توحید در ربوبیت در کلام اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Bahmani: /* مجعول بودن حکومت */

2025-04-15T10:12:21Z

مجعول بودن حکومت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۴۲
خط ۴۲:		خط ۴۲:
	یکی از اندیشمندان معاصر در این باره می‌نویسد: «حکومت و ولایت، به [[حکم عقل]]، به خداوند اختصاص دارد و تنها اوست که ولایتش به جعل دیگران استناد پیدا نمی‌کند و ذاتاً دارای حق [[تدبیر]] [[انسان‌ها]] و [[اداره امور]] آنهاست و چون ولایت از امور اعتباری عقلایی است؛ لذا دیگران هم با جعل و [[نصب]] او می‌توانند آن را در [[اختیار]] بگیرند»<ref>مکاسب محرمه، روح الله خمینی، ج۲، صص ۱۶۰و۱۶۱. {{عربی\|... لانّ السلطنة و الولاية مختصة بالله تعالى بحسب حكم العقل، فهو لقاي مالك الأمر و الولاية بالذات من غير جعل، و هي لغيره تعالى بجعله و نصبه و هذه السلطنة و الخلافة و الولاية من الأمور وضعية الاعتبارية العقلائية، فالسلطنته بشؤونها و فروعها لهم من قبله تعالى}}.</ref>.		یکی از اندیشمندان معاصر در این باره می‌نویسد: «حکومت و ولایت، به [[حکم عقل]]، به خداوند اختصاص دارد و تنها اوست که ولایتش به جعل دیگران استناد پیدا نمی‌کند و ذاتاً دارای حق [[تدبیر]] [[انسان‌ها]] و [[اداره امور]] آنهاست و چون ولایت از امور اعتباری عقلایی است؛ لذا دیگران هم با جعل و [[نصب]] او می‌توانند آن را در [[اختیار]] بگیرند»<ref>مکاسب محرمه، روح الله خمینی، ج۲، صص ۱۶۰و۱۶۱. {{عربی\|... لانّ السلطنة و الولاية مختصة بالله تعالى بحسب حكم العقل، فهو لقاي مالك الأمر و الولاية بالذات من غير جعل، و هي لغيره تعالى بجعله و نصبه و هذه السلطنة و الخلافة و الولاية من الأمور وضعية الاعتبارية العقلائية، فالسلطنته بشؤونها و فروعها لهم من قبله تعالى}}.</ref>.

	از این رو، اگر [[خداوند]] [[شئون]] مختلف [[حکومت]] را به [[ائمه]] سپرده باشد، تصدی دیگران در این زمینه غاصبانه است و هر دخالتی در این باره، [[تعدی]] به [[حق]] غیر محسوب می‌شود. بنابراین، بر پایه [[توحید در ربوبیت]]، حکومت و [[ولایت]] در طول [[حاکمیت]] الهی و تابع [[تشریع]] و [[تفویض]] خداوند است.<ref>[[سلیمان امیری\|امیری، سلیمان]]، [[امامت و دلایل انتصابی بودن آن (کتاب)\|امامت و دلایل انتصابی بودن آن]]، ص۵۷.</ref>		از این رو، اگر [[خداوند]] [[شئون]] مختلف [[حکومت]] را به [[ائمه]] سپرده باشد، تصدی دیگران در این زمینه غاصبانه است و هر دخالتی در این باره، [[تعدی]] به [[حق]] غیر محسوب می‌شود. بنابراین، بر پایه [[توحید در ربوبیت]]، حکومت و [[ولایت]] در طول [[حاکمیت]] الهی و تابع [[تشریع]] و [[تفویض]] خداوند است<ref>[[سلیمان امیری\|امیری، سلیمان]]، [[امامت و دلایل انتصابی بودن آن (کتاب)\|امامت و دلایل انتصابی بودن آن]]، ص۵۷.</ref>.

