از آن سخن رفته است<ref>برای مثال: {{متن قرآن\|وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا * وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ}} «و هر کس از خداوند پروا کند (خداوند) برای او دری می‌گشاید * و به او از جایی که گمان نمی‌برد روزی می‌دهد» سوره طلاق، آیه ۲-۳.</ref>- خروج از مضایق و تنگناها و [[گرفتاری‌ها]] است. آن حضرت می‌فرماید: «هرکس [[تقوای الهی]] پیشه کند، [[خداوند]] برایش از هر اندوهی [[گشایش]] و از هر تنگنایی، راه خروجی بر می‌نهد»<ref>{{متن حدیث\|مَنِ اتَّقَى اللَّهَ سُبْحَانَهُ جَعَلَ لَهُ مِنْ كُلِّ هَمٍ فَرَجاً وَ مِنْ كُلِّ ضِيقٍ مَخْرَجاً}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ص۱۵۵۹) برای آشنایی بیشتر با این موضوع و اینکه این مضایق و تنگناها و شدائد، کدام است، نگاه کنید به: مطهری، مرتضی، ده گفتار، ص۵۷-۶۴.</ref>.

	ثانیاً در میان آثار [[تقوا]]، تأثیری که این حالت [[روحی]] بر [[عقل آدمی]] دارد، بسیار [[شایسته]] بررسی و [[تأمل]] است. اکنون این موضوع را بار دیگر بررسی می‌کنیم. [[حضرت علی]] {{ع}} در روایتی، [[دوستان]] و [[دشمنان]] [[آدمی]] را معرفی می‌کند و یکی از دوستان وی را «[[دشمن]] دشمن او» بر می‌شمارد<ref>{{متن حدیث\|أَصْدِقَاؤُكَ ثَلَاثَةٌ وَ أَعْدَاؤُكَ ثَلَاثَةٌ فَأَصْدِقَاؤُكَ صَدِيقُكَ وَ صَدِيقُ صَدِيقِكَ وَ عَدُوُّ عَدُوِّكَ وَ أَمَّا أَعْدَاؤُكَ فَعَدُوُّكَ وَ عَدُوُّ صَدِيقِكَ وَ صَدِيقُ عَدُوِّكَ}}؛ (ترجمه نهج البلاغه، حکمت ۲۸۷).</ref>.		ثانیاً در میان آثار [[تقوا]]، تأثیری که این حالت [[روحی]] بر [[عقل آدمی]] دارد، بسیار [[شایسته]] بررسی و [[تأمل]] است. اکنون این موضوع را بار دیگر بررسی می‌کنیم. [[حضرت علی]] {{ع}} در روایتی، [[دوستان]] و [[دشمنان]] [[آدمی]] را معرفی می‌کند و یکی از دوستان وی را «[[دشمن]] دشمن او» بر می‌شمارد<ref>{{متن حدیث\|أَصْدِقَاؤُكَ ثَلَاثَةٌ وَ أَعْدَاؤُكَ ثَلَاثَةٌ فَأَصْدِقَاؤُكَ صَدِيقُكَ وَ صَدِيقُ صَدِيقِكَ وَ عَدُوُّ عَدُوِّكَ وَ أَمَّا أَعْدَاؤُكَ فَعَدُوُّكَ وَ عَدُوُّ صَدِيقِكَ وَ صَدِيقُ عَدُوِّكَ}}؛ (ترجمه نهج البلاغه، حکمت ۲۸۷).</ref>.

Bahmani در ‏۱۲ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۴۳

2023-03-12T07:43:48Z

نمایش تغییرات

Bahmani در ‏۱۲ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۲۹

2023-03-12T06:29:22Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۰۹:۵۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[تقوا در لغت]] - [[تقوا در قرآن]] - [[تقوا در حدیث]] - [[تقوا در نهج البلاغه]] - [[تقوا در اخلاق اسلامی]] - [[تقوا در کلام اسلامی]] - [[تقوا در معارف دعا و زیارات]] - [[تقوا در معارف و سیره علوی]] - [[تقوا در معارف و سیره سجادی]] - [[تقوا در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[تقوا در معارف و سیره نبوی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = تقوا \| عنوان مدخل = تقوا \| مداخل مرتبط = [[تقوا در لغت]] - [[تقوا در قرآن]] - [[تقوا در حدیث]] - [[تقوا در نهج البلاغه]] - [[تقوا در اخلاق اسلامی]] - [[تقوا در کلام اسلامی]] - [[تقوا در معارف دعا و زیارات]] - [[تقوا در معارف و سیره علوی]] - [[تقوا در معارف و سیره سجادی]] - [[تقوا در معارف و سیره امام جواد]] - [[تقوا در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[تقوا در معارف و سیره نبوی]] - [[تقوا در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]\| پرسش مرتبط = }}

	== مقدمه ==		== مقدمه ==

Wasity: جایگزینی متن - 'دست' به 'دست'

2023-03-02T10:37:23Z

جایگزینی متن - 'دست' به 'دست'

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۱۴:۰۷
خط ۴۸:		خط ۴۸:

