Ali: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = تمیم بن اوس داری | عنوان مدخل = تمیم بن اوس داری | مداخل مرتبط = تمیم بن اوس داری در تاریخ اسلامی - تمیم بن اوس داری در قرآن | پرسش مرتبط = }} == مقدمه == از تیره دار بن هانی، از قبیله لخم، از کهلان بن سبأ، از ...» ایجاد کرد

2023-06-29T17:44:19Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = تمیم بن اوس داری | عنوان مدخل = تمیم بن اوس داری | مداخل مرتبط = تمیم بن اوس داری در تاریخ اسلامی - تمیم بن اوس داری در قرآن | پرسش مرتبط = }} == مقدمه == از تیره دار بن هانی، از قبیله لخم، از کهلان بن سبأ، از ...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = تمیم بن اوس داری
| عنوان مدخل = [[تمیم بن اوس داری]]
| مداخل مرتبط = [[تمیم بن اوس داری در تاریخ اسلامی]] - [[تمیم بن اوس داری در قرآن]]
| پرسش مرتبط =
}}

== مقدمه ==
از تیره [[دار بن هانی]]، از [[قبیله]] [[لخم]]، از [[کهلان بن سبأ]]، از [[قحطان]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۲۲</ref> بود که بدین سبب<ref>یا منسوب به دارین، محلی در بحرین، ر. ک: مناوی، ج۳، ص۵۱۹.</ref> او را «داری» و منسوب به «لخم» و او را [[لخمی]]<ref>ابن ابی عاصم، الآحاد، ج۵، ص۱۱.</ref> خوانده‌اند. او را «دیری»، منسوب به دیر، که تمیم پیش از [[اسلام]] در آنجا می‌زیسته است <ref>ر. ک: کحلانی، محمد بن اسماعیل، سبل السلام، ج۴، ص۲۱۰؛ نوری، شرح مسلم، ج۱، ص۱۴۲.</ref>، شامی<ref>ابن ابی حاتم، الجرح و التعدیل، ج۲، ص۴۴۰.</ref> و [[فلسطینی]]<ref>ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۲، ص۴۴۲.</ref> نیز خوانده‌اند.

نام پدرش را «اوس» گفته‌اند<ref>ابن کلبی، هشام بن محمد بن سائب، نسب مع والیمن الکبیر، ج۱، ص۱۵۷؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۸۶.</ref>. در نام تمیم و پدرش [[اختلاف]] نیست، اما نام جدش را به اختلاف «حارثه»<ref>ابن حبیب بغدادی، المنمق، ص۲۴۴.</ref>، «جاریه»<ref>ابن اثیر، اسد الغابه، ج۱، ص۴۲۸.</ref> و بیشتر منابع «خارجه»<ref>ابن کلبی، هشام بن محمد بن سائب، نسب مع والیمن الکبیر، ج۱، ص۱۵۷؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۸۶؛ خلیفة بن خیاط، الطبقات، ص۵۵۷</ref> آورده‌اند که احتمال تصحیف وجود دارد. به سبب آنکه نام دخترش «رقیه» بود<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۲۷۰؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۱، ص۴۲۸.</ref>، کنیه‌اش را به [[اتفاق]] «ابورقیه»<ref>به خطا پورقبه، ر. ک: ذهبی، تجرید أسماء الصحابه، ص۵۸.</ref> گفته‌اند<ref>ابن معین، یحیی، تاریخ یحیی بن معین، ج۱، ص۱۵؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۸۶؛ خلیفة بن خیاط، الطبقات، ص۵۵۷.</ref>.