	== منابع ==		== منابع ==

Bahmani در ‏۱۵ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۲

2025-04-15T10:12:05Z

نمایش تغییرات

Bahmani: /* پانویس */

2025-04-15T09:44:49Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۵ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۴
خط ۴۵:		خط ۴۵:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	[[رده:توحید]]		[[رده:توحید در ربوبیت]]

Jaafari در ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۶:۰۸

2023-05-18T06:08:30Z

Jaafari: /* مقدمه */

2023-05-18T05:29:28Z

مقدمه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۵۹
خط ۶:		خط ۶:
	}}		}}

	~~==مقدمه==~~
	==[[توحید ربوبی]] و مسئله [[حاکمیت]]==		==[[توحید ربوبی]] و مسئله [[حاکمیت]]==
	اصول زیر از پی آمدهای توحید ربوبی در مسئله حاکمیتند:		اصول زیر از پی آمدهای توحید ربوبی در مسئله حاکمیتند:

Jaafari: صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = توحید در ربوبیت | عنوان مدخل = توحید در ربوبیت | مداخل مرتبط = توحید در ربوبیت در قرآن - توحید در ربوبیت در کلام اسلامی - توحید در ربوبیت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== ==توحید ربوبی و مسئ...» ایجاد کرد

2023-05-18T05:29:13Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = توحید در ربوبیت | عنوان مدخل = توحید در ربوبیت | مداخل مرتبط = توحید در ربوبیت در قرآن - توحید در ربوبیت در کلام اسلامی - توحید در ربوبیت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی | پرسش مرتبط = }} ==مقدمه== ==توحید ربوبی و مسئ...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{مدخل مرتبط
| موضوع مرتبط = توحید در ربوبیت
| عنوان مدخل = توحید در ربوبیت
| مداخل مرتبط = [[توحید در ربوبیت در قرآن]] - [[توحید در ربوبیت در کلام اسلامی]] - [[توحید در ربوبیت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
| پرسش مرتبط =
}}

==مقدمه==
==[[توحید ربوبی]] و مسئله [[حاکمیت]]==
اصول زیر از پی آمدهای توحید ربوبی در مسئله حاکمیتند:

==منشأ الاهی [[حکومت]]==
[[حق سرپرستی]] و [[زمامداری]] [[جامعه]]، تنها به حاکمیت الاهی می‌تواند مستند باشد و هر [[زعامت]] و سلطه‌ای بدون سرچشمه الاهی، با [[اعتقاد به توحید]] [[ربوبی]] ناسازگار است.
هر [[حکومتی]] به [[قانون‌گذاری]]، [[قضاوت]] و [[اداره جامعه]] و امور اجرایی می‌پردازد که [[خداوند]]، تنها بخش نخست را مستقیم بر عهده دارد و با وضع [[قانون]] الاهی و [[ابلاغ]] آن، بدون [[نیاز به قانون]] گذار بشری، نیازهای جامعه برمی‌آید. اما برای سامان یافتن دو بخش دیگر، به داور و [[فرمانروایی]] نیاز است که [[انسان‌ها]] بتوانند برای [[فصل خصومت]] و حل معضلات [[اجتماعی]] نزد او بروند. از این رو، حضور [[حاکم]] بشری برای [[تدبیر]] [[امور جامعه]] ناگزیر است و بدون او - حتی به رغم وضع قانون‌های الاهی - [[زندگی اجتماعی]] [[مردم]] از هم می‌گسلد و [[نظام]] معیشتشان به [[هرج و مرج]] دچار می‌شود؛ مگر اینکه [[انسانی]] سررشته [[نظم جامعه]] و استیفای [[حقوق انسان‌ها]] را برعهده بگیرد.
خداوند در [[قرآن]] از کسانی نام می‌برد که برای اجرای چنین کارهایی تعیین شده بودند: «ای داوود! ما تو را در این [[سرزمین]] [[خلیفه]] و [[جانشین]] قرار داده ایم؛ پس میان مردم به [[حق]] [[حکم]] کن»<ref>{{متن قرآن|يَا دَاوُودُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ}} «ای داود! ما تو را در زمین خلیفه (خویش) کرده‌ایم پس میان مردم به درستی داوری کن» سوره ص، آیه ۲۶.</ref>. این [[آیه]]، از [[خلافت]] [[حضرت داوود]] به [[جعل]] الاهی، یاد می‌کند که به حکم کردن میان مردم بر پایه [[حقیقت]]، می‌انجامد؛ همچنین در آیه دیگری می‌فرماید: «خداوند [[مُلک]] و [[حکمت]] به او ارزانی داشت»<ref>{{متن قرآن|وَآتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَهُ مِمَّا يَشَاءُ}} «و خداوند به وی پادشاهی و فرزانگی ارزانی داشت و آنچه خود می‌خواست بدو آموخت» سوره بقره، آیه ۲۵۱.</ref>.
بر پایه این [[آیات]]، خداوند بر اساس [[ولایت]] خود، در برهه‌های مختلف [[تاریخ]]، اشخاصی را برای حکومت کردن تعیین و به [[رهبری]] [[نصب]] کرده است. نصب و تعیین این افراد، نه بر پایه اتفاق و استثنا، بلکه بنابر قاعده و اصلی کلی صورت پذیرفته است؛ یعنی تنها [[خداوند]] اختیاردار [[ملک]] است<ref>{{متن قرآن|قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ وَتُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}} «بگو خداوندا! ای دارنده فرمانروایی! به هر کس بخواهی فرمانروایی می‌بخشی و از هر کس بخواهی فرمانروایی را باز می‌ستانی و هر کس را بخواهی گرامی می‌داری و هر کس را بخواهی خوار می‌گردانی؛ نیکی در کف توست بی‌گمان تو بر هر کاری توانایی» سوره آل عمران، آیه ۲۶.</ref>.

[[مُلک]]، [[سلطه]] و [[حق]] [[تصرف در امور]] افراد است؛ سلطه‌ای که از [[مالکیت]] اشخاص درباره اموالشان فراتر می‌رود و افراد با استناد به مالکیت، خود نمی‌توانند با آن معارضه کنند.
خداوند از سویی، «مُلک [[تکوینی]]» را در [[اختیار]] دارد؛ زیرا [[سایه]] مالکیت تکوینی‌اش بر همه موجودات می‌گسترد و او [[خالق]] هر چیز و قیّوم و برپای دارنده سراسر هستی است: «این است خداوند، [[پروردگار]] شما، که آفریننده همه چیز است. هیچ معبودی جز او نیست»<ref>{{متن قرآن|ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ}} «این است خداوند پروردگار شما، آفریننده هر چیز که هیچ خدایی جز او نیست پس چگونه (از حق) بازگردانده می‌شوید؟» سوره غافر، آیه ۶۲.</ref>. از این رو، هیچ چیز بدون خواست ([[مشیت]]) او، از خودش هست و بودی ندارد و [[اراده]] حق، همه موجودات را فرامی‌گیرد.
از سوی دیگر، خداوند «مُلک اعتباری» نیز دارد؛ زیرا زمام [[حکم]] کردن، [[قانون‌گذاری]] و نصب اشخاص را هم به دست دارد و همه سلطه‌ها و مالکیت‌های اعتباری اشخاص باید با [[اذن]] او اعتبار یابد و قانونی و [[مشروع]] شود و تنها با چنین اذنی می‌توان [[لزوم اطاعت]] را از [[انسانی]]، تثبیت کرد: «و ما هیچ [[پیامبری]] را نفرستادیم؛ مگر برای اینکه به [[فرمان خدا]] از او [[اطاعت]] شود»<ref>{{متن قرآن|وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ}} «و ما هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر برای آنکه به اذن خداوند از او فرمانبرداری کنند» سوره نساء، آیه ۶۴.</ref>.<ref>[[سلیمان امیری|امیری، سلیمان]]، [[امامت و دلایل انتصابی بودن آن (کتاب)|امامت و دلایل انتصابی بودن آن]]، ص۵۴.</ref>