	=== [[روشن‌بینی]] ===		=== [[روشن‌بینی]] ===
	تأثیر تقوا بر روشن‌بینی و تقویت [[قوه]] تمییز و تشخیص [[انسان]]، از اینجا است که تقوا و [[خویشتن‌داری]] موجب فروکش کردن گرد و غبار نفسانیات در [[ضمیر انسان]] شده، موانع دید و تشخیص را که معمولاً [[آدمی]] را از روشن‌بینی باز می‌دارند، از میان بر می‌دارد و آدمی بهتر می‌تواند [[صلاح]] را از [[فساد]] و راه را از [[چاه]] و [[حق]] را از [[باطل]] و صحیح را از سقیم بازشناسد. زمانی که [[هوا و هوس]] بر وجود انسان چیره شوند یا خودخواهی‌ها و [[تعصبات]] و [[حب]] و بغض‌ها سر برآورند، از [[بینایی]] درونی آدمی می‌کاهند؛ تا آنجا که بینایی او به [[کوری]] و [[روشنایی]] درونی او به [[تاریکی]] بدل می‌شود و از [[درک]] و تشخیص [[حقایق]] باز می‌ماند. این مطلب هم درباره [[عقاید]] و [[افکار]] و هم درباره [[اعمال]] صادق است<ref>ر. ک: طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان، ذیل آیه ۲۹ از سوره انفال؛ مطهری، مرتضی، ده گفتار، مقاله تقوا.</ref>. از سوی دیگر، [[پاکی]] و صفای درون موجبات [[رشد]] و پرورش [[استعداد]] الهام‌پذیری از [[عوالم غیب]] را فراهم می‌آورد و [[آدمی]] را از [[معارف ربوبی]] و [[حقایق]] قدسی بهره‌مند می‌گرداند. [[راز]] تأکید فراوان عرفا بر [[تزکیه نفس]] و ملازمت [[تقوا]] نیز همین است؛ زیرا بدون چنان [[وارستگی]] درونی، [[دست]] یافتن به [[شهود]] [[قلبی]] و [[باطنی]] که پایه و اساس [[عرفان]] است، میسر نیست. علاوه بر آن، مهار نفسانیات و نیل به پاکی درون، موجب تلطیف [[روحی]] [[انسان]] و رقیق و لطیف شدن [[احساسات]] و [[عواطف]] او می‌گردد. احساسات عالی و حساسیت‌های روحی و [[عاطفی]] ویژه‌ای که در نتیجه آن اثرپذیری انسان از زیبایی‌های [[معنوی]] افزون‌تر می‌شود، جز در سایه [[تصفیه]] درون امکان‌پذیر نیست. بعد از این مرحله است که انسان به [[ادراک]] زیبایی‌های فوق [[حسی]] و طبیعی دست می‌یابد و دید او نسبت به [[جهان]] و [[حیات]]، دگرگون می‌شود.		تأثیر تقوا بر روشن‌بینی و تقویت [[قوه]] تمییز و تشخیص [[انسان]]، از اینجا است که تقوا و [[خویشتن‌داری]] موجب فروکش کردن گرد و غبار نفسانیات در [[ضمیر انسان]] شده، موانع دید و تشخیص را که معمولاً [[آدمی]] را از روشن‌بینی باز می‌دارند، از میان بر می‌دارد و آدمی بهتر می‌تواند [[صلاح]] را از [[فساد]] و راه را از [[چاه]] و [[حق]] را از [[باطل]] و صحیح را از سقیم بازشناسد. زمانی که [[هوا و هوس]] بر وجود انسان چیره شوند یا خودخواهی‌ها و [[تعصبات]] و [[حب]] و بغض‌ها سر برآورند، از [[بینایی]] درونی آدمی می‌کاهند؛ تا آنجا که بینایی او به [[کوری]] و [[روشنایی]] درونی او به [[تاریکی]] بدل می‌شود و از [[درک]] و تشخیص [[حقایق]] باز می‌ماند. این مطلب هم درباره [[عقاید]] و [[افکار]] و هم درباره [[اعمال]] صادق است<ref>ر. ک: طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان، ذیل آیه ۲۹ از سوره انفال؛ مطهری، مرتضی، ده گفتار، مقاله تقوا.</ref>. از سوی دیگر، [[پاکی]] و صفای درون موجبات [[رشد]] و پرورش [[استعداد]] الهام‌پذیری از [[عوالم غیب]] را فراهم می‌آورد و [[آدمی]] را از [[معارف ربوبی]] و [[حقایق]] قدسی بهره‌مند می‌گرداند. [[راز]] تأکید فراوان عرفا بر [[تزکیه نفس]] و ملازمت [[تقوا]] نیز همین است؛ زیرا بدون چنان [[وارستگی]] درونی، دست یافتن به [[شهود]] [[قلبی]] و [[باطنی]] که پایه و اساس [[عرفان]] است، میسر نیست. علاوه بر آن، مهار نفسانیات و نیل به پاکی درون، موجب تلطیف [[روحی]] [[انسان]] و رقیق و لطیف شدن [[احساسات]] و [[عواطف]] او می‌گردد. احساسات عالی و حساسیت‌های روحی و [[عاطفی]] ویژه‌ای که در نتیجه آن اثرپذیری انسان از زیبایی‌های [[معنوی]] افزون‌تر می‌شود، جز در سایه [[تصفیه]] درون امکان‌پذیر نیست. بعد از این مرحله است که انسان به [[ادراک]] زیبایی‌های فوق [[حسی]] و طبیعی دست می‌یابد و دید او نسبت به [[جهان]] و [[حیات]]، دگرگون می‌شود.

	آثار این [[تحول]] روحی، در مشاهیر عالم [[هنر]]، به ویژه در شعرا و ادبا بسی هویدا است. در [[سخنان امام علی]] {{ع}} می‌توان مواردی از اشاره به این معنا را یافت؛ مثلاً آنجا که می‌فرماید: {{متن حدیث\|قَدْ أَحْيَا عَقْلَهُ وَ أَمَاتَ نَفْسَهُ حَتَّى دَقَّ جَلِيلُهُ وَ لَطُفَ غَلِيظُهُ وَ بَرَقَ لَهُ لَامِعٌ كَثِيرُ الْبَرْقِ فَأَبَانَ لَهُ الطَّرِيقَ وَ سَلَكَ بِهِ السَّبِيلَ وَ تَدَافَعَتْهُ الْأَبْوَابُ إِلَى بَابِ السَّلَامَةِ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۲۰.</ref>؛ «همانا [[عقل]] خود را زنده گرداند، و [[نفس اماره]] را میراند؛ چندان که اثر این [[مجاهدت]] در [[بدن]] وی ظاهر شد و اندام درشت او نازک و [[غلظت]] وجود وی به لطافت‌گرایید. در این موقع نوری سخت درخشان برای او بدرخشید، و راه را برای وی روشن گرداند، و او را در [[راه راست]] راند، و از دری به دری برد تا به در [[سلامت]] کشاند».<ref>[[محمد علی سادات\|سادات، محمد علی]]، [[تقوا (مقاله)\| مقاله «تقوا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۷۷.</ref>		آثار این [[تحول]] روحی، در مشاهیر عالم [[هنر]]، به ویژه در شعرا و ادبا بسی هویدا است. در [[سخنان امام علی]] {{ع}} می‌توان مواردی از اشاره به این معنا را یافت؛ مثلاً آنجا که می‌فرماید: {{متن حدیث\|قَدْ أَحْيَا عَقْلَهُ وَ أَمَاتَ نَفْسَهُ حَتَّى دَقَّ جَلِيلُهُ وَ لَطُفَ غَلِيظُهُ وَ بَرَقَ لَهُ لَامِعٌ كَثِيرُ الْبَرْقِ فَأَبَانَ لَهُ الطَّرِيقَ وَ سَلَكَ بِهِ السَّبِيلَ وَ تَدَافَعَتْهُ الْأَبْوَابُ إِلَى بَابِ السَّلَامَةِ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۲۰.</ref>؛ «همانا [[عقل]] خود را زنده گرداند، و [[نفس اماره]] را میراند؛ چندان که اثر این [[مجاهدت]] در [[بدن]] وی ظاهر شد و اندام درشت او نازک و [[غلظت]] وجود وی به لطافت‌گرایید. در این موقع نوری سخت درخشان برای او بدرخشید، و راه را برای وی روشن گرداند، و او را در [[راه راست]] راند، و از دری به دری برد تا به در [[سلامت]] کشاند».<ref>[[محمد علی سادات\|سادات، محمد علی]]، [[تقوا (مقاله)\| مقاله «تقوا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۷۷.</ref>

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

2022-08-24T19:38:40Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

نمایش تغییرات

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۵

2022-07-31T06:01:08Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۵

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۰۹:۳۱
خط ۱:		خط ۱:
	~~{{امامت}}~~
	{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[تقوا در لغت]] - [[تقوا در قرآن]] - [[تقوا در حدیث]] - [[تقوا در نهج البلاغه]] - [[تقوا در اخلاق اسلامی]] - [[تقوا در کلام اسلامی]] - [[تقوا در معارف دعا و زیارات]] - [[تقوا در معارف و سیره علوی]] - [[تقوا در معارف و سیره سجادی]] - [[تقوا در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[تقوا در معارف و سیره نبوی]]\| پرسش مرتبط = }}		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[تقوا در لغت]] - [[تقوا در قرآن]] - [[تقوا در حدیث]] - [[تقوا در نهج البلاغه]] - [[تقوا در اخلاق اسلامی]] - [[تقوا در کلام اسلامی]] - [[تقوا در معارف دعا و زیارات]] - [[تقوا در معارف و سیره علوی]] - [[تقوا در معارف و سیره سجادی]] - [[تقوا در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[تقوا در معارف و سیره نبوی]]\| پرسش مرتبط = }}