تمیم نخست [[نصرانی]] بود<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۲۷۰.</ref> تا آنکه در سال نهم اسلام آورد و در [[مدینه]] ساکن شد<ref>ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۲۷۰.</ref>. به گفته [[ابن حبیب]]<ref>ابن حبیب بغدادی، المنمق، ص۲۴۴.</ref> تمیم با [[حارث بن عبدالمطلب]] [[پیمان]] بسته بود، اما سبب این [[پیمان]] روشن نیست. گفته‌اند او و برادرش، [[نعیم بن اوس]]، [[خدمت]] [[رسول خدا]] {{صل}} رسیدند و آن [[حضرت]] به درخواست تمیم، طی نامه‌ای <ref>برای اطلاع از نامه، ر. ک: ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۱، ص۶۷.</ref> [[حبری]]<ref>یا خبرون، محل مرقد ابراهیم {{ع}}؛ ر. ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۲۱۲.</ref> و [[بیت عینون]]<ref>از قریه‌های بیت المقدس، ر. ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۱۸۰، با بیت لحم، از قریه‌های شام در کنار بیت المقدس و محل تولد عیسی {{ع}}، ر. ک: بکری، عبدالله بن عبدالعزیز، معجم ما استعجم، ج۱، ص۲۸۹.</ref> را به آنان بخشید<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۸۶؛ بلاذری، فتوح، ج۱، ص۱۵۳.</ref>. برخی [[زمان]] این واقعه را در [[مکه]] دانسته و گفته‌اند تمیم همراه شش نفر از جمله برادرش، نعیم، در مکه [[اسلام]] آوردند و [[رسول خدا]] {{صل}} بخشی از [[شام]] را به آنان بخشید و آنان پس از [[هجرت رسول خدا]] {{صل}} به [[مدینه]] [[خدمت]] آن [[حضرت]] آمدند و آن [[نامه]] را تجدید کردند <ref>ر. ک: ذینی دحلان در حاشیة السیرة الحلبیه، ج۳، ص۶؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۱، ص۶۴.</ref>. چنان که آنان در [[زمان ابوبکر]] نیز آن نامه را آوردند و [[ابوبکر]] به [[ابوعبیده جراح]] نوشت تا به محتوای [[نامه عمل]] شود<ref>طبرانی، المعجم الکبیر، ج۲۲، ص۳۲۰؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۴، ص۳۳۶؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۶، ص۳۱۷.</ref>.

با توجه به [[شهرت]] [[اسلام آوردن]] تمیم در مدینه، به نظر می‌رسد نمی‌توان خبر اسلام آوردن تمیم در مکه را پذیرفت (حتی اگر از متن نامه با دشده نیز چنین بر آید) مگر آنکه او در مکه خدمت رسول خدا {{صل}} آمده، اما اسلام نیاورده باشد<ref>برای بررسی نامه یاد شده، ر. ک: احمدی میانجی، علی، مکاتیب الرسول، ج۳، ص۵۱۹-۵۰۵.</ref>. به گفته [[بکری]]<ref>بکری، عبدالله بن عبدالعزیز، معجم ما استعجم، ج۱، ص۲۸۹.</ref> این قریه‌ها تا [[زمان]] وی، به سال ۴۸۷، در [[اختیار]] [[خاندان]] [[تمیم داری]] بوده است. حتی هنگامی که در زمان‌های بعد برخی قصد داشتند با [[فرزندان]] تمیم داری درباره این [[اراضی]] معارضه کنند، غزالی به [[کافر]] بودن آنان [[فتوا]] داد<ref>شامی، سبل الهدی و الرشاد، ج۱۰، ص۴۳۷.</ref>.

این نامه رسول خدا {{صل}} چندان اهمیت داشت که درباره آن نوشته‌های مستقلی سامان یافت. از جمله [[مقریزی]] «الضوء الساری فی خبر تمیم الداری» و [[سیوطی]] «الفضل العمیم فی اقطاع تمیم» را نگاشتند<ref>ر. ک: احمدی میانجی، علی، مکاتیب الرسول، ج۳، ص۵۱۲.</ref>. شاید به دلیل تأخیر در [[مسلمان]] شدن تمیم از [[زندگی]] وی در [[زمان رسول خدا]] {{صل}} [[آگاهی]] چندانی در دست نباشد. از این رو با آنکه اسلام آوردن تمیم پس از [[غزوه تبوک]] بوده است<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۵۸.</ref>، اما گفته‌اند همراه رسول خدا {{صل}} در [[جنگ]] شرکت کرد <ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۸۶.</ref> که روشن نیست منظور کدام [[غزوه]] است.