==طولی بودن [[حکومت]]==
[[ربوبیت]] الاهی در کنار [[خلقت]]، همه موجودات را فراگرفته است. پس هیچ کس و هیچ چیز، منشأ مستقل [[حاکمیت]] یا [[مالکیت]] نیست؛ یعنی همه امکانات در دست [[بشر]]، از او سرچشمه می‌گیرد. پس آنها را در راه [[پسندیده]] او باید صرف کرد: «چرا در [[راه خدا]] [[انفاق]] نمی‌کنید؛ در حالی که [[میراث]] [[آسمان‌ها]] و [[زمین]]، همه از آن [[خدا]] است»<ref>{{متن قرآن|وَمَا لَكُمْ أَلَّا تُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ}} «و شما را چه می‌شود که در راه خداوند هزینه نمی‌کنید در حالی که میراث آسمان‌ها و زمین از آن خداوند است» سوره حدید، آیه ۱۰.</ref>.
[[انسان]] [[مُلک]] و مِلک خود را از [[خداوند]] دریافت می‌کند. پس مالکیت او طولی و تابع [[مالکیت خداوند]] است؛ به تعبیر دقیق‌تر، [[سلطه]] انسانِ دارای [[ولایت]] یا مالکیت، تنها ظهوری از مِلک و مُلک الاهی است و انسان آینه دار تجلی [[سلطنت]] [[حق]] است.<ref>سلیمان امیری|امیری، سلیمان، امامت و دلایل انتصابی بودن آن (کتاب)|امامت و دلایل انتصابی بودن آن، ص۵۶.</ref>

==محدود بودن حکومت==
ولایت و حکومت انسان، در ذات خودش محدود و [[مقید]] است؛ محدود به کسی که خداوند درباره او [[اذن]] می‌دهد و مقید به شیوه‌های [[مرضی]] او. از این رو اگر افراد [[جامعه]] با [[رضایت]] کامل، زمام امور خود را به فرد ناشایسته‌ای بسپرند یا به سلطه جبارانه [[ستمگری]] تن دهند و [[فرمان]] او را بر اساس [[فرهنگ]] و [[اعتقادات]] خویش، بپذیرند، چنین [[قدرت]] و [[حکومتی]]، از اعتبار [[مشروعیت]]، بهره‌ای نخواهد داشت؛ زیرا رضایت افراد در [[حقوق فردی]] نیز بدون توجه به [[رضایت خداوند]]، [[حکم]] مسئله را [[تغییر]] نمی‌دهد.<ref>سلیمان امیری|امیری، سلیمان، [[امامت و دلایل انتصابی بودن آن (کتاب)|امامت و دلایل انتصابی بودن آن]]، ص۵۶.</ref>