خط ۳۸:		خط ۳۷:
	==آثار تقوا==		==آثار تقوا==
	در سخنان امام علی{{ع}} آثار مهم و فواید بسیاری برای پارسایی ذکر شده است؛ از جمله:		در سخنان امام علی{{ع}} آثار مهم و فواید بسیاری برای پارسایی ذکر شده است؛ از جمله:
	#[[تقوا]] [[آدمی]] را در برابر [[سختی‌ها]] [[مقاومت]] می‌بخشد و بر [[تحمل]] او در برابر [[مصایب]] می‌افزاید<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۹۱.</ref>.		# [[تقوا]] [[آدمی]] را در برابر [[سختی‌ها]] [[مقاومت]] می‌بخشد و بر [[تحمل]] او در برابر [[مصایب]] می‌افزاید<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۹۱.</ref>.
	#تقوا به [[انسان]] [[قوت قلب]] و [[شجاعت]] در برخورد با حوادث [[روزگار]] و [[عزت]] و [[سرافرازی]] می‌دهد و او را از [[زبونی]] و [[ضعف]] می‌رهاند<ref>غررالحکم، ج۱، ص۳۹، ح۱۱۶.</ref>.		#تقوا به [[انسان]] [[قوت قلب]] و [[شجاعت]] در برخورد با حوادث [[روزگار]] و [[عزت]] و [[سرافرازی]] می‌دهد و او را از [[زبونی]] و [[ضعف]] می‌رهاند<ref>غررالحکم، ج۱، ص۳۹، ح۱۱۶.</ref>.
	#تقوا [[روح]] [[استغنا]] و [[بی‌نیازی]] را در آدمی تقویت می‌کند و بند رقیت را از گردن او بر می‌دارد<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۳۰.</ref>.		#تقوا [[روح]] [[استغنا]] و [[بی‌نیازی]] را در آدمی تقویت می‌کند و بند رقیت را از گردن او بر می‌دارد<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۳۰.</ref>.
خط ۶۰:		خط ۵۹:
	== منابع ==		== منابع ==
	{{منابع}}		{{منابع}}
	#[[پرونده:1368102.jpg\|22px]] [[سعید بهشتی\|بهشتی، سعید]]، [[تربیت عقلانی (مقاله)\| مقاله «تربیت عقلانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۴''']]		# [[پرونده:1368102.jpg\|22px]] [[سعید بهشتی\|بهشتی، سعید]]، [[تربیت عقلانی (مقاله)\| مقاله «تربیت عقلانی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۴''']]
	#[[پرونده:1368102.jpg\|22px]] [[محمد علی سادات\|سادات، محمد علی]]، [[تقوا (مقاله)\| مقاله «تقوا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۴''']]		# [[پرونده:1368102.jpg\|22px]] [[محمد علی سادات\|سادات، محمد علی]]، [[تقوا (مقاله)\| مقاله «تقوا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|'''دانشنامه امام علی ج۴''']]
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

خط ۶۸:		خط ۶۷:

	[[رده:تقوا]]		[[رده:تقوا]]
	~~[[رده:مدخل]]~~

HeydariBot: وظیفهٔ شمارهٔ ۱

2022-07-10T15:49:14Z

وظیفهٔ شمارهٔ ۱

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۹:۱۹
خط ۱:		خط ۱:
	{{امامت}}		{{امامت}}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين~~ مدخل ~~از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>~~		{{مدخل مرتبط \| موضوع مرتبط = \| عنوان مدخل = \| مداخل مرتبط = [[تقوا در لغت]] - [[تقوا در قرآن]] - [[تقوا در حدیث]] - [[تقوا در نهج البلاغه]] - [[تقوا در اخلاق اسلامی]] - [[تقوا در کلام اسلامی]] - [[تقوا در معارف دعا و زیارات]] - [[تقوا در معارف و سیره علوی]] - [[تقوا در معارف و سیره سجادی]] - [[تقوا در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[تقوا در معارف و سیره نبوی]]\| پرسش مرتبط = }}
	~~<div style~~=~~"background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">~~[[تقوا در لغت]] - [[تقوا در قرآن]] - [[تقوا در حدیث]] - [[تقوا در نهج البلاغه]] - [[تقوا در اخلاق اسلامی]] - [[تقوا در کلام اسلامی]] - [[تقوا در معارف دعا و زیارات]] - [[تقوا در معارف و سیره علوی]] - [[تقوا در معارف و سیره سجادی]] - [[تقوا در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[تقوا در معارف و سیره نبوی]]~~</div>~~

	==مقدمه==		==مقدمه==

Heydari: جایگزینی متن - '== جستارهای وابسته == == منابع ==' به '== منابع =='

2022-04-21T10:13:12Z

جایگزینی متن - '== جستارهای وابسته == == منابع ==' به '== منابع =='

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ آوریل ۲۰۲۲، ساعت ۱۳:۴۳
خط ۵۸:		خط ۵۸:

	علاوه بر آن‌چه گفته شد، از این سخنان و [[آیات شریفه قرآن]] چنین بر می‌آید که طبق [[ناموس]] [[الهی]]، [[خداوند]] کسانی را که به [[حقیقت]] از [[خدا]] [[پروا]] داشته باشند و راه [[طاعت]] را پیش گیرند، در [[مشکلات]] و مشقات [[زندگی]] تنها نمی‌گذارد و آنان را [[دستگیری]] می‌کند<ref>المیزان، ذیل آیات دوم و سوم و چهارم سوره طلاق.</ref>. [[امام]] هنگام بدرقه [[ابوذر]] - زمانی که از [[مدینه]] [[تبعید]] شد - فرمود: «بدان که اگر [[آسمان]] و [[زمین]] بر بنده‌ای تنگ آید و او تقوا پیشه کند، خداوند برای او مفری قرار خواهد داد. پس جز [[حق]]، تو را به خود مأنوس نسازد و جز [[باطل]] تو را نترساند»<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۳۰.</ref>.<ref>[[محمد علی سادات\|سادات، محمد علی]]، [[تقوا (مقاله)\| مقاله «تقوا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۷۹.</ref>		علاوه بر آن‌چه گفته شد، از این سخنان و [[آیات شریفه قرآن]] چنین بر می‌آید که طبق [[ناموس]] [[الهی]]، [[خداوند]] کسانی را که به [[حقیقت]] از [[خدا]] [[پروا]] داشته باشند و راه [[طاعت]] را پیش گیرند، در [[مشکلات]] و مشقات [[زندگی]] تنها نمی‌گذارد و آنان را [[دستگیری]] می‌کند<ref>المیزان، ذیل آیات دوم و سوم و چهارم سوره طلاق.</ref>. [[امام]] هنگام بدرقه [[ابوذر]] - زمانی که از [[مدینه]] [[تبعید]] شد - فرمود: «بدان که اگر [[آسمان]] و [[زمین]] بر بنده‌ای تنگ آید و او تقوا پیشه کند، خداوند برای او مفری قرار خواهد داد. پس جز [[حق]]، تو را به خود مأنوس نسازد و جز [[باطل]] تو را نترساند»<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۳۰.</ref>.<ref>[[محمد علی سادات\|سادات، محمد علی]]، [[تقوا (مقاله)\| مقاله «تقوا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۷۹.</ref>

	~~== جستارهای وابسته ==~~

	== منابع ==		== منابع ==

Jaafari: /* جستارهای وابسته */

2022-03-12T09:21:23Z

جستارهای وابسته

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مارس ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۵۱
خط ۳۱:		خط ۳۱:

	تقوای دینی و الهی حاصل [[معرفت]] به ذات [[حق]] و ایمان به او است؛ زیرا کسی که [[خدا]] را به [[خالقیت]] و [[ربوبیت]] می‌شناسد و این نکته را در می‌یابد که کسی جز او نمی‌تواند او را به [[سعادت حقیقی]] برساند و لازمه مصون ماندن از [[شقاوت]] و نیل به [[سعادت]]، نزدیکی به او و احراز [[خشنودی]] او است، می‌کوشد در همه احوال قدمی در مخالفت با [[فرمان]] او برندارد و آن‌چه را مقتضای خشنودی او است، به جا آرد، و این، همان تقوا است که [[حقیقت]] آن، [[قدرت روحی]] و [[توانایی]] بر [[خویشتن‌داری]] است که انسان را در برابر خطاها و [[لغزش‌ها]] در [[پناه]] خود می‌گیرد: {{متن حدیث\|إِنَّ تَقْوَى اللَّهِ حَمَتْ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ مَحَارِمَهُ وَ أَلْزَمَتْ قُلُوبَهُمْ مَخَافَتَهُ حَتَّى أَسْهَرَتْ لَيَالِيَهُمْ وَ أَظْمَأَتْ هَوَاجِرَهُمْ‌}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۱۴.</ref>؛ «تقوای [[خدا]]، [[دوستان]] خدا را در [[حفظ]] و [[حمایت]] خود قرار داده، آنها را از [[تعدی]] به [[حریم]] [[محرمات الهی]] نگه داشته و [[خوف]] خدا را ملازم دل‌های آنها قرار داده است؛ تا آنجا که شب‌های آنها را زنده و بیدار، و روزهای آنان را قرین [[تشنگی]] کرده است».<ref>[[محمد علی سادات\|سادات، محمد علی]]، [[تقوا (مقاله)\| مقاله «تقوا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۶۹.</ref>		تقوای دینی و الهی حاصل [[معرفت]] به ذات [[حق]] و ایمان به او است؛ زیرا کسی که [[خدا]] را به [[خالقیت]] و [[ربوبیت]] می‌شناسد و این نکته را در می‌یابد که کسی جز او نمی‌تواند او را به [[سعادت حقیقی]] برساند و لازمه مصون ماندن از [[شقاوت]] و نیل به [[سعادت]]، نزدیکی به او و احراز [[خشنودی]] او است، می‌کوشد در همه احوال قدمی در مخالفت با [[فرمان]] او برندارد و آن‌چه را مقتضای خشنودی او است، به جا آرد، و این، همان تقوا است که [[حقیقت]] آن، [[قدرت روحی]] و [[توانایی]] بر [[خویشتن‌داری]] است که انسان را در برابر خطاها و [[لغزش‌ها]] در [[پناه]] خود می‌گیرد: {{متن حدیث\|إِنَّ تَقْوَى اللَّهِ حَمَتْ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ مَحَارِمَهُ وَ أَلْزَمَتْ قُلُوبَهُمْ مَخَافَتَهُ حَتَّى أَسْهَرَتْ لَيَالِيَهُمْ وَ أَظْمَأَتْ هَوَاجِرَهُمْ‌}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۱۴.</ref>؛ «تقوای [[خدا]]، [[دوستان]] خدا را در [[حفظ]] و [[حمایت]] خود قرار داده، آنها را از [[تعدی]] به [[حریم]] [[محرمات الهی]] نگه داشته و [[خوف]] خدا را ملازم دل‌های آنها قرار داده است؛ تا آنجا که شب‌های آنها را زنده و بیدار، و روزهای آنان را قرین [[تشنگی]] کرده است».<ref>[[محمد علی سادات\|سادات، محمد علی]]، [[تقوا (مقاله)\| مقاله «تقوا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۶۹.</ref>

			==اهمیت تقوا==
			در [[سخنان امام علی]]{{ع}} بر هیچ امری به اندازه [[تقوا]] تأکید نشده و درباره‌اش سخن به میان نیامده است. از دیدگاه آن [[حضرت]]، هیچ [[عزت]] و کرامتی چون [[پارسایی]] نیست<ref>نهج البلاغه، حکمت ۱۳۰، ۱۳۱.</ref>؛ هیچ عملی- هر چند اندک - اگر آمیخته با تقوا باشد، کم نیست<ref>نهج البلاغه، حکمت ۹۵.</ref>؛ پارسایی کلید [[صلاح]] و سداد و توشه [[معاد]] است<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۳۰.</ref>؛ بهترین توشه‌ها تقوا است<ref>نهج البلاغه، حکمت ۱۳۰.</ref>؛ هیچ [[فضیلت]] و خصلتی جایگزین تقوا نتواند شد<ref>غررالحکم، ج۲، ص۱۵۳، ح۲۱۵۴.</ref>، حتی [[ایمان]]<ref>غررالحکم، ج۶، ص۴۱۲، ح۱۰۸۲۸.</ref>؛ بدون تقوا رهروان به سر [[منزل]] مقصود نمی‌رسند و مساعی [[آدمی]] ره به جایی نمی‌برد؛ چراکه [[عاقبت]] از آن [[پارسایان]] است؛ پارسایی محکم‌ترین پایه و سرآمد همه [[نیکی‌ها]] است<ref>غررالحکم، ج۱، ص۱۸۸، ح۷۲۱.</ref>؛ عالی‌ترین و با ارزش‌ترین [[فضایل]] و سجایای آدمی است<ref>غررالحکم، ج۱، ص۱۹۴، ح۷۵۰.</ref>؛ صفت [[پیامبران]]<ref>غررالحکم، ج۴، ص۲۸۵، ح۶۰۸۶.</ref> و شریف‌ترین نسب‌ها است<ref>غررالحکم، ج۴، ص۲۸۷، ح۶۰۹۷.</ref>؛ هیچ چیز چون پارسایی کار [[دین]] را به سامان نمی‌آورد؛ هیچ چیز جز پارسایی، ایمان را [[سود]] نمی‌رساند<ref>غررالحکم، ج۶، ص۵۴، ح۹۴۷۴.</ref>؛ دستاویزی است [[استوار]]، و پناهگاهی که ستیغ آن بلند و نگاهدارنده است<ref>غررالحکم، ج۲، ص۵۹۲، ح۳۶۱۹.</ref>؛ هر که خواهان [[سعادت]] و کامیابی در [[جهان آخرت]] است، باید تقوا را پیشه خود سازد<ref>غررالحکم، ج۵، ص۳۸۰، ح۸۹۰۶.</ref>. از این رو، {{متن حدیث\|طُوبَى لِمَنْ أَشْعَرَ التَّقْوَى قَلْبَهُ‌}}<ref>غررالحکم، ج۴، ص۲۳۸، ح۵۹۳۹.</ref>؛ «خوشا به حال کسی که پارسایی را ملازم [[دل]] خویش گرداند».

			[[راز]] این همه تأکید بر تقوا از آن‌چه قبلاً گفته شد روشن است: هیچ فضیلت و [[نیکی]] و کمالی جز تقوا، آدمی را در [[رسیدن به کمال]] نهایی او که همانا رسیدن به [[مقام قرب]] [[پروردگار]] است، سود نمی‌بخشد و او را به [[رستگاری]] [[ابدی]] نمی‌رساند. بر این اساس، شیرین‌ترین میوه‌ای که بر درخت [[دیانت]] می‌روید، میوه پارسایی است: {{متن حدیث\|التَّقْوَى ثَمَرَةُ الدِّينِ وَ أَمَارَةُ الْيَقِينِ‌}}<ref>غررالحکم، ج۲، ص۳۲، ح۱۷۱۴.</ref>.<ref>[[محمد علی سادات\|سادات، محمد علی]]، [[تقوا (مقاله)\| مقاله «تقوا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۷۵.</ref>