گفته‌اند تمیم اسبی به نام «ورد» به رسول خدا {{صل}} بخشید و آن [[حضرت]] آن را به [[عمر]] عطا کرد<ref>ابن حجر، فتح، ج۵، ص۱۷۳.</ref>. از داستان‌هایی که درباره تمیم نقل شده و [[شهرت]] دارد این است که وی با [[عدی بن بداء]] و مردی از [[بنی سهم]]<ref>به نام بدیل بن ابی مریم، ر. ک: طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، ج۷، ص۱۵۶.</ref> همسفر شدند. آن مرد سهمی در بین راه درگذشت و پیش از فوت به تمیم و همراهش [[وصیت]] کرد و اموالش را بدانان سپرد تا به خانواده‌اش برگردانند اما آنان به [[امانت]] [[خیانت]] کرده، ظرفی با [[ارزش]] از [[اموال]] او را نزد خود نگه داشتند. سپس [[خانواده]] مرد سهمی متوجه شده [[خدمت]] [[رسول خدا]] {{صل}} [[شکایت]] بردند و آن حضرت تمیم و همراهش را به [[سوگند]] واداشت. سپس آن ظرف در [[مکه]] پیدا شد و صاحبش می‌گفت آن را از تمیم و عدی خریده است<ref>ابوداوود، سلیمان بن اشعث، سنن، ج۲، ص۱۶۶؛ ترمذی، محمد بن عیسی، سنن الترمذی، ج۴، ص۳۲۴؛ ابویعلی موصلی، احمد بن علی، المسند، ج۴، ص۳۴۰؛ ابن قدامه، عبدالله بن قدامه، المغنی، ج۱۲، ص۵۲؛ ابن حزم، علی بن احمد، المحلی، ج۹، ص۴۰۶ و ۴۰۷.</ref>.

به نظر برخی [[مفسران]] [[آیه]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنَانِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ}}<ref>«ای مؤمنان! چون مرگ یکی از شما در رسد گواه گرفتن میان شما هنگام وصیت، (گواهی) دو (مرد) دادگر از شما (مسلمانان) است و اگر سفر کردید و مصیبت مرگ گریبان شما را گرفت (و گواه مسلمان نیافتید) دو گواه دیگر از غیر شما (مسلمانان) است و اگر (به آنها) شک دارید آنان» سوره مائده، آیه ۱۰۶.</ref>. در این باره نازل شد<ref>ر. ک: طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، ج۷، ص۱۵۶؛ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۴۲؛ ابن جوزی، زاد المسیر فی علم التفسیر، ج۲، ص۳۳۱ و ۳۳۲.</ref>. در برخی نقل‌ها جای آن مرد سهمی با [[تمیم داری]] عوض شده است<ref>ر. ک: قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج۱، ص۱۸۹.</ref> که به دلیل کثرت [[روایات]] درباره خبر نخست و زنده بودن تمیم تا [[سال چهلم هجری]]، این خبر قابل قبول نیست.

از وی در شمار کسانی که در [[زمان رسول خدا]] {{صل}} [[قرآن]] را جمع کردند یاد شده است <ref>ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۲، ص۴۴۵.</ref>. وی را در کنار [[سلمان]] و [[ابن سلام]] از مصادیق [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ}}<ref>«کسی که دانش کتاب نزد اوست» سوره رعد، آیه ۴۳.</ref> دانسته‌اند<ref>ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۲، ص۴۴۴.</ref>.

براساس برخی گزارش‌ها او [[منبر رسول خدا]] {{صل}} را ساخت یا پیشنهاد آن را داد<ref>ابن حجر، مقدمه فتح، ص۳۹۶؛ همو، فتح، ج۲، ص۳۳۰.</ref>.

گویا نخستین کسی که پس از [[اسلام]] به قصه‌گویی پرداخت تمیم بود. او از [[عمر]] اجازه گرفت و عمر به او اجازه داد تا سر پا ایستاده قصه بگوید<ref>ابن ابی عاصم، المذکر، ص۶۳؛ ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۱، ص۴۴۸.</ref>. بنا بر [[نقلی]] عمر به او اجازه نمی‌داد و پس از چند بار اجازه خواستن او، عمر با اشاره دست به او فهمانده بود که اگر قصه گوید کشته خواهد شد<ref>طبرانی، المعجم الکبیر، ج۲، ص۵۰.</ref>.