==مجعول بودن [[حکومت]]==
با دو معیار درباره «عادلانه» یا «جائرانه» بودن هر [[حکومتی]] می‌توان [[داوری]] کرد:
#ملاک [[رفتاری]]؛ یعنی ارزیابی برنامه‌هایی که در یک [[نظام]]، صورت [[قانون]] به خود می‌گیرد و سپس [[اجرا]] می‌شود و [[ارزش]] [[پاسداشت حقوق]] [[رعیت]] و [[تحقق عدالت]] در آن حکومت.
# [[ملاک مشروعیت]]؛ یعنی ارزیابی چگونگی [[شکل‌گیری حکومت]] و شیوه به [[قدرت]] رسیدن [[دولتمردان]] و اینکه [[حاکمیت]] آنان به چه [[میزان]] با مبنای پذیرفته شده در [[شرع]]، منطبق است؛ برای نمونه بر مبنای دیدگاه کسانی که تحصیل قدرت را از راه [[زور و غلبه]] نظامی یا از راه [[سلطنت]] موروثی، موجب پیدایی حقی برای [[رهبر]] [[جامعه]] نمی‌دانند، چنین حکومتی به نصاب [[مشروعیت]] نمی‌رسد؛ حتی اگر از دید برنامه‌های عملی‌اش کامیاب باشد و [[حقوق]] افراد جامعه را [[محترم]] بشمرد.
بر مبنای دیدگاه کسانی که [[توحید ربوبی]] را بنیاد [[تفکر سیاسی]] خود می‌دانند و بر پایه آن، درباره مشروعیت [[نظام‌های سیاسی]] داوری می‌کنند، هیچ حکومتی بدون [[اذن]] الاهی، عادلانه نیست؛ زیرا عادلانه بودن حکومت، تنها با ملاک‌های رفتاری و کسب [[رضایت مردم]]، فراهم نمی‌آید. بلکه از این دید که حکومت، [[حق]] انحصاری [[خداوند]] است و به اذن او، به افراد [[منصوب]] وی واگذار می‌شود، هر [[دولت]] که از [[تأیید]] الاهی برخوردار نیست، [[غاصب]] و [[ظالم]] شمرده می‌شود.
از این رو، این نظریه درست نیست: «حکومت و [[ولایت]] برای هرکس، در صورتی که تنها به [[تصدی]] امور [[حلال]] بسنده کند، ذاتاً حلال است»<ref>جواهر الکلام محمد حسین نجفی، ج۲۲، ص۱۵۷.</ref>؛ زیرا تصدی چنین اموری از این دید که [[مأذون]] خداوند نیست، دخالت خودسرانه در حق الاهی به شمار می‌رود و جایز نیست.

[[امام خمینی]] (ره)، در این باره می‌نویسد:
حکومت و ولایت، به [[حکم عقل]]، به خداوند اختصاص دارد و تنها اوست که ولایتش به [[جعل]] دیگران استناد پیدا نمی‌کند و ذاتاً دارای حق [[تدبیر]] [[انسان‌ها]] و [[اداره امور]] آنهاست و چون ولایت از امور اعتباری عقلایی است؛ لذا دیگران هم با [[جعل]] و [[نصب]] او می‌توانند آن را در [[اختیار]] بگیرند<ref>مکاسب محرمه، روح الله خمینی، ج۲، صص ۱۶۰و۱۶۱. {{عربی|... لانّ السلطنة و الولاية مختصة بالله تعالى بحسب حكم العقل، فهو لقاي مالك الأمر و الولاية بالذات من غير جعل، و هي لغيره تعالى بجعله و نصبه و هذه السلطنة و الخلافة و الولاية من الأمور وضعية الاعتبارية العقلائية، فالسلطنته بشؤونها و فروعها لهم من قبله تعالى}}.</ref>.
از این رو، اگر [[خداوند]] [[شئون]] مختلف [[حکومت]] را به [[ائمه]] سپرده باشد، [[تصدی]] دیگران در این زمینه غاصبانه است و هر دخالتی در این باره، [[تعدی]] به [[حق]] غیر محسوب می‌شود. بنابراین، بر پایه [[توحید در ربوبیت]]، حکومت و [[ولایت]] در طول [[حاکمیت]] الاهی و تابع [[تشریع]] و [[تفویض]] خداوند است.<ref>[[سلیمان امیری|امیری، سلیمان]]، [[امامت و دلایل انتصابی بودن آن (کتاب)|امامت و دلایل انتصابی بودن آن]]، ص۵۷.</ref>

== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:IM010560.jpg|22px]] [[سلیمان امیری|امیری، سلیمان]]، [[امامت و دلایل انتصابی بودن آن (کتاب)|'''امامت و دلایل انتصابی بودن آن''']]
{{پایان منابع}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

[[رده:توحید]]