			==آثار تقوا==
			در سخنان امام علی{{ع}} آثار مهم و فواید بسیاری برای پارسایی ذکر شده است؛ از جمله:
			#[[تقوا]] [[آدمی]] را در برابر [[سختی‌ها]] [[مقاومت]] می‌بخشد و بر [[تحمل]] او در برابر [[مصایب]] می‌افزاید<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۹۱.</ref>.
			#تقوا به [[انسان]] [[قوت قلب]] و [[شجاعت]] در برخورد با حوادث [[روزگار]] و [[عزت]] و [[سرافرازی]] می‌دهد و او را از [[زبونی]] و [[ضعف]] می‌رهاند<ref>غررالحکم، ج۱، ص۳۹، ح۱۱۶.</ref>.
			#تقوا [[روح]] [[استغنا]] و [[بی‌نیازی]] را در آدمی تقویت می‌کند و بند رقیت را از گردن او بر می‌دارد<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۳۰.</ref>.
			#تقوا، میوه شیرین [[عفاف]] است و [[نیکوکاری]] را نصیب آدمی می‌کند<ref>غررالحکم، ج۲، ص۳۰، ح۱۷۰۳.</ref>.
			#تقوا ریشه [[رذایل اخلاقی]] و [[صفات نکوهیده]]- چون [[حرص]] و [[حسد]] و [[شهوت]] و [[طمع]] و [[غضب]] و انواع خودپرستی‌ها - را که [[آرامش]] را از روح و [[روان آدمی]] می‌ستانند، می‌سوزاند و [[دل]] آدمی را [[پاک]] و روح او را سبکبال می‌گرداند. از این رو تقوا مرهمی بر دردها و [[آلام]] [[روحی]] - حتی جسمی، با توجه به آثار روان‌تنی - است.

			تقوا، درمان دردهای روحی شما، و موجب [[بینایی]] درون‌های [[کور]] شما، و درمان [[بیماری]] تن‌هایتان و زداینده [[فساد]] سینه‌هاتان است. پلیدی‌های جان‌هاتان را پاک‌کننده است، و [[تاریکی]] دیده‌هاتان را روشنی‌بخش است. [[بیم]] و [[نگرانی]] دلتان را [[ایمنی]]، و در تاریکی - [[نادانی]] - شما را روشنی بخشد... پس آن‌که به تقوا کوشد، سختی‌ها از او روی پوشد... و [[کارها]] بر وی شیرین شود... و آن‌چه سخت بود برای او آسان نماید. [[باران]] پیوسته مکرمت، از پس بازایستادن، بر او ببارد، و رحمتی رویگردان بدو روی آرد. چشمه [[نعمت]] برای وی روان گردد، و نم نم باران [[برکت]]، درشت قطره شود و بر او ریزان<ref> نهج البلاغه، خطبه ۱۹۸، ص۲۳۳ - ۲۳۴.</ref>.

			[[امام علی]]{{ع}} در این سخنان برخی آثار مهم تقوا را برشمرده‌اند: [[روشن‌بینی]] و تقویت نیروی [[درک]] و تشخیص، بیرون رفتن از تنگناها و [[پیروزی]] بر سختی‌ها، برخورداری از [[رحمت]] و برکت و [[کرامت]] و.... این آثار برای تقوا، از مسلمات [[معارف اسلامی]] است و در دیگر متون [[اسلامی]] - به ویژه در [[قرآن کریم]] - به [[صراحت]] بر آن تأکید شده است: «اگر [[تقوا]] پیشه کنید، [[خداوند]] بر شما فرقان یا مایه تشخیص و تمییز قرار می‌دهد»<ref>{{متن قرآن\|إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقَانًا}} «اگر از خداوند پروا کنید در شما نیروی شناخت درستی از نادرستی می‌نهد» سوره انفال، آیه ۲۹.</ref>. و «[[تقوای الهی]] داشته باشید و خداوند به شما می‌آموزد و [[تعلیم]] می‌دهد»<ref>{{متن قرآن\|وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ}} «و از خداوند پروا کنید؛ و خداوند به شما آموزش می‌دهد» سوره بقره، آیه ۲۸۲.</ref>. و «هر که تقوای الهی پیشه کند، خداوند برای او راه برون شدن از [[شداید]] و نوعی آسانی در کار او قرار می‌دهد»<ref>{{متن قرآن\|مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا}} «و هر کس از خداوند پروا کند (خداوند) برای او دری می‌گشاید» سوره طلاق، آیه ۲؛ {{متن قرآن\|وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْرًا}} «و هر که از خداوند پروا کند برای او در کار وی آسانی پدید می‌آورد» سوره طلاق، آیه ۴.</ref>.<ref>[[محمد علی سادات\|سادات، محمد علی]]، [[تقوا (مقاله)\| مقاله «تقوا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۷۶.</ref>

			===[[روشن‌بینی]]===
			تأثیر تقوا بر روشن‌بینی و تقویت [[قوه]] تمییز و تشخیص [[انسان]]، از اینجا است که تقوا و [[خویشتن‌داری]] موجب فروکش کردن گرد و غبار نفسانیات در [[ضمیر انسان]] شده، موانع دید و تشخیص را که معمولاً [[آدمی]] را از روشن‌بینی باز می‌دارند، از میان بر می‌دارد و آدمی بهتر می‌تواند [[صلاح]] را از [[فساد]] و راه را از [[چاه]] و [[حق]] را از [[باطل]] و صحیح را از سقیم بازشناسد. زمانی که [[هوا و هوس]] بر وجود انسان چیره شوند یا خودخواهی‌ها و [[تعصبات]] و [[حب]] و بغض‌ها سر برآورند، از [[بینایی]] درونی آدمی می‌کاهند؛ تا آنجا که بینایی او به [[کوری]] و [[روشنایی]] درونی او به [[تاریکی]] بدل می‌شود و از [[درک]] و تشخیص [[حقایق]] باز می‌ماند. این مطلب هم درباره [[عقاید]] و [[افکار]] و هم درباره [[اعمال]] صادق است<ref>ر.ک: طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان، ذیل آیه ۲۹ از سوره انفال؛ مطهری، مرتضی، ده گفتار، مقاله تقوا.</ref>. از سوی دیگر، [[پاکی]] و صفای درون موجبات [[رشد]] و پرورش [[استعداد]] الهام‌پذیری از [[عوالم غیب]] را فراهم می‌آورد و [[آدمی]] را از [[معارف ربوبی]] و [[حقایق]] قدسی بهره‌مند می‌گرداند. [[راز]] تأکید فراوان عرفا بر [[تزکیه نفس]] و ملازمت [[تقوا]] نیز همین است؛ زیرا بدون چنان [[وارستگی]] درونی، [[دست]] یافتن به [[شهود]] [[قلبی]] و [[باطنی]] که پایه و اساس [[عرفان]] است، میسر نیست. علاوه بر آن، مهار نفسانیات و نیل به پاکی درون، موجب تلطیف [[روحی]] [[انسان]] و رقیق و لطیف شدن [[احساسات]] و [[عواطف]] او می‌گردد. احساسات عالی و حساسیت‌های روحی و [[عاطفی]] ویژه‌ای که در نتیجه آن اثرپذیری انسان از زیبایی‌های [[معنوی]] افزون‌تر می‌شود، جز در سایه [[تصفیه]] درون امکان‌پذیر نیست. بعد از این مرحله است که انسان به [[ادراک]] زیبایی‌های فوق [[حسی]] و طبیعی دست می‌یابد و دید او نسبت به [[جهان]] و [[حیات]]، دگرگون می‌شود.