او نخستین کسی بود که در [[مسجد]] چراغ افروخت<ref>ابن ماجه، ج۱، ص۲۵۰؛ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۲، ص۲۹؛ ابن جوزی، تلقیح فهوم أهل الأثر، ص۱۵۷.</ref>. نیز به عنوان نخستین کسی که در اسلام به [[قضاوت]] پرداخت<ref>ابن حجر، فتح، ج۱۲، ص۳۹.</ref> معرفی شده است. براساس گزارشی، پس از آنکه عمر از [[نماز خواندن]] پس از [[نماز عصر]] [[نهی]] کرد، [[تمیم داری]]، یا کسی که تمیم از او نقل کرده است دو رکعت [[نماز]] خواند و عمر او را تازیانه زد و چون وی سبب آن را جویا شد، عمر گفت: چون من از نماز پس از نماز عصر نهی کردم، اما او گفت: من در [[زمان رسول خدا]] که از تو بهتر بود نیز پس از نماز عصر نماز خوانده‌ام<ref>طبرانی، المعجم الاوسط، ج۸، ص۳۹۶؛ هیثمی، ج۲، ص۲۲۲.</ref>.

او پیش از [[اشعث بن قیس]] با [[ام فروه]] [[دختر ابوبکر]] [[ازدواج]] کرده بود<ref>ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم، المعارف، ص۱۶۷.</ref>.

برخی منابع با تعبیرهای مختلفی حکایت نه چندان قابل اعتمادی از تمیم نقل کرده‌اند که بر پایه آن، وی همراه گروهی از جذامیان و [[لخمیان]] به دریا رفته و با [[دجال]] یا موجودی عجیب با عنوان «جساسه» برخورد کرده و در پاره‌ای از این [[روایات]] او از [[ظهور]] [[رسول خدا]] خبر داده است<ref>ابن حبان، صحیح، ج۱۵، ص۱۹۴؛ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۲۴، ص۴۰۱؛ أصبهانی، اسماعیل بن محمد، دلائل النیوه، ص۶۸؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۱، ص۵۳.</ref>. این خبر با عنوان «[[حدیث]] الجساسه»<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۱، ص۵۲.</ref> و «قصة الجساسه» [[شهرت]] یافته و حتی گفته‌اند رسول خدا [[روایت]] جساسه را از تمیم نقل کرده و این یک امتیاز برای او به شمار می‌آید<ref>نووی، شرح مسلم، ج۱، ص۱۴۲ و ج۱۸، ص۸۱.</ref>. برخی گفته‌اند او برای نبردهای دریایی به [[مصر]] رفت<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۱، ص۶۲.</ref>. وی همواره در [[مدینه]] بود تا آنکه پس از [[کشته شدن عثمان]] به [[شام]] رفت<ref> ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۲۸۶؛ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۱، ص۵۹.</ref>.

درباره تمیم [[اخبار]] مبالغه‌آمیزی نقل شده است که بیشتر به [[افسانه]] می‌ماند. از جمله آنکه گفته‌اند تمیم تمام شب را به [[قرائت قرآن]] می‌گذراند<ref>مبارکفوری، محمد عبدالرحمان بن عبدالرحیم، تحفة الأحوذی فی شرح الترمذی، ج۸، ص۲۱۹.</ref>. یا گفته‌اند گاهی تمیم [[آیه]] {{متن قرآن|أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئَاتِ أَنْ نَجْعَلَهُمْ كَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ}}<ref>«آیا کسانی که به گناهان دست یازیده‌اند گمان دارند که آنان را همانند کسانی قرار می‌دهیم که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده‌اند، به گونه‌ای که زندگانی و مرگشان همگون باشد؟! بد داوری می‌کنند!» سوره جاثیه، آیه ۲۱.</ref>. را تا صبح تکرار می‌کرد<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۱، ص۷۷؛ نوری، التبیان، ص۸۵.</ref>. نیز نقل شده است که وی چون شبی خوابید و موفق نشد برای [[نماز شب]] برخیزد تا یک سال نخوابید<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۱، ص۷۷.</ref>. یا آنکه او در هر هفته یک [[ختم قرآن]] می‌کرد<ref>بیهقی، احمد بن الحسین، السنن الکبری، ج۲، ص۳۹۶.</ref> یا [[قرآن]] را در یک رکعت می‌خواند<ref>بیهقی، احمد بن الحسین، السنن الکبری، ج۳، ص۲۵.</ref>. یا آنکه او پس از [[نماز]] عشاء به آیه {{متن قرآن|وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ}}<ref>«آتش، چهره‌هاشان را می‌سوزاند و آنان در آن ترش‌رویند» سوره مؤمنون، آیه ۱۰۴.</ref>. برخورد و تا [[اذان]] صبح از [[مسجد]] خارج نشد <ref>ابن جوزی، صفة الصفوه، ج۱، ص۳۳۳.</ref>. گفته‌اند هنگامی که تمیم [[امیر]] [[بیت المقدس]] بود، دیدند خودش برای مرکبش علف آماده می‌کند، چون از او پرسیدند چرا خود برای مرکبت علف آماده می‌کنی؟ وی در پاسخ با نقل [[حدیثی]] از [[رسول خدا]] {{صل}} این کار را [[فضیلت]] شمرد<ref>طبرانی، المعجم الصغیر، ج۱، ص۱۴.</ref>.