			آثار این [[تحول]] روحی، در مشاهیر عالم [[هنر]]، به ویژه در شعرا و ادبا بسی هویدا است. در [[سخنان امام علی]]{{ع}} می‌توان مواردی از اشاره به این معنا را یافت؛ مثلاً آنجا که می‌فرماید: {{متن حدیث\|قَدْ أَحْيَا عَقْلَهُ وَ أَمَاتَ نَفْسَهُ حَتَّى دَقَّ جَلِيلُهُ وَ لَطُفَ غَلِيظُهُ وَ بَرَقَ لَهُ لَامِعٌ كَثِيرُ الْبَرْقِ فَأَبَانَ لَهُ الطَّرِيقَ وَ سَلَكَ بِهِ السَّبِيلَ وَ تَدَافَعَتْهُ الْأَبْوَابُ إِلَى بَابِ السَّلَامَةِ}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۲۰.</ref>؛ «همانا [[عقل]] خود را زنده گرداند، و [[نفس اماره]] را میراند؛ چندان که اثر این [[مجاهدت]] در [[بدن]] وی ظاهر شد و اندام درشت او نازک و [[غلظت]] وجود وی به لطافت‌گرایید. در این موقع نوری سخت درخشان برای او بدرخشید، و راه را برای وی روشن گرداند، و او را در [[راه راست]] راند، و از دری به دری برد تا به در [[سلامت]] کشاند».<ref>[[محمد علی سادات\|سادات، محمد علی]]، [[تقوا (مقاله)\| مقاله «تقوا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۷۷.</ref>

			===[[رهایی]] از تنگناها===
			به همان دلیل که تقوا موجب تقویت [[قوه]] تمییز و تشخیص می‌گردد و آدمی را از [[تاریکی]] و ابهام به [[روشنایی]] و [[بصیرت]] می‌رساند، او را از بسیاری [[گرفتاری‌ها]] و تنگناها - که معمولاً در [[تاریکی]] و [[ضعف]] دید و تشخیص برای [[آدمی]] پدید می‌آیند- می‌رهاند. اغلب گرفتاری‌ها و [[سختی‌ها]] بر اثر عملکرد خود [[انسان]] و از ناحیه خود او به وجود می‌آیند و به ندرت گرفتاری‌هایی از خارج وجود انسان، متوجه او می‌شود، از قبیل گرفتاری‌های طبیعی و حوادث خارج از [[اختیار انسان]]. از همین رو است که فرموده‌اند: انسان دشمن‌ترین [[دشمن]] خود است: {{متن حدیث\|‌أَعْدَى عَدُوِّكَ نَفْسُكَ الَّتِي بَيْنَ جَنْبَيْكَ‌}}<ref>ر.ک: فیض کاشانی، ملا محسن، المحجة البیضاء، ج۵، ص۶.</ref>؛ پس آن‌که به [[سلاح]] [[تقوا]] و [[کف نفس]]، خود را مجهز می‌سازد و مهار [[امیال]] و هوس‌های خویش را به دست [[عقل]] می‌سپارد؛ از بسیاری گرفتاری‌ها می‌دهد و اگر مصیبتی بدو روی آورد، با [[قدرت]] و به سهولت می‌تواند راه بیرون شدن از آن تنگنا را پیدا کند: {{متن حدیث\|مَنِ اتَّقَى اللَّهَ سُبْحَانَهُ جَعَلَ لَهُ مِنْ كُلِّ هَمٍ فَرَجاً وَ مِنْ كُلِّ ضِيقٍ مَخْرَجاً}}<ref>غررالحکم، ج۵، ص۳۸۰، ح۸۸۴۸.</ref>.

			علاوه بر آن‌چه گفته شد، از این سخنان و [[آیات شریفه قرآن]] چنین بر می‌آید که طبق [[ناموس]] [[الهی]]، [[خداوند]] کسانی را که به [[حقیقت]] از [[خدا]] [[پروا]] داشته باشند و راه [[طاعت]] را پیش گیرند، در [[مشکلات]] و مشقات [[زندگی]] تنها نمی‌گذارد و آنان را [[دستگیری]] می‌کند<ref>المیزان، ذیل آیات دوم و سوم و چهارم سوره طلاق.</ref>. [[امام]] هنگام بدرقه [[ابوذر]] - زمانی که از [[مدینه]] [[تبعید]] شد - فرمود: «بدان که اگر [[آسمان]] و [[زمین]] بر بنده‌ای تنگ آید و او تقوا پیشه کند، خداوند برای او مفری قرار خواهد داد. پس جز [[حق]]، تو را به خود مأنوس نسازد و جز [[باطل]] تو را نترساند»<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۳۰.</ref>.<ref>[[محمد علی سادات\|سادات، محمد علی]]، [[تقوا (مقاله)\| مقاله «تقوا»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)\|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۷۹.</ref>

	== جستارهای وابسته ==		== جستارهای وابسته ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مارس ۲۰۲۳، ساعت ۱۱:۱۴
خط ۴:		خط ۴:
	[[تقوا]]، واپسین روش از روش‌های [[تزکیه نفس]] است. تقوا از ریشه «وَقْی» به معنای [[حفظ]] و صیانت و نگهداری است<ref>مطهری، مرتضی، ده گفتار، ص۱۶؛ {{عربی\|الْوِقَايَةُ: حفظُ الشي‌ءِ ممّا يؤذيه و يضرّه}} (مفردات الفاظ القرآن، ص۸۸۱).</ref>. راغب در مفردات، ضمن اشاره به این معنا، از تقوا به عنوان مقتضی و سبب [[خوف]] از [[خداوند]]» نام برده است<ref>{{عربی\|ثمّ يسمّى الخوف تارة تَقْوًى، و التَّقْوَى خوفاً حسب تسمية مقتضى الشي‌ء بمقتضيه و المقتضي بمقتضاه}}؛ (مفردات الفاظ القرآن، ص۸۸۱).</ref>. در [[زبان فارسی]]، استعمال تقوا در معنای [[پرهیزگاری]] شایع است.		[[تقوا]]، واپسین روش از روش‌های [[تزکیه نفس]] است. تقوا از ریشه «وَقْی» به معنای [[حفظ]] و صیانت و نگهداری است<ref>مطهری، مرتضی، ده گفتار، ص۱۶؛ {{عربی\|الْوِقَايَةُ: حفظُ الشي‌ءِ ممّا يؤذيه و يضرّه}} (مفردات الفاظ القرآن، ص۸۸۱).</ref>. راغب در مفردات، ضمن اشاره به این معنا، از تقوا به عنوان مقتضی و سبب [[خوف]] از [[خداوند]]» نام برده است<ref>{{عربی\|ثمّ يسمّى الخوف تارة تَقْوًى، و التَّقْوَى خوفاً حسب تسمية مقتضى الشي‌ء بمقتضيه و المقتضي بمقتضاه}}؛ (مفردات الفاظ القرآن، ص۸۸۱).</ref>. در [[زبان فارسی]]، استعمال تقوا در معنای [[پرهیزگاری]] شایع است.

	با دقت در سخنان [[حضرت علی]] {{ع}} درباره تقوا، چند نکته به دست می‌آید: اولاً باید توجه داشت که در [[کلام]] ~~[[حضرت]]،~~ مفهوم [[پرهیز]] و اجتناب نیز همچون [[خوف از خدا]]، نه عین تقوا، که از لوازم و آثار تقوا است<ref>برای مثال آن حضرت می‌فرماید: {{متن حدیث\|إِنَّ تَقْوَى اللَّهِ حَمَتْ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ مَحَارِمَهُ وَ أَلْزَمَتْ قُلُوبَهُمْ مَخَافَتَهُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ص۱۵۴۶).</ref>. تقوا در [[سخنان امام علی]] {{ع}}، حالتی [[مقدس]] و [[معنوی]] و ملکه‌ای [[قدرتمند]] و [[روحانی]] است که ترک و پرهیز و [[اجتناب از گناه]]، هم از مقدمات و هم ثمرات آن و خوف از خدا نیز از آثار و ثمرات دیگر آن است<ref>استاد مطهری در این زمینه می‌نویسد: «طبق این تفسیر (تقوا به معنای پرهیزگاری، که یک روش عملی منفی است) اولاً تقوا مفهومی است که از مرحله عمل انتزاع می‌شود، ثانیاً روشی است منفی، ثالثاً هر اندازه، جنبه منفی شدیدتر باشد تقوا کامل‌تر است... (در حالی که) تقوا در نهج البلاغه، نیرویی است روحانی که بر اثر تمرین‌های زیاد پدید می‌آید و پرهیزهای معقول و منطقی از یک طرف، سبب و مقدمه پدید آمدن این حالت روحانی است و از طرف دیگر، معلول و نتیجه آن است و از نتایج آن به شمار می‌رود». (مجموعه آثار، ج۱۶، ص۵۰۳ - ۵۰۴).</ref>. پس اگر در سخنان آن حضرت درباره تقوا، به مفاهیمی می‌رسیم که جنبه منفی و سلبی دارند<ref>مانند: {{متن حدیث\|التَّقْوَى اجْتِنَابٌ‌}}؛ {{متن حدیث\|رَأْسُ التَّقْوَى تَرْكُ الشَّهْوَةِ}}؛ {{متن حدیث\|إِذَا اتَّقَيْتَ فَاتَّقِ مَحَارِمَ اللَّهِ‌}}؛ {{متن حدیث\|لَا تَقْوَى كَالْكَفِ عَنِ الْمَحَارِمِ‌}}؛ {{متن حدیث\|مِلَاكُ الْتُّقَى رَفْضُ الدُّنْيَا}} (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۲، ص۱۵۴۹ - ۱۵۵۵).</ref>، باید به این نکته توجه کنیم که آنها پیش‌نیاز تقوایند، نه [[حقیقت]] [[تقوا]] که حالتی [[معنوی]] و [[روحانی]] است و [[حافظ]] و حارس [[متقی]] از [[گناه]] و [[معصیت]]<ref>مطهری، مرتضی، ده گفتار، ص۲۳ و ۲۴.</ref>. همین حالت است که باعث می‌شود متقی با فرض استقرار در محیط گناه، خویش را [[آلوده]] نسازد و خود را از [[گناه‌کاری]] نگاه دارد.		با دقت در سخنان [[حضرت علی]] {{ع}} درباره تقوا، چند نکته به دست می‌آید: اولاً باید توجه داشت که در [[کلام]] حضرت، مفهوم پرهیز و اجتناب نیز همچون [[خوف از خدا]]، نه عین تقوا، که از لوازم و آثار تقوا است<ref>برای مثال آن حضرت می‌فرماید: {{متن حدیث\|إِنَّ تَقْوَى اللَّهِ حَمَتْ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ مَحَارِمَهُ وَ أَلْزَمَتْ قُلُوبَهُمْ مَخَافَتَهُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ص۱۵۴۶).</ref>. تقوا در سخنان امام علی {{ع}}، حالتی [[مقدس]] و معنوی و ملکه‌ای [[قدرتمند]] و [[روحانی]] است که ترک و پرهیز و [[اجتناب از گناه]]، هم از مقدمات و هم ثمرات آن و خوف از خدا نیز از آثار و ثمرات دیگر آن است<ref>استاد مطهری در این زمینه می‌نویسد: «طبق این تفسیر (تقوا به معنای پرهیزگاری، که یک روش عملی منفی است) اولاً تقوا مفهومی است که از مرحله عمل انتزاع می‌شود، ثانیاً روشی است منفی، ثالثاً هر اندازه، جنبه منفی شدیدتر باشد تقوا کامل‌تر است... (در حالی که) تقوا در نهج البلاغه، نیرویی است روحانی که بر اثر تمرین‌های زیاد پدید می‌آید و پرهیزهای معقول و منطقی از یک طرف، سبب و مقدمه پدید آمدن این حالت روحانی است و از طرف دیگر، معلول و نتیجه آن است و از نتایج آن به شمار می‌رود». (مجموعه آثار، ج۱۶، ص۵۰۳ - ۵۰۴).</ref>. پس اگر در سخنان آن حضرت درباره تقوا، به مفاهیمی می‌رسیم که جنبه منفی و سلبی دارند<ref>مانند: {{متن حدیث\|التَّقْوَى اجْتِنَابٌ‌}}؛ {{متن حدیث\|رَأْسُ التَّقْوَى تَرْكُ الشَّهْوَةِ}}؛ {{متن حدیث\|إِذَا اتَّقَيْتَ فَاتَّقِ مَحَارِمَ اللَّهِ‌}}؛ {{متن حدیث\|لَا تَقْوَى كَالْكَفِ عَنِ الْمَحَارِمِ‌}}؛ {{متن حدیث\|مِلَاكُ الْتُّقَى رَفْضُ الدُّنْيَا}} (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ج۲، ص۱۵۴۹ - ۱۵۵۵).</ref>، باید به این نکته توجه کنیم که آنها پیش‌نیاز تقوایند، نه [[حقیقت]] [[تقوا]] که حالتی [[معنوی]] و [[روحانی]] است و [[حافظ]] و حارس [[متقی]] از [[گناه]] و [[معصیت]]<ref>مطهری، مرتضی، ده گفتار، ص۲۳ و ۲۴.</ref>. همین حالت است که باعث می‌شود متقی با فرض استقرار در محیط گناه، خویش را [[آلوده]] نسازد و خود را از [[گناه‌کاری]] نگاه دارد.