از وی با تعبیرهای {{عریی|"راهب الأمة في عصره"}} و {{عربی|"عابد اهل فلسطين"}} یاد شده است<ref>ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۱، ص۴۴۸.</ref>. نقل شده است در [[زمان عمر]] آتشی برپا شد و تمیم با لباسش [[آتش]] را دور می‌کرد تا آنکه داخل [[غار]] شد و [[عمر]] گفت: ای ابورقیه این چنین تو را پنهان می‌کنیم<ref>شامی، سبل الهدی و الرشاد، ج۱۰، ص۲۴۳.</ref>. از تمیم نقل شده است که گفت: در برخی راه‌های [[شام]] [[شب]] مرا فرا گرفت، چون خواستم بخوابم گفتم: امشب در [[پناه]] این بیابانم، آنگاه ندایی شنیدم که از [[جنیان]] بود و از [[بعثت]] رسول خدا {{صل}} خبر داد<ref>ابن شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، ج۱، ص۷۶.</ref>.

پاره‌ای از [[اخبار]] یاد شده (به ویژه قصه جساسه) سبب شده است تا به دلیل سابقه [[مسیحیت]] تمیم اخبار او را «مسیحیات» قلمداد کنند و هم پایه «[[اسرائیلیات]]» در [[یهود]] بدانند <ref>ابوریه، محمود، اضواء علی السنة المحمدیه، ص۱۸۲.</ref>.

از [[اهل مصر]]، [[علی بن رباح]] یک [[حدیث]] از وی نقل کرده است<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۱، ص۶۲.</ref>. با آنکه گفته‌اند از او نسلی باقی نماند و در شام درگذشت<ref>ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۱، ص۶۱.</ref> اما از [[احمد بن محمد داری]]، از [[فرزندان]] [[تمیم داری]]، به عنوان [[راوی]] یاد کرده‌اند<ref>طبرانی، المعجم الاوسط، ج۷، ص۳۱۵.</ref>. نام وی در شمار کسانی که هجده [[روایت]] از رسول خدا {{صل}} نقل کرده‌اند آمده است<ref>ابن حزم، اسماء الصحابه، ص۱۲۶؛ ابن جوزی، تلقیح فهوم أهل الأثر، ص۳۶۸.</ref>. او از رسول خدا {{صل}} احادیثی درباره اینکه نخستین چیزی که در [[قیامت]] [[محاسبه]] می‌شود [[نماز]] است، [[حق]] مرد بر [[زن]]، فضیلت آماده کردن مرکب به دست خود، [[وجوب]] [[نماز جمعه]] جز برای چند گروه، فضیلت قرائت صد [[آیه]] در هر شب، فضیلت [[شهادت]] به [[یگانگی خداوند]] به گونه‌ای خاص و موضوعات دیگر نقل کرده است<ref>طبرانی، المعجم الکبیر، ج۲، ص۴۹-۵۷.</ref>. درگذشت او را به [[سال چهلم هجری]] گفته‌اند<ref>ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۱، ص۴۴۹.</ref>.<ref>[[قاسم خانجانی|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۲ (کتاب)|مقاله «تمیم بن اوس»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۲، ص: ۲۸۷ - ۲۹۰.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM009658.jpg|22px]] [[قاسم خانجانی|خانجانی، قاسم]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۲ (کتاب)|'''مقاله «تمیم بن اوس»، دانشنامه سیره نبوی ج۲''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:اعلام]]
[[رده:اصحاب پیامبر]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۳۰
خط ۴۹:		خط ۴۹:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:~~اعلام~~]]		[[رده:تمیم بن اوس داری]]
	[[رده:اصحاب پیامبر]]		[[رده:اصحاب پیامبر]]

تمیم بن اوس داری در تاریخ اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Ali در ‏۳ فوریهٔ ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۰۰