	ثانیاً بر تقوا، آثار و فوایدی بسیار مترتب است. در این جا به دلیل ضیق مجال، تنها دو بخش از سخنان آن [[حضرت]] را می‌آوریم که بر بسیاری از آثار تقوا دست گذارده‌اند: «بی‌گمان [[تقوای الهی]]، کلید [[درستی]] و [[ذخیره]] [[روز قیامت]] و [[آزادی]] از هر رقیت و [[نجات]] از هر [[هلاکت]]، نجات گریزنده، رسیدن به [[هدف‌ها]] و نیل به [[آرزوها]] است»<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ تَقْوَى اللَّهِ مِفْتَاحُ سَدَادٍ وَ ذَخِيرَةُ مَعَادٍ وَ عِتْقٌ مِنْ كُلِّ مَلَكَةٍ وَ نَجَاةٌ مِنْ كُلِّ هَلَكَةٍ بِهَا يَنْجُو الْهَارِبُ وَ تَنْجَحُ الْمَطَالِبُ وَ تُنَالُ الرَّغَائِبُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ص۱۵۴۹؛ ترجمه نهج البلاغه، خطبه ۲۲۱، ص۷۲۳).</ref>. و «تقوای الهی، دوای درد سینه‌ها و برطرف شدن [[کوری]] [[دل‌ها]] و بهبود [[بیماری]] تن‌ها و [[اصلاح]] [[فساد]] سینه‌ها و [[پاکیزگی]] چرک نفس‌ها و روشنی [[پوشش]] دیده‌ها و [[ایمنی]] [[ترس]] دل‌ها و روشن کننده سیاهی ظلمت‌ها است»<ref>{{متن حدیث\|فَإِنَّ تَقْوَى اللَّهِ دَوَاءُ دَاءِ قُلُوبِكُمْ وَ بَصَرُ عَمَى أَفْئِدَتِكُمْ وَ شِفَاءُ مَرَضِ أَجْسَادِكُمْ وَ صَلَاحُ فَسَادِ صُدُورِكُمْ وَ طُهُورُ دَنَسِ أَنْفُسِكُمْ وَ جِلَاءُ غِشَاءِ أَبْصَارِكُمْ وَ أَمْنُ فَزَعِ جَأْشِكُمْ وَ ضِيَاءُ سَوَادِ ظُلْمَتِكُمْ}}؛ (ترجمه نهج البلاغه، خطبه ۱۸۹).</ref>.		ثانیاً بر تقوا، آثار و فوایدی بسیار مترتب است. در این جا به دلیل ضیق مجال، تنها دو بخش از سخنان آن حضرت را می‌آوریم که بر بسیاری از آثار تقوا دست گذارده‌اند: «بی‌گمان [[تقوای الهی]]، کلید [[درستی]] و [[ذخیره]] [[روز قیامت]] و [[آزادی]] از هر رقیت و [[نجات]] از هر [[هلاکت]]، نجات گریزنده، رسیدن به [[هدف‌ها]] و نیل به [[آرزوها]] است»<ref>{{متن حدیث\|إِنَّ تَقْوَى اللَّهِ مِفْتَاحُ سَدَادٍ وَ ذَخِيرَةُ مَعَادٍ وَ عِتْقٌ مِنْ كُلِّ مَلَكَةٍ وَ نَجَاةٌ مِنْ كُلِّ هَلَكَةٍ بِهَا يَنْجُو الْهَارِبُ وَ تَنْجَحُ الْمَطَالِبُ وَ تُنَالُ الرَّغَائِبُ}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ص۱۵۴۹؛ ترجمه نهج البلاغه، خطبه ۲۲۱، ص۷۲۳).</ref>. و «تقوای الهی، دوای درد سینه‌ها و برطرف شدن [[کوری]] [[دل‌ها]] و بهبود [[بیماری]] تن‌ها و [[اصلاح]] [[فساد]] سینه‌ها و [[پاکیزگی]] چرک نفس‌ها و روشنی [[پوشش]] دیده‌ها و [[ایمنی]] [[ترس]] دل‌ها و روشن کننده سیاهی ظلمت‌ها است»<ref>{{متن حدیث\|فَإِنَّ تَقْوَى اللَّهِ دَوَاءُ دَاءِ قُلُوبِكُمْ وَ بَصَرُ عَمَى أَفْئِدَتِكُمْ وَ شِفَاءُ مَرَضِ أَجْسَادِكُمْ وَ صَلَاحُ فَسَادِ صُدُورِكُمْ وَ طُهُورُ دَنَسِ أَنْفُسِكُمْ وَ جِلَاءُ غِشَاءِ أَبْصَارِكُمْ وَ أَمْنُ فَزَعِ جَأْشِكُمْ وَ ضِيَاءُ سَوَادِ ظُلْمَتِكُمْ}}؛ (ترجمه نهج البلاغه، خطبه ۱۸۹).</ref>.

	از آثار مهم و شگفت‌انگیز تقوا - که در [[قرآن کریم]] نیز از آن سخن رفته است<ref>برای مثال: {{متن قرآن\|وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا * وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ}} «و هر کس از خداوند پروا کند (خداوند) برای او دری می‌گشاید * و به او از جایی که گمان نمی‌برد روزی می‌دهد» سوره طلاق، آیه ۲-۳.</ref>- خروج از مضایق و تنگناها و [[گرفتاری‌ها]] است. آن [[حضرت]] می‌فرماید: «هرکس [[تقوای الهی]] پیشه کند، [[خداوند]] برایش از هر اندوهی [[گشایش]] و از هر تنگنایی، راه خروجی بر می‌نهد»<ref>{{متن حدیث\|مَنِ اتَّقَى اللَّهَ سُبْحَانَهُ جَعَلَ لَهُ مِنْ كُلِّ هَمٍ فَرَجاً وَ مِنْ كُلِّ ضِيقٍ مَخْرَجاً}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ص۱۵۵۹) برای آشنایی بیشتر با این موضوع و اینکه این مضایق و تنگناها و شدائد، کدام است، نگاه کنید به: مطهری، مرتضی، ده گفتار، ص۵۷-۶۴.</ref>.		از آثار مهم و شگفت‌انگیز تقوا - که در [[قرآن کریم]] نیز از آن سخن رفته است<ref>برای مثال: {{متن قرآن\|وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا * وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ}} «و هر کس از خداوند پروا کند (خداوند) برای او دری می‌گشاید * و به او از جایی که گمان نمی‌برد روزی می‌دهد» سوره طلاق، آیه ۲-۳.</ref>- خروج از مضایق و تنگناها و [[گرفتاری‌ها]] است. آن حضرت می‌فرماید: «هرکس [[تقوای الهی]] پیشه کند، [[خداوند]] برایش از هر اندوهی [[گشایش]] و از هر تنگنایی، راه خروجی بر می‌نهد»<ref>{{متن حدیث\|مَنِ اتَّقَى اللَّهَ سُبْحَانَهُ جَعَلَ لَهُ مِنْ كُلِّ هَمٍ فَرَجاً وَ مِنْ كُلِّ ضِيقٍ مَخْرَجاً}}؛ (گفتار امیرالمؤمنین علی {{ع}}، ص۱۵۵۹) برای آشنایی بیشتر با این موضوع و اینکه این مضایق و تنگناها و شدائد، کدام است، نگاه کنید به: مطهری، مرتضی، ده گفتار، ص۵۷-۶۴.</ref>.

	ثانیاً در میان آثار [[تقوا]]، تأثیری که این حالت [[روحی]] بر [[عقل آدمی]] دارد، بسیار [[شایسته]] بررسی و [[تأمل]] است. اکنون این موضوع را بار دیگر بررسی می‌کنیم. [[حضرت علی]] {{ع}} در روایتی، [[دوستان]] و [[دشمنان]] [[آدمی]] را معرفی می‌کند و یکی از دوستان وی را «[[دشمن]] دشمن او» بر می‌شمارد<ref>{{متن حدیث\|أَصْدِقَاؤُكَ ثَلَاثَةٌ وَ أَعْدَاؤُكَ ثَلَاثَةٌ فَأَصْدِقَاؤُكَ صَدِيقُكَ وَ صَدِيقُ صَدِيقِكَ وَ عَدُوُّ عَدُوِّكَ وَ أَمَّا أَعْدَاؤُكَ فَعَدُوُّكَ وَ عَدُوُّ صَدِيقِكَ وَ صَدِيقُ عَدُوِّكَ}}؛ (ترجمه نهج البلاغه، حکمت ۲۸۷).</ref>.		ثانیاً در میان آثار [[تقوا]]، تأثیری که این حالت [[روحی]] بر [[عقل آدمی]] دارد، بسیار [[شایسته]] بررسی و [[تأمل]] است. اکنون این موضوع را بار دیگر بررسی می‌کنیم. [[حضرت علی]] {{ع}} در روایتی، [[دوستان]] و [[دشمنان]] [[آدمی]] را معرفی می‌کند و یکی از دوستان وی را «[[دشمن]] دشمن او» بر می‌شمارد<ref>{{متن حدیث\|أَصْدِقَاؤُكَ ثَلَاثَةٌ وَ أَعْدَاؤُكَ ثَلَاثَةٌ فَأَصْدِقَاؤُكَ صَدِيقُكَ وَ صَدِيقُ صَدِيقِكَ وَ عَدُوُّ عَدُوِّكَ وَ أَمَّا أَعْدَاؤُكَ فَعَدُوُّكَ وَ عَدُوُّ صَدِيقِكَ وَ صَدِيقُ عَدُوِّكَ}}؛ (ترجمه نهج البلاغه، حکمت ۲۸۷).</ref